ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGƠ THỊ MAI HỒNG

HỒN THIỆN KẾ TỐN QUẢN TRỊ CHI PHÍ
TẠI CƠNG TY XĂNG DẦU BẮC THÁI

LUẬN VĂN THẠC SỸ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

NGÀNH: KẾ TOÁN

THÁI NGUYÊN – 2023

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGƠ THỊ MAI HỒNG

HỒN THIỆN KẾ TỐN QUẢN TRỊ CHI PHÍ
TẠI CƠNG TY XĂNG DẦU BẮC THÁI

NGÀNH: KẾ TOÁN
Mã số: 8.34.03.01

LUẬN VĂN THẠC SỸ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG
Người hướng dẫn khoa học: TS. Đào Thúy Hằng

THÁI NGUYÊN – 2023

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là hoàn
toàn trung thực và chưa hề sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Mọi sự giúp đỡ cho
việc hoàn thành luận văn này đã được cảm ơn.

Tơi cam đoan các thơng tin trích dẫn trong bài luận văn đều được ghi rõ ràng
nguồn gốc.

Thái Nguyên, tháng ….. năm 2023
Tác giả luận văn

Ngô Thị Mai Hồng

ii

LỜI CẢM ƠN

Để hồn thành chương trình cao học và viết luận văn này, tôi đã nhận được sự
hướng dẫn, góp ý nhiệt tình của Ban Giám hiệu nhà trường, cùng toàn thể cán bộ,
giảng viên trường Đại Kinh tế và Quản trị kinh doanh Thái Nguyên đã giúp đỡ, chỉ
bảo tơi trong suốt q trình học tập và nghiên cứu tại trường.

Với lịng biết ơn chân thành, tơi gửi lời cảm ơn sâu sắc tới TS. Đào Thúy Hằng
đã dành nhiều thời gian và tâm huyết hướng dẫn nghiên cứu trong suốt q trình hồn
thành luận văn tốt nghiệp.

Tôi xin chân thành cảm ơn, đồng nghiệp, bạn bè và gia đình đã tạo điều kiện
giúp đỡ, động viên, khích lệ tơi trong quá trình nghiên cứu luận văn.


Xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 09 năm 2023
Học viên

Ngô Thị Mai Hồng

iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .......................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................................... ii
MỤC LỤC ................................................................................................................ iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.........................................................................vi
DANH MỤC BẢNG BIỂU .................................................................................... vii
DANH MỤC SƠ ĐỒ .............................................................................................. vii
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
1.Tính cấp thiết của đề tài ......................................................................................1
2. Mục tiêu nghiên cứu...........................................................................................2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu......................................................................2
4. Những đóng góp mới của đề tài .........................................................................3
5. Kết cấu của luận văn ..........................................................................................3
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ
CHI PHÍ TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI ........................................4
1.1. Cơ sở lý luận về Kế tốn quản trị chi phí trong doanh nghiệp thương mại....4
1.1.1. Một số khái niệm...............................................................................................4
1.1.2. Bản chất và vai trị của kế tốn quản trị chi phí................................................8
1.1.3. Khái niệm chi phí và phân loại chi phí trong doanh nghiệp thương mại........12
1.1.4. Nội dung của Kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp thương mại.........15

1.1.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến Kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp......26
1.2. Cơ sở thực tiễn về Kế tốn quản trị chi phí ..................................................29
1.2.1. Kinh nghiệm kế tốn quản trị chi phí ở một số đơn vị kinh doanh xăng dầu ở
Việt Nam ...................................................................................................................29
1.2.2. Bài học kinh nghiệm được rút ra cho Công ty Xăng dầu Bắc Thái ................31
CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ...................................................32
2.1. Các câu hỏi đặt nghiên cứu ...........................................................................32
2.2. Phương pháp nghiên cứu...............................................................................32
2.2.1 Phương pháp thu thập thông tin .......................................................................32
2.2.2. Phương pháp tổng hợp thông tin.....................................................................33

iv

2.2.3. Phương pháp phân tích thơng tin và xử lý số liệu...........................................34
2.3.2. Nhóm chỉ tiêu đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến KTQT CP tại DN Thương
mại .............................................................................................................................37
CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TẠI CƠNG TY
XĂNG DẦU BẮC THÁI.........................................................................................38
3.1. Khái qt chung về Cơng ty xăng dầu Bắc Thái...........................................38
3.1.1. Q trình hình thành, phát triển và chức năng, nhiệm vụ của Công ty xăng dầu
Bắc Thái ....................................................................................................................38
3.1.2. Cơ cấu tổ chức Cơng ty xăng dầu Bắc Thái....................................................42
Nhiệm vụ của các phịng ban ...............................................................................42
3.1.3. Tổ chức cơng tác kế tốn tại cơng ty xăng dầu Bắc Thái ...............................43
.............................................................................................................................. 44
3.2. Thực trạng kế tốn quản trị chi phí tại Cơng ty xăng dầu Bắc Thái .............45
3.2.1. Phân loại chi phí kinh doanh tại Công ty Xăng dầu Bắc Thái bao gồm:...............45
3.2.2. Công tác lập dự tốn tại Cơng ty Xăng dầu Bắc Thái.....................................48
3.2.3. Tổ chức kế toán tập hợp giá vốn hàng bán, chi phí kinh doanh và lập báo cáo
chi phí kinh doanh tại Công ty Xăng dầu Bắc Thái ..................................................58

