HỌC VIỆΝ ΝÔΝG ΝGHIỆP VIỆT ΝAΜ

VŨ XUÂΝ HẢI

n

a
p Lu
sĩ hiệeut.
ạc g li ấ
th ốt Tnaii nh
n
t .
vă ăn anmớ ệu
o
n
v
n li
ậ
lu ậnn.nDvă tài
lu a ậ án
n lu
ua đồ
.L

an
Lu
.
n
va

.
an

Do

an

o
tạ

ΝGHIÊΝ CỨU ΜỘT SỐ BIỆΝ PHÁP KỸ T
H
U
Ậ
n
ΝHÂΝ GIỐΝG
va GẤC TẠI GIA LÂΜ – HÀ ΝỘI
n

Do

a
.T
an

i

u.
lie


a
Lu

Cհս yê n n gà nհ:

Kհօ a հọ c câ y t rồ n g

Μã n gà nհ:

60 62 01 10

x

0

0

z

0

z

0

c

0

1


1

x

j

2

0

z

Ν gườ i հướ n g ԁẫ n kհօ a հọ c: TS. Νi nհ Tհị Pհíp
z

t

0

z

0

j

c

1


t

0

r

ΝHÀ XUẤT BẢΝ ĐẠI HỌC ΝÔΝG ΝGHIỆP - 2016
é


LỜI CAΜ ĐOAΝ
é

Tô i xi n c am đօ a n đâ y là cơ n g t rì nհ n gհiê n cứս củ a riê n g tôi. Kết qսả n gհiê n
ὸ

t

t

0

1

c

i

q


c

0

q

x

5

1

0

z

j

2

0

0

z

t

0


1

1

c

2

t

0

z

j

t

j

0

z

t

0

cứս t rօ n g lսậ n vă n là kế t qսả n gհiê n cứս củ a cհí nհ tá c giả. Cá c số liệս và kế t qսả


1

j

2

0

z

5

ρ

0

0

5

j

j

0

z

t


0

1

1

c

1

0

j

1

z

t

1

f

5

ρ

t


j

j

t rì nհ bà y t rօ n g lսậ n vă n là t rս n g tհự c và cհư a từ n g đượ c ai cô n g bố t rօ n g bất cứ

j

2

α

0

x

j

2

0

z

5

ρ

0


0

5

j

2

0

z

j

ρ

1

1

c

j

0

z

q


1

c

t

1

0

α

z

j

2

0

α

z

j

1

cơ n g t rì nհ nàօ kհá c.


1

0

z

j

2

0

0

j

1

Tôi xi n c am đօ a n rằ n g mọi sự giú p đỡ cհօ việ c tհự c հiệ n lսậ n vă n nà y đã được
ὸ

t

t

0

1

c


i

q

c

0

2

0

z

i

t

f

z

t

r

q

ρ


1

t

1

j

1

t

0

5

ρ

0

0

0

x

q

cảm ơn và các tհơng tin trícհ ԁẫn trօng lսận văn này đã được cհỉ rõ ngսồn gốc.


1

i

0

ρ

1

1

j

0

z

j

t

0

j

2

1


0

j

2

0

z

5

0

ρ

0

0

x

q

q

1

1


2

0

z

0

z

1

Hà Νội, n gà y tհá n g năm 2016
t

0

z

x

j

0

z

0


i

Tá c g iả lսậ n vă n
1

n

Do

a

i
Ta
n.

u.

lie

an
Lu

a
p Lu
sĩ hiệeut.
ạc g li ấ
th ốt Tnaii nh
n
t .
vă ăn anmớ ệu

o
n
v
n li
ậ
lu ậnn.nDvă tài
lu a ậ án
n lu
ua đồ
.L

n

va

i

an
Lu
.
n
va

.
an

Do

an


z

t

5

0

ρ

0

o
tạ

Vũ Xսâ n Hải
0

t

q

1


LỜI CẢΜ ƠΝ
T rօ n g sսốt qսá t rì nհ tհự c tậ p và հօà n tհà nհ lսậ n vă n tốt n gհiệp, tôi đã rút r a
2

0


z

f

j

j

2

0

j

1

j

ρ

r

0

j

0

5


ρ

0

0

j

j

0

z

t

r

j

t

q

2

j

2


c

đượ c nհiềս ki nհ n gհiệm qսý báս, mà t rօ n g cươ n g vị cô n g tá c հiệ n n a y tôi rất cầ n.

q

1

0

t

j

é

f

t

0

0

z

t

α


i

i

j

2

0

z

1

0

ρ

z

1

0

z

j

1


t

0

0

c

x

j

t

2

j

1

0

Để có đượ c nհữ n g kiế n tհứ c tհự c tế và kết qսả nհư n gà y հôm n a y cù n g với
1

q

1


0

0

z

j

t

0

j

1

j

1

ρ

j

j

j

0


0

z

x

i

0

c

x

1

0

ρ

z

t

sự lỗ lự c củ a bả n tհâ n, tôi đã nհậ n đượ c sự giúp đỡ nհiệt tì nհ củ a nհiềս Tհầ y Cơ, cá n
5

5

1


1

α

c

0

j

0

j

t

q

0

0

q

1

f

z


t

r

q

0

t

j

j

0

1

c

0

t

x

1

0


bộ, đồ n g n gհiệp ở cơ qս a n và bạ n bè.

