1

CẤU TRÚC VÀ TIÊU CHÍ TK DÀN TRANG BÌA ẤN PHẨM TẠP CHÍ
Tóm tắt: Bìa của ấn phẩm tạp chí là bộ mặt thể hiện đầy đủ nội dung tư tưởng của
tạp chí. Trang bìa giữ vai trị rất lớn trong ấn phẩm tạp chí, đơi khi cịn quyết định
sự thành công của từng số xuất bản. Cấu trúc trang bìa tạp chí bao gồm tên tạp chí,
tên cơ quan chủ quản, hình ảnh chính, tiêu đề bài viết chính và các tiêu đề phụ, các
thông tin về số báo phát hành, mã tiêu chuẩn quốc tế. Các tiêu chí thiết kế dàn
trang bìa tạp chí là phải bắt mắt, thể hiện được nội dung chủ đề, màu sắc hấp dẫn,
phơng chữ dễ đọc, năng động, có phong cách riêng và phải đem lại lợi ích cho độc
giả.

Cấu trúc các thành tố tạo nên trang bìa tạp chí Cơng nghiệp Ô tô Việt Nam
(nguồn ảnh Vương Trọng Đức)
Chúng ta đều biết khơng thể đánh giá một cuốn sách qua bìa của nó, nhưng
riêng với ấn phẩm tạp chí, đó lại là điều có thể. Trang bìa của tạp chí thực chất là
bộ mặt hoàn chỉnh đại diện cho tư tưởng, nội dung, ý tưởng, quan điểm và cả
phong cách thiết kế của tạp chí. Chính vì vậy khi bị thu hút bởi trang bìa một
cuốn tạp chí, quyết định mua nó, ta khơng chỉ sở hữu nó mà cịn trở thành độc giả
của tạp chí đó. Khi nội dung chủ đề của tạp chí thỏa mãn đúng nhu cầu thơng tin,
kiến thức cần thiết, ta sẽ trở thành độc giả trung thành của nó. Kể từ đây, diện mạo
của trang bìa tạp chí ta u thích sẽ là niềm tự hào và là nỗi mong chờ với từng số
xuất bản.
Trang bìa của ấn phẩm tạp chí Ấn phẩm tạp chí (hay tạp chí in) là một xuất bản
phẩm định kỳ nhằm mục đích thơng tin, truyền thơng thuộc thể loại báo viết
truyền thống. Trong xã hội hiện đại, báo chí khơng chỉ là phương tiện cung cấp
thơng tin mà cịn là sự phản hồi của công chúng. Ấn phẩm tạp chí do mật độ phát


2

hành của mình mà được gọi là Tuần san (báo tuần), Nguyệt san (báo tháng),
Quý san (báo quý), Bán niên san (báo nửa năm một số), Niên san (báo mỗi năm
một số). Tất cả các loại tạp chí đều phải có trang bìa. Theo quan niệm của ngành
in, tạp chí có bìa 1, bìa 2, bìa 3, bìa 4, bìa gấp và bìa phụ. Song, bài viết này chỉ tập
trung đề cập tới bìa 1 - bìa đứng ở vị trí đầu tiên trong thứ tự các trang tạp chí và
có tầm quan trọng hàng đầu trong thiết kế tạp chí.Tờ báo giấy đầu tiên trên thế giới
là tờ “Relation aller Furnemmen und Gedenckwurdigen Historien” (Tạm dịch: Mối
liên hệ tất cả các sự kiện lịch sử đáng ghi nhớ) của Johann Carolus xuất bản
bằng tiếng Đức, ra đời năm 1605 tại Strassburg, nay thuộc Cộng hòa Pháp.
Năm 1865 tờ báo tiếng Việt đầu tiên “Gia Định báo” đã được xuất bản tại Sài Gịn.
Ở buổi đầu của báo chí Việt Nam, cũng chưa có sự phân định rạch rịi giữa báo và
tạp chí, tuy nhiên trang bìa hay cịn gọi là trang nhất ln đóng vai trị quan
trọng số một của tờ báo. Cùng với toàn bộ tờ báo, trang bìa cũng ln phải đảm
bảo những tính chất của báo chí như tính thơng tấn, tính thời sự, tính minh bạch,
tính cập nhật, thơng tin phải nhiều chiều, phong phú đa dạng cả về nội dung
lẫn hình thức thể hiện. Đối tượng của báo chí là cơng chúng đủ mọi tầng lớp nên
cần dễ hiểu và dễ nhớ.Nhật báo là báo ra hàng ngày và tạp chí là báo ra hàng tuần,
tháng, quý hoặc năm tùy vào từng loại. Nội dung phản ánh của nhật báo thường là
những vấn đề thơng tấn mang tính hiện tượng, thời sự nóng hổi cần được
thơng báo giới thiệu. Cịn tạp chí chuyển tải thơng tin thiên về tính lý luận, học
thuật, khoa học và chủ yếu đi sâu nghiên cứu, hướng dẫn, trao đổi về một lĩnh vực
chuyên ngành của cơ quan chủ quản mà nó đại diện. Tạp chí có hai loại yếu là tạp
chí thơng tin ngơn luận và tạp chí chuyên ngành nghiệp vụ.


