BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN

NGUYỄN TẤN ĐẠT

NÂNG CAO CHUỖI GIÁ TRỊ
CÂY QUẾ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN AN LÃO,

TỈNH BÌNH ĐỊNH

Ngành: Quản trị kinh doanh
Mã số: 8242335004

Ngƣời hƣớng dẫn: TS. NGUYỄN THỊ HẠNH

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề án “Nâng cao chuỗi giá trị cây Quế trên địa bàn
huyện An Lão, tỉnh Bình Định” là kết quả nghiên cứu của c nh n tôi, chƣa đƣ c
công ố và s ng ở ất cứ một công tr nh nghiên cứu nào kh c

C c tài liệu tham khảo và số liệu đƣ c tr nh ày trong đề án đều trung thực
và c tr ch n ngu n gốc r ràng Tơi hồn toàn chịu tr ch nhiệm về c c nội ung
trong đề n nghiên cứu của m nh

Bình Định, ngày tháng 11 năm 2023
Tác giả đề án

Nguyễn Tấn Đạt

LỜI CẢM ƠN

Đầu tiên, Tôi xin cảm ơn s u sắc đến Trƣờng Đại học Quy Nhơn, Phòng Đào
tạo sau đại học, Khoa Tài ch nh Ng n hàng và Quản trị kinh oanh đã tạo điều kiện
để tôi đƣ c tham gia học tập, nghiên cứu

Tôi xin ày tỏ sự cảm ơn ch n thành và sự k nh trọng đối với cô giáo TS.
Nguyễn Thị Hạnh ngƣời đã tận t nh giúp đỡ tơi trong suốt q trình thực hiện đề án.

Tôi xin tr n trọng cảm ơn Ban lãnh đạo Công ty TNHH Dƣ c liệu hữu cơ
Bidiphar và toàn thể c n ộ nh n viên Công ty đã ủng hộ và tạo điều kiện thuận l i
giúp tơi hồn thành việc học tập và nghiên cứu đề án.

Tôi cũng xin g i lời cảm ơn đến c c cơ quan, an, ngành huyện An Lão, các
ngành chuyên môn xã, thị trấn, c c hộ gia đ nh sản xuất kinh oanh c y Quế trên
địa àn Huyện An Lão, tỉnh B nh Định đã cung cấp thông tin và số liệu để tơi hồn
thiện đề án.

Cuối cùng, Tôi xin ch n thành cảm ơn Quý Thầy/Cô giảng ạy c c học phần
của kh a học, gia đ nh và ạn è đã động viên, chia sẻ kinh nghiệm hổ tr cả về vật
chất và tinh thần giúp tơi hồn thành việc học tập và nghiên cứu đề án này.

Tôi xin ch n thành cảm ơn!

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC CÁC BẢNG
DANH MỤC CÁC HÌNH

MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1

1. T nh cấp thiết của đề tài nghiên cứu ................................................................1
2. Tổng quan t nh h nh nghiên cứu đề tài .............................................................3
3. M c đ ch và nhiệm v nghiên cứu....................................................................4
4. Đối tƣ ng và phạm vi nghiên cứu.....................................................................4
5. Phƣơng ph p nghiên cứu ..................................................................................5
6. Kết cấu của đề tài nghiên cứu ...........................................................................6

CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUỖI GIÁ TRỊ
VÀ PHÂN TÍCH CHUỖI GIÁ TRỊ ......................................................... 7

1 1 KHÁI NIỆM CHUỖI GIÁ TRỊ .......................................................................7
1 1 1 Kh i niệm chuỗi gi trị .............................................................................6
1 1 2 Một số kh i niệm c liên quan ...............................................................12

1 2 CÁC TÁC NHÂN THAM GIA CHUỖI GIÁ TRỊ .......................................15
1 2 1 Nhà cung cấp đầu vào.............................................................................15
1.2.2. Nhà sản xuất ...........................................................................................15
1 2 3 Ngƣời thu gom........................................................................................16
1 2 4 Nhà chế iến ...........................................................................................16
1 2 5 Ngƣời tiêu th .........................................................................................16
1 2 6 Ngƣời tiêu ùng......................................................................................16
1 2 7 C c t c nh n hỗ tr chuỗi .......................................................................16

1 3 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN QUÁ TRÌNH THỰC HÀNH CHUỖI
GIÁ TRỊ ................................................................................................................17

1 3 1 C c yếu tố kh ch quan.............................................................................17
1 3 2 C c yếu tố chủ quan ...............................................................................18

1 4 PHÂN TÍCH CHUỖI GIÁ TRỊ.....................................................................18
1 4 1 Kh i niệm ph n t ch chuỗi gi trị ...........................................................18
1 4 2 Nội ung quy tr nh và c c công c ph n t ch chuỗi gi trị.....................19
1 5 CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN CHUỖI GIÁ TRỊ VÀ PHÂN TÍCH
CHUỖI GIÁ TRỊ ..................................................................................................31

CHƢƠNG 2. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU VÀ PHƢƠNG
PHÁP NGHIÊN CỨU.............................................................................. 33

