N HIÊN PHl/ÖNG
3hü biên)

PHAP LU AT BAO HIEM Y TE
■

MOT SO QUOC OIA IO ỴN THEGIĨI
VÀ NHÜNG KINH NGHIÊM
►
VIETNAMI

XUAT BAN TU PHAP


MÄ s 6 i T P C - 1 3 - 1 1


TS. NGUYÊN HIÊN PHl/ÖNG
(Chu bien)

PHÁP LUÂT BAO HIEM Y TE
MOT SO QUÓC GIA TRÊN THE GIÓI
VÀ NHÜNG KINH NGHIÊM
CHO VIÊT NAM

NHÀ X U A T B A N T Ü PH Á P
HÀ NQI - 2013


CHU BIÊN:
TS. Nguyên Hiên Phirong

TAP THÉ TAC GIÀ:
TS. Nguyên Hiên Phuwng - Bô mon Luât Lao dông - Khoa

Phâp luât Kinh tê, Truàng Dai hoc Luât Hà Nôi: Chuong 11, 12. 13.
TS. Trân Thj Thuÿ Lâm - Truàng Bô mon Luât Lao dông Khoa Phâp luât Kinh tê, Truàng Dai hoc Luât Hà Nôi: Chuong 1,6.
PGS.TS Nguyên Hiru Chi - Phô Chü nhiêm Khoa Phâp
luât Kinh tê, Truàng Dai hoc Lt Hà Nơi: Chuong 4.
TS. Hồng Thj Minh - Bơ mon Luât Lao dông - Khoa Phâp

luât Kinh tê, Truàng Dai hoc Luât Hà Nôi: Chuong 3, 8, 10.
TS. Nguyên Xuân Thu - Phô truàng Ban Thu kÿ Lânh dao Bô -

Vàn phông Bô Tu phâp: Chuong 2.
ThS. Dô Thj Dung - Bô mon Luât Lao dông - Khoa Phâp
/
. *•.
’ ’•i ? ’
luât Kinh tê, Truàng Dai hoc Luât Hà Nôi: Chuong 5.
TS. Nguyên Thanh Hu’O’ng - BHXH Viêt Nam: Chuong 7.
ThS. Hà Thj Hoa Phirtrng - Bô mon Luât Lao dông Khoa Phâp luât Kinh tê, Truàng Dai hoc Luât Hà Nôi: Chuong 9.

4


L à l NĨI ỒU

Vói muc dich bào ve và chàm sóc sue khịc mịi cà nhàn
trong cịng dịng. phàp luàt bào hièm y tè (BIIYT) hièn giù vai
trò quan trong trong he thòng phàp luàt an sinh xà hòi qc
già. 0 Viet Nam, qua qua trình phàt trièn khịng ngùng và dàc

bièt là su ra dai cüa Luàt BIIYT nam 2008 dà mị ra mot bc
phàt trièn vugt bac cùa BIIY 1' vói muc tièu BIIYT tồn dàn.
Có hicu lue tù 1/7/2009, Lt BIIYT vói pham vi dịi tugng
tirng bc mị rịng, dàm bào bao phü tồn dàn vào nàm 2014,
tham già BHYT vói nhùng chinh sàch hị tra cùa nhà
nc nhu mịt cam kèt cho vièc dàm bào qun lai vè chàm
sóc sue khịe cho ngi dàn qua co chè chia sé rùi ro, tuang
tra còng dong.
Tuy nhièn, bèn canh nhùng thành còng dat duge nhu dòi
tugng tham già khòng ngùng mò ròng, mang ludi co sa khàm
chùa bènh ròng khàp, chàt lugng khàm chùa bènh duge nàng
cao1, BHYT Vict Nam vàn con quà nhièu thàch thùc cho su
thành cịng cùa BIIYT tồn dàn vói he thịng tài chinh bào
1 Báo cào tòng ket hai nSm thyc hièn Luàt BH Y T - Bò Y tè và Bào hièm xà hòi
V iètN am ngày 17/10/2011.

5


PtiáfjhifitfíiIYTm ótso (jcgii tren thcgjói >a nhüngkinh ngtiicm cho VictNam

hicm ben vfrng. Dírng truác thirc te náy, nhùng giái pháp cho
vice hồn thièn pháp lt và dám báo tính khá thi hồn thánh
muc tiéu cüa BIIYT Vièt Nam trị nèn cap thict.
Hièn nay, cái cách BIIYT ó Vièt Nam khịng chi là vàn de
riéng cüa quòc già mà con nàm trong xu hng cài cách
chung cúa hđu hèt càc qc già Irèn thè giói. Vi vày, tìm hièu
pháp lt BHYT mót só qc già trèn thè giói vói nhùng kinh
nghièm quy có y nghTa càp thict trèn phuong dièn ly luán và
thirc tièn nham góp phàn khàe phuc nhùng han che, dè xuat

