BỘGIÁODỤCVÀĐÀOTẠO
TRƢỜNGĐẠIHỌCQUYNHƠN

ĐẶNGNGỌCTHUỲTRÂM

NGHIÊNCỨUĐẶCĐIỂMTỰNHIÊN
THỊXÃHỒINHƠN,TỈNHBÌNHĐỊNHPHỤCVỤTỔC
HỨCHOẠTĐỘNGTRẢINGHIỆMĐỊALÍ
ỞTRƢỜNG TRUNGHỌCPHỔTHƠNG
Chun ngành: Địa lí tự
nhiênMãsố

8440217

Ngƣờihƣớngdẫn:TS.LÊTHỊLÀNH


LỜICAMĐOAN
Tôi xin cam đoan đề tài“Nghiên cứu đặc điểm tự nhiên thị xã
HồiNhơn, tỉnh Bình Định phục vụ tổ chức hoạt động trải nghiệm Địa lí ở
trườngtrung học phổ thơng”là cơng trình nghiên cứu của bản thân dƣới sự
hƣớng dẫnkhoahọc của TS.LêThịLành.
Cáckếtquảtrìnhbàytrongluậnvănlàtrungthựcvàchƣađƣợccơngbố,mộtsốnộidu
ngkếthừakếtquảnghiêncứucủangƣờikhácđãđƣợctríchdẫnrõràng,chínhxác.
Tácgiảluậnvăn

Đặng NgọcThuỳTrâm


LỜICẢMƠN
Để hồn thành chƣơng trình đào tạo cao học chun ngành Địa lí

tựnhiên và đề tài luận văn này, tác giả đã nhận đƣợc sự quan tâm giúp đỡ,
độngviêncủanhiều thầycôgiáo,bạn bèvàngƣời thân.
Tác giả xin chân thành cảm ơn sự quan tâm, tạo điều kiện của Ban
Giámhiệu, Phòng Sau đại học, lãnh đạo Khoa Khoa học tự nhiên - Trƣờng Đại
họcQuy Nhơn và tồn thể các thầy cơ đã giảng dạy cho lớp Cao học Địa lí tự
nhiênK23.
Tác giả xin đƣợc bày tỏ lòng biết ơnc h â n t h à n h v à s â u s ắ c
t ớ i T S . L ê Thị Lành, ngƣời đã tận tình hƣớng dẫn, giúp đỡ, động viên
trong suốt thời gianthựchiệnđề tài.
Tác giả xin chân thành cảm ơn các cơ quan địa phƣơng: Phịng
Tàingun - Mơi trƣờng, Trạm khí tƣợng – thuỷ văn, Phịng Kinh tế thị xã
HồiNhơn, trƣờng THPT Nguyễn Du đã cung cấp thông tin và các chun gia
đãthamvấn,đónggópýkiến và hỗ trợchotơi thực hiện đềtàiluậnvănnày.
Do thời gian thực hiện đề tài có hạn và năng lực nghiên cứu của bản
thâncịnhạnchế.Hơnnữa,đâylàcơngtrìnhnghiêncứukhoahọcđầutaycủabảnthân nên chắc hẳn đề tài
luận văn khơng thể tránh đƣợc những thiếu sót. Rấtmong nhận đƣợc các ý kiến
đóng góp q báu từ thầy cơ và Hội đồng đánh giáđềluậnvănhồnthiệnởmức
caohơn.
Xin trântrọng cảmơn!
Bình Định,ngày01 tháng9năm2022
Tác giảluậnvăn

ĐặngNgọcThuỳTrâm


MỤCLỤC
LỜI CAM
ĐOANLỜICẢMƠ
N
DANH MỤC TỪ VIẾT

TẮTDANH MỤC CÁC BẢNG
BIỂUDANHMỤC CÁC HÌNH

MỞĐẦU................................................................................................................1
1. Lído chọn đềtài..............................................................................................1
2. Mụctiêunghiên cứu........................................................................................2
3. Nộidung nghiên cứu.......................................................................................2
4. Đốitƣợngvàphạmvinghiêncứu........................................................................2
4.1. Đốitƣợngnghiêncứu.................................................................................2
4.2. Phạmvinghiêncứu...................................................................................2
5. Quanđiểmvàphƣơngphápnghiêncứu...............................................................3
5.1. Quanđiểmnghiêncứu...............................................................................3
5.2. Phƣơngphápnghiêncứu............................................................................4
6. Ýnghĩakhoa họcvà thựctiễn...........................................................................5
7. Cấutrúc của đềtài............................................................................................5
Chƣơng1.CƠSỞLÍLUẬNCỦAVIỆCNGHIÊNCỨUĐẶCĐIỂMTỰNHIÊ
NPHỤCVỤHOẠTĐỘNGTRẢINGHIỆMĐỊALÍỞTRƢỜNGTRUNGHỌCPHỔ
THƠNG.................................................................................................................7
1.1. Tổngquancáccơngtrìnhnghiêncứu...............................................................7
1.1.1. Trênthếgiới.........................................................................................7
1.1.2. ỞViệtNam............................................................................................8
1.1.3. ỞB ì n h Đ ị n h vàđịabàn nghiên cứu..............................................10
1.2. Líluận vềnghiêncứuđặcđiểm
tựnhiênp h ụ c v ụ h o ạ t đ ộ n g t r ả i nghiệmĐịa lí......................................12
1.2.1. Nghiên cứuđặcđiểmt ự nhiên.............................................................12


1.2.2. Hoạt động trảinghiệmĐịa lí................................................................13
TIỂUKẾTCHƢƠNG1.........................................................................................23
Chƣơng2.ĐẶCĐIỂMTỰNHIÊNVÀGIÁTRỊVỀTỰNHIÊN...............................24