3.2.4. Phân tích kiểm sốt chi phí kinh doanh tại Cơng ty Xăng dầu Bắc Thái .......71
3.2.5. Phân tích thơng tin chi phí phục vụ cho việc ra quyết định của các nhà quản trị 74
3.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến cơng tác kế tốn quản trị chi phí tại Cơng ty Xăng
dầu Bắc Thái .............................................................................................................75
CHƯƠNG 4 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KẾ TỐN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TẠI
CƠNG TY XĂNG DẦU BẮC THÁI .....................................................................81
4.1. Định hướng phát triển Công ty Xăng dầu Bắc Thái giai đoạn 2020-2025 và
tầm nhìn đến năm 2030 ........................................................................................81
4.1.1. Định hướng phát triển .....................................................................................81
4.1.2. Mục tiêu phát triển ..........................................................................................81
4.1.3. Chiến lược đầu tư phát triển............................................................................85
4.2. Giải pháp hồn thiện kế tốn quản trị chi phí tại Cơng ty Xăng dầu Bắc Thái
.............................................................................................................................. 86

v

4.2.1. Tổ chức hoàn thiện bộ máy kế tốn quản trị...................................................86
4.2.2. Phân loại chi phí kinh doanh theo ứng xử chi phí ..........................................87
4.2.3. Cơng tác lập kế hoạch .....................................................................................88
4.2.4. Xây dựng hệ thống tài khoản con ...................................................................89
4.2.5. Lập báo cáo chi phí sau mỗi lần có thay đổi về giá bán .................................90
4.2.6. Phân tích và kiểm sốt chi phí ........................................................................93
KẾT LUẬN ..............................................................................................................96
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO...............................................................97
PHỤ LỤC .................................................................................................................98
PHIẾU KHẢO SÁT ..............................................................................................100

vi

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT


STT Từ viết tắt Ký hiệu

1 Bộ Tài chính BTC

2 Báo cáo tài chính BCTC

3 Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất BHXH, BHYT, BHTN

nghiệp

4 Biến phí BP

5 Công cụ dụng cụ CCDC

6 Chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp CPBH, CPQLDN

7 Chi phí kinh doanh CPKD

8 Chi phí cố định/Chi phí biến đổi CPCĐ/CPBĐ

9 Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân CP NVL TT, CP NCTT

cơng trực tiếp

10 Định phí ĐP

11 Đơn vị tính ĐVT

12 Hội đồng quản trị HĐQT


13 Hoàn thành/ Kế hoạch HT/KH

14 Kinh phí cơng đồn KPCĐ

15 Kế tốn tài chính KTTC

16 Kế toán quản trị KTQT

17 Máy móc thiết bị MMTB

18 Tài sản cố định TSCĐ

19 Quyết định QĐ

20 Sản xuất kinh doanh SXKD

21 Số dư đảm phí SD ĐP

22 Việt Nam Đồng VNĐ

vii

DANH MỤC BẢNG BIỂU
BẢNG

Bảng 3.1: Kết quả hoạt động của Công ty Xăng dầu bắc Thái giai đoạn 2020-
2022 ...........................................................................................................................39
Bảng 3.2: Bảng kế hoạch xây dựng các chỉ tiêu tài chính năm 2022 .......................50
Bảng 3.3: Kế hoạch sản lượng do Công ty Xăng dầu Bắc Thái xây dựng ...............52

Bảng 3.4: Bảng dự tốn chi phí kinh doanh xăng dầu năm 2023 .............................53
Bảng 3.5: Bảng dự toán tiền lương và thù lao cho cán bộ quản lý năm 2023 ..........55
Bảng 3.6: Kế hoạch CP kinh doanh khác năm 2023-Công ty Xăng dầu Bắc Thái ..57
Bảng 3.7: Báo cáo chi tiết kết quả hoạt động kinh doanh.........................................60
Bảng 3.8: Báo cáo tình hình thực hiện kế hoạch SXKD...........................................62
Bảng 3.9: Báo cáo chi phí kinh doanh xăng dầu của Cơng ty Xăng dầu Bắc Thái ..69
Bảng 4.1: Bảng phân loại chi phí theo cách ứng xử chi phí .....................................88
Bảng 4.2 Danh sách các hàng hóa, dịch vụ...............................................................89
Bảng 4.3 Danh sách trung tâm trách nhiệm chi phí ..................................................89
Bảng 4.4 Hệ thống tài khoản kế tốn kết hợp giữa kế tốn tài chính và kế tốn quản
trị áp dụng tại Cơng ty Xăng dầu Bắc Thái...............................................................90
Bảng 4.5: Báo cáo thực hiện Giá vốn hàng bán trong tháng ĐVT: Tấn, m3............92

DANH MỤC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 1.1. Các chức năng cơ bản của quản trị doanh nghiệp ...................................10
Sơ đồ 1.2: Sơ đồ dự tốn chi phí trong doanh nghiệp thương mại ...........................18
Sơ đồ 3.1: Cơ cấu tổ chức Công ty xăng dầu Bắc Thái ............................................42
Sơ đồ 3.2: Tổ chức bộ máy kế tốn Cơng ty Xăng dầu Bắc Thái.............................44
Sơ đồ 3.3: Hệ thống dự toán sản xuất kinh doanh hàng năm………………………50
Sơ đồ 4.1 Sơ đồ Tổ chức bộ máy kế tốn tại cơng ty ...............................................87
HÌNH
Hình 3.1: Tình hình tài sản, nguồn vốn của Công ty Xăng dầu Bắc Thái ................40
Hình 3.2: Phần mềm kế tốn SAP.............................................................................45