nhùng giài pháp hng tói muc tièu hồn thièn và phàt trièn
hè thịng BHYT tồn dán ó Vièt Nam.
Nhàm giúp ban doc có duoc cài nhìn tịng quan vè pháp
luat BHYT nói chung; pháp luàt BIIYT Vict Nam nói rièng
vói nhùng khó khan, han chè hien nay và xu hng, thách
thùc phài dịi mat trong lo trình thuc hièn muc ticu BHYT
toàn dàn; nhùng quy dinh và thuc tièn thuc hièn pháp lt
BIIYT ó mot só qc già trèn thè giói, Nhà xt bán Tu pháp
xt bàn cn ”Pháp luat Bào hiém y té mot so quòc già trèn
thè gió'i và nhivng kinh nghièm cho Vièt N am ” do nhóm
chuyén già cùa Truóng Dai hoc Luàt Hà Nói, Bo Tu pháp và
Bào hièm xà hịi Vièt Nam bièn soan. Cuòn sách se cung càp
cho ban doc nhùng kièn thùc pháp ly co bàn vè pháp luàt
BHYT, thuc trang thi hành pháp luàt BHYT ó Vièt Nam và
mot sị giái pháp hồn thièn pháp lt BHYT Vict Nam hièn
nay trèn co só nghièn cúu pháp luàt BIIYT ó mòt sò quòc già
6


L ị i nói dâu

tiêu biêu vói nhùng nét tuang dơng nhât dinh vê diêu kiên
• ,
,
kinh tê, xà hơi vói Viêt Nam nhir Thài Lan, Trung Qc.
Singapore hôc cơ nhùng thành cơng dâc biêt trong êi each
pháp lt BHYT nhir Dùc, Thuy Diên. Cn sách cüng sè
eung êp tài lieu eho hê thông hoc lieu chuyên ngành Luât
kinh tê chuyên sâu, phuc vu eho nghiên cùu và giào duc hê
dai hoc. cao hoc chuyên ngành Luât kinh tê.

Rât mong nhõn duỗrc cõc y kiờn gụp cỹa ban doc dê cn
sách hồn thiên hon trong nhùng lân tâi bân.
Xin trân trong giói thiêu cùng ban doc!
H ci A’ơi, thàng 10 nam 2013
NHÀ XUÁT BAN TU PHÁP

7


PHÀN I

TÓNG QUAN V È PHÁP LUÂT BÂO HIÉM Y TÉ

9



Phân I. Tông quan vê phàp luât bào hicm y tê

ChiFcmg 1
KHÁI QUÁT CHUNG VÈ BÂO HIÉM Y TÉ
VÀ PHÁP LUÄT BÂO HIÉM Y TÉ

1. Khâi niêm bao hiêm y tê

Ai sinh ra và lón lên cüng dêu mong mn cô mot thê lire
tôt, không ôm dau. không bênh tât. Nờu duỗrc nhir võy thi dụ
cỹng chinh l sir may mân nhât trong cc dịi con ngi. Tuy
nhiên. rât hiêm ai cơ sir may man dó bịi cc dịi mơi con ngi
khó trành khịi nhùng lúe ơm dau. bênh tât thâm chi là rùi ro tai

nan... Nhùng lúe dó. nhu câu duoc chäm sóc, khám chùa bênh
(KCB) trơ thành nhu câu câp thiêt. không hê cô su lua chon.
Song mot vân dê dât ra là khi càc su kiên dò này sinh. bàn thân
ngi dị khơng chi bj giâm (hôc mât) thu nhâp do không thê
tham gia quan hê lao dơng mà cơn phài trâ mot khồn tiên nhât
djnh cho viêc khàm chùa. diêu trj bênh và chäm sóc sue khưe.
Do dó. ngi ơm dau dà khó khan vê tài chinh lai càng khó khan
thêm khi phài chi tra càc chi phi y tê. Dàc bièt dịi vói nhùng
ngi bi mac bênh hiêm nghèo hôc diêu tri dài ngày thì khó
khan vê tài chinh là vân dê hâu hêt ho dêu mac phài. Trong


PhaphatBHYT,nidiso quocga trvn thegioivanhungkinh nghian cho VietNani

nhung truang hap do, nhieu nguai vi khong co kha nang tai
chinh da buoc phai chap nhan su chain soc y te a mire han che,
toi thieu. tham chi la song chung vai benh tat.
Vi vay, de vugt qua nhung kho khan cung nhu de ton tai va
phat trien. con nguai da tim ra nhieu each giai quyet khac nhau
va mot trong nhung cach dugc coi la tot nhat, chinh la tham gia
BHYT bai day la mot loai hinh hoat dong co tinh nhan van sau
sac nham gop phan chain soc va bao ve sire khoe cho nguai dan.
BHYT xuat hien dau tien duai hinh thirc bao hiem om dau va
thuong tat cho cong nhan cua cac chu doanh nghiep. Tai Tay Au.
vao thai ky Trung co, mot so cac hiep hoi da tir nguyen ho trg cac
thanh vien cua minh trong thai gian co nhu cau y te. Do tinh chat
han che ve chain soc y te nen hau het cac ho trg tai thai diem do
la hinh thirc ho trg thu nhap. Tuy nhien, den giira the ky XIX, cac
nuac Tay Au da hinh thanh rat nhieu hiep hoi cung cap BHYT,
trong do co ap dung quy tac lien ket tren co so cua nghe nghiep.