2.1. Kháiqt vềthịxãHồi Nhơn,tỉnh Bình Định.............................................24
2.1.1. Vịtrí địalí...........................................................................................24
2.1.2. SơlƣợclịchsửhìnhthànhthịxãHồiNhơn..............................................26
2.1.3. Tình hìnhkinhtế-xãhội.......................................................................27
2.2. Đặcđiểmtựnhiên vàtài ngun thiênnhiên thịxãHồi Nhơn.......................29
2.2.1. Địachất -Địahình................................................................................29
2.2.2. Khíhậu -T h ủ y văn...........................................................................32
2.2.3. Thổnhƣỡng–Sinhvật...........................................................................38
2.2.4. Tài ngun khốngsản.......................................................................39
2.2.5. Tàingun dulịch...............................................................................40
2.2.6. VấnđềmơitrƣờngvàthiêntaiởthịxãHồiNhơn......................................41
2.3. Giát r ị c ủ a đặcđi ểm tựnhi ên t hị xã Hoài N h ơ n , t ỉ nh B ì n h Đ ị n h đối vớ
i việctổchứchoạtđộng trải nghiệmĐịalí............................................................41
2.3.1. Giátrịđặc điểmđịachất–địa hình.........................................................41
2.3.2. Giátrị đặc điểmkhíhậu.......................................................................42
2.3.3. Giátrịđặcđiểmsinh vật vàdu lịch.........................................................43
2.4. Lựa chọncác địa điểmởthịxãHồi Nhơn chotổchứchoạt
độngtrảinghiệmĐịa lí.......................................................................................44
2.4.1. Căncứđểlựachọn................................................................................44
2.4.2. Cácđịađiểmcó thểtổ chứchoạtđộngtrải nghiệm..................................45
TIỂUKÊTCHƢƠNG2.........................................................................................54
Chƣơng3 . K H A I T H Á C G I Á T R Ị
TỰN H I Ê N T H Ị X Ã H O À I N H Ơ N , TỈNHBÌNHĐỊNHCHO TỔCHỨC
HOẠT ĐỘNGTRẢINGHIỆMĐỊA
LÍỞTRƢỜNGTRUNGHỌCPHỔTHƠNG...........................................................55
3.1. KhảnăngkhaithácgiátrịtựnhiênthịxãHồiNhơn,tỉnhBìnhĐịnhphụcvụtổ
chứchoạtđộngtrảinghiệmĐịalíởtrƣờngTHPT...................................................55


3.2. ThựctrạngdạyvàhọctrảinghiệmĐịalíởcáctrƣờngTHPTtrênđịabànthịxã

Hồi Nhơn.......................................................................................................56
3.2.1. Vềvaitrị,ýnghĩacủa HĐTN................................................................56
3.2.2. Vềhình thứctổchứccácHĐTN............................................................58
3.2.3. Vềkinh nghiệmtổchứcHĐTN.............................................................60
3.2.4. Vềýkiếnđềxuấtnhằmtổ chức HĐTNđạthiệu quả................................60
3.3. TổchứcmộtsốhoạtđộngtrảinghiệmĐịalíởtrƣờngTHPT...............................60
3.3.1. Nộidung,hìnhthứctổchứchoạtđộngtrảinghiệmtheochƣơngtrình
Địalí THPT..................................................................................................60
3.3.2. Mộtsốtuyến điểm tổchứchoạtđ ộ n g t r ả i n g h i ệ m
t h e o c h ƣ ơ n g trìnhĐịalí THPT.............................................................64
3.3.3. Thiếtkếmộtsốhoạt độngtrải nghiệmĐịalí............................................66
3.3.4. Tổ chứcthựcnghiệm...........................................................................79
3.3.5. Đánh giáhiệuquả................................................................................79
3.4. ĐềxuấtmộtsốgiảiphápkhaithácgiátrịtựnhiênthịxãHồiNhơn,tỉnhBình
Địnhphụcvụtổchứchoạtđộngtrảinghiệmđịalíchohọcsinhphổthơng.........81
TIỂUKẾTCHƢƠNG3.........................................................................................83
KẾTLUẬNVÀKHUYẾNNGHỊ..........................................................................84
1. Kếtluận........................................................................................................84
2. Khuyếnnghị.................................................................................................85
DANH MỤCTÀI LIỆU THAM
KHẢOPHỤLỤC
QUYẾTĐỊNHGIAOĐỀTÀILUẬNVĂNTHẠCSĨ