3

Bìa tạp chí Nhịp cầu Đầu tư có logo hình nhãn vở
(nguồn ảnh: vietbao.vn)



4

Tạp chí thơng tin ngơn luận thường hướng nghiên cứu của mình vào các vấn đề
chính trị, văn hóa, xã hội. Độc giả của loại này bao gồm đông đảo các tầng lớp
nhân dân. Trong khi tạp chí chuyên ngành nghiệp vụ lại phần nhiều đi sâu
vào nghiên cứu lý luận, nghiệp vụ khoa học thuộc phạm vi lĩnh vực chuyên
ngành đặc thù. Độc giả của loại này khá chọn lọc và chủ yếu là những người
thuộc lĩnh vực chuyên ngành đó hoặc có liên quan. Do vậy mà các bài viết
trong tạp chí chuyên ngành thường được thẩm định chặt chẽ và có giá trị
khoa học rất cao. Cũng chính do đặc điểm này mà bìa tạp chí chun ngành
được quy định tính chất riêng theo từng lĩnh vực.


5


6

Bìa tạp chí Wired mang tính quảng cáo mạnh mẽ
Nguồn ảnh: designyourway.net
Cấu trúc dàn trang bìa ấn phẩm tạp chí. Gần đây đã có nhiều tranh luận về xu
hướng văn hóa đọc chuyển dần sang văn hóa xem đối với tạp chí, điều này cũng
khơng phải là vơ lý bởi chỉ bằng một hình đồ họa (inforgraphy) cũng có thể thay
thế một văn bản dài (text), một bức ảnh báo chí xúc động có thể diễn đạt được
rất nhiều vấn đề, một lối trình bày ấn tượng có thể khiến độc giả nắm bắt ngay
được thông điệp của bài báo. Để thiết kế dàn trang tạp chí, bộ phận thiết kế phải
kết hợp chặt chẽ với ban biên tập nghiên cứu tìm tịi thể hiện nội dung bài
báo theo các tiêu chí truyền thơng. Tạp chí là một nguồn thơng tin và giải trí
chun sâu. Dù cho có rất nhiều loại tạp chí như chính trị xã hội, kinh tế, khoa