nhung nguai khac nhau ve nai lam viec, nai cu trii, hoac tham chi
ca dan toe. Vi du. nam 1885 Thuy Dien da co hang chuc cac quy
om dau vai sir tham gia cua khoang 10% dan so. Nam 1876, Dire
da co 5.239 quy dm dau dugc chinh thirc cong nhan. khu vuc
dugc bao hiem la 869.204 nguai (chiem khoang 5% dan so)~. Su
bien doi cua cac hiep hoi tu nguyen vao he thong BHYT quoc gia
rong Ion dugc thuc day bai boi canh chinh tri, lien quan den cuoc
2 G overning m a n d a to ry h e a lth in su ran ce: L earning from ex p erien ce/E d .:
W illiam D. Savedoff, Pablo G o ttret - W ashington, D.C: T he W orld Bank, 2008.

12


Phân L Tông quan vê phàp tuât bào hiêm y tê

dâu tranh giùa nguài sir dung lao dông, các nhôin lao dông và
Nhà nuôc. Thé kÿ XIX dánh dâu quâ trinh công nghiêp hôa dà
biên dôi xà hôi châu Au. dân den sir tâng truàng cùa tô chirc
nguôi lao dông. Dieu này dà khiên cho giôi câm quyên phài lhay
dôi các chính sách cho ngi lao dơng châng han nhu tuân làm
viêc ngän hon. bào hiêm thât nghiêp. luong huu và bào hiêm vê
sue khôe duge thire hiên. Diên hinh là nam 1850 tai Dire duôi
thài Thu tuông Bismarck (1815 - 1898) dà ban hành chính sách
BHYT bat bc. Cơ thê nôi dây là hinh thúc BHYT dâu tiên trên
thê giôi và nô duge hinh thành trong mô hinh bào hiêm xà hôi
(BHXH). Luc dâu BHYT chï duge àp dung cho nhùng ngi lao
dơng trong các trng hgp ơm dau do rüi ro. bênh tât. Nhung sau
vi nhùng hùu ich và tàc dung cüa nô mà pham vi dôi tugng cùa
BHYT dà ngày càng duge mà rông. BHYT không chi duge àp
dung cho nguài lao dông mà dà duge mà rông ra cho mgi thành

viên trong xà hôi. Mô hinh BHYT cua Dùc dân dân dà duge lan
rông ra khàp các quôc gia và duge coi là bien phàp bào vê hùu
hiêu truàe nhùng rüi ro bênh tât.
Mac dù mô hinh BHYT cùa Due chua mang tinh phô quât
nhung nguyên tàc cùa viêc tham gia giùa chính phù vài nguài
su dung lao dông. nguài lao dông và các hiêp hôi trung gian
duge hinh thành tù dô. Các quôc gia khâc theo mô hinh
BHYT bât buôc cüng bât dâu nôi lên thôi dô nhu: Bi (1894),
Dan Mach (1892), Anh (1911), Thuy SI (1911), Phâp (1920)
và Hà Lan (1941). Su hô trg cùa các chi phi châm soc y tê à
thài kÿ này cô thê nôi moi chi dat à mùc dô nhât dinh. Tuy
13


I*hápttB H Ì'T nuitsơ qcga ù û i thêgiơi và nhỹng kinh nghiỗm cho ViờtNttni

nhiờn, tục dụ tng truụng kinh tê nhanh chông và su phât triên
cûa thi truàng lao dông dà khiên các nuàc Tây Âu dân dân
m à rông pham vi bâo hiêm cho nguôi lao dông cüng nhu dô
bao phû. Quyên loi BHYT cüng dân duoc mô rông, tir viêc xü
lÿ các sir kiên câp tinh cho dên viêc tham vân chäm sôc sire
khôe ban dâu và thc.
Tuy BHYT ra dịi vào thê kÿ XIX nhirng dinh nghỵa vê
BHYT dà xt hiên tir thê kÿ XVII. Dinh nghïa dâu tiên vê
BHYT duoc dua ra nàm 1694 bòi Hugh the Elder Chamberlen
( 1630 - 1720). Theo ông: “BH YT là hinh thúc chi trá chi p h i y
tê cho nguài duoc bâo hiêm tinh trên rùi ro sue khôe âa âuac
thôa thuân khi mua bâo hiêm và sô tiên chi trà chi p h i y tê
phài cân âơi vói sơ p h i BH YT mà nhüng nguài tham gia bâo
hiêm âông g ô p ”3. Dây là càch dinh nghïa BHYT theo bân

chât kinh tê. BHYT duoc hiêu là su hop nhât kinh tê cüa các
cá nhân truóc rúi ro do bênh tât gây nên mà trong tirng trng
hop cá biêt khơng thê tính tốn trc và du lieu duoc. Nhung
su dơng gơp chung này cân phài duoc dàp irng bang nguôn tài
chinh duoc dir tinh mot càch thôa dáng thông qua hê thông
cân bang rúi ro tuang úng do BHYT dùng ra tô chûc thuc
hiên. Tơng chi phi cho KCB phài ln bäng hồc nhô hon
tông sô tiên dông gôp cùa nhüng nguài tham gia BHYT.
Tô chûc Lao dông quôc tê (ILO) thi cho rang BHYT là
mot bô phân câu thành cüa hê thông an sinh xà hôi (ASXH)
’ Inc Icon Group International, 2008.