2 1 ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU..............................................33
2 1 1 Điều kiện tự nhiên huyện An Lão, B nh Định .......................................33
2 1 2 Điều kiện kinh tế - xã hội An Lão, B nh Định .......................................34

2 2 CÁCH TIẾP CẬN VÀ KHUNG PHÂN TÍCH .............................................35
2 2 1 C ch tiếp cận ..........................................................................................35
2.2.2. Khung phân tích ....................................................................................35

CHƢƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.................... 37

3 1 KHÁI QUÁT TÌNH HÌNH SẢN XUẤT KINH DOANH CÂY SẢ TRÊN
ĐỊA BÀN HUYỆN AN LÃO, TỈNH BÌNH ĐỊNH .............................................37

3 1 1 Kh i qu t về c y Quế .............................................................................37
3 1 2 Qu tr nh ph t triển sản xuất kinh oanh c y Quế tại huyện An Lão, tỉnh
B nh Định .........................................................................................................39
3 1 3 T nh h nh chế iến và tiêu th c y Quế tại huyện An Lão, tỉnh B nh
Định ..................................................................................................................41
3 2 PHÂN TÍCH CHUỖI GIÁ TRỊ CÂY QUẾ TẠI HUYỆN AN LÃO, TỈNH
BÌNH ĐỊNH..........................................................................................................41
3 2 1 X c định t nh ƣu tiên ph n t ch chuỗi gi trị c y Quế............................41

3 2 2 Vẽ sơ đ chuỗi gi trị c y Quế tại huyện An Lão ..................................44
3.2.3. Ph n t ch oanh thu, chi ph và l i nhuận của nông hộ tr ng Quế tại
huyện An Lão ...................................................................................................49
3 2 4 Gi trị gia tăng và gi trị gia tăng thuần của c c t c nh n trong c c kênh

thị trƣờng ch nh của chuỗi gi trị c y Quế tại huyện An Lão ..........................51
3.2.5. Hiệu quả đầu tƣ của c c t c nh n tham gia chuỗi gi trị c y Quế tại
huyện An Lão ...................................................................................................58
3.2.6. Phân tích các mối liên kết trong chuỗi ...................................................58
3.3. MỘT SỐ ĐIỂM THẮT NÚT CHAI VÀ RỦI RO CỦA CÁC TÁC NHÂN
THAM GIA CHUỖI GIÁ TRỊ CÂY QUẾ TẠI HUYỆN AN LÃO....................61

CHƢƠNG 4. GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CHUỖI GIÁ TRỊ CÂY QUẾ
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN AN LÃO, TỈNH BÌNH ĐỊNH.................... 63

4 1 ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN CHUỖI GIÁ TRỊ CÂY QUẾ TẠI HUYỆN
AN LÃO, TỈNH BÌNH ĐỊNH ..............................................................................63
4 2 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHUỖI GIÁ TRỊ CÂY QUẾ TẠI
HUYỆN AN LÃO, TỈNH BÌNH ĐỊNH ...............................................................65

4.2.1. Giải ph p quy hoạch ..............................................................................65
4.2.2. Giải ph p khoa học kỹ thuật ...................................................................65
4.2.3. Giải ph p thị trƣờng ...............................................................................65
4 2 4 Giải ph p x y ựng và ph t triển thƣơng hiệu Quế An Lão ..................66
4 2 5 Giải ph p hỗ tr oanh nghiệp ...............................................................66
4 2 6 Giải ph p hỗ tr x y ựng c c mô h nh liên kết chuỗi ..........................66

KẾT LUẬN ............................................................................................................68
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO..........................................................70


PHỤ LỤC

QUYẾT ĐỊNH GIAO TÊN ĐỀ TÀI (BẢN SAO)

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

GACP Thực hành tốt tr ng trọt và thu hái theo tiêu chuẩn của Tổ chức
Y tế thế giới WHO
HTX H p tác xã
CGT Chuỗi giá trị
NN Nông nghiệp
KHTSCĐ Khấu hao tài sản cố định
SX Sản xuất
R&D Nghiên cứu và phát triển
BVTV Bảo vệ thực vật
KHKT Khoa học kỹ thật
KS Khảo sát
DT Diện tích
GTGT Giá trị gia tăng
GTGTT Giá trị gia tăng thuần
GTTG Giá trị trung gian
GTTT Giá trị tăng thêm

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2 1 Những c y tr ng ch nh tại huyện An Lão ................................................38
Bảng 2 2 Khung ph n t ch chuỗi gi trị c y Quế huyện An Lão .............................39
Bảng 3 1 Bảng đ nh gi lựa chọn CGT để ph n t ch...............................................50
Bảng 3 2 Ph n phối sản lƣ ng và gi n trung nh qua c c t c nh n trong chuỗi


gi trị ........................................................................................................53
Bảng 3 3 Doanh thu, chi ph và l i nhuận cho 1 hecta rừng Quế từ khi tr ng đến

khi thu hoạch (10 năm) ............................................................................56
Bảng 3 4 Bảng quy đổi sản phẩm.............................................................................58
Bảng 3 5 Doanh thu, chi ph , gi trị gia tăng và l i nhuận của nông hộ tr ng Quế ở