học, nghệ thuật, sức khỏe, thể thao, công nghệ... nhưng chỉ thơng qua bìa của tạp
chí là có thể dễ dàng nhận ra nét đặc trưng riêng của chúng. Bìa tạp chí có thể ở
dạng ảnh chân dung, hình minh họa, ứng dụng nghệ thuật chữ, nghệ thuật ý
niệm hay bất cứ một phong cách thể hiện nào đều cần phải có tiềm lực nội
dung sâu sắc và khả năng sáng tạo lớn. Chỉ có vậy mới khiến cho độc giả xác
định tạp chí mình u thích và tạo động lực cho họ đến với tạp chí. Cũng khơng
q khi giới phát hành nói rằng trang bìa chiếm tới ba mươi phần trăm sức mạnh
của tạp chí. Chẳng những vậy mà những tạp chí thời trang lớn như Elle hay
Fashion, tổng biên tập chỉ quyết định số lượng in báo chính thức sau khi đã duyệt
thiết kế trang bìa.
Bìa của ấn phẩm tạp chí thực sự là một thách thức cho thiết kế. Trang bìa phải ln
được nhận diện theo phong cách đã định nhưng cũng phải luôn biến đổi tùy
theo nội dung chủ đề từng số xuất bản để tránh sự nhàm chán. Chính vì vậy, cấu
trúc của bìa tạp chí phải gắn chặt vào một bộ khung định dạng tiêu chuẩn và
những biểu mẫu cho từng giai đoạn. Tên của tạp chí ln được đặt ở trên cùng, để
dễ dàng nhận diện tên thương hiệu. Điểm quan trọng thứ hai là giới thiệu cái mới


7

của số xuất bản, bìa tạp chí phải cho độc giả nhận thấy là họ chưa đọc số này. Để
giải quyết vấn đề này đơn giản nhất là sử dụng màu sắc khác nhau qua từng số báo.
Ngoài ra bản thân các hình ảnh hay tít chữ tuy phải tn thủ phong cách, nhưng
vẫn mang nội dung riêng biệt. Nhìn chung cấu trúc bìa của tạp chí bao gồm những
thành phần chính như, tên tạp chí, tên cơ quan chủ quản hay tiêu chí, số xuất bản
và thời gian xuất bản, hình ảnh chính, tít bìa chính, tít bìa phụ, chuẩn mã vạch hay
mã tiêu chuẩn quốc tế và tất cả được sắp đặt theo quy ước chung.


8


Bìa tạp chí Đẹp mang lại ấn tượng cho độc giả


9

(nguồn ảnh emagazine.3nana.vn)
Tên của tạp chí (được dùng bằng nhiều thuật ngữ tiếng Anh như Manchette,
Masthead, Title, Logotype, Logo, Nameplate) chính là hình ảnh thương hiệu
của tạp chí và được thiết kế trong một kiểu chữ đặc biệt độc đáo để dễ dàng
nhận ra. Tên của tạp chí cũng được sử dụng ở góc (thường là ở trên) của tất cả các
trang nội dung bên trong như là một biểu tượng quảng cáo nhằm khẳng định
thương hiệu. Tên của tạp chí hay logo của tạp chí ln được bố trí lớn nhất và
thường cố định. Đôi khi ở một số tạp chí thờihiện đại, tên tạp chí được chuyển màu
tùy theo tơng màu bìa, thậm chí dịch chuyển hoặc bị hình ảnh lớn đè lên một cách
cố ý. Sự sáng tạo này luôn tạo bất ngờ thú vị nhưng không bị quá lạm dụng, do
hình ảnh logo thương hiệu đã in đậm trong lòng độc giả và mọi sự sáng tạo chỉ
mang tính gia vị chứ khơng thay đổi được hình ảnh tạp chí.
Vị trí đặt tên tạp chí là một điều vô cùng quan trọng. Từ thưở sơ khai, tên tạp chí
được trình bày hồn tồn khơng như ngày nay ta hình dung về tạp chí.
Nhưng sang đầu thế kỷ 19 thì vị trí đặt tên tạp chí đã hình thành khá đầy đủ giống
như bây giờ là nằm phía trên cùng trang bìa. Cũng chỉ vài chục năm gần đây,
tên tạp chí thường được đặt ở góc trên bên trái giống như chiếc “nhãn vở” học
sinh vậy. Điều này thực ra là có nguyên do rất thực tế của nó. Ở thị trường phát
hành Bắc Mỹ, các sạp báo thường trưng bày theo chiều dọc, có nghĩa là các tạp chí
hàng sau được xếp cao hơn hàng phía trước. Vì vậy một phần năm phía trên của
trang bìa ln là điểm ưu tiên dành cho tên tạp chí. Trong khi đó tại sạp báo ở
Anh và một số nước châu Âu thì tạp chí được xếp theo chiều ngang chồng lên
nhau, có nghĩa là mỗi tạp chí chỉ hở ra một phần ba phía bên trái của mình. Điều
này đồng nghĩa với việc phần bên trái là rất quan trọng cho việc trình bày. Nếu

