lOMoARcPSD|23111612

Sơng Đà - Yeah
Kinh tế chính trị (Trường Cao đẳng Thực hành FPT)

Studocu is not sponsored or endorsed by any college or university
Downloaded by Uyen Nguyen ()


lOMoARcPSD|23111612

Phân tích.
“Thạch trận dàn bày vừa xong thì cái thuyền vụt tới. …… ngừng chèo”
2.1. Cuộc chiến của ơng đị và trùng vi thạch trận-Trùng vi thạch trận thứ nhất.
-

-

-

Ở trùng vi thạch trận thứ nhất, thác đá sông Đà đã chuẩn bị dàn trận địa sẵn, đó
là trận địa với bốn cửa tử, một cửa sinh. Ở đây nước phối hợp với đá reo hò làm
thanh viện; bọn đá thì giống như những hình nhân bặm trợn, chúng “bệ vệ, oai
phong lẫm liệt; một hịn ấy trơng như đang hất hàm hỏi cái thuyền phải xưng tên
tuổi trước khi giao chiến và thách thức cái thuyền có giỏi thì tiến gần vào”. Bằng
các từ ngữ: reo hò, bệ vệ, oai phong lẫm liệt, hất hàm hỏi, thách thức… người đọc
cảm nhận được khơng khi trận chiến nóng bỏng, gay cấn hồi hộp, kịch tính. Đó
chính là biệt tài phù thuỷ ngôn ngữ của Nguyễn Tuân.
Thác đá sông Đà rất khôn ngoan, chúng không chỉ đánh trên mặt trận giáp lá cà
mà còn đánh bằng cả nghệ thuật tâm lý chiến. Trước đó chúng đã dùng âm thanh
của thác khiêu khích “giọng gằn mà chế nhạo”, có lúc chúng “rống lên như tiếng

của một ngàn con trâu mộng… đang phá tuông rừng lửa, rừng lửa cùng gầm thét
cùng đàn trâu da cháy bùng bùng”. Còn giờ đây chúng lại nhờ “nước thác làm
thanh viện cho đá”. Với bản tính hung hãn như một lồi thủy qi, sơng Đà đã
đánh phủ đầu người lái đị với những địn thế vơ cùng hiểm hóc. Sơng Đà cậy thế
qn đơng tướng mạnh nên đã “ùa vào mà bẻ gãy cán chèo”, chúng “liều mạng
vào sát nách mà đá trái”, “thúc gối vào bụng và hơng thuyền”, có lúc chúng “đội
cả thuyền lên”. Một loạt động từ được Nguyễn Tuân huy động để miêu tả cách
đánh của sông Đà làm người đọc không khỏi rùng mình trước sự hung bạo của
thiên nhiên: ùa vào, bẻ gãy, đá trái, thúc gối, đội,…
Bị tấn công bất ngờ nhưng người lái đị vẫn bình tĩnh.

+ Với chiến thuật phòng ngự để dưỡng sức cho những trùng vi sắp tới, “ơng đị hai tay giữ
mái chèo khỏi bị hất lên khỏi sóng”. Đây là kinh nghiệm sống quý báu trên chiến trường
sông nước, bởi giữ được thăng bằng cho thuyền thì thuyền sẽ đi vào luồng nước đúng.
+ Lúc này sơng Đà lại chuyển thể đánh mới, nó bám lấy thuyền và sử dụng đòn vật “túm
lấy thắt lưng ơng lái đị địi lật ngửa mình ra”. Khơng để cho ơng đị có cơ hội xoay xở,
sơng Đà lại chuyển thể đánh miếng đòn hiểm độc nhất “cả cái luồng nước vơ sở bất chí
ấy bóp chặt lấy hạ bộ người lái đị”.
+ Dính miếng địn hiểm khiến “mặt sơng tích tắc lồ sáng lên như một cửa bể đom đóm
rừng ùa xuống mà châm lửa vào đầu sóng”. Bị đánh bất ngờ, cơn đau khiến ơng đị hoa
mắt, tóa đom đóm, đau rát như lửa đốt. Phép điệp động từ “đánh hồi lùng, đánh đòn tỉa,
đánh đòn âm vào chỗ hiểm” gợi lên cơn đau dồn dập, hành hạ người lái đị.
+ Nhưng ơng đị nén đau, giọng ơng vẫn bình tĩnh, tỉnh táo, sắc lạnh chỉ huy sáu bơi chèo
còn lại vượt cửa tử vào cửa sinh. Qua cách miêu tả tiếng hô chỉ huy ngắn gọn, tỉnh táo
của người cầm lái, Nguyễn Tuân đã không giấu được lòng ngưỡng mộ và cảm phục trước
bản lĩnh kiên cường, sự dũng mãnh, bình thản của người lái đò.
2.2. Đoạn văn thứ hai: thế trận của NLĐ là thông minh, linh hoạt và tài nghệ vượt thác
dũng mãnh, phi thường.
-