1

MỞ ĐẦU
1.Tính cấp thiết của đề tài

Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư làm thay đổi nền tảng, thúc đẩy các nền

kinh tế truyền thống chuyển đổi sang kinh tế tri thức và đổi mới sáng tạo. Thực tiễn
cho thấy, các cuộc cách mạng khoa học - công nghệ trước đều góp phần quan trọng
vào thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 cũng đã tạo ra
nhiều cơ hội cũng như thách thức cho doanh nghiệp. Để tồn tại và phát triển trong
nền kinh tế thị trường, các doanh nghiệp phải tận dụng cơ hội, huy động và sử dụng
tối ưu các nguồn lực bên trong cũng như bên ngoài để đứng vững trong cạnh tranh,
đạt được mục tiêu lợi nhuận. Các doanh nghiệp phải tối ưu hóa hoạt động khơng
ngừng nâng cao hiệu quả kinh doanh trên cơ sở chiến lược, sách lược quản trị doanh
nghiệp đúng đắn. Kế toán quản trị là một bộ phận của hệ thống kế toán ra đời trong
điều kiện kinh tế thị trường, cung cấp thông tin cho những nhà quản lý tại doanh
nghiệp thông qua các báo cáo kế tốn nội bộ. Thơng tin về kế tốn quản trị chi phí là
một trong những kênh thơng tin thiết yếu luôn được các nhà quản trị quan tâm trước
khi đưa ra các quyết định liên quan đến doanh nghiệp. Kế tốn quản trị chi phí là một
cơng cụ hỗ trợ hữu hiệu trong những bước đi của doanh nghiệp, có vai trị quan trọng
trong việc cung cấp thơng tin cụ thể, chi tiết và kịp thời, giúp nhà quản trị doanh
nghiệp có những căn cứ khoa học cho việc xây dựng kế hoạch, kiểm soát và ra quyết
định sản xuất kinh doanh một cách chính xác và tồn diện cho q trình quản lý của
doanh nghiệp và đóng góp cho nền kinh tế nước ta. Chính vì vậy, hồn thiện kế tốn
quản trị chi phí là rất cần thiết đối với bất kỳ một doanh nghiệp nào muốn đứng vững
trên thương trường.

Kinh doanh xăng dầu là một trong số các ngành có vị trí quan trọng bậc nhất trong
nền kinh tế quốc dân, thực hiện cung cấp các mặt hàng về nhiên liệu phục vụ việc sản
xuất kinh doanh có ảnh hưởng trực tiếp đến các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội.
Mục tiêu xây dựng của ngành xăng dầu trở thành ngành kinh doanh mũi nhọn, đảm
bảo cung cấp mọi nhu cầu của người dân cũng như có thế cạnh tranh với các nước
trong khu vực và thế giới. Trước xu thế hội nhập quốc tế, các doanh nghiệp kinh
doanh xăng dầu nói chung và Cơng ty Xăng dầu Bắc Thái nói riêng muốn có chỗ

2


đứng trên thị trường và giữ vững được khách hàng phải đổi mới công nghệ, đầu tư
thiết bị, cơ sở vật chất, tiết kiệm chi phí và thời gian...

Hiện tại, cơng tác kiểm sốt chi phí tại Cơng ty đã có nhiều mặt tích cực như: Xây
dựng hệ thống định mức, phân công phân nhiệm cho các phịng, ban, cá nhân, tổ chức
q trình kinh doanh. Tuy nhiên, việc kiểm sốt chi phí cịn có nhiều hạn chế cần
khắc phục. Trước nhu cầu cấp thiết như vậy địi hỏi cơng ty phải tổ chức thơng tin kế
tốn qua đó có thể giúp nhà quản trị quản lý có hiệu quả hoạt động sản xuất kinh
doanh của mình. Kế tốn quản trị chi phí với đặc điểm riêng của mình đáp ứng những
u cầu về thơng tin của quản trị trong việc lập kế hoạch, tổ chức tiến hành, kiểm tra
và ra quyết định.

Từ những vấn đề trên nên tôi đã chọn đề tài "Hồn thiện kế tốn quản trị chi phí
tại Cơng ty Xăng dầu Bắc Thái" làm đề tài nghiên cứu luận văn thạc sĩ của mình.
2. Mục tiêu nghiên cứu
2.1. Mục tiêu nghiên cứu chung

Nghiên cứu đánh giá thực trạng Kế toán quản trị chi phí tại Cơng ty xăng dầu
Bắc Thái. Từ đó đề xuất các giải pháp góp phần hồn thiện cơng tác kế tốn quản trị
chi phí tại Cơng ty xăng dầu Bắc Thái.
2.2. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn của kế toán quản trị chi phí trong các
doanh nghiệp thương mại.