An Toàn t nh trên 1kg vỏ Quế ...............................................................58
Bảng 3 6 Doanh thu, chi ph , gi trị gia tăng và l i nhuận của ngƣời thu gom địa

phƣơng t nh trên 1kg vỏ Quế ...................................................................59
Bảng 3 7 Doanh thu, chi ph , gi trị gia tăng và l i nhuận của ngƣời thu gom đƣờng

ài t nh trên 1kg vỏ Quế ..........................................................................60
Bảng 3 8 Doanh thu, chi ph , gi trị gia tăng và l i nhuận của cơ sở chế iến t nh

trên 1kg vỏ Quế ống ................................................................................61
Bảng 3 9 Doanh thu, chi ph , gi trị gia tăng và l i nhuận của ngƣời n sỉ t nh trên

1kg vỏ Quế ống........................................................................................62
Bảng 3 10 Doanh thu, chi ph , gi trị gia tăng và l i nhuận của ngƣời n lẻ t nh

trên 1kg vỏ Quế ống ................................................................................63
Bảng 3 11 Gi trị gia tăng và gi trị gia tăng thuần của c c t c nh n trong c c kênh

thị trƣờng ch nh của CGT sản phẩm Quế ống/khô thô từ An Lão ..........64
Bảng 3 12 Hiệu quả đầu tƣ của c c t c nh n tham gia chuỗi gi trị c y Quế An Lão .. 65
Bảng 3 13 Tỉ lệ liên kết giữa c c t c nh n tham gia chuỗi gi trị c y Quế An Lão.......67
Bảng 3 14 Mức độ ch nh thức và mức độ tin tƣởng trong c c liên kết....................69


DANH MỤC CÁC HÌNH

H nh 1 1 Chuỗi gi trị của Porter (1985) ...................................................................9
H nh 1 2 C c mối quan hệ trong một chuỗi gi trị đơn giản....................................10
H nh 1 3 C c thành phần chung của một ản đ chuỗi gi trị tuyến t nh cơ sở .....12
H nh 1 4 Nhận iện c c qu tr nh trong chuỗi gi trị ...............................................22
H nh 1 5 C c đối tƣ ng tham gia trong chuỗi gi trị ...............................................23
H nh 1 6 C c ịch v trong chuỗi gi trị ..................................................................24
H nh 1 7 Mối liên kết giữa c c t c nh n tham gia trong chuỗi ................................25
H nh 2 1 Bản đ hành ch nh huyện An Lão.............................................................37
H nh 3 1 H nh th i c y Quế .....................................................................................42
H nh 3 2 H nh ảnh c c sản phẩm từ c y Quế...........................................................44
H nh 3 3 Vƣờn ƣơm c y Quế giống từ hạt của Công ty TNHH MTV Dƣ c liệu hữu

cơ Bi iphar tại xã An Toàn, huyện An Lão ............................................46
H nh 3 4 Sơ đ chuỗi gi trị c y Quế tại huyện An Lão, tỉnh B nh Định................54
Hình 3 5 Mức độ “c liên kết” của nông hộ trong chuỗi gi trị c y Quế An Lão ...68

1

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, 80% dân số ở c c nƣớc đang ph t triển có nhu
cầu s d ng y học cổ truyền hoặc thuốc từ thảo ƣ c để chăm s c và ảo vệ sức
khỏe an đầu Doanh thu hàng năm thuốc từ ƣ c liệu trên toàn thế giới đạt trên 80
tỉ USD và nhu cầu về ƣ c liệu cũng nhƣ thuốc từ ƣ c liệu c xu hƣớng ngày
càng gia tăng Trong vài thập niên gần đ y, nhiều nƣớc đã và đang đẩy mạnh việc
nghiên cứu, bào chế và sản xuất các chế phẩm có ngu n gốc từ ƣ c liệu để hỗ tr ,

phòng ngừa và điều trị bệnh.

Ở Việt Nam, theo thống kê của ngành Y tế, nhu cầu s d ng ƣ c liệu của
nƣớc ta vào khoảng 60.000 – 80.000 tấn ƣ c liệu/năm Ngoài ý nghĩa cung cấp
nguyên liệu cho sản xuất thuốc, lĩnh vực sản xuất và kinh oanh ƣ c liệu đã và
đang mang lại ngu n l i lớn cho nền kinh tế n i chung và c c địa phƣơng, cộng
đ ng n cƣ n i riêng Tuy nhiên, ù Việt Nam là quốc gia có tiềm năng về ngu n
tài nguyên ƣ c liệu thì trên thực tế phần lớn ƣ c liệu s d ng trong ngành ƣ c
v n phải nhập khẩu Trong đ , những ƣ c liệu nhập qua đƣờng tiểu ngạch rất khó
kiểm sốt về chất lƣ ng.