14


Phan /. Tong quan ve phäp hujt bäo hiem y te

quöc gia c6 muc dich chung lä bäo ve cuöc söng cäc thänh
vien xä hoi. Theo Cong uoc so 102 cüa ILO - Cong uöc quy
dinh nhüng quy chuän toi thieu ve ASXH thi ASXH la: "... la
su bao ve cüa xä höi äöi vai cäc thänh vien cüa minh thong
qua häng logt cäc bien phäp cöng cöng nhäm chöng lai tinh
cänh khön khö ve kinh te vä xä hoi gay ra bai tinh trang bi
ngüng hoäc giäm süt ääng ke ve thu nhäp do dm dau, thai
sän, thuang tat trong lao döng, thät nghiep. tän tat, tuöi giä,
tu vong, su cung cäp ve chäm söc y te vä cä su cung cäp cäc
khoän tien tra giüp cho cäc gia dinh döng con"A.
Nhu väy, theo Cöng uöc 102 cüa ILO, chäm söc y te lä
nöi dung dugc de cap däu tien trong 9 che dö trg cäp thu'öc he
thöng ASXH. Van de ö chö giüa BHYT vä chäm söc y te cö

döng nhät ve khäi niem, nöi dung hay khöng? Qua cäc täi lieu
nghien cüu vä dieu tra tinh hinh thirc hien ASXH tren the giöi
cüa ILO cho thäy, chäm söc y te cö pham vi nöi dung röng
hon BHYT. Nöi dung chäm söc y te khöng chi düng lai ö che
dö bäo hiem cho cäc thänh vien trong xä höi mä cön bao göm
cäc hoat döng y te cöng cöng khäc nhäm muc dich chäm lo vä
bäo ve süc khưe tộn dän. BHYT mang nhieu net tuong dưng
song khưng bao quät het moi nöi dung cüa chäm söc y te. Ư
häu het cäc qc gia, BHYT thưng thng chi thirc hien chü
yeu vöi cäc hoat döng KCB (nöi. ngoai trü) vä möt so che dö
4 Cong iroc so 102 cua To chirc Lao dong quoc te (ILO ) thong qua ngay
2 8 /6 /1952 ; “Social Security’ Programs Throughout the W orld" - Social Security
Adm inistration, ILO, 1999.

15


PhphõtBHYTmụtsụquụcgja trờn ttw g iii v nhỷngkuth ntfiiỗm cho Vietnam

bụ sung inà không bao gôm câc dich vu nhu tiêm chung
phơng bênh, chỵnh hinh, tao hinh thâm mÿ, chùa tri câc di tât
bâm sinh... Thuc tê, do diêu kiên kinh tê xâ hôi và nhân thuc
ô câc quôc gia khâc nhau mà khâi niêm chàm soc y tê cô thê
dugc dông nhât vôi BHYT, ô mot sô nuoc khâc thi lai duoc
hiêu là djch vu chàm sôc suc khôe công, duoc thuc hiên miên
phi, do ngân sâch nhà nuoc dài tho. Cô nuôc lai coi chàm sôc
y tê bao hàm câ BHYT và câc dich vu chàm sôc sire khôe
công. Thâm chi cô mot sô quôc gia lai quy dinh BHYT bao
gôm cà chê dô KCB, chê dô ôm dau, chê dô thai sàn cho
nguôi lao dông (vi cô cùng phuong thuc hoat dông và nguyên

tâc thuc hiên)... Vi vây, viêc xâc djnh vi tri dôc lâp hay không
cüa BHYT trong hê thông câc chê dô BHXH hay hê thông
ASXH cüa câc quôc gia khâc nhau phu thuôc rât nhiêu vào
dàc thù riêng cüa tùng quôc gia.
Tô chüc Y tê Thê giôi (WHO) cüng xâc dinh BHYT cô
vai trô quan trong trong dôi sông kinh tê xà hôi. Trong tuyên
bô Alma-Ata nàm 1978 “‘suc khôe cho moi nguôi”, WHO
quan niêm "BHYT là loai hinh bâo hiêm không kinh doanh,
không vi mue dich lai nhuân và duoc tiêp cân chu yêu duoi
gôc dô quyên con nguài". Câch tiêp cân vê BHYT cüa WHO
hiên nay duoc hâu hêt câc quôc gia thông nhât. Trên co sô dô,
tùy thuôc vào diêu kiên cüa minh mà câc quôc gia cô câch
thüc tô ehirc thuc hiờn phự hỗp.
Thộo quan diờm cỹa Tụ chỹc Hop tõc và Phât triên kinh
tê (Organisation for Economie Development - OECD), thi
16