Sơng Đà tăng cường một “tập đồn cửa tử”, đây là cách dùng từ độc đáo gợi tả sự
đông đảo, hùng mạnh, nguy hiểm. Tập đồn này là vơ số cửa tử chực chờ hòng
mai phục, bắt chết chiếc thuyền. Nó khơn ngoan khi để cửa sinh bố trí lệch qua bờ
hữu ngạn, vì như thế đường thốt thân của ông khách sông Đà xem như bằng
không. Sông Đà tiếp tục dùng thanh thế của mình để tung ra đội quân hùng hậu:
“dòng thác hùm beo đang hồng hộc tế mạnh trên sông đá”. Cách so sánh liên
tưởng độc đáo. Dịng thác mà ví với “hùm beo” vốn là loài thú dữ, dùng từ tả sức

Downloaded by Uyen Nguyen ()


lOMoARcPSD|23111612

-

-

-

-

-

-

-

mạnh “hồng hộc”, dịng sơng trở thành “sơng đá” khiến dòng chảy như càng tăng
thêm sự hung hãn, bạo liệt, dữ dội, cuồng nộ.
So với trùng vi thứ nhất thì trùng vi này khó khăn hơn. Nhưng khơng vì thế mà ơng

đị nao núng. Với kinh nghiệm mười năm trên chiến trường sơng nước, người lái đị
đã “nắm chắc binh pháp của thần sông thần đá, ông đã thuộc quy luật phục kích
của lũ đá”. Chữ “nắm chắc”, chữ “thuộc” thể hiện thể chủ động. Các từ “thần
sông”, “thần đá” cho thấy được sức mạnh tự nhiên khủng khiếp. Ông đị cũng tự
triết lý với mình “cưỡi lên thác sơng Đà là cưỡi đến cùng như là cưỡi hổ”, thể hiện
ý chí, quyết tâm chiến đấu đến cùng, khơng bỏ cuộc. Vì thế “khơng một phút nghỉ
tay nghỉ mắt phải phá ln vịng vây thứ hai và đổi ln chiến thuật”.
Ở trận này ơng đị đánh phủ đầu với kế hoạch đánh nhanh thắng nhanh. Như một
vận động viên đua ngựa, “nắm chắc được cái bờm sóng đúng luồng rồi, ơng đị ghì
cương lái, bám chắc lấy luồng nước đúng”. Sơng Đà lúc này như ngựa bất kham
nhưng ơng đị vẫn “ghì”, vẫn “bám chặt”, rồi bất ngờ ơng tăng tốc “phóng
nhanh”, “lái miết về phía cửa đá”… tốc độ di chuyển mau lẹ, nhịp độ dồn dập.
Nhưng sông Đà cũng khơng phải dạng vừa. Nó xua “bốn năm bọn thủy qn bên
bờ trái xơ ra định níu chiếc thuyền vào tập đồn cửa tử”. Ơng đị đã cảnh giác sẵn
và biết được trận địa mai phục nên ông đã chuyển cách đánh: “đứa thì ơng tránh
mà rảo bơi chèo”, “đứa thì đè sấn lên chặt đơi ra để mở đường tiến”. Phép điệp
trong câu văn và hàng loạt dấu phẩy làm nhịp điệu trận đánh trở nên dồn dập.
Hàng loạt động từ được huy động như một đội quân ngơn ngữ hùng hậu hị reo
theo từng nhịp tiến của ơng đị: nắm, ghì, phóng, lái, tránh, rảo, đè, chặt… Chính
nhờ sự mưu trí và tài năng ấy ơng đị vượt qua hết các cửa tử. Một trùng vi với bao
cửa tử, cửa sinh mà chỉ vài ngón địn ơng lái đò đã đánh sập vòng vây của lũ đá,
đồng thời làm cho bọn đá phải thua cuộc với bộ mặt “tiu nghỉu, xanh lè thất
vọng”. Qua đó để thấy người khách sơng Đà quả thật là Trí Dũng song tồn.
2.3. Ở trùng vi thứ ba, sơng Đà cịn một cơ hội cuối để thử thách người lái đò.
Trùng vi này ít cửa hơn mà bên trái bên phải đều là luồng chết cả, luồng sống thì
lại nằm ngay giữa bọn đá hậu vệ. Có thể nói trận chiến này sông Đà đã dùng thế
“trên đe dưới búa” làm cho người lái đị phải đối mặt với thế “tiến thối lưỡng nan”
nhưng vào “cái khó lại ló cái khơn” – ông lái đò đã biến chiếc thuyền sáu bơi chèo
thành một mũi tên; cịn ơng giống như một cung thủ.
Trận này phải dùng chiến thuật “đánh nhanh thắng nhanh”. Ông đã nhanh chóng