Trƣớc thực tế đ , nhiều tỉnh đã đƣa c y ƣ c liệu vào chính sách phát triển
kinh tế, xã hội của địa phƣơng nhƣ Hà Giang, Nam Định, Quảng Ninh, Lào Cai,
Thái Nguyên, Quảng Nam, An Giang C c địa phƣơng cũng đã x y ựng đƣ c
vùng tr ng một số loài c y ƣ c liệu c hiệu quả nhƣ tỉnh Quảng Ninh tr ng Trinh
nữ hoàng cung, Đinh lăng, Giảo cổ lam, Ba k ch; tỉnh Phú Yên tr ng c y Diệp hạ
ch u, Tần ày l , Dừa cạn; tỉnh Kon Tum và Quảng Nam đầu tƣ ph t triển Sâm
Ngọc Linh; tỉnh Thanh H a tr ng Đƣơng quy, Mƣớp đắng, Nghệ; tỉnh Lào Cai
tr ng c y Chè y; tỉnh Bắc Giang tr ng Kim tiền thảo…

An Lão là một huyện miền núi nghèo của tỉnh B nh Định với gần 40% đ ng
ào là n tộc thiểu số, tr nh độ văn h a thấp, cuộc sống còn nhiều kh khăn Do
vậy, công t c x a đ i giảm nghèo, cải thiện điều kiện sống của ngƣời n nơi đ y

2

ngày càng trở nên cấp thiết và quan trọng M c tiêu x a đ i giảm nghèo chỉ thực sự
đạt đƣ c ền vững khi c sự tham gia t ch cực của ngƣời nghèo, cộng đ ng n cƣ,
tạo công ăn việc làm cho ngƣời n, ph t triển sinh kế thông qua việc s ng h p
lý và hiệu quả c c ngu n lực sẵn c


Đƣ c sự ƣu i của thiên nhiên với khu ảo t n thiên nhiên An Toàn, An Lão
đang sở hữu ngu n tài nguyên phong phú, đa ạng và là nơi lƣu giữ nhiều loại thảo

ƣ c quý nhƣ lan thạch học t a, lan kim tuyến, chè y, th a canh, Quế… Dù tr ng
và chế iến ƣ c liệu đang đƣ c quan t m và triển khai trên nhiều xã của huyện An
Lão với sự tham gia của nhiều t c nh n c liên kết với nhau theo chuỗi nhƣng cho
đến nay huyện An Lão v n chƣa c một o c o thống kê và đ nh gi đầy đủ về c c
chuỗi gi trị đang thực hiện cũng nhƣ chƣa c nghiên cứu đ nh gi hiệu quả của c c
tác nhân tham gia Việc thiếu c c cơ sở nghiên cứu khoa học n đến hiện tƣ ng tự
ph t trong sản xuất cung ứng ƣ c liệu và sự lúng túng của địa phƣơng trong công
t c quy hoạch vùng ƣ c liệu cũng nhƣ l ng ghép quy hoạch vùng ƣ c liệu trong
quy hoạch ph t triển chung và quy hoạch ph t triển nông nghiệp nông thôn

Qua khảo s t an đầu những c y ƣ c liệu đã đƣ c tr ng th nghiệm và tr ng
với quy mô hàng hóa ở An Lão, t c giả lựa chọn và khảo sát chuyên sâu về chuỗi
gi trị c y Quế trên địa bàn huyện An Lão

Quế là một loại thuốc quý, đƣ c dùng nhiều trong đông y và t y y, Quế có
hoạt động chống oxy hóa cực kỳ cao, tinh dầu của nó có chất chống khuẩn và chống
nấm mạnh mẽ. Quế cũng là ngu n cung cấp chất xơ, mangan, sắt và canxi tuyệt vời
C y quế sinh trƣởng tốt trong điều kiện thổ nhƣỡng phù h p và mang lại hiệu quả
kinh tế cho ngƣời n, tạo việc làm, g p phần phủ xanh đất trống đ i núi trọc, cải
thiện môi trƣờng [7

Dù đƣ c địa phƣơng quan t m và c sự tham gia của hơn 100 hộ n tr ng
và cung cấp quế hàng năm nhƣng việc tr ng và kinh oanh c y Quế An Lão, B nh
Định cho đến nay v n mang tính tự ph t Hiện nay, chƣa c nghiên cứu nào đƣ c
thực hiện để đ nh gi hiệu quả của việc tr ng cây Quế so với các cây tr ng khác ở
địa phƣơng, cũng nhƣ chƣa c ph n t ch mô h nh liên kết chuỗi tr ng và sản xuất


3

các sản phẩm từ cây Quế nào đƣ c tổ chức để khai thác có hiệu quả các ngu n lực
địa phƣơng nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế nông nghiệp và nông thôn ở An Lão

Xuất phát từ nhu cầu có tính cấp thiết về nghiên cứu lý luận và thực tiễn đ tôi
đã lựa chọn đề tài “Nâng cao chuỗi giá trị cây Quế trên địa bàn huyện An Lão,
tỉnh Bình Định” để làm đề tài nghiên cứu cho đề án thạc sĩ của mình.

2. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Nghiên cứu về chuỗi gi trị trên thế giới đã đƣ c đề cập đến từ rất sớm đã
đƣ c nhiều t c giả nghiên cứu và công ố rộng rãi trên thế giới cũng nhƣ ở Việt
Nam Mỗi t c giả nghiên cứu về chuỗi gi trị lại c những c ch tiếp cận kh c nhau.
Kaplinsky và Morris (2001) [23] đã đƣa ra phƣơng ph p tiếp cận toàn cầu về chuỗi
gi trị; Michael Porter (1980, 1985) [25], [26] đã ph n t ch t nh cạnh tranh của

oanh nghiệp ằng ph n t ch chuỗi gi trị ao g m từ thiết kế sản xuất, mua vật tƣ
đầu vào, hậu cần, tiếp thị, n hàng và ịch v hỗ tr (quản lý ngu n nh n lực, hoạt
động nghiêp cứu triển khai v v ); Ngô Văn Nam (2010) [12] nghiên cứu chuỗi gi
trị của sản phẩm ƣ c liệu làm thuốc tắm tại huyện Sa Pa; Me rahtu Hishe và ctg
(2016) [24] nghiên cứu tổng quan về ph n t ch chuỗi gi trị ƣ c liệu và c c th ch
thức đi cùng Nh m nghiên cứu chỉ ra rằng hiện nay, 80% n cƣ ở c c nƣớc đang
phát triển chủ yếu s ng c c loại thuốc c ngu n gốc từ thực vật để đ p ứng nhu
cầu chăm s c sức khỏe của họ Nh m nghiên cứu đã cung cấp c c kh i niệm, sơ đ
h a c c liên kết và ph n t ch định t nh c c nội ung hoạt động, ph n t ch c c cơ hội
và th ch thức đƣa ra những đề xuất c gi trị tham khảo cho c c quốc gia và địa
phƣơng trong việc ph t triển chuỗi gi trị ƣ c liệu


Phƣơng ph p tiếp cận chuỗi giá trị đƣ c nhiều tác giả khác nhau trong và
ngoài nƣớc s d ng cho các m c tiêu nghiên cứu khác nhau. Tại Việt Nam, phƣơng
ph p này đƣ c ứng d ng khá nhiều trong các nghiên cứu về các sản phẩm: rau (H
Kỳ Minh và cộng sự, 2012) [10 ; (Lê Thị Minh Hằng, 2016) [11], dừa (Trần Tiến
Khai, 2011) [8 , ơ (GTZ, 2006)[2 , cà phê (Phan Thị Thanh Trúc và Nguyễn Thị
Thúy Hạnh, 2017) [15], cam (Nguyễn Phú Son và ctg, 2019) [14], h tiêu (Nguyễn
Thị Thúy Hạnh, 2017) [5], hành lá (Nguyễn Văn Lạc và Phạm Thị Thanh Xuân,

4

2019) , dâu (Nguyễn Quốc Nguyên và ctg, 2018). Phần lớn, các nghiên cứu hƣớng
đến những điều chỉnh về chính sách phát triển các ngành kinh tế, các ngành hàng và
sản phẩm, bên cạnh đ , cung cấp cơ sở cho các quyết định đầu tƣ, kinh oanh và
việc làm.

Nếu nhƣ c c nghiên cứu về ƣ c liệu ở trong nƣớc nhiều và đa ạng từ các
nghiên cứu về ƣ c tính của ƣ c liệu, đến các nghiên cứu về công nghệ sản xuất,
chế biến, bảo quản ƣ c liệu và thuốc, thực phẩm chức năng từ ƣ c liệu thì nghiên
cứu về chuỗi giá trị ƣ c liệu trong nƣớc lại không nhiều. Có những nghiên cứu
chính của các tác giả: Trần Trung Vỹ và ctg (2018); Huỳnh Bảo Tu n và cộng sự,
(2013), Ngô Văn Nam (2010), Nguyễn Thị Hạnh và ctg (2021) [4], [12], [17], [18].

Các nhà nghiên cứu về chuỗi giá trị ƣ c liệu nhƣ Trần Trung Vỹ và ctg
(2018)17; Huỳnh Bảo Tu n và cộng sự, (2013)18, Ngô Văn Nam (2010)19, Nguyễn
Thị Hạnh và ctg (2021)20,… đã nhận ra rằng cần phải chú ý nhiều hơn đến việc
nghiên cứu, đ nh gi để nâng cấp chuỗi giá trị dƣ c liệu nhằm tăng khả năng cạnh
tranh dựa trên chất lƣ ng của sản phẩm ƣ c liệu trong nƣớc, phát triển ngành cơng
nghiệp dƣ c và góp phần x a đ i giảm nghèo ở c c địa phƣơng. [4], [12], [17], [18].