Phan 1. Tong quan vephap luat hao hiem y te

BHYT co the diroc dinh nghTa nhu la mot cach de phan phoi
cac riii ro tai chinh lien quan tai sir thay doi chi phi chain soc
sue khoe ca nhan hang cach tong hap chi phi theo thai gian
thong qua thanh toan trirac (OECD. 2004). De phan loai cac
mo hinh BHYT. OECD su dung bon tieu chi Ion do la: nguon
tai chinh: mire do bat buoc tham gia ciia chuang trinh: BHYT
theo nhom hoac cac chuang trinh ca nhan va phuang phap
tinh phi bao hiem sire khoe (tire la mire do dong co the thay
doi theo nguy ca. tinh trang sire khoe. tuoi...)\
Ca quan phat trien quoc te Virang quoc Anh (Department

for International Development - DFID) cung dua ra mot dinh
nghTa cho BHYT. theo do: "BHYT la mot cach de chi Ira mot
phan hoac toan bo chi phi y te cho cac ca nhan bai chinh phu
hoac cac to ehi'rc BHYT vi muc dich loi nhugn hay khong vi
muc dich lo'i nhugn. No ho trot nhung ngirai tham gia bao
hiem chi tra chi p h i KCB khi gap rui ro dm dau, benh tat vc)
ho tra chi phi KCB thirang xityen de dam bao nhu cau cua
ngirai mua bao hiem ”6.
Dinh nghTa nay cua Co quan phat trien quoc te Vuong
quoc Anh khong nhung chi ra ban chat kinh te cua BHYT ma
con neu ten ban chat xa hoi cua no. Theo do. BHYT duoc
5 Xem: “ Impact o f national health insurance for the poor and the informal sector
in low- and middle-income countries', Social Science Research Unit. Institute of
Education, University o f London. 2012.
6 Tac gia Catherine P Conn & Veronica Walford. 2008. Tac pham "An
introduction to Heath Insuarance for Low Income Countries". DFID_ Heath
Systems Resource Centre.

17


PhàpItBHYT,mịtsóqcgci ùvnthé&ói\:ìnhùngkinhnghiàiicho Vici¡Sani

hièu là mịt tị chùc cịng dịng dồn kèt tuong trgr làn nhau,
giup dà nhau vugt qua khó khan vè tài chinh khi khòng may
gap rùi ro. dau òm càn phài khàm. dièu tri. Rùi ro vè sue khóe
khịng phài khi nào cùng xt hièn cùng mịt lue và giịng
nhau ó mịi ngi. Thuc tè cho thày có ngi ịm lue này. có
ngirói ịm lue khàc, có ngi bénh nàng, có ngi bénh nhe.
có ngi hay ịm. ngi it ịm và bénh tàt thng dèn bàt ngó

khịng bào truóc nèu dè ho tu xuay xó có thè se gày khó khan
cho chinh ho vi khịng du tièn dè trang trài. Thuc tè này dèi
hói có mịt quy chung cho chàm sóc sire khoé dè giup càc cà
nhàn trong cịng dịng. Quy trình tị chùc và sù dung quy này
chinh là BHYT. Ikrn nùa, djnh nghTa trèn con cho thày,
BHYT khịng chi có vai trị hị tra tài chinh nhàm khàc phuc
thiet hai do rùi ro sue khóe gày ra mà con phịng chịng rùi ro
sùc khóe cho càc cà nhàn.
BHY T cùng có thè duge tièp càn duói góc dị là mịt ca che
dè bào dàm cho dàn sò cùa quòc già chòng lai càc nguy co phàt
sinh chi phi y tè hoSc nlur là mòt co quan dóng vai trị ASXH. 0
pham vi hep hem thi B11YT duge xeni nliu là mòt còng cu dè dat
duge muc tièu tièp càn dèn càc dich vu chàm sóc sùc khóe và
bào ve tài chinh phị qt. Dịi vói nhùng quan dièm coi BUY']'
là mịt qua trình xà hịi gàn vói càc chè dinh rịng lóti hon thi bào
ve tài chinh và tièp càn dich vu chàm sóc sùc khóe chi là mòt
phàn muc tièu cùa BHYT. Càc hoat dòng cùa he thòng BHYT
con duge xem nhu mòt co chè dè lièn kèt càc lai ich xà hói.
khun khich tình dồn kèt. xàv duna càc hièn hịi cịns dàn và
18


Phän I. Töng quan vephäp luät bäo hiem y te

däm bäo quyen cöng dän. Quan diem näy däc biet phö bien ö
Tay Äu nai mä BHYT duoc xem nhu “möt löi söng". Chinh vi
väy ö Tay Au, BHYT rät lön inanh vä phät trien.
0 Viet Nam, khäi niem BHYT duoc de cäp trong Luät
BHYT 2008. Theo dö. BHYT lä hinh thuc bäo hiem duoc äp
dung trong linh vuc chäm söc süc khöe, khöng vi muc dich loi

nhuän, do nhä nuoc tö chüc thuc hien vä cäc döi tuong cö
träch nhiem tham gia theo quy dinh cüa phäp luät
Nhu väy, cö the thäy BHYT cö the duoc tiep cän duoi
nhieu göc dö khäc nhau: kinh te, xä höi, phäp ly, dän so...
Tuy nhien du ö göc dö näo thi BHYT cüng cö möt so däc
trung co bän. Dö lä duoc thiet läp tren co so su döng göp cüa
nguöi tham gia: bao göm cäc dich vu chäm söc süc khöe,
chüa benh vä khöng mang muc dich kinh doanh. Vi väy, cö
the dua ra khäi niem ve BHYT nhu sau:
“BHYT lä hinh thuc bäo hiem nhäm muc dich chäm
söc süc khöe khöng vi muc dich loi nhuän vä duoc hinh
tliänh tren co so' su döng göp cüa nguöi tham gia vä do Nhä
nuoc tö chüc thuc hien ” ,
2. Däc trung cüa bäo hiem y te

