Kỹ Thuật Trồng Chôm Chôm
Chôm chôm (rambutan) là cây ra hoa nhiều, song tỉ lệ hoa thụ rất thấp, tỉ lệ
quả chị từ 1 đến 3%. Sự thúi (hư) quả xảy ra nặng trong 3 tuần đầu khi thụ
tinh và nhẹ hơn trước khi quả chín. Có lẽ nguyên nhân chính là thiếu dinh
dưỡng (thiếu phân).
Bầu noãn của hoa chôm chôm có hai tâm bì (lá noãn), nhưng thông thường
chỉ có một tâm bì phát triển thành quả (hiếm khi cả hai phát triển thành quả).
Thời gian phát triển mất từ 13 tới 16 tuần lễ. Tỉ lệ phần thịt quả tăng nhanh
từ tuần lễ thứ 9 cho tới tuần lễ thứ 13 và chậm hẳn từ tuần lễ thứ 13 tới tuần
lễ thứ 16 (lúc thu hoạch).
Tại Thái Lan người ta cho rằng các yếu tố tiền thu hoạch sẽ ảnh hưởng tới
chất lượng chôm chôm hậu thu hoạch. Đó là: Yếu tố khí hậu, biện pháp canh
tác và phun hóa chất.
YẾU TỐ KHÍ HẬU
- Ánh sáng có ảnh hưởng tới sự chuyển biến màu của vỏ quả, tức là sự
chuyển biến của sắc tố anthocyanins. Quả ở ngoài sáng đỏ tươi, đẹp hơn quả
trong bóng rợp.
- Lượng mưa và độ ẩm rất quan trọng nhất là trong thời gian quả phát triển
cần nhiều nước. Những quả nhỏ khi chín thường là kết quả của sự thiếu
nước trong những tuần lễ đầu của quá trình phát triển quả. Như vậy nếu làm
quả ra sớm, nghĩa là phần đầu của quá trình phát triển nằm trong mùa nắng
thì vườn cần được tưới nước. Ngược lại mưa thất thường vào đầu mùa mưa
làm cho quả dễ bị nứt vì lúc này ruột quả phát triển quá mạnh so với phần vỏ.
Theo ghi nhận của nhiều nhà làm vườn tại Thái Lan có những năm tỉ lệ nứt
quả trên giống chôm chôm nổi tiếng vỏ mỏng (rongrien) lên đến trên 50%.
Mỗi quả chôm chôm có độ 400 cái râu (lông), trên mỗi râu có nhiều khẩu
bào làm thoát hơi nước mạnh, vì thế hễ ẩm độ không khí thấp sẽ làm các râu
queo lại, chuyển qua màu nâu đen, kém chất lượng.
CÁC BIỆN PHÁP CANH TÁC
Hai biện pháp quan trọng là bón phân và tưới nước:
- Bón phân: cần bón đầy đủ và cân đối, lượng phân và tỉ lệ các loại phân
thay đổi theo tính chất của đất, độ lớn của cây và sản lượng cây. Khảo cứu
của các tác giả Thái Lan cho biết trong thời kỳ cây tăng trưởng (kiến thiết cơ
bản) cần bón N-P-K theo công thức 16-16-16. Trong thời kỳ thu hoạch theo
tỉ lệ N-P-K là 12-12-17 và trong khi nuôi quả là 13-13-21. Cần bón từ 2 đến
3 lần mỗi năm, lượng phân tăng mỗi năm 0,5 kg. So với cách bón phân tại
nước ta thì bà con ta chú trọng nhiều vào phân đạm hơn các loại phân khác.
- Sự tưới nước thất thường sẽ dẫn đến các hiện tượng sau:
+ Quả không đồng đều, lúc thiếu nước quả nhỏ hơn bình thường.
+ Quả có thể bị nứt, nhất là giai đoạn đầu của quá trình phát triển quả đã
phát triển xong phần vỏ ở thời kỳ thiếu nước tiếp theo là giai đoạn phát triển
ruột quả ở thời kỳ thiếu nước khiến phàn ruột phình ra, vỏ bị tức nên nứt
toạc ra, hiện tượng này cũng gặp nhiều loại trái như chuối, cam, mít Hiện
nay ở một số nước, biện pháp tưới nước nhỏ giọt được coi là lý tưởng vì giữ
độ ẩm điều hoà hơn, đỡ tốn nước (trường hợp Long Khánh), kiểm soát phân
tốt hơn
PHUN HOÁ CHẤT
-Thuốc trừ sâu bệnh: quả chôm chôm hay bị sâu đục quả, ruồi đục quả, và
giống như nhiều vùng trồng chôm chôm khác trên thế giới là bị bệnh phấn
trắng nghiêm trọng, tại Long Khánh bà con gọi là bệnh "râu kẽm". Chùm
quả bị nhiễm bệnh sẽ bị rụng hoặc còi cọc như vậy cần sử dụng thuốc trừ
nấm để phun lên quả ngay ở giai đoạn còn non.