DANHMỤCTỪ VIẾTTẮT
STT

Chữ viết tắt

Viếtđầy đủ


01

ĐĐTN

Đặcđiểmtựnhiên

02

ĐKTN

Điềukiện tựnhiên

03

GDPT

Giáodụcphổthông

04

GV

Giáoviên

05

HĐTN

Hoạtđộngtrảinghiệm


06

HS

Họcsinh

07

KHKT

Khoahọckỹ thuật

08

KN

Kỹnăng

09

KT-XH

Kinhtế-xãhội

10

PTNL

Pháttriển năng lực


11

THPT

Trunghọcphổ thông

12

TNTN

Tàinguyênthiênnhiên


DANHMỤC CÁCBẢNGBIỂU

Bảng2.1: Cơcấu kinh tếthịxãHoàiNhơngiai đoạn2014 -2020..............................28
Bảng2.2:P h â n b ố sốgiờnắng trong năm..........................................................33
Bảng2.3:Sốngàymƣaphântheotháng.....................................................................34
Bảng2.4:ĐộẩmtƣơngđốithịxãHồiNhơn...............................................................35
Bảng 2.5:HoạtđộngcủagióPhơntâynamvùngdunhảiBìnhĐịnh.........................35
Bảng2.6:ĐặctrƣnghìnhtháilƣuvựcsơngLạiGiang...................................................36
Bảng3.1.SốlƣợngGVvàHSđƣợckhảosát.......................................................................56
Bảng3.2.Mứcđộnhận thứccủaGVvềvai trị vàviệctổchứcHĐTN.........................57
Bảng 3.3.N h ậ n thứccủaHSvềvai trịHĐTNvà HĐTNĐịalí...............................57
Bảng3.4.HìnhthứcGVlựachọntổchứcHĐTN........................................................58
Bảng3.5.N h ậ n thứccủa HSvềhình thứctổ chứcHĐTN.......................................59
Bảng 3.6. Nội dung, hình thức tổ chức HĐTN theo chƣơng trình Địa lí THPT61Bảng
3.7:Kếtquảbàikiểmtrađánhgiá HS sautrảinghiệm.........................................................80
Bảng 3.8: Mứcđộhứngthú củaHSkhithamgiatrải nghiệm.....................................81



DANHMỤCCÁCHÌNH
Hình2.1: Bảnđồhành chínhthịxãHồi Nhơn.........................................................25
Hình2.2:TốcđộtăngtrƣởngkinhtếcủathịxãHồiNhơn............................................29
Hình2.3: Bảnđồđịahình thịxãHồi Nhơn.............................................................31
Hình2.4:BiểuđồlƣợngmƣavànhiệtđộthịxãHồiNhơn............................................33
Hình2.5:BảnđồmạnglƣớisơngngịithịxãHồiNhơn...............................................37
Hình2.6:CaongunLaVng..............................................................................45
Hình 2.7: CửabiểnTamQuan................................................................................46
Hình2.8: CửabiểnAn Dũ......................................................................................47
Hình 2.9:HồMỹBình............................................................................................48
Hình2.10: GànhđáHồiHải..................................................................................49
Hình2.11: HangYến.............................................................................................50
Hình2.12:SuốiVàng.............................................................................................51
Hình2.13: Bãi đáxanhđangkhaithác......................................................................52
Hình2.14: BiểnLộDiêu........................................................................................53
Hình 3.1: Bảnđồcáctuyến,điểmtrảinghiệmĐịalí ởthịxãHồi Nhơn......................65


1

MỞĐẦU
1. Lídochọnđềtài

Từ xƣa đến nay, thực tiễn đã chứng minh, điều kiện tự nhiên (ĐKTN)
vàcác đặc điểm tự nhiên (ĐĐTN) đƣợc xem là những giá trị cơ bản, là nền tảng
chosự tồn tại và phát triển của xã hội, của chiến lƣợc phát triển lãnh thổ. Vì vậy,
trƣớckhi tiến hành thực hiện một nhiệm vụ kinh tế - xã hội (KT-XH) nào thì điều
cầnthiết là phải nghiên cứu kỹ các ĐĐTN của lãnh thổ đó, nhƣ vậy mới có thể

giúpchúng takhaithácvàsửdụngchúngmộtcách hiệuquảnhất.
“Học đi đôi với hành” đây là quan điểm đã đƣợc ơng cha ta đúc kết lâu
đời,quanhiềuthếhệđểđào tạonênnhữngngƣờivừacótài,vừacóđứcchoxãhội,đâycũngchínhlà
ngunlígiáodụcđƣợcquyđịnhtrongLuậtGiáodụchiệnhànhcủaViệtNam.ChƣơngtrìnhGiáodụcphổthơng(GDPT)2018đã
chuyểntừtiếpcậnkiến thức sang tiếp cận năng lực, nhằm đào tạo nguồn nhân lực có chất
lƣợng caoyêu cầu của xã hội trong thời đại mới. Đổi mới giáo dục đề cao phƣơng
thức dạyhọc gắn liền với thực tiễn, nhấn mạnh đến vai trò của hoạt động trải
nghiệm(HĐTN), tức là học sinh (HS) sẽ tự mình học tập thơng qua q trình khám
phá thếgiớikháchquanđểhìnhthành thếgiớiquanvà nhân sinhquanbản thân.
Hoài Nhơn là thị xã nằm ở phía Bắc tỉnh Bình Định, với những ĐĐTN
đadạng và đặc sắc của vùng đồng bằng ven biển, phù hợp cho việc tổ chức các
HĐTNchoHS.Dovậy,việcgắntựnhiênthịxãHồiNhơnvớiHĐTNtrongdạyhọcĐịalíc
hắcchắnsẽrấtcầnthiếtvà tạođƣợcsựhứngthútronghọctậpchoHS,giúpchoHScónhiềucơhộitrải
nghiệmđểtìmhiểu,vậndụngnhữngkiếnthứcđãhọcvàothực tế, đồng thời lấy kiến thức thực tế bổ sung
cho

bài

học

từ

đó

hình

thành

cácphẩmchấtvànănglựctheođịnhhƣớngcủaChƣơngtrìnhGiáodụcphổthơngmới.
Xuất phát từ những lý do trên, là một giáo viên Địa lí trung học phổ

thơng(THPT) đang cơng tác trên địa bàn Hồi Nhơn, tác giả chọn đề tài: “Nghiên
cứuđặc điểm tự nhiên thị xã Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định phục vụ tổ chức hoạt
độngtrảinghiệmĐịalíởtrườngtrunghọc phổthơng”đểlàm luậnvăntốtnghiệp.Kết


quảnghiêncứucủađềtàisẽgópphầnnângcaohiệuquảhoạtđộnggiảngdạycủabảnthân
vàlàmtƣliệudạyhọctrảinghiệmtrongmơnĐịalí ởtrƣờngTHPT.
2. Mụctiêunghiêncứu

Xácđịnhđƣợccácgiátrịtựnhiên,khảnăngkhaitháctựnhiênthịxãHồiNhơn,tỉnhBìn
h Địnhphụcvụ tổchứcHĐTN ĐịalíởtrƣờngTHPT.
3. Nộidungnghiêncứu