BHYT lä möt bö phän cäu thänh ASXH nen BHYT cüng
cö nhüng däc diem chung cüa ASXH nhu döi tuong röng räi,
thuc hien tren co so tuong tro cöng döng... Tuy nhien, ben
canh dö BHYT cön cö möt so däc trung rieng nhu sau:
19


Phàp/uâtBHYT.môtsô quôcgia üvri thêgiôi\à nhùngkinh nghiêm cho ViêtlSam

- Vê dôi tuang tliant gia
Dụi tuỗrng tham gia cỹa BHYT l tõt câ càc thành viên
trong xà hôi. BHYT là hinh thùc tuang tro cơng dơng vói mue
dich bào vê sire khơe cho nhân dân nên dôi tuong tham gia
BHYT không bj giói han bịi bât cú tiêu chi nào. Tât câ moi
thành viên trong xà hôi, dû là nguôi lao dông hay không, dù là

tré em hay nguôi già... cûng dêu cơ thê tham gia BHYT. Thuc
hiên BHYT tồn dân ln là mue tiêu phân dâu cüa câc quôc
gia. Dây cüng chinh là mot trong nhùng diêm khâc biêt giùa
BHYT và BHXH. Nêu nhu dôi tuong tham gia cûa BHXH là
nguôi lao dông (trong dô tuôi lao dông) thi dôi tuong tham gia
BHYT rông hon rât nhiêu. bao gôm tât cà moi thành viên
trong xà hôi.
Nghiên cùu vê quà trinh phàt triên cûa BHYT cho thây.
BHYT ln hng tơi viêc mơ rông pham vi dôi tuong tham
gia theo nghïa vu (mang tinh chât bât buôc) và ban dâu là
BHYT cho nguôi lao dụng lm thuờ (nguụi cụ quan hỗ lao
dụng), rụi dên BHYT cho nguôi lao dông tu do, cho nguôi lao
dơng trong nơng nghiêp... và tiên tơi là BHYT tồn dân.
-

Vê mue tiêu (dôi twang) cüa BHYT

Mue tiêu cûa BHYT là hng tơi viêc chàm sóc và bào vê
sue khơe cho moi nguôi dân. Khi bj ôm dau. bênh tât tât yêu
dân dên mot nhu câu là khàm và diêu tri bênh. Khi dô BHYT
cô tràch nhiêm chi trâ càc chi phi KCB cho ho. Bôi vây, mue
tiêu. dôi tuong cûa BHYT không phài là thu nhâp và dàm bào
20


Phân I. Tông quan vêphàp luât bào hiêm y tê

thu nhâp cho nguài bj ôm dau mà chinh là sire khơe cùa ngi
tham già BHYT. Do dó. BHYT khơng phài là khoân tro câp
bàng tien nhir càc loai hinh bào hiêm khàc mà là càc dich vu

chàm sóc sire khơe, chùa bênh.
-

Vê m ue hng BHYT

Dơi vói càc loai hinh bào hiêm. nhin chung mùc huông
duoc xàc djnh trên co sô mire dông gôp cùa nguôi tham gia
bào hiêm (mire dơng gơp. thơi gian dơng gơp...). Tuy nhiên.
dơi vói BHYT. mire huông BHYT lai không phu thuôc vào
mire dông. thôi gian dông mà phu thuôc vào rûi ro bênh tât và
diêu kiên dàp úng cûa dich vu y tê. Diêu ny cỹng l hỗrp l
bụi ụm dau. bờnh tõt l nhùng rûi ro mà con ngi khơng thê
lng triróc và eûng là diêu mà không ai mong muôn. Vi vây.
nguôi tham gia BHYT không dàt ra yêu câu phài duoc hng
tuong ûng vói khồn tiên mà ho dà dơng gơp, ho cân chia sé
rûi ro cho nhùng nguôi bj ôm dau, bênh tât trên nguyên tac
tuong tro công dông.
Hê thông bâo hiêm vê y tê ngay tù khi hinh thành dà
khơng dinh hng theo mue dơ rûi ro mà djnh huông theo
nguyên tac dàp ûng dàc biêt và không phài chi trâ truc tiêp.
Dên nay dàc trung này cûa BHYT vân giù nguyên. Diêu dô
duoc thê hiên rât rô là: khi bi ôm dau thi nguôi bênh sè
duoc chùa tri cho dên khi khoè manh trô lai bang moi
phuong phàp, kÿ thuât y tê hiên thôi mà không càn cù vo
truục dụ ho d dụng gụp BHYT duỗrc bao nhiờu. Trong hê
21