xét theo điều kiện này thì tên tạp chí như một cái “nhãn vở học sinh” là hoàn toàn
hợp lý cho bất kỳ cách sắp xếp nào đi nữa. Các tạp chí nổi tiếng của Mỹ thì lại
thoải mái khẳng định vị trí với một phầnnăm phía trên của bìa và đó là lý do


10

tên các tạp chí thường được căng hết khổ báo hoặc biến đổi bất ngờ trong cách
trình bày. Ngay sát tên tạp chí, và thường ở bên dưới là “dịng tiếp thị”
(Selling line) mô tả rõ nét điểm tiếp thị chính của tạp chí. Ví dụ, dịng tiếp thị
của tờ Cosmopolitan là “Tạp chí số 1 cho phụ nữ trẻ”. Hoặc có thể đặt ra triết lý
biên tập vào vị trí dịng này như tờ FHM là “Hài hước, sexy, hữu ích”; tờ Hàng
Hiệu là “Xa xỉ cũng là một lối sống”.
Ở Việt Nam thì thường vị trí này là thơng tin cơ quan chủ quản của tạp chí, ví dụ
như Heritage là “Tạp chí trên máy bay của hãng hàng không quốc gia Việt
Nam” (Vietnam Airlines Inflight Magazine). Thẳng hàng với dòng chữ này sẽ là
ngày tháng năm và số xuất bản và vì lý do cần chiếm lĩnh thị trường, các tạp chí
thường lên sạp trước ngày phát hành đã ghi trên bìa. Một số tạp chí lại đưa
nhóm thơng tin này ở một vị trí khá tự do và thậm chí cịn phóng đại lên nhằm
khẳng định tính mới của số báo.Ấn tượng thị giác mạnh nhất trên bìa tạp chí vẫn là
“hình ảnh chính” (Main image) thường ở giữa trang hoặc chiếm lĩnh một vị thế
tuyệt đối và đơi khi cịn chèn lên cả tên tạp chí một cách đầy ngụ ý. Cũng có thể là
muốn “chọc tức” thị giáchay gợi chí tị mị, hoặc cũng chỉ là một phá cách đầy
tính sáng tạo trong thiết kế. Dù thế nào đi chăng nữa thì cũng đủ thấy được tầm
quan trọng của hình ảnh chính quyết định đến sự cuốn hút của trang bìa. Từ
những năm 1950, do sự cạnh tranh mạnh mẽ trên các cột báo, sạp báo đã dẫn đến
việc xuất hiện nhiều tiêu đề những bài báo chính hay cịn gọi là “tít bìa” (Cover
lines) trên trang bìa tạp chí. Các dịng tiêu đề bài báo trên trang bìa được rút ra từ
những bài chủ chốt của số báo và được giới thiệu theo một thứ tự nhất định thường
được sắp xếp quanh hình ảnh chính.



11

Bìa tạp chí GQ dành cho đàn ơng có logo có thể dịch chuyển
(nguồn ảnh: designyourway.net)


12

Đặc biệt có một “tít bìa” chính to nhất đơi khi chiếm tới một phần tư diện tích
trang bìa giới thiệu điểm nhấn chủ chốt của nội dung số báo, đó là bài báo quan
trọng nhất hay cịn gọi là “bài đinh” (Feature article). Trình bày nhóm các “tít
bìa” này thực sự là cuộc chơi nghệ thuật chữ (Typography) đầy cảm xúc, đơi khi
cịn được chạy quanh hình ảnh chính giật lề linh hoạt hay biến đổi qua màu sắc,
kích thước... Nhưng tất cả mọi thử nghiệm đều phải tôn trọng mộtchu trình đọc
thuận cho thị giác, nếu khơng sẽ là sự thất bại về dàn trang.