- Cơsởlíluậncủađềtài.
- Đặcđiểmtựnhiên thịxã HồiNhơn,tỉnhBìnhĐịnh.
- Giátrịtựnhiên, khảnăngkhaitháctựnhiênt h ị xãHồiNhơnphụcvục
hoviệctổ chứchiệuquảHĐTNĐịalíởtrƣờng THPT.
- Thựctrạng tổ chứcHĐTN ĐịalíởTHPTtrênđịabàn thịxãHồiNhơn.
- MộtsốkếhoạchtổchứcHĐTNĐịalíởTHPT,lấkiếnkhảonghiệmGVv
ềcáctuyển điểmtổchứcHĐTNmàđềtàiđề xuất.
- GiảiphápnhằmkhaitháchiệuquảđặcđiểmtựnhiênthịxãHồiNhơnph
ụcvụ tổ chứcHĐTN ĐịalíởtrƣờngTHPT.
4. Đốitƣợngvàphạmvinghiêncứu
4.1. Đốitƣợngnghiêncứu

- Đặcđiểmtựnhiên thịxã HồiNhơn,tỉnhBìnhĐịnh.
- HoạtđộngtrảinghiệmĐịalíởtrƣờngtrunghọcphổthơng.
4.2. Phạmvinghiêncứu

- Vềnộidung:

+ĐặcđiểmtựnhiênthịxãHồiNhơn,tỉnhBìnhĐịnh.
+P h â n t í c h c á c g i á t r ị t ự n h i ê n , k h ả n ă n g k h a i t h á c t ự n h i ê n t h ị x ã H o à i
Nhơnphụcvụ cho việctổ chứcHĐTN Địalítrƣờng THPT.
+Xâydựngmộtsốkếhoạchtổ chứcHĐTNĐịalíởTHPT.
+ĐềxuấtmộtsốgiảiphápnhằmkhaitháchiệuquảđặcđiểmtựnhiênthịxãHồi
Nhơn phụcvụtổ chứcHĐTNĐịalíởtrƣờng THPT.


- Vềk h ô n g g i a n : Đ ề t à i đ ƣ ợ c t h ự c hi ện t ạ i t h ị x ã H o à i N h ơ n , t ỉ n h B ì n h
Định.
- Vềthời giankhảosát,điềutrathựcđịavà thựcnghiệmsƣphạm:11/2021
-6/2022.
5. Quanđiểmvàphƣơngphápnghiêncứu
5.1. Quanđiểmnghiêncứu

- Quan điểm hệ thống, tổng hợp:Đây là quan điểm đặc trƣng và cơ bản
củaphépbiệnchứng,yêucầukhinghiêncứuphảixemxétđốitƣợngmộtcáchtoàndiện nhiều mặt. Quan điểm hệ
thống, tổng hợp đƣợc luận văn vận dụng trongnghiên cứu tổng thể, toàn diện
ĐĐTN thị xã Hồi Nhơn, tỉnh Bình Định trên cơ sởtừ các hợp phần của riêng lẻ
của tự nhiên (địa chất, địa hình, khí hậu, thổ nhƣỡng,sinh vật) cho đến các mối
quan hệ tƣơng tác lẫn nhau giữa các hợp phần của tựnhiên. Kết quả phân tích trên
giúp xác định vai trị của mỗi hợp phần, mối quan hệgiữa các hợp phần và làm
sáng

tỏ

đặc

điểm


tự

nhiên

lãnh

thổ

nghiên

cứu,

từ

đó

làmcơsởxâydựngcácHĐTNĐịalí.
- Quan điểm lãnh thổ:Là quan điểm truyền thống của Khoa học Địa lí,
bởimỗi đối tƣợng Địa lí đều gắn với một không gian cụ thể, đều tuân theo các quy
luậthoạtđộngriêngvàphụthuộcchặtchẽvàođặcđiểmcủalãnhthổđó.V ậ n d ụ n g quan điểm lãnh thổ sẽ
giúp chúng ta giải quyết một cách cụ thể các vấn đề trongthực tiễn quản lý, khai
thác và sử dụng lãnh thổ. Do vậy, các nghiên cứu Địa lí đềuđƣợc gắn
vớimộtlãnhthổ cụthể.
- Quan

điểmsinhthái,mơitrường:Là

quan

điểm


nhìn

nhậncács ự

v ậ t , hiệntƣợng, q trình tự nhiên và KT-XHtrongmối quan hệ hữucơ,
biệnc h ứ n g với nhau.Trongluận văn, tác giảcũngđã vận dụngquanđiểmsinht h á i ,
m ô i trƣờng trong nghiên cứu các ĐĐTN, TNTN thị xã Hồi Nhơn, tỉnh Bình
Định phụcvụchoHĐTNvàđềxuấtcácgiảiphápkhaitháccácĐĐTNtheohƣớngpháttriểnbền vững.
- Quan điểm dạy học phát triển phẩm chất, năng lực học sinh:Xuất phát
từnhữngyêucầungàycàngcaovềchấtlƣợngnguồnnhânlựcphụcvụsựpháttriển


KT - XH trong thời đại mới, việc học tập thông qua HĐTN sẽ phát hiện, phát
huycác năng lực và phẩm chất của từng cá nhân HS, đáp ứng Chƣơng trình Giáo
dụcphổ thơng mới. Vì vậy, khi nghiên cứu lựa chọn các tuyển, điểm để tổ chức
HĐTNĐịa lí cho HS THPT cần căn cứ vào đặc điểm Chƣơng trình mơn Địa lí ở
THPT.Đồng thời đây cũng là cơ sở để tác giả xác định cơ hội và địa chỉ tổ chức
HĐTNtrong và ngồi giờ lên lớp Địa lí một cách khoa học. Đó cũng là căn cứ để
thiết
kếvàt ổ c h ứ c HĐ T N Đị a l í t h e o đ ị n h h ƣ ớ n g p h á t t r i ể n p h ẩ m c h ấ t vàn ă n g l ự c
h ọ c sinh.
5.2. Phƣơngp h á p n g h i ê n c ứ u