- Phân tích thực trạng KTQT chi phí tại Công ty Xăng dầu Bắc Thái
- Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến kế tốn quản trị chi phí tại Cơng ty Xăng
dầu Bắc Thái
- Đề xuất giải pháp nhằm hồn thiện cơng tác kế tốn quản trị chi phí tại Cơng

ty Xăng dầu Bắc Thái nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của Công ty này.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Kế tốn quản trị chi phí tại Cơng ty Xăng dầu Bắc Thái.
Phạm vi nghiên cứu:
+ Về nội dung: Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu Kế toán quản trị chi phí ở lĩnh
vực thương mại tại cơng ty xăng dầu Bắc Thái. Bao gồm các nội dung: Công tác lập

3

dự tốn, lập báo cáo chi phí kinh doanh, phân tích kiểm sốt chi phí kinh doanh, phân
tích thơng tin chi phí phục vụ cho việc ra quyết định của các nhà quản trị.

+ Về không gian: Đề tài nghiên cứu trên địa bàn TP Thái Nguyên, tỉnh Thái
Nguyên.

+ Về thời gian: Dữ liệu thứ cấp nghiên cứu trong các năm (2020-2022). Dữ liệu
sơ cấp thu thập tháng 6 năm 2023. Phạm vi thời gian ứng dụng giải pháp đến năm
2025 tầm nhìn đến 2030.
4. Những đóng góp mới của đề tài

Về mặt lý luận: Hệ thống hoá những vấn đề lý luận về kế tốn quản trị chi phí
trong Doanh nghiệp Thương Mại nói chung và Cơng ty Xăng dầu Bắc Thái nói riêng.

Về mặt thực tiễn:
Phân tích, đánh giá thực trạng Kế tốn quản trị chi phí và xây dựng cơ sở cho
việc lập dự tốn chi phí tại Công ty Xăng dầu Bắc Thái.
Lập các báo cáo chi phí phục vụ kiểm tra, đánh giá và ra quyết định kinh doanh
Chỉ ra nguyên nhân tồn tại trong cơng tác Kế tốn quản trị chi phí và đề xuất
một số giải pháp nhằm hồn thiện cơng tác Kế tốn quản trị chi phí tại Cơng ty.
Luận văn là tài liệu tham khảo cho các nhà quản lý, đặc biệt là các cán bộ lãnh

đạo thuộc ngành Xăng dầu, cán bộ lãnh đạo tại các doanh nghiệp, cơ quan, đơn vị áp
dụng để bảo đảm quyền lợi của người lao động.
Luận văn cũng có thể là tài liệu tham khảo cho học viên cao học, sinh viên
chuyên ngành: Kế toán, Quản trị kinh doanh, Quản lý kinh tế và cho các cơng trình
nghiên cứu liên quan.
5. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm được kết cấu thành 4 chương
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về Kế tốn quản trị chi phí trong doanh
nghiệp thương mại
Chương 2: Phương pháp nghiên cứu
Chương 3: Thực trạng Kế tốn quản trị chi phí tại Cơng ty Xăng dầu Bắc Thái.
Chương 4: Giải pháp hồn thiện Kế tốn quản trị chi phí tại Cơng ty Xăng dầu
Bắc Thái.

4

CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VỀ KẾ TỐN QUẢN TRỊ CHI PHÍ

TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI

1.1. Cơ sở lý luận về Kế tốn quản trị chi phí trong doanh nghiệp thương mại
1.1.1. Một số khái niệm

Xã hội càng phát triển, hoạt động sản xuất kinh doanh càng được mở rộng,
càng mang tính chất đa dạng, phức tạp thì nhu cầu thơng tin càng trở nên bức thiết và
quan trọng. Việc xác định chi phí có ý nghĩa lớn trong quản lý doanh nghiệp vì đây
là cơ sở để chủ doanh nghiệp có thể phân tích và đưa ra lựa chọn về phương án sản
xuất, kinh doanh có lợi nhất, đánh giá năng suất và hiệu quả của doanh nghiệp. Bên
cạnh đó, tính tốn và phân tích chi phí cịn giúp chủ doanh nghiệp định hướng và đưa

ra các quyết định phù hợp trong từng thời kỳ kinh doanh nhằm từng bước tối ưu chi
phí doanh nghiệp

Quản trị chi phí là việc vơ cùng quan trọng và có ý nghĩa to lớn quyết định sự
sống cịn của doanh nghiệp, đồng thời đây là việc góp phần quyết định vị thế của mỗi
doanh nghiệp trên thị trường. Bởi lẽ, việc quản trị doanh nghiệp giúp chủ doanh
nghiệp nhìn nhận chính xác về tình hình hoạt động của doanh nghiệp hiện tại từ đó
đưa ra các chiến lược tăng trưởng, kiểm sốt chi phí, cũng nhưng các quyết định và
kế hoạch cho tương lai. Chính vì quản trị chi phí có tầm quan trọng vơ cùng to lớn
với mỗi doanh nghiệp.

Quản trị chi phí là các hoạt động nhằm kiểm sốt chi phí sản xuất sản phẩm
và cung ứng dịch vụ nhằm cung cấp các thông tin cần thiết cho nhà quản trị trong
việc lập kế hoạch và kiểm sốt chi phí trong cả ngắn hạn và dài hạn.