13

Bìa tạp chí Heritage màu sắc hấp dẫn thị giác
(Nguồn ảnh: Vương Trọng Đức)


14

Dưới cùng ở một góc bìa tạp chí sẽ là chỗ dành cho chuẩn mã vạch (Bar code)
hoặc mã chuẩn quốc tế và đôi khi cả giá bán của tạp chí. Đấy là tồn bộ cấu trúc cơ
bản của một trang bìa tạp chí cần có. Tuy nhiên, ở những số báo đặc biệt bìa được

trình bày theo những cách riêng nhằm nhấn mạnh số báo đó. Ví dụ số báo kỷ niệm
hoặc số báo Tết thường được ép nhũ nóng với gia cơng nổi, chất liệu kim loại, màu
đặc biệt, hình ảnh ba chiều, hoặc cắt hình độc đáo. Ngồi ra một số khách hàng
quảng cáo cịn u cầu tăng bìa đúp hoặc bìa gấp đơi gấp ba để tthêm diện tích
hình ảnh cần thiết. Điều này cũng giúp đẩy cao độ hồnh tráng, lộng lẫy của trang
bìa nói riêng và số báo nói chung.
Tiêu chí thiết kế dàn trang bìa ấn phẩm tạp chí:
Thiết kế dàn trang bìa tạp chí có hiệu quả là phải đảm bảo mục đích chuyển tải
thơng tin đến với người đọc thu hút được sự qua tâm của họ. Tạp chí thành
cơng trong thiết kế cũng như trong quảng bá thương hiệu là tờ báo có cơ sở
vững chắc về thơng tin thị giác định đưa ra cho độc giả là gì, xác định chính xác
độc giả của mình. Hình ảnh, màu sắc, phông chữ đều là những yếu tố quan
trọng trong việc tạo ra hiệu quả truyền đạt thông tin tới cho độc giả. Thiết kế dàn
trang bìa tạp chí là hướng dẫn độc giả xác định được những thông tin quan trọng
trong một trang bìa, cũng như trong cả một tờ báo. Vì vậy cần nghiên cứu về
phân cấp thơng tin, tạo tầng, lớp thơng tin, nắm vững chu trình đọc từ trên xuống
dưới, từ trái qua phải. Để đạt được mục tiêu lớn, trong quá trình thiết kế dàn trang
bìa tạp chí cần phải thỏa mãn một số tiêu chí cụ thể. Trước hết và tiên quyết, trang
bìa tạp chí phải có tính quảng cáo. Các cuốn tạp chí được trưng bày trên giá kệ
cao từ 1,8 m cho đến 2,4 m trong hiệu sách hay siêu thị, hoặc như ở sạp báo Việt
Nam được trải dài trên mặt bàn nghiêng, do vậy bìa tạp chí phải thực sự nổi bật
giữa rất nhiều tạp chí khác. Trước nhất nó phải có được sự bắt mắt cần thiết bởi vì
bìa tạp chí chính là poster quảng cáo cho số tạp chí đó. Độ tương phản và sức cuốn
hút của hình ảnh sẽ lôi cuốn người xem. Nhưng cần xác định rõ, hấp dẫn phải


15

luôn tuân theo các nguyêntắc của truyền thông và chuẩn mực của thương hiệu.
Cũng phải chắc chắn là logo tạp chí được nhận diện dễ dàng dù chỉ mới thoạt nhìn.



16

Bìa tạp chí Sierra mang đến nội dung thơng điệp trực tiếp bằng hình ảnh
(nguồnảnh: idesign.vn)