- Phương pháp thu thập, xử lí thơng tin, dữ liệu:Đây là một trong
cácphƣơng pháp đƣợc nhiều ngƣời biết đến và áp dụng cho hầu hết các nghiên
cứukhoa học. Việc thu thập, tổng quan, kế thừa các nguồn tài liệu, tƣ liệu và
những kếtquảđãcóliênquanđếnnộidung,ucầuvàmụctiêucủaluậnvănrấtđadạng.Vìvậy, các tài liệu đƣợc
thu


thập

cần

đƣợc

chọn

lọc,

chuẩn

hóa,

sắp

xếp

xử

lý,

phântích,làmcơsởđểđịnhhƣớngkhaithácthựchiệnnghiêncứuđềtàiluậnvăn.
- Phương pháp khảo sát điều tra thực địa:Đây là phƣơng pháp
truyềnthốngmangtínhđặcthùkhơngthểthiếuđƣợctrongnghiêncứuĐịalí.Đốivớiluậnvăn,
việcnghiêncứuthựcđịanhằmmụcđíchthuthậptƣliệu,tìmhiểuthựctếđịabàn, kiểm tra, đối chiếu tƣ liệu và
một số kết quả nghiên cứu của đề tài. Đồng thời,khảo sát thực tế địa phƣơng cũng
là cơ sở để lựa chọn các địa điểm xây dựng cácHĐTN ĐịalíchoHS.
- Phươngphápbảnđồ,biểuđồvàhệthốngthơngtinđịalí:Đâylàphƣơngpháp đƣợc sử
dụngkháphổbiếntrongnghiêncứutựnhiên.Trongqtrìnhnghiêncứu,đềtàidựavàomộtsốbảnđồđểphântích,đánhgiáĐĐTNcủa

thịxãHồiNhơn, đồng thời biên tập các bản đồ thành phần tự nhiên và xây dựng bản
đồ cáctuyến, điểm tổ chức HĐTN Địa lí ở THPT để thể hiện nội dung và kết quả
nghiêncứu.Cácbiểuđồđƣợcsửdụngđểtrựcquanhóađặcđiểmnhiệtđộ,lƣợngmƣacủađịa bàn
nghiêncứucũngnhƣthểhiệnmộtsốkếtquảkhảosátvàthựcnghiệmcủađềtài.


- Phương pháp phân tích, tổng hợp:Do tài liệu đƣợc thu thập từ
nhiềunguồn khác nhau với lƣợng lớn thông tin nên cần xử lý tài liệu, phân tích
chọn lọcvà đánh giá tổng hợp. Trong q trình nghiên cứu có sự chọn lọc tƣ liệu
phù hợpmục đích nghiên cứu, để tìm ra các đặc trƣng tự nhiên của thị xã Hoài
Nhơn, tỉnhBình Định để có thể khai thác nhằm phục vụ cho việc tổ chức HĐTN
Địa lí cho HSởcáctrƣờng THPT.
- Phương pháp thực nghiệm:Đây là phƣơng pháp đƣợc sử dụng phổ
biếnkhi nghiên cứu về giáo dục Địa lí nhằm cho kết quả thuyết phục hơn về vấn
đềnghiên cứu. Thực nghiệm sƣ phạm là phƣơng pháp thu nhận thông tin về sự
thayđổi số lƣợng và chất lƣợng trong nhận thức và hành vi của các đối tƣợng giáo
dụcdo ngƣời nghiên cứu tác động đến chúng bằng một số tác nhân điều khiển và
đãđƣợc kiểm tra, so sánh kết quả tác động lên một nhóm thực nghiệm với một
nhómđốichứng.Từđó cókếtquả làmcơ sởđểrútra kếtluậnchođềtàinghiêncứu.
6. Ýnghĩakhoahọcvàthựctiễn

- Đề tài góp phần phát triển làm phong phú hơn cơ sở lí luận về nghiên
cứu,khaitháccácgiátrịcủađặcđiểmtựnhiêncủamộtlãnhthổphụcvụchoviệctổchức HĐTN Địa lí ở THPT.
Đây là hƣớng nghiên cứu mới của Địa lí tự nhiên ứngdụng chohoạtđộnggiáo dục.
- Đề tài là nguồn tài liệu có giá trị về ĐĐTN và TNTN thị xã Hồi
Nhơn,tỉnhBình Định, có tính tổng hợp và đặc trƣng cao, là nền tảng để sử dụng
hợp lí vàhiệuquảlãnhthổnhấtlàtrongnghiêncứu,tổchứccáchoạtđộnggiáodục,đặcbiệtlàHĐTNĐịalí.Đồngthờicũnglàtƣliệu
thamkhảochocácnghiêncứuvềHĐTNởcácđịaphƣơngkhác.
7. Cấutrúccủađềtài


Đề tài gồm 3 phần chính:mở đầu, nội dung, kết luận. Phần nội dung đề
tàiđƣợcbố cụcthành3 chƣơng:
Chƣơng 1: Cơ sở lí luận của việc nghiên cứu đặc điểm tự nhiên phục vụ
hoạtđộngtrảinghiệmĐịalíởtrƣờng trung họcphổ thông.