“phóng thẳng thuyền chọc thủng cửa giữa. Thuyền vút qua cửa đá cánh mở, cánh
khép, vút vút, cửa ngoài, cửa trong lại cửa trong cùng. Thuyền như một mũi tên
tre xuyên nhanh qua hơi nước, vừa xuyên vừa tự động lái được, lượn được. Thế là
hết thác”. Một loạt các động từ lại được Nguyễn Tuân huy động để miêu tả cách
đánh của ơng đị: Phóng, chọc thủng, xuyên qua, xuyên nhanh, lái được, lượn
được… Phối hợp phép điệp: “cánh mở, cánh khép”, “cửa ngoài, cửa trong, lại cửa
trong cùng”, âm thanh “vút vút” tạo nên sự thần tốc trong cách đánh. Sự trùng
điệp của ngôn từ giúp người đọc hình dung thật rõ nét trận chiến sinh tử. Quả là
“Đọc Người lái đị sơng Đà, ta có ấn tượng rõ rệt về sự tự do của một tài năng, của
một đấng hóa cơng thực sự trong nghệ thuật ngôn từ” (Phan Huy Đông).
Cuối cùng cách đánh nhanh thắng nhanh đã giúp người lái đò vượt trùng vi đầy
phi thường. Bốn chữ “thế là hết thác” giống như một tiếng reo vui, một tràng pháo
tay tán thưởng tài nghệ có một khơng hai của người lái đị. Nghệ thuật lái đò vượt
thác leo ghềnh đến đây khiến người đọc hồn tồn tâm phục, khẩu phục. Đúng là
ơng lái đò đã đạt đến mức nghệ sĩ trong nghề nghiệp của mình. Đoạn trích vì thế
đã xây dựng được một “cảnh tượng xưa nay chưa từng có”.
2.4. Ơng lái đị là một người nghệ sĩ trên mặt trận sông nước; một phong thái ung
dung, tự tại giữa đời thường:
Đoạn văn khép lại trong hình ảnh những con người lao động đưa thuyền tạm nghỉ
trong hang đá. Hang đá mát lạnh, bình yên, những ống cơm lam thơm nồng ấm

Downloaded by Uyen Nguyen ()


lOMoARcPSD|23111612

nóng thay cho cảm giác hiểm nguy vừa đi qua. Đêm ấy họ không bàn đến chiến
thắng vừa qua mà bàn đến cá dầm xanh, cá anh vũ. Qua đó để thấy, ơng lái đị là
người lao động nhưng lại mang cốt cách của một tâm hồn nghệ sĩ. Trong nghệ
thuật vượt thác leo ghềnh ông là một con người phi thường, tài hoa. Giữa đời

thường, ông là một nghệ sĩ có phong thái ung dung, nhàn nhã, khiêm tốn. Vượt
qua ba trùng vi thạch trận đầy tướng dữ qu