17

Khi đã có được cái nhìn đầu tiên, dừng lại, và ngắm nghía của độc giả, trang bìa
phải thể hiện rõ nội dung chủ đạo của tạp chí. Độc giả muốn biết trong tạp chí có
gì khiến họ phải mua nó. Biết nhấn mạnh nội dung chủ đạo và những câu chuyện
hấp dẫn khác trong tạp chí đóng vai trị to lớn tác động đến quyết định của độc giả.
Ở mức độ cụ thể hơn, hình ảnh trung tâm phải thể hiện sản phẩm một cách rõ ràng
và cuốn hút khiến cho độc giả nhận ngay ra thể loại của tạp chí. Sản phẩm ở đây
khơng phải lúc nào cũng là cái gì cụ thể mà có thể là sản phẩm trừu tượng, ví dụ
như sản phẩm của tạp chí thơng tin ngơn luận hay những tạp chí chun ngành đặc
thù ngân hàng, bảo hiểm, thương mại... Đối với các tạp chí chun ngành
nghiệp vụ, như khoa học cơng nghệ, thời trang, mỹ phẩm... thì yêu cầu trưng bày
sản phẩm ngành nghề cụ thể là thiết yếu và gần như là một quy chuẩn bắt buộc.
Bằng cách này độc giả sẽ nhận biết ngay tức thì loại hình tạp chí họ lựa chọn và
những sản phẩm đình đám đang được quan tâm. Phong cách sử dụng hòa sắc hay
xu hướng màu ảnhhưởng rất nhiều đến bản sắc riêng của bìa tạp chí. Lẽ dĩ nhiên,
màu sắc tùy thuộc vào tính chất của tạp chí và phụ thuộc khá lớn vào ảnh bìa sao
cho phù hợp và nổi bật. Các số xuất bản liên tiếp cần có sự thay đổi về màu để
phân biệt, nhiều bìa tạp chí cịn phân định màu sắc theo mùa hoặc theo chủ đề,
nhưng vẫn giữ được phong cách của tạp chí.Phơng chữ tiêu đề bài báo trên trang
bìa thường được yêu cầu đơn giản sao cho dễ đọc và phù hợp tính chất nội dung số
tạp chí nói chung và bản thân tiêu đề bài báo nói riêng. Tuy vậy, vẫn có những phá

cách táo bạo đặc biệt ở tạp chí thời trang. Một sự sáng tạo typography đầy thử
thách, sự tinh tế của phông chữ, kiểu cách, kích thước, màu sắc, sắp xếp ln tạo ra
sự mạch lạc nhưng quyến rũ. Lúc này các tiêu đề khơng chỉ đơn thuần là chữ mà
cịn là các yếu tố hình ảnh tạo nên một vẻ đẹp hồn hảo của trang bìa.Trang bìa
thành cơng là trang bìa mang lại nhiều lợi ích cho độc giả. Cả nội dung lẫn hình
thức phải là những thứ độc giả cần, độc giả muốn, hay độc giả mơ ước. Đó là
những vấn đề luôn được cập nhật, giàu thông tin kiến thức hoặc giải trí. Chắc


18

chắn trang bìa phải thể hiện những nội dung đặc sắc của tạp chí khiến cho độc giả
tìm kiếm và săn lùng nó. Đơn giản, độc giả là trên hết, hiểu biết độc giả của mình
cũng là một yếu tố phải được thể hiện trên trang bìa. Những phẩm chất sáng tạo cá
nhân luôn được tôn trọng, nhưng phong cách nhất quán của tạp chí và thỏa mãn
nhu cầu của độc giả mới là cần thiết.


19

Bìa tạp chí Health New York kết hợp ảnh và tiêu đề bài báo
(nguồnảnh: idesign.vn)


20

Sau tất cả sự choáng ngợp ban đầu, vẻ duyên dáng hấp dẫn và sâu sắc của trang bìa
tạp chí mới giữ được những độc giả trung thành. Các ý tưởng xây dựng trang bìa
ln là sự kết hợp giữa các yếu tố để tạo nên một tác phẩm thực sự mang nhiều ý
nghĩa. Có những ý tưởng đắt giá tạo nên những trang bìa mà chỉ mới xem một lần,

độc giả có thể nhớ mãi về sau. Khơng chỉ những trang bìa theo phong cách ý niệm
mới có thể mang vẻ ẩn dụ sâu sắc mà chỉ bằng cách sử dụng hình ảnh, phơng chữ,
màu sắc... một cách tinh tế đã đem lại vẻ quyến rũ cần thiết.