Chƣơng2:ĐặcđiểmtựnhiênvàgiátrịvềtựnhiêncủathịxãHồiNhơn,tỉnh
BìnhĐịnhchohoạtđộngtrảinghiệmĐịalí.
Chƣơng 3: Khai thác giá trịtự nhiên thị xã Hồi Nhơn, tỉnh Bình Định
phụcvụtổchứchoạtđộngtrảinghiệmĐịalíởtrƣờngtrunghọcphổ thơng.


Chƣơng1.
CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU ĐẶC
ĐIỂMTỰNHIÊNPHỤCVỤHOẠTĐỘNG TRẢI
NGHIỆMĐỊALÍ
ỞTRƢỜNGTRUNGHỌCPHỔTHƠNG
1.1. Tổngquancáccơngtrìnhnghiên cứu
1.1.1. Trênthếgiới
1.1.1.1. Hướngnghiên cứukhaitháctựnhiênphụcvụpháttriển kinhtế-xãhội

Việc nghiên cứu ĐĐTN và ĐKTN để phục vụ cho mục đích phát triển KTXH trên thế giới đã xuất hiện từ khá lâu và đã trải qua một thời gian dài với
nhiềucách tiếp cận, quan điểm, phƣơng pháp nghiên cứu khác nhau, từ cấp độ thấp
đếncấp độ cao và ngày càng hoàn thiện. Lúc đầu chỉ là những mơ tả đơn thuần về
thiênnhiêncủaHansSachs(1537),Frankfurt(1556),….tiếpsauđólàsựlầnlƣợtrađờicủa các cơng trình ở cấp cao
hơn đó là đánh giá các hợp phần của tự nhiên và đánhgiá tổng hợp các hợp phần tự
nhiên dựa trên nền tảng lý luận cảnh quan học với 2trƣờng phái chính gồm:
trƣờng

phái


Liên

Xơ

và

các

nƣớc

Đơng

Âu;

trƣờng

pháiMỹvàcácnƣớcTâu.Nhƣvậy,cóthểkháiqtthành2giaiđoạnsau:
- Giai đoạn trƣớc thế kỉ XX: trong giai đoạn này nhìn chung các cơng
trìnhcịn rất ít và đơn giản, chủ yếu là nghiên cứu về các thành phần riêng lẻ của
tựnhiên. Trong đó, có thể tiêu biểu là các cơng trình nghiên cứu về tính chất đất
đƣợccơngbố củaM.A.Afơnin(1770)vàJ.M.Komov (1789),....
- Giai đoạn nửa sau thế kỷ XX đến nay: hệ thống lí luận và phƣơng
phápnghiêncứutự nhiên ngàycàng nhiều và hoànthiệnhơn, mang lại nhữngg i á
t r ị khoa học to lớn. Nhiều nhà khoa học Địa lí giai đoạn này đã chọn tiếp cận
nghiêncứutựnhiêntheohƣớngđánh giátrênnềntảngcảnhquanthiênnhiên.
Ở Liên Xô và các nƣớc Đông Âu: trong giai đoạn này đã xuất hiện một
sốcơng trình tiêu biểu về đánh giá các hợp phần của tự nhiên và xây dựng các chỉ
tiêuđánhgiá mộtsốtàinguyên:tàinguyên du lịch,tàinguyênđất đai….củaViệnĐịalí
-V i ệ n Hàn l â m khoahọc Li ên Xônhằm phụcvụ c h o s ự phát t ri ển KT X H. Cá cnhàk h o a h ọ c t i ê u b i ể u c ủ a t r ƣ ờ n g p h á i n à y n h ƣ : D o

kuchaev,Kostusevvà


Sibirsev,…. họđã có những đóng góp quan trọng cho phát triển KT-XH của
cácquốc gia thuộc hệ thống xã hội chủ nghĩa, đặc biệt là của Cộng hịa Liên bang
XơViết (Liên Xô cũ) và một số nƣớc Đông Âu nhƣ Ba Lan, Đơng Đức,
Rumani,Hungary,…[1].
Cịn ở Mỹ và các nƣớc Tây Âu: xu hƣớng đánh giá tự nhiên phục vụ
mụcđích phát triển KT - XHtuy ra đời muộn hơn các nƣớc Liên Xô (cũ), Đông
Âunhƣng phát triển một cách độc lập và hoàn thiện hơn về phƣơng pháp luận.
Tronggiai đoạn này, đã xuất hiện nhiều nhà khoa học nghiên cứu tự nhiên tiêu biểu
nhƣ:MiltonWhitney,E.RuffinvàW.Hilgerd….vớicáccơngtrìnhnghiêncứuc
hủyếuvềcáchợpphầncủatựnhiênvàmốiquanhệgiữachúngnhằmmụcđíchpháttriểnkinh tếvàsửdụnglãnhthổ
[1].
1.1.1.2HướngnghiêncứukhaitháctựnhiênphụcvụgiáodụcĐịalí

Cùng với sự phát triển của xã hội lồi ngƣời thì vai trị của Địa lí học
ngàycàngquantrọngvàđƣợcứngdụngnhiềuhơntrongcuộcsống,nhấtlàlĩnhvựcgiáodục.Địalí
giúp

cho

con

ngƣời

có

những


hiểu

biết

về

tự

nhiên,

xã

hội,

các

vấn

đềxungquanh cuộc sốngđểtừđócóthể sửdụngvàứngphóchúng mộtcáchhiệu
quả.ĐếnđầuthếkỉXXI,khiHộinghịThƣợngđỉnhLiênhiệpquốcvềPháttriểnbền vững và chƣơng trình “Dạy
và học vì một tƣơng lai bền vững” (2002) đƣợcUNESCO khởi xƣớng và thơng
qua đã đề cao vai trị của việc dạy và học theohƣớng trải nghiệm, từ lúc này trở đi
dạy

học

trải

nghiệm


mới

đƣợc

phổ

biến

sâurộnghơntrongđờisống.ỞcácnƣớctiêntiếnnhƣAnh,Bỉ,Pháp,Đức,Nhật,.h ọ
đã tiếp cận chƣơng trình giáo dục phổ thơng theo hƣớng phát triển năng lực, chú
ýgiáo dục nhân văn, phẩm chất và kĩ năng sống,…cho ngƣời học từ rất sớm và
đạtđƣợcnhiềuhiệuquảcao tronggiáodục.
1.1.2. ỞViệtNam
1.1.2.1. Hướngnghiên cứukhaitháctựnhiênphụcvụpháttriển kinhtế-xãhội