- Chống hiện tượng quả bi: Các chất điều hòa tăng trưởng được dùng khá
phổ biến ở Thái Lan trên cây chôm chôm (ở nước ta vùng trồng sơ ri ở Gò
Công Đông đã dùng nhiều). Có hai loại bông được sinh ra trên các cây khác
nhau: Bông đực và bông lưỡng tính.Vì bông đực không thể cho quả nên các
người trồng tỉa có khuynh hướng loại bỏ cây đực qua công việc chọn giống,
ghép cây Điều này dẫn đến không đủ nguồn hạt phấn để thụ cho các hoa
lưỡng tính. Trong một số trường hợp hiện tượng quả điếc, hay còn gọi là
"quả bi" xuất hiện những quả này có rất ít thịt. Để khắc phục hiện tượng này
tại một số vùng trồng tại Thái Lan người ta phun chất NAA (naphthalene
acetic acid). Nồng độ biến động từ 40-160 mg/lít (40-160 ppm) phun ở giai
đoạn nụ trước khi bông nở. Khi quả đã thụ rồi để tăng kích thước quả cho
chôm chôm rongrien, người ta lại phun NAA ở nồng độ 125 ppm (125 mg/l),
nếu dùng đặc hơn quả sẽ bị nhỏ lại.
XỬ LÝ RA HOA
Chôm chôm cũng phải tỉa cành như nhãn: sau mỗi mùa thu hoạch tỉa bỏ các
cành đã mang trái bằng cách bấm sâu vào các cành này vì chúng đã kiệt
nhựa để cành mới sinh ra. Tất cả các cành bệnh, cành vượt, cành khuất trong
tán nên tỉa bỏ. Sau đó bón phân căn bản để cây mau tích lũy lại các chất dự
trữ trong thân càng sớm, như vậy khi xử lý ra hoa mới có hiệu quả. Một số
biện pháp xử lý ra hoa thông thường đã được một số nơi áp dụng như sau:
xiết nước vào đầu mùa khô từ 3-6 tuần tùy độ lớn, sức sinh trưởng của cây
và đặc điểm của đất, sau đó bón phân nhử (bón ít) và tưới nhử (tưới ít) vài
ngày trước khi bón đậm, tưới đậm và đều trở lại, cây sẽ ra hoa sớm hơn bình
thường. Một số nhà vườn còn làm thêm việc khoanh vỏ. Sự khoanh vỏ nên
làm thận trọng vì khi mạch bị chận lại, hệ thống rễ sẽ thiếu dinh dưỡng, nếu
lạm dụng thái quá cây có thể chết.
BÓN PHÂN CHO CHÔM CHÔM
Chôm chôm có nhu cầu cao đối với N và K. Khi thiếu K cây bị bệnh khô
cháy đầu lá.
Bón phân cho chôm chôm như sau:
-Năm thứ nhất: Lượng bón cho một gốc: 50g N+ 250g K2O( 100g urê+40g
KCl). Chia làm 2 lần bón vào tháng thứ 1 và tháng thứ 6 sau khi trồng.
-Năm thứ 2: lượng bón cho một gốc: 100g N+50g K2O (200g urê+80g
KCl). Chia làm 2 lần để bón vào đầu và cuối mùa mưa.
- Năm thứ 3: cây bắt đầu cho quả. Lượng bón cho một cây là: 500g phân
NPK theo tỷ lệ 2:1:2. Chia ra bón 2 lần vào trước ra hoa và sau khi thu
hoạch.
- Năm thứ 4: Lượng phân tăng so với lần trước 0,5-1,0 kg/cây. Giữ nguyên
tỷ lệ NPK là 2:1:2. Chia thành 4 lần để bón:
+ Lần 1: sau khi thu hoạch quả. Tiến hành tỉa cành. Bón toàn bộ lân+1/3N
và 1/3 K2O.
+ Lần 2: trước khi nở hoa: bón 1/3N.
+ Lần 3: khi quả có đường kính 1-2cm. Bón 1/3 N và 1/3 K2O.
+ Lần 4: trước khi thu hoạch 1 tháng: Bón 1/3 kali.
- Những năm sau để đảm bảo cây cho quả ổn định, lượng phân bón được
tăng dần lên:2-3kg NPK cho một cây trong 1 năm và 10-30kg phân chuồng.
Với năng suất 7,3 tấn/ha quả, chôm chôm lấy đi từ đất : 1,5kg N, 2kg P2O5 ;
11,7kg K2O; 5,9kg Ca; 2,7kg Mg trên 1ha. Vì vậy, cần thiết bón phân hàng
năm cho chôm chôm để đảm bảo giữ năng suất quả ổn định trong nhiều năm.