Các nghiên cứu về chuỗi giá trị ƣ c liệu n i trên đều cho thấy phát triển

chuỗi giá trị ƣ c liệu đang mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn c c c y tr ng hiện tại
ở địa phƣơng (c y lƣơng thực, cây lấy gỗ, …) Ph t triển chuỗi giá trị ƣ c liệu
mang lại cơ hội việc làm cho nông hộ và c c t c nh n kh c, đặc biệt là cơ hội việc
làm và tham gia thị trƣờng của ngƣời nghèo, ngƣời yếu thế trong cộng đ ng. Các
nghiên cứu cũng chỉ ra những bất c n đối trong phân phối thu nhập của các tác nhân
tham gia dọc theo chuỗi, những thắt cổ chai, những hạn chế và đề xuất các mơ hình
nâng cấp, các giải pháp phát triển chuỗi.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1. Mục đích và nhiệm vụ chung

Phân tích chuỗi giá trị cây Quế, trên cơ sở đ đề xuất giải pháp nâng cao chuỗi
giá trị cây Quế trên địa bàn huyện An Lão, tỉnh B nh Định.

5

3.2. Mục đích và nhiệm vụ cụ thể
- Hệ thống h a cơ sở lý luận về chuỗi giá trị và phân tích chuỗi giá trị;
- Phân tích chuỗi giá trị cây Quế trên địa bàn huyện An Lão, tỉnh B nh Định.
- Đề xuất một số giải pháp nâng cao chuỗi giá trị cây Quế trên địa bàn huyện

An Lão, tỉnh B nh Định.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu

Chuỗi giá trị cây Quế và các tác nhân tham gia chuỗi giá trị cây Quế trên địa
bàn huyện An Lão, tỉnh B nh Định.
4.2. Phạm vi nghiên cứu


- Về thời gian: Nghiên cứu đƣ c tiến hành trong thời gian từ tháng 2/2023
đến 06/2023, phân tích tình hình phát triển cây Quế tại huyện An Lão, tỉnh Bình
Định trong 5 năm và ph n t ch c c thành phần tham gia chuỗi giá trị trong 3 năm
(2020-2022);

- Về không gian: phân tích tình hình tr ng cây Quế tại huyện An Lão, tỉnh
B nh Định;

- Phạm vi nội dung: chỉ nghiên cứu tình hình phát triển chung của chuỗi giá trị
cây Quế và phân tích chuỗi giá trị cây Quế chứ khơng nghiên cứu sâu về c c đặc
t nh ƣ c lý của cây Quế cũng nhƣ đặc điểm của hoạt động nghiên cứu khoa học, tổ
chức sản xuất và cung ứng cây Quế.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu

- Chọn điểm nghiên cứu: xã An Toàn, huyện An Lão
- Ngu n số liệu:

+ Thông tin thứ cấp đƣ c thu thập từ các ngu n tài liệu có sẵn nhƣ thơng tin
của UBND huyện An Lão, Phịng Nơng nghiệp và phát triển nơng thơn, Phịng Tài
ngun và Mơi trƣờng, Phịng Thống kê huyện An Lão, UBND xã, văn phòng

6

thống kê, địa chính nông nghiệp, Hội nông dân của các xã trong huyện An Lão, tỉnh
B nh Định về tình hình phát triển kinh tế - xã hội, đời sống n cƣ, thu nhập, lao
động và việc làm tại huyện An Lão; Một số chính sách của ngành ƣ c liệu Việt
Nam và tỉnh B nh Định; C c Quy định, Quyết định, Nghị định, Thơng tƣ, Văn ản
của Chính phủ liên quan đến phát triển chuỗi giá trị ƣ c liệu; Các bài báo, bài
nghiên cứu về tình hình tr ng và tiêu th ƣ c liệu trên các báo, tạp ch trong nƣớc
và nƣớc ngoài; c c văn ản pháp quy; các trang thơng tin chính sách giá cả, thị

trƣờng cung ứng ƣ c liệu của nhà nƣớc, các niên giám thống kê,…

+ Thông tin sơ cấp: Việc thu thập thông tin sơ cấp đƣ c thực hiện thông qua
nghiên cứu tại địa bàn (thực địa) và điều tra phỏng vấn dựa trên bảng câu hỏi. Tổng
số đối tƣ ng đƣ c phỏng vấn là 133 ngƣời, bao g m g m 119 hộ nông dân tr ng
Quế, 05 ngƣời thu gom, 02 ngƣời n uôn, 04 ngƣời bán lẻ và 3 doanh nghiệp chế
biến các sản phẩm từ cây Quế. Tác giả cũng tổ chức 2 cuộc thảo luận nhóm tập
trung ở xã An Tồn (1 tại nhà trƣởng bản và 1 tại Cơng ty TNHH MTV Dƣ c liệu
hữu cơ BIDIPHAR …), phỏng vấn chuyên sâu các cán bộ quản lý hành chính và kỹ
thuật thuộc UBND huyện An Lão và Phòng Phòng Nông nghiệp và phát triển nông
thôn huyện An Lão, và các nhà khoa học thuộc trƣờng Đại học Quy Nhơn, c c nhà
quản lý và cán bộ kỹ thuật tại Công ty TNHH MTV Dƣ c liệu hữu cơ BIDIPHAR

- C c phƣơng ph p và kỹ thuật x lý số liệu:

+ Phƣơng ph p thống kê mô tả;

+ Phƣơng ph p ph n t ch tỉ lệ;

+ Phƣơng ph p sơ đ hóa, Phƣơng ph p ph n t ch chi ph – l i ích; Phân tích các
chỉ tiêu hiệu quả; Phân tích liên kết.