Cóthểnóirằng,ởViệtNam,ngƣờiđitiênphongtronglĩnhvựcnghiêncứuđánhgiátựnhiên
để

phục

vụ

cho

mục

đích

phát


triểnK T - X H

là

Nguyễn

Đ ứ c Chínhv à V ũ T ự L ậ p . V à o n ă m 1 9 6 3 , c á c ô n g đ ã c ô n g b ố t á c p h ẩ m “ Đ ị
alýtự


nhiên Việt Nam”,trong đó trình bày rõ về các đặc điểm tự nhiên Việt Nam và
cácnguyên tắc cơ bản của phân vùng cảnh quaná p d ụ n g c h o l ã n h t h ổ
Việt

N a m . Khơng những thế các ơng đã có nhiều bài báo quan trọng

khácn g h i ê n c ứ u v ề v ấ n đề phân vùng địa lý tự nhiên, ví dụ nhƣ:“Cơ sở
lí luận của phân vùng địa lý tựnhiên”(Nguyễn Đức Chính, V.G. Zavrie);“Phương
pháp luận và phương phápphân vùng địa lý tổng hợp tỉ lệ trung bình(V.G. Zavrie,
Nguyễn Đức Chính,Nguyễn Văn Nhƣng). Đến năm 1976, Vũ Tự Lập với sự tham
gia giúp đỡ củaE.M.Murzaev và V.G. Zavriev đã hồn thành cơng trình“Cảnh
quan địa lí miềnBắc Việt Nam”[16] - đây là một cơng trình hết sức cơng phu có giá
trị lớn đối vớikhoahọcđịalíViệtNamhiện đại.
Ngồi các hƣớng nghiên cứu truyền thống, Việt Nam cũng tiếp cận
rấtnhanh các hƣớng nghiên cứu tự nhiên có ứng dụng thành tựu của công nghệ
thôngtin nhất là công nghệ viễn thám và hệ thống thơng tin Địa lí (GIS). Có thể kể
đếncác tác giả tiêu biểu trong lĩnh vực này là Nguyễn Thành Long, Phạm Hoàng
Hải ,Nguyễn VănVinh,Nguyễn CẩmVân,…
Trong thời gian gần đây, xuất hiện ngày càng nhiều các cơng trình
nghiêncứu liên quan đến ĐĐTN và ĐKTN nhƣ các luận án tiến sĩ: Lê Năm

(2004),
“Đánhgiáđ i ề u k i ệ n t ự n h i ê n p h ụ c v ụ đ ị n h h ư ớ n g s ử d ụ n g đ ấ t đa i N ô n g –
L â m n g h i ệ p vùng đồi núitỉnh Thừa Thiên Huế” [15], Lê Anh Hùng (2016), “Đánh giá điều
kiệntựnhiên,tàinguyênthiênnhiênphụcvụpháttriểnbềnvững,Nông-Lâmnghiệpvùng đồi núi lưu vực sông Thu
Bồn” [11],...Luận văn thạc sĩ: Lê Thị Hoa (2018):“Đánh giá tổng hợp điều kiện tự
nhiên

phục

vụ

định

hướng

phát

triển

nông

-

lâmnghiệpl ư u v ự c s ô n g T r u ồ i , t ỉ n h T h ừ a T h i ê n H u ế ” [ 7 ] ,...Nộid u n g c h í n h c
ủ a c á c luậnvăn,luậnánnêutrênlànghiêncứu,đánhgiáĐKTNnhằmmụcđíchphụcvụcho việc sử dụng hợp lí
lãnh thổ nhất là phục vụ cho sự phát triển kinh tế của cácđịaphƣơng.
1.1.2.2. Hướngnghiêncứukhaitháctự nhiên phục vụgiáodụcĐịalí

Bên cạnh việc nghiên cứu ĐĐTN phục vụ cho phát triển KT-XH thì
việcnghiêncứuĐĐTNphụcvụchoviệctổchứcHĐTNđƣợcquantâmsâusắc.Từxa



xƣa, ông cha ta đã đúc kết“Đi một ngày đàng, học một sàng khơn” với ý

nghĩanhắc nhở và khuyến khích việc học tập từ thực tế. Câu tục ngữ đó đã
khẳng địnhgiátrịcảvềlýthuyếtvàthựctiễncủatrảinghiệmĐịalítrongđờisốnghàngngày.Ngày nay, nhiều
học viên lựa chọn HĐTN để làm nội dung luận văn thạc sĩcuả mình:Trần Ngơ Thị
Bé Linh (2019):“Nghiên cứu đặc điểm tự nhiên tỉnh GiaLai phục vụ xây dựng hoạt
động trải nghiệm trong dạy học Địa lí”[14], Bùi AnhDiễm (2020):“Nghiên cứu
đặc điểm tự nhiên cao nguyên Vân Hồ, tỉnh Phú nphục vụ hoạt động trải
nghiệm Địa lí cho học sinh trung học phổ thông”[6],Nguyễn Thị Thừa (2021):
“Nghiên cứu giá trị đa dạng sinh học của cao nguyênKon Hà Nừng phục vụ dạy
học Địa lí”[17],...Ngồi ra cón có nhiều sáng kiến kinhnghiệm và bài báo khoa học
cũng