Quản trị chi phí được xem như một bộ phận khơng thể tách rời của những
chiến lược kinh doanh then chốt. Một trong những cách của quan trọng nhất dẫn tới
thành công của doanh nghiệp chính là "cánh cửa chi phí này". Một doanh nghiệp có
thế quản trị chi phí tốt cũng giống như nắm được chìa khóa trong tay nhằm đưa doanh
nghiệp phát triển lớn mạnh. Muốn các hoạt động kinh doanh diễn ra một cách hiệu
quả và đồng bộ thì doanh nghiệp ln phải đảm bảo tính hình tài chính lành mạnh.

5

Và sự lành mạnh đó có được hay khơng phụ thuộc phần lớn vào khả năng quản trị
chi phí của doanh nghiệp. Mục đích cơ bản của quản trị chi phí là giúp các doanh
nghiệp đạt được lợi thế cạnh tranh bền vững thông qua sự khác biệt về sản phẩm và
dẫn đầu về chi phí. Quản trị chi phí tập trung nhiều hơn vào việc cải tiến liên tục để
mang lại sự vượt trội về chất lượng sản phẩm đến khách hàng, đồng thời, cũng là một
phần không thế thiếu của chuỗi giá trị.


Kế tốn với chức năng thơng tin và kiểm tra các hoạt động kinh tế - tài chính
của một tổ chức để phục vụ nhu cầu quản lý của các đối tượng bên trong và bên ngoài
tổ chức, doanh nghiệp lại cịn có ý nghĩa quan trọng, đặc biệt là trong giai đoạn hiện
nay - giai đoạn toàn cầu hóa nền kinh tế, sự cạnh tranh mang tính chất phức tạp, khốc
liệt. Có thể nói chính chất lượng và hiệu quả của cơng tác kế tốn ảnh hưởng trực tiếp
đến chất lượng và hiệu quả quản lý, điều hành tổ chức để đạt được các mục tiêu đã
đề ra. Xuất phát từ u cầu và tính chất thơng tin cung cấp cho các đối tượng bên
trong và bên ngồi tổ chức, có sự khác biệt nên thơng tin kế tốn được phân biệt thành
thơng tin kế tốn tài chính và thơng tin kế tốn quản trị. Mặc dù kế toán quản trị mới
được phát triển trong giai đoạn gần đây nhưng đã minh chứng được sự cần thiết và
quan trọng của nó đối với cơng tác quản trị, điều hành các tổ chức, doanh nghiệp; đặc
biệt là những tổ chức, doanh nghiệp có quy mơ lớn, hoạt động đa lĩnh vực, đa ngành
trong phạm vi rộng. Hiện nay, kế tốn quản trị thật sự đã trở thành cơng cụ khoa học
giúp nhà quản trị thực hiện tốt các chức năng hoạt động, kiểm soát và ra quyết định.

Kế toán quản trị chi phí là một bộ phận của hệ thống kế tốn, chính vì vậy,
bản chất của kế tốn quản trị chi phí trước hết thể hiện ở bản chất của kế tốn. Trải
qua q trình hình thành và phát triển lâu đời, có rất nhiều định nghĩa về kế tốn dưới
các góc độ khác nhau, tuy nhiên trong phần này tác giả chỉ phân tích hai định nghĩa
cơ bản dưới góc độ bản chất và nội dung của kế toán.

Thứ nhất, kế toán được định nghĩa là một bộ phận của hoạt động quản lý, với
chức năng xử lý và cung cấp thông tin thực hiện về khách thể quản lý cho chủ thể
quản lý, định nghĩa này hướng về bản chất của kế tốn. Q trình sản xuất ra của
cải vật chất là yêu cầu tất yếu khách quan cho sự tồn tại và phát triển của xã hội
loài người. Để quá trình sản xuất được thực hiện một cách có hiệu quả, nhất thiết
phải có hoạt động quản lý, tức là hoạt động định hướng cho quá trình sản xuất và

6


tổ chức thực hiện theo những hướng đã định. Trong hoạt động quản lý này, kế tốn
đóng vai trị là cầu nối thông tin giữa khách thể quản lý (quá trình sản xuất) và chủ
thể quản lý.

Thứ hai, kế toán được định nghĩa là một quá trình định dạng, đo lường, ghi
chép và cung cấp các thông tin về hoạt động kinh tế của một tổ chức. Định nghĩa này
hướng về nội dung của kế tốn. Dưới góc độ này, kế tốn cần áp dụng hệ thống các
phương pháp đặc thù (chứng từ, đối ứng tài khoản, tính giá và tổng hợp - cân đối) để
cung cấp các thông tin phù hợp, tin cậy, nhất quán và so sánh được nhằm giúp cho
những người sử dụng thông tin đưa ra được các quyết định đúng đắn đối với tổ chức.

Như vậy, xét một cách tổng qt, kế tốn quản trị chi phí có bản chất là một
bộ phận của hoạt động quản lý và nội dung của kế tốn quản trị chi phí là quá trình
định dạng, đo lường, ghi chép và cung cấp các thơng tin của chi phí hoạt động kinh
tế của một tổ chức.

Để cụ thể hoá nội dung và chức năng quản trị chi phí chúng ta sẽ phân tích đối
tượng sử dụng thơng tin kế tốn.