6. Kết cấu của đề tài nghiên cứu
Ngoài phần mở đầu, phần nội dung của đề tài g m 4 chƣơng:

Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về chuỗi giá trị và phân tích chuỗi giá trị

Chƣơng 2: Đặc điểm địa bàn nghiên cứu và phƣơng ph p nghiên cứu

7


Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận
Chƣơng 4: Một số giải pháp nâng cao chuỗi giá trị cây Quế trên địa bàn huyện An
Lão, B nh Định

8

CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUỖI GIÁ TRỊ

VÀ PHÂN TÍCH CHUỖI GIÁ TRỊ

1.1. KHÁI NIỆM CHUỖI GIÁ TRỊ
1.1.1. Khái niệm chuỗi giá trị

Cho đến nay, có 4 cách phổ biến về chuỗi giá trị

- Cách tiếp cận chuỗi giá trị ngành hàng: Các học giả Pháp là những ngƣời
đầu tiên khởi xƣớng khái niệm chuỗi và đƣ c gọi là lý thuyết về phƣơng ph p chuỗi
(filière) Phƣơng ph p này g m c c trƣờng ph i tƣ uy nghiên cứu khác nhau và s
d ng nhiều lý thuyết nhƣ ph n t ch hệ thống, tổ chức ngành, kinh tế ngành, khoa
học quản lý và kinh tế chính trị Mác xít. Chuỗi giá trị theo phƣơng ph p tiếp cận
Filière (từ tiếng Ph p c nghĩa là „s i chỉ‟) Kh i niệm này đƣ c s d ng để mơ tả

ịng đầu vào vật chất và dịch v trong quá trình sản xuất ra một sản phẩm sau cùng
(hàng hóa hay dịch v ) Cho đến những năm 1980, phƣơng ph p này đƣ c ứng
d ng rộng rãi ở nhiều quốc gia khác nhau trên thế giới. Trong thời gian này, khung
filière không chỉ tập trung vào hệ thống sản xuất nơng nghiệp mà cịn chú trọng đặc
biệt đến mối liên kết giữa hệ thống này với công nghiệp chế biến, thƣơng mại, xuất
khẩu và khâu tiêu dùng cuối cùng. [3].


- Cách tiếp cận chuỗi giá trị theo quan điểm của Micheal E. Porter

Lu ng nghiên cứu thứ hai liên quan đến cơng trình của Gi o sƣ Micheal E
Porter (1985). Theo Micheal Porter, khái niệm chuỗi giá trị đƣ c s d ng nhằm
m c đ ch giúp c c oanh nghiệp có thể tìm ra các l i thế cạnh tranh trong thực tế và
tiềm năng của mình. [26]

M. Porter cho rằng: “Mỗi doanh nghiệp là một tập hợp của các hoạt động để
thiết kế, sản xuất, bán hàng, phân phối và hỗ trợ sản phẩm của họ”. Tất cả các hoạt
động này có thể đƣ c thể hiện trong một chuỗi giá trị nhƣ H nh 1 1

Những khác biệt trong chuỗi giá trị của c c đối thủ là ngu n gốc cơ ản của

9

l i thế cạnh tranh. Chuỗi giá trị của doanh nghiệp trong ngành sẽ phần nào thay đổi
để tạo những khác biệt trong dòng sản phẩm, hoặc những ngƣời mua khác, những
khu vực địa lý khác, những kênh phân phối khác.

Hình 1.1. Chuỗi giá trị của Porter (1985) [25]
Với lý luận của mình, ơng phân tích rằng những hoạt động cơ ản trong chuỗi
bao g m:
- Hậu cần bên trong (hậu cần đến): đ là hoạt động tiếp nhận, quản lý dự trữ các
nguyên vật liệu và phân phối những nguyên vật liệu này đến những nơi trong doanh
nghiệp theo yêu cầu của kế hoạch sản xuất.
- Hoạt động tác nghiệp (sản xuất): quá trình chuyển đổi những đầu vào thành
sản phẩm và dịch v cuối cùng
- Hậu cần bên ngoài: việc quản lý dự trữ và phân phối sản phẩm cuối cùng của
doanh nghiệp.

- Marketing và n hàng: x c định nhu cầu của khách hàng và bán hàng.
- Dịch v khách hàng: hoạt động hỗ tr sau khi sản phẩm và dịch v đã đƣ c
chuyển cho kh ch hàng nhƣ lắp đặt, hậu mãi, giải quyết khiệu nại, đào tạo,...
Những hoạt động bỗ tr bao g m:
- Cơ sở hạ tầng của doanh nghiệp: bao g m những yếu tố nhƣ cơ cấu tổ chức,
hệ thống kiểm so t, văn h a công ty,

10

- Quản trị ngu n nhân lực: tuyển d ng lao động, thuê lao động, đào tạo phát
triên và thù lao lao động.