hƣớng

đến

sự

nghiên

cứu

này

nhất

là


trong

giaiđoạnđổimớigiáodụctheohƣớngpháttriểnnănglựcvàphẩmchất,tiêubiểulàbàiviết:Biên
soạn tài liệu phục vụ dạy học phần Địa lí tự nhiên tỉnh Phú Yên theo tiếpcận năng
lựccủa tác giả Lê Thị Lành và Võ Thị Mỹ Linh – Hội nghị Khoa học
ĐịalíTồnquốclầnthứXI tạithànhphốHuếvàotháng4/2019.
Các cơng trình trên đã nghiên cứu đƣợc các ĐĐTN tiêu biểu cho các
địaphƣơng nhằmphụcvụviệctổchứccácHĐTN ĐịalíchoHS.
Nhƣvậy,cáccơngtrìnhnghiêncứu,cácluậnvăn,luậnáncủanhữngtác
giảđitrƣớccóýnghĩakhoahọcrấtquantrọng,đãgópphầnlàmphongphú,đadạng hơn cho nguồn tƣ liệu nƣớc
nhà

về

nghiên

cứu

ĐĐTN

và

ĐKTN

ở

các

địaphƣơngvàlàmcơsởkếthừachocácthếhệtƣơng lai.

1.1.3. ỞB ì n h Địnhvà địabànnghiên cứu
1.1.3.1. Hướngnghiên cứukhaitháctựnhiênphụcvụphát triển kinh tế-xãhội

Bình Định là một tỉnh thuộc vùng Duyên hải Nam Trung Bộ, nằm
trongvùng kinh tế trọng điểm miền Trung, với tài nguyên thiên nhiên vô cùng
phong phúvàđadạng,cónhiềutiềmnănglớnchopháttriểnKT-XH,dovậycácĐĐTNởBình Định cũng đƣợc
tìm

hiểu

và

nghiên

cứu

từ

rất

sớm.

Tuy

nhiên,

các

cơng


trìnhtrƣớcnăm1975chỉmangtínhchấtkháiqtchungchƣacónhữngnghiêncứutổnghợpvề
mốiquanhệtổngthểtựnhiêncũngnhƣchƣacócáccơngtrìnhnghiêncứu


sâucho từng hợpphầntựnhiên.
Gần đây, các nhà khoa học đã có nhiều cơng trình nhằm nghiên cứu và
sửdụng tài ngun phục vụ cho phát triển KT-XH và bảo vệ môi trƣờng: Lƣơng
ThịVân(1994): “Đặc điểm địa lí tự nhiênvà một sốvấn đề mơi trường
tỉnhB ì n h Định” [22] có nội dung chính là nghiên cứu ĐKTN trên cơ sở đánh giá
mối quan hệtƣơngquangiữacáccặpyếutốtựnhiênđịachất–địahình,khíhậu–thủyvăn,đấtđai–thựcvậttrƣớcbiểuhiệnsuy
thốidịngchảymặt,N g u y ễ n T ấ n H ƣ ơ n g (2004): “Đặc điểm khí hậu – thủy văn
tỉnh Bình Định” [9], Nguyễn Thị Huyền(2014):“Nghiên cứu, đánh giá cảnh quan
phục vụ định hướng sử dụng hợp lí lãnhthổ lưu vực sơng Lại Giang” [10], La
Quang Hồi Vũ (2016), “Ứng dụng GIS vàphân tích đa chỉ tiêu đánh giá thích
nghi

đất

đai

tại

huyện

Hồi

Nhơn,

tỉnh


BìnhĐịnh”[23], LêTuấn Anh(2020): “Nghi ên cứu đi ều k i ện t ự nhiênc ho phá
ttriển mộts ố l o ạ i c â y t r ồ n g ở h u y ệ n H o à i N h ơ n , t ỉ n h B ì n h Đ ị n h ” [ 1 ] ,
. . . K ế t q u ả c ủ a những cơng trình nghiên cứu này khơng chỉ cống hiến cho khoa học Địa lí mà
gópphầnphụcvụchopháttriển KT–XHchotỉnhnhà.
1.1.3.2. Hướngnghiêncứukhaitháctựnhiênphụcvụgiáodục Địalí

Trong lĩnh vực nghiên cứu Địa lý địa phƣơng phục vụ cho dạy học tại
tỉnhBình Định hiện nay cịn khá ít. Gần đây nhất đã cơng bố một số cơng trình
nghiêncứu về HĐTN của các thầy cơ trƣờng Đại học Quy Nhơn nhƣ:Phát triển
năng lựcthiết kế và tổ chức hoạt động giáo dục, hoạt động ngoại khóa Địa lí cho
học sinh,sinh viên tại Quy Nhơncủa tác giả Nguyễn Hữu Xuân [24];Hoạt động trải
nghiệmsáng tạo trong dạy học Địa lí; Dạy học trải nghiệm mơn địa lí lớp 12 theo
địnhhướng phát triển năng lựccủa tác giả Lê Thị Lành [12], hay luận văn thạc sĩ
Địa lítự nhiên của tác giả Lục Triệu Diệu Hƣơng (2018):“Nghiên cứu đặc điểm tự
nhiêndảivenbiểnBìnhĐịnhphụcvụtổchứccáchoạtđộnggiáodục,hoạtđộngngoạikhóa Địa lí cho học sinh
phổ thơng”[8] với nội dung nghiên cứu tìm hiểu về cácđặc trƣng tiêu biểu của dải
ven bờ biển Bình Định để làm cơ sở xây dựng một sốHĐTN Địa lí biển - đảo
nhằm góp phần nâng cao tình yêu quê hƣơng, đất nƣớc vàý thứcbảovệ chủquyền
biểnđảo choHS.