Ptw/)ltBHYTm otso quocgci trvii thègivùnhürtgkirih ngfüêm cho ViêtlWam


thơng BHYT, mơi ngirài bênh có thê nhân dugc dây du các
dich vu y tê và thuôc men cân thiêt mà không theo phuong
thuc bâo hiêm thuân tuÿ (túc là càn cù vào mire dóng thi
nhân dugc mot mire hng tuong ùng) và hồn tồn khơng
cơ y nghïa khi xem xét dên mire luong làm càn cú dóng bâo
hiêm. Chinh dinh huóng này dà làm nên tâng cho càc
nguyên tac co bàn vê BHYT, nô dugc ton tai và phàt triên
dên ngày nay.
-

Vê thuc hiên BHYT

Mot trong nhùng dàc trung co bàn cùa BHYT. dô là quan
hê BHYT là quan hê diên ra giùa ba bên: bên thuc hiên
BHYT, bên tham già BHYT và co sơ KCB. Vi vày, khàc vói
càc hinh thirc bào hiêm khàc (chi bao gôm bên tham gia bâo
hiêm và bên thuc hiên bâo hiêm), viêc thuc hiên BHYT bao
giô cüng cô su tham gia cûa bên thir ba, dó là co sơ KCB. Co
sơ KCB là co quan tô chûc thuc hiên viêc KCB và cung câp
djeh vu y tê. Bôi vây. viêc dâp úng càc nhu câu KCB cùa
nguôi bênh phu thuôc nhiêu vào khâ nàng cûa co quan y tê.
Khi nguôi tham gia BHYT sir dung các dich vu KCB, ho së
dên các co sô KCB và càc chi phi y tê së dugc co quan BHYT
chi trà (mot phân hồc tồn bơ). Chât lugng BHYT phu thuôc
rât nhiêu vào viêc cung câp dich vu cüa co sô KCB. Do dô dôi
hôi phài cô su phôi hgp, hgp tàc hài hôa giùa càc chû thê, dàc
biêt là vói co sơ cung câp dich vu y tê.

22



Phän I. Töng quan ve phäp luät bäo hicm y te

3. Vai trö, y nghla cüa bäo hiem y te

- Ve phuffng dien kinh te
BHYT cö y nghla, vai trö quan trong tren phuong dien
kinh te. Con nguöi khi om dau, benh tat se phät sinh nhu cäu
KCB vä khi dö tat yeu se phät sinh cäc chi phi y te. Tuy
nhien, khöng phäi ai cüng cö nguön täi chinh du da de cư the
sän sang thanh tộn cäc khộn chi phi dö. Vi vay, neu ho tham
gia BHYT, BHYT se giüp ho thanh tộn mưt phän hộc tộn
bư chi phi phi y te vä nhu vay nhung khö khän ve täi chinh
khi bj öm dau se duoc giäm täi. Dieu dö cho thäy. BHYT thurc
su cö y nghla ve phuong dien kinh te.
Mät khäc, neu nhin tren töng the nen kinh te quöc dän vä
xet ve phuong dien dieu tiet kinh te vT mö thi BHYT lä cöng
cu thir hai trong quä trinh phän phöi lai (cöng cu thir nhät lä
thue) göp phän bäo dam su binh däng vä cöng bäng xä hoi.
Theo thöng le chung. nguöi lao döng cän cir väo khä näng thu
nhäp tir hoat döng lao döng cüa bän thän minh mä cö nghla vu
döng göp häng thäng theo ty le quy dinh väo quy BHYT. Ty
le döng göp se duoc cäc cäp cö thäm quyen xem xet dieu
chinh häng näm cän cü väo dien bien ve chi phi KCB chung
cüa cä cöng döng nhüng nguöi tham gia BHYT väo nhung
näm truöc vä dir bäo tinh hinh cüa näm toi.
-

Ve phuffng dien xä hoi


BHYT cüng cö y nghTa quan trong tren phuong dien xä

23


P/p ltBHYTm ótsó qc0 a tren thégiói iä nhüngkúüi nghiém cho MetNam

höi. Nguöi dän tham gia BHYT dirgc chi trá chi phi khi khám.
diéu trj bénh, tao su yén täm vé täm ly cho nguöi dän. Súc
khöe nguöi dän duoc báo vé vä chäm sóc cüng se tao mưt mưi
trng xä höi ön dmh vä vúng chäc. Quä trinh phät trien cüa
Hch su BHXH trén thé giói da chúng minh BHYT lä mưt hoat
dưng báo hiém trc hét cüa cưng döng xä höi chöng lai rüi ro
vé bénh tat gäy nén. Döng thöi. loai rüi ro bénh tat näy luön
cö khä näng täc döng dén moi thänh vién trong xä höi, ö moi
lúa tuöi tú tré so sinh cho dén nguöi giä cä, ö moi möi truöng
vä moi diéu kién söng khäc nhau... Vi väy, BHYT luön lä
mang luöi báo hiém bao trüm röng khäp nhät vä cö y nghTa
nhät trong hé thöng ASXH.
-