- Phát triển các công nghệ: Các công nghệ hỗ tr cho các hoạt động tạo ra giá trị
gia tăng

- Thu mua: Các yếu tố đầu vào nhƣ nguyên vật liệu, công nghệ, thiết bị và các
dịch v đầu vào…

- Phƣơng ph p tiếp cận toàn cầu Kaplinsky và Morris
Nếu nhƣ kh i niệm chuỗi giá trị của Micheal E. Porter chỉ tập trung nghiên cứu
ở quy mơ của doanh nghiệp, thì Kaplinsky và Morris (2001) trong cuốn “Value
chain Han ook” lại mở rộng ở phạm vi của chuỗi giá trị. Theo các tác giả này,
“Chuỗi giá trị là tập hợp các hoạt động bao gồm sản phẩm từ khi mới chỉ là ý
tưởng, qua các giai đoạn sản xuất khác nhau, phân phối đến người tiêu dùng và
cuối cùng là vứt bỏ sau khi sử dụng”[23].

Hình 1.2. Các mối quan hệ trong một chuỗi giá trị đơn giản [23]
Hai tác giả này cũng đƣa ra hai kh i niệm về chuỗi giá trị: chuỗi giá trị đơn
giản và chuỗi giá trị rộng.
Chuỗi giá trị đơn giản bao g m bốn hoạt động cơ ản trong một vòng đời sản

phẩm là thiết kế và phát triển sản phẩm, sản xuất, marketing và cuối cùng là tiêu th
và tái s d ng. Quan niệm về chuỗi giá trị này đƣ c áp d ng để phân tích tồn cầu
hóa, c thể là n đƣ c s d ng để tìm hiểu cách thức mà các cơng ty và các quốc
gia hội nhập tồn cầu và để đ nh gi c c yếu tố quyết định đến phân phối thu nhập
toàn cầu.

11

Kaplinsky và Morris cho rằng: “Phân tích về chuỗi giá trị cho thấy giữa các
hoạt động có liên quan đến vịng đời của sản phẩm có mối liên hệ với nhau một
cách chặt chẽ. Những hoạt động này không chỉ được thiết lập theo một chiều dọc
mà cịn có tác động qua lại lẫn nhau”[23]. Ví d , bộ phận thiết kế và phát triển sản
phẩm không chỉ có ảnh hƣởng đến thậm chí quyết định bản chất của q trình sản
xuất mà cịn ảnh hƣởng đến nội dung của hoạt động marketing Ngƣ c lại, hoạt
động marketing cũng g p phần ảnh hƣởng đến hoạt động thiết kế và phát triển sản
phẩm, v trong qu tr nh này ngƣời ta luôn phải t nh đến việc sản phẩm sẽ đƣ c đƣa
ra thị trƣờng nhƣ thế nào.

Chuỗi giá trị mở rộng: Đề xuất một mơ hình phức tạp hơn mô h nh giản đơn
rất nhiều bởi n t nh đến cả liên kết thƣ ng ngu n và liên kết hạ ngu n của doanh
nghiệp, nghĩa là t nh đến liên kết ngành dọc trong quá trình từ khi các yếu tố đầu
vào đƣ c tạo thành cho đến khi sản phẩm đến tay ngƣời tiêu dùng.

- Phƣơng ph p tiếp cận của Eschborn GTZ

Phƣơng ph p tiếp cận “Liên kết chuỗi giá trị - ValueLinks” (2007) của
Esch orn GTZ và “Thị trƣờng cho ngƣời nghèo – cơng c phân tích chuỗi giá trị”
M4P (2007) Theo phƣơng ph p tiếp cận này thì: Chuỗi giá trị là một loạt các hoạt
động kinh oanh (hay chức năng) c quan hệ chặt chẽ với nhau, từ việc cung cấp
c c đầu vào cho đến sản xuất và ph n phối một sản phẩm nào đ đến ngƣời tiêu


ùng cuối cùng Theo định nghĩa trên, ph n t ch chuỗi gi trị đƣ c tiến hành theo
c c ƣớc sau: (i) Lập sơ đ chuỗi gi trị: Sơ đ chuỗi gi trị thể hiện c c chức năng
của chuỗi đƣ c thực hiện ởi những nhà vận hành chuỗi và n cũng ô tả đƣ c mối
liên hệ giữa c c t c nh n trong chuỗi nhƣ H nh 0 3 (ii) Mô tả và lƣ ng ho chi tiết
c c chuỗi gi trị - chuỗi gi trị nhà cung ứng, chuỗi gi trị nhà sản xuất, chuỗi gi trị
thị trƣờng và chuỗi gi trị kh ch hàng và (iii) T nh gi trị gia tăng, hiệu quả kinh tế
và ph n phối thu nhập giữa c c t c nh n trong từng chuỗi gi trị và chung cho cả
ngành hàng [3],[11].