Có hai loại đối tượng sử dụng thơng tin kế tốn là bên ngồi tổ chức và nội bộ
tổ chức. Đối tượng sử dụng thơng tin kế tốn bên ngồi tổ chức là các cổ đơng, ngân
hàng, nhà cung cấp, khách hàng, cơ quan thuế, ... Đối tượng sử dụng thơng tin kế
tốn trong nội bộ tổ chức là các nhà quản lý các cấp (ban giám đốc và lãnh đạo các
bộ phận) trong tổ chức. Mặc dù cần đến thông tin về cùng một tổ chức, nhưng hai
loại đối tượng này cần những thông tin với các tính chất khác nhau. Bên ngồi tổ
chức cần thơng tin tổng qt về tình hình tài chính và kết quả hoạt động kinh tế của
tổ chức. Các nhà quản lý trong nội bộ trong tổ chức cần thông tin chi tiết theo từng
mặt hoạt động nhằm đánh giá hiệu quả hoạt động và thiết lập kế hoạch trong tương
lai cho tổ chức.


Để cung cấp thông tin cho cả hai loại đối tượng này hệ thống kế toán trong tổ
chức được chia thành hai bộ phận: Hệ thống kế tốn tài chính và hệ thống kế tốn
quản trị. Kế tốn tài chính chủ yếu cung cấp thông tin cho các chủ thể quản lý bên
ngồi tổ chức, cịn kế tốn quản trị hướng tới mục tiêu cung cấp thông tin cho các
chủ thể quản lý trong nội bộ tổ chức.

Kế toán quản trị thường được định nghĩa là q trình định dạng, đo lường, tích

7

lũy, phân tích, thiết lập, diễn giải và cung cấp thơng tin tài chính; phi tài chính cho
các nhà quản lý trong việc lập kế hoạch, đánh giá, kiểm soát tổ chức và bảo đảm cho
việc sử dụng hợp lý các nguồn lực của tổ chức. Khái niệm này tập trung vào việc xác
định nội dung, mục đích của kế toán quản trị, phân định ranh giới giữa kế toán quản
trị và kế tốn tài chính. Mục đích chủ yếu của kế tốn quản trị là cung cấp thơng tin
cho các nhà quản trị trong nội bộ tổ chức để đánh giá, kiểm sốt q trình hoạt động
trong khi mục đích chủ yếu của kế tốn tài chính là cung cấp cơ sở thông tin cho các
nhà đầu tư, các ngân hàng, các đối tác ký kết các hợp đồng kinh tế đối với tổ chức.
Với mục đích khác nhau nên nội dung của kế toán quản trị và kế tốn tài chính cũng
khác nhau. Kế tốn quản trị cung cấp thông tin hướng về tương lai của tổ chức, trong
khi kế tốn tài chính cung cấp thơng tin về q khứ của tổ chức. Kế tốn quản trị
khơng chỉ cung cấp thơng tin tài chính mà cịn cung cấp thơng tin phi tài chính về các
q trình hoạt động trong nội bộ tổ chức cũng như môi trường bên ngồi tổ chức.
Hơn nữa, kế tốn quản trị khơng phải tuân thủ theo các nguyên tắc, chuẩn mực kế
toán ban hành mà được thực hiện một cách linh hoạt nhằm đáp ứng tốt nhất cho nhu
cầu quản trị trong nội bộ tổ chức.

Bên cạnh khái niệm kế tốn tài chính và kế tốn quản trị cịn có khái niệm kế
tốn chi phí. Theo Viện kế toán viên quản trị của Mỹ (IMA), kế tốn chi phí được

định nghĩa là “ kỹ thuật hay phương pháp để xác định chi phí cho một dự án, một q
trình hoặc một sản phẩm... Chi phí này được xác định bằng việc đo lường trực tiếp,
kết chuyển tuỳ ý, hoặc phân bổ một cách có hệ thống và hợp lý”. Theo định nghĩa
này, kế toán chi phí khơng phải là một bộ phận độc lập, một phân hệ thứ ba của hệ
thống kế toán, mà kế tốn chi phí vừa là một bộ phận của kế tốn tài chính và vừa là
một bộ phận của kế toán quản trị.

Dưới góc độ kế tốn tài chính, bộ phận kế tốn chi phí có chức năng tính tốn,
đo lường chi phí phát sinh trong tổ chức theo đúng các nguyên tắc kế tốn để cung
cấp thơng tin về giá vốn hàng bán, các chi phí hoạt động trên báo cáo kết quả kinh
doanh và giá trị hàng tồn kho trên bảng cân đối kế tốn. Dưới góc độ kế tốn quản
trị, bộ phận kế tốn chi phí có chức năng đo lường, phân tích về tình hình chi phí và
khả năng sinh lời của các sản phẩm, dịch vụ, các hoạt động và các bộ phận của tổ
chức nhằm nâng cao hiệu quả và hiệu năng của quá trình hoạt động kinh doanh.

8

Bên cạnh quan điểm coi kế tốn chi phí vừa là một bộ phận của kế tốn tài
chính và vừa là một bộ phận của kế tốn quản trị cịn có quan điểm đồng nhất kế tốn
chi phí với kế tốn quản trị. Quan điểm này xuất phát từ thực tế khách quan là thơng
tin chi phí cho các mục đích quản trị nội bộ ngày càng quan trọng đối với sự sống
còn của tổ chức. Các nhà quản trị của tổ chức không phải đơn thuần chỉ cần quyết
định được chi phí giá vốn của hàng bán hoặc dịch vụ cung cấp mà quan trọng hơn,
họ cần phải có khả năng kiểm sốt chi phí của các hoạt động và các quá trình trong
ngắn hạn cũng như dài hạn. Theo tác giả, quan điểm đồng nhất kế tốn chi phí với kế
toán quản trị sẽ dẫn đến sự “thiên vị” khi xây dựng hệ thống kế tốn chi phí trong các
tổ chức. Hệ thống kế tốn chi phí theo quan điểm này sẽ quá tập trung vào việc cung
cấp thông tin cho quản trị nội bộ và sẽ sao nhãng việc cung cấp thông tin trung thực
và khách quan cho việc lập các báo cáo tài chính.