Vé pltuong dien pliáp ly

BHYT cö y nghTa trén phuong dien phäp ly bang viéc cu
thé höa rö nét nhät quyén con nguöi trong xä höi. lä cöng cu göp
phän näng cao chät luong. hiéu quä. cöng bäng xä höi trong
chäm söc süc khöe. Quyén duoc chäm sóc súc khưe lä mưt trong
nhúng qun co bän cúa con nguöi. Quyén näy khöng chi duoc
ghi nhän trong cäc cöng uöc cúa cäc tö chúc quöc té mä cön
duoc ghi nhän trong vän bän phäp luät cäc quöc gia. Däy lä co

so phäp ly quan trong dé cäc cöng dän duoc däm bäo quyén loi
cúa minh döng thöi cúng thé hién trách nhiem cúa nhä nc dói
vưi cưng dän trong viéc chäm söc súc khöe. Däc biét trong nén
kinh té thj truöng, su phän höa giäu nghéo, phän täng xä höi
ngäy cäng rö rét thi nguöi dän (däc biét lä nguöi nghéo) ngäy

24


Phân /. Tông quan »ê phâp tuât bao hiêm y tê

càng phâi dơi mât vói nhiêu rüi ro. trong dó cơ rûi ro vê sire
khơe. Trong dieu kiên dị. BHYT làm nhiêm vu diêu tiêt cûa cài,
phân phôi lai thu nhâp xà hơi. thu hep không êeh giàu nghèo,
dâm bâo công bang xà hôi.
4. Phàp luât vê bâo hiêm y te

BHYT có vai tré. ÿ nghïa hêt sire quan trong trong dôi
sông xà hôi nên hâu hêt câc quôe gia dêu thirc hiên chinh sâeh
BHYT. dâm bâo dô bao phú rông nhât trong lïnh vue ASXH
cho câc thành viên cûa minh. Tuv nhiên, dê chinh sâch BHYT
di vào cuôc sông và di vào thirc tê. nhà nuôc cân phâi thê chê
hóa nó bang câc van bân phâp lt di hinh thûc Lt. Nghi
dinh. Thơng tir... Nhu vây, có thè nơi phâp luât là hinh thûc
phâp lÿ cûa chinh sàch BHYT và chinh sàch BHYT là tir
tirông chinh tri chi dao nôi dung cua phàp luât BHYT. Thê
chê hôa nôi dung chinh sàch BHYT. nhà nuôc phâi quy dinh
eu thê câc dôi tirgng tham gia BHYT. diêu kiên huông BHYT.
chê dô BHYT... dê tô chûc thirc hiên hop lÿ, công bàng.
Vi võy, phõp luõt BHYT duỗtc hiờn l tụng hop cõc quy

pham phõp luõt quy dinh vờ dụi tuỗtng tham gia BHYT, diêu
kiên va quyèn loi huông BHYT cûa nguài tham gia BHYT.
BHY1' là mot trong nhùng nôi dung thuôc chinh sàch
ASXH vi vây. nó phu thc rât nhiêu vào diêu kiên kinh tê, xà
hôi cûa câc quôc gia. Tùy thuôc vào diêu kiên kinh tê, xà hôi
mà càc quôc gia cô chinh sàch khâc nhau vê BHYT. song nhin

25


Pháp luâtBHYTinôtsôquocgti tivri thêgkiivà iihCmgkinh nghiém cho ViêtISam

chung phàp luât vê BHYT cûa các quôc gia thuàng bao gôm
mot sô nói dung co bàn sau:
-

Dơi twang tham gia B H YT

Dôi tugng tham già BHYT là nhùng nguài tham gia v
duỗc huũng BHYT. Nhựng dụi tugng ny cú thố l nhùng dơi
tugng phài thirc hiên nghia vu dóng góp phi BHYT dè bào
hièm cho mình hồc cüng có thè là nhùng dơi tugng dirgc Nhà
nc bào trg, ho trg phi. Vói viêc quy dinh mot hình thùc
tham già quy nhàt là bat bc theo lơ trình, dơi tugng tham gia
BHYT dugc xàc djnh bao gơm tồn dân, khơng có su phàn
bièt theo tièu chi nào.
-

Che dò BHYT


Chè dò BHYT tao thành bịi càc u tơ dieu kiên hng
BHYT và qun lgi huóng BHYT.
Dièu kièn huóng BHYT là tap hgp càc quy dinh cùa phàp
luât làm có só phàp ly dè ngi tham gia BHYT dugc hng
qun lgi BHYT. Dièu kièn huóng BHYT chinh là viêc dóng
góp phi BHYT và su kièn bào hièm chinh là rùi ro òm dau,
bènh tàt dugc quy dinh trong pham vi chi trà cùa BHYT theo
quy dinh cùa phàp luât. Quyèn lgi huóng BHYT dirgc dàp
ùng khi ngi tham gia BHYT có dù càc dièu kièn BHYT
phàt sinh. Thòng thuòng, phàp luât se xàc djnh. nguòi tham.
gia BHYT se dugc quÿ BHYT chi trà càc chi phi gì và mùc
hng BHYT là bao nhièu.

26