Theo tác giả, quan điểm kế toán chi phí vừa có trong hệ thống kế tốn tài chính
và vừa có trong hệ thống kế tốn quản trị là hồn tồn hợp lý, trong đó bộ phận kế
tốn chi phí trong hệ thống kế tốn quản trị được gọi là kế tốn quản trị chi phí. Quan
điểm này thể hiện đúng bản chất, chức năng của kế toán chi phí và sẽ giúp ích trong
việc xây dựng hệ thống kế tốn chi phí hiệu quả trong các tổ chức, với việc kết hợp
hài hoà các mục tiêu của hệ thống kế tốn tài chính và hệ thống kế toán quản trị.

Với các phân tích trên, tác giả cho rằng kế tốn quản trị chi phí là một bộ phận
của hệ thống kế tốn quản trị nhằm cung cấp thơng tin về chi phí để mỗi tổ chức thực
hiện chức năng quản trị yếu tố nguồn lực tiêu dùng cho các hoạt động, nhằm xây
dựng kế hoạch, kiểm soát, đánh giá hoạt động và ra các quyết định hợp lý. Quan điểm
này sẽ là cơ sở cho tất cả các phân tích khác được trình bày trong nội dung luận văn.
1.1.2. Bản chất và vai trị của kế tốn quản trị chi phí

a. Bản chất của kế tốn quản trị chi phí
Kế toán quản trị cung cấp thông tin thường xuyên và liên tục. Đối với nhà
quản trị thông tin cần thiết về quá khứ và hiện tại là dự toán cho tương lai. Do đó,
u cầu Kế tốn quản trị là phải xây dựng dự tốn, thu nhận và xử lý các thơng tin về
chi phí, giá thành, thu nhập và kết quả... của từng tổ, đội, phân xưởng hoặc cho từng
công việc, từng sản phẩm, từng giai đoạn bán hàng, các chi phí quản lý liên quan.

9

Tiến hành phân tích kịp thời các thơng tin làm căn cứ cho việc đưa ra các giải
pháp, quyết định đúng đắn để đối phó kịp thời với những diễn biến của thị trường, sử
dụng hiệu quả các nguồn lực của doanh nghiệp.

Đối với các nhà quản lý thì những chi phí là mối quan tâm hàng đầu, bởi lợi
nhuận chịu những ảnh hưởng với những chi phí đã chi. Vì vậy, vấn đề đặt ra là làm
sao kiểm sốt được chi phí. Kế tốn quản chi phí cung cấp cả những thơng tin q

khứ và những thơng tin có dự báo thơng qua việc lập kế hoạch và dự toán trên cơ sở
định mức chi phí thực tế, làm căn cứ cho sự lựa chọn để đưa ra các quyết định về giá
bán sản phẩm...

Kế tốn quản trị khơng nhận thức chi phí theo quan điểm của Kế tốn tài
chính mà phải được nhận diện theo nhiều phương diện khác nhau đề đáp ứng nhu
cầu thông tin trong hoạch định, tổ chức thực hiện, kiểm sốt và ra quyết định. Kế
tốn quản trị chi phí sẽ trả lời chi phí là bao nhiêu? biến động như thế nào khi có
sự thay đổi của một số nhân tố nào đó? ai sẽ là người chịu trách nhiệm giải thích
những thay đổi bất lợi của chi phí và giải pháp đưa ra để điều chỉnh một cách kịp
thời? Từ đó cho thấy Kế tốn quản trị chi phí mang nặng bản chất của Kế tốn
quản trị hơn là kế tốn chi phí thuần túy và cung cấp các thơng tin về chi phí nhằm
thực hiện các chức năng quản trị.

b. Vai trị của kế tốn quản trị chi phí
Kế toán quản trị chi phí cung cấp thơng tin cho các nhà quản trị doanh nghiệp
trong việc thực hiện các chức năng quản lý. Để thực hiện vai trị của mình, kế tốn
quản trị chi phí tiến hành lập dự tốn chi phí để trợ giúp các nhà quản trị doanh nghiệp
thực hiện chức năng lập kế hoạch; phản ánh thông tin thực hiện để trợ giúp các nhà
quản trị doanh nghiệp thực hiện chức năng tổ chức thực hiện kế hoạch và xử lý thơng
tin thực hiện để từ đó các nhà quản trị doanh nghiệp thực hiện chức năng kiểm tra,
đánh giá việc thực hiện kế hoạch. Như vậy, Kế tốn quản trị chi phí đã đóng vai trị
quan trọng trong việc cung cấp thông tin cho quản lý cả trước, trong và sau quá trình
kinh doanh.
Các chức năng của kế toán quản trị được khái quát như sau:
Như phần trên đã trình bày, Kế tốn quản trị chi phí là một bộ phận của hệ
thống kế toán nhằm cung cấp cho các nhà quản lý thơng tin về chi phí để giúp họ thực

10


hiện các chức năng quản trị doanh nghiệp. Các chức năng cơ bản của quản trị doanh
nghiệp là lập kế hoạch, tổ chức thực hiện kế hoạch, kiểm tra đánh giá việc thực hiện
kế hoạch và ra quyết định. Hoạt động quản lý là một q trình khép kín từ khâu lập
kế hoạch, tổ chức thực hiện kế hoạch, đến tra và đánh giá việc thực hiện kế hoạch.

Các chức năng của kế toán quản trị được khái quát như sau:

Sơ đồ 1.1. Các chức năng cơ bản của quản trị doanh nghiệp
(Nguồn: Tác giả tổng hợp)

Chức năng ra quyết định yêu cầu các nhà quản lý cần lựa chọn một giải pháp
hợp lý nhất trong số các giải pháp đề xuất. Với chức năng lập kế hoạch các nhà quản
lý cần xây dựng các mục tiêu chiến lược cho doanh nghiệp và vạch ra các bước cụ
thể để thực hiện các mục tiêu đó. Với chức năng tổ chức thực hiện các nhà quản lý
cần quyết định cách sử dụng hợp lý nhất các nguồn lực của doanh nghiệp để đạt được
các kế hoạch đã đề ra. Với chức năng kiểm tra và đánh giá, các nhà quản lý cần so
sánh báo cáo thực hiện với các số liệu kế hoạch để bảo đảm cho các bộ phận trong
doanh nghiệp thực hiện đúng các mục tiêu đã định.

Để thực hiện tốt các chức năng quản trị doanh ngiệp, nhà quản trị cần phải đưa
ra được các quyết định đúng đắn và vai trò của kế tốn quản trị chi phí chính là nguồn
cung cấp thơng tin quan trọng cho các nhà quản lý trong quá trình ra quyết định.

Trên cơ cở các chức năng của quản trị doanh nghiệp, kế tốn quản trị có các
vai trị sau:

Kế toán quản trị chi phí tiến hành cụ thể hố các kế hoạch hoạt động của doanh

11


nghiệp thành các dự toán sản xuất kinh doanh. Kế toán quản trị chi phí cung cấp thơng
tin về chi phí ước tính cho các sản phẩm, dịch vụ hoặc các đối tượng khác theo yêu
cầu của nhà quản lý nhằm giúp họ ra các quyết định quan trọng về đặc điểm của sản
phẩm, cơ cấu sản phẩm sản xuất và phân bổ hợp lý các nguồn lực có hạn cho các hoạt
động của doanh nghiệp.

Bên cạnh cung cấp thông tin về dự tốn chi phí cho việc lập kế hoạch và ra
quyết định của các nhà quản lý, kế toán quản trị chi phí cũng cung cấp các thơng tin
để nhà quản lý kiểm sốt q trình thực hiện kế hoạch thơng qua các báo cáo đánh
giá, đặc biệt là giúp ích cho các nhà quản lý trong việc kiểm soát chi phí và nâng cao
hiệu quả và hiệu năng của quá trình hoạt động. Việc cung cấp thơng tin về chi phí
của các hoạt động một cách chi tiết và thường xuyên sẽ giúp ích cho các nhà quản lý
rất nhiều trong kiểm sốt và hồn thiện q trình sản xuất sản phẩm hoặc thực hiện
các dịch vụ vì những thơng tin này giúp các nhà quản lý phát hiện các hoạt động tốn
kém quá nhiều chi phí để thiết kế lại quá trình sản xuất, loại bỏ hoạt động tốn kém
chi phí đó hoặc có những cải tiến làm cho hoạt động đó có hiệu quả hơn, tốn kém chi
phí ít hơn.

Ngoài ra, các báo cáo hoạt động định kỳ so sánh kết quả thực tế với mục tiêu
dự kiến về chi phí, doanh thu và lợi nhuận của doanh nghiệp sẽ được sử dụng để làm
cơ sở cho việc đánh giá hoạt động quản lý và do đó cung cấp động lực để các nhà
quản lý cố gắng thực hiện tốt cơng việc của mình.

Kế tốn quản trị chi phí cịn cung cấp các thơng tin thích hợp cho các nhà quản
lý nhằm xây dựng các chiến lược cạnh tranh bằng cách thiết lập các báo cáo định kỳ
và báo cáo đặc biệt. Báo cáo định kỳ phản ánh về khả năng sinh lời của các bộ phận
khác nhau trong doanh nghiệp, như các sản phẩm, dịch vụ, các thị trường tiêu thụ
nhằm bảo đảm doanh nghiệp chỉ tiến hành thực hiện các hoạt động mang lại lợi nhuận.
Kế toán quản trị chi phí cũng cung cấp các thơng tin để phân bổ các nguồn lực của
doanh nghiệp cũng như quyết định cơ cấu sản phẩm và tiêu thụ, hay quyết định ngừng

nhập các mặt hàng hợp lý. Các báo cáo đặc biệt giúp cho các nhà quản lý đưa ra các
quyết định chiến lược, như phát triển các sản phẩm và dịch vụ mới, đầu tư các thiết
bị, nhà xưởng mới, đàm phán các hợp đồng dài hạn với các nhà cung cấp và các khách