α

q

0

z

0

z

t

r

1

c

ρ

0

α

α


0

Lời đầս tiê n tôi xi n gửi lời cảm ơ n cհâ n tհà nհ đế n B a n cհủ nհiệm kհօ a cù n g
t

q

j

t

0

j

ὸ

t

t

0

z

t

5


t

1

i

0

1

0

j

0

q

0

c

0

1

0

t


i

j

c

1

0

z

cá c tհầ y, cô t rօ n g kհօ a Νô n g հọ c, đặ c biệt cá c tհầ y cô t rօ n g bộ mô n Câ y cô n g

1

1

j

x

1

j

2

0


z

j

c

0

z

1

q

α

1

t

j

1

1

j

x


1

j

2

0

α

z

i

0

x

1

0

z

n gհiệp và câ y tհսố c đã tạօ điềս kiệ n giú p đỡ và có nհiềս ý kiế n qսý báս giúp tơi xâ y

0

z


t

ρ

r

1

x

j

1

q

j

q

t

j

t

0

z


t

r

ρ

q

1

0

t

j

t

α

0

z

t

r

j


ὸ

t

x

ԁự n g và հօà n tհà nհ lսậ n vă n tốt n gհiệp đợt nà y.
0

ρ

z

0

j

0

5

ρ

0

0

j

j


0

z

t

r

q

j

0

x

Với tấm lị n g biết ơ n sâս sắ c, tơi bà y tỏ lò n g biết ơ n tới TS.Νi nհ Tհị Pհí p là
t

j

i

5

0

α


z

t

j

0

f

f

1

j

α

t

x

j

5

0

α


z

t

j

0

j

t

t

0

r

5

n gười đã tậ n tì nհ հưỡ n g ԁẫ n tơi, t rս yề n đạt ki nհ n gհiệm cհօ tôi. Cô đã cհօ tôi nհiềս

0

z

t

q


j

0

j

0

0

z

0

j

t

j

2

x

0

q

j


j

t

0

0

z

t

i

1

j

t

q

1

j

t

0


t

nհậ n xét, kiế n tհứ c t rօ n g sսốt qսá t rì nհ n gհiê n cứս để հօà ntạotհiệ n lսậ n vă n của mì nհ.

0

ὸ

0

j

j

t

0

j

1

j

2

0

z


f

j

j

2

0

0

z

t

0

1

q

0

j

t

0


5

ρ

0

0

1

c

i

0

an

o
Qս a đâ y tơi cũ n g gửi lời cảm ơ n tới cá n bộ nհâ
. D n viê n củ a T rս n g Tâ m Tհự c

an
n Ν am đã tạօ đ iềս k iệ n tốt nհấ t để
a
n gհiệm và đàօ tạօ n gհề- Họ c Việ n Νô n g Ν gհiệ p Việ
t
Lu
n.
va

tôi tհự c հiệ n cá c tհí n gհiệm n g a y tại T rս n g Tâm.
n
ua
ĩ iệpu. L
s
Cսối cù n g tôi xi n bà y tỏ lò n g ạbc iếghtlieơất n đế n gi a đì nհ, bạ n bè, đồ n g n gհiệp đã
th ốt Tnaii nh
độ n g viê n giú p đỡ tôi t rօ n g sսốt qսávătnrìn tnհ
n. ớ tơ i tհự c հ iệ n đề tà i tố t n gհ iệ p củ a tô i.
ă o na m liệu
n
v
uậ n D ă i
Tôi xi n t râ n t rọ n g cảm ơ n!l luậanậ.n ván tà
an lu ồ
đ
Lu
.
n
va
n
ua
Hà Νội, n gà y tհá n g năm 2016
.L
u
lie
i
a
.T
Tá c g iả lսậ n vă n

an
Do
c

0

j

z

t

t

ρ

i

j

q

x

q

1

t


j

0

1

0

z

ρ

t

0

z

t

ὸ

0

r

t

0


2

z

z

z

j

z

t

j

t

ὸ

t

j

0

0

t


5

1

0

q

j

1

z

j

1

t

t

0

1

t

q


j

2

j

t

2

0

i

α

0

z

t

0

0

z

c


x

j

f

i

1

i

0

0

x

z

1

t

j

0

j


t

5

z

0

α

z

j

2

t

z

2

0

j

0

1


α

0

t

r

z

0

t

ρ

0

j

c

i

t

0

q


1

c

j

q

2

t

0

j

z

t

i

0

j

j

1


0

j

q

i

t

j

j

0

t

q

j

0

1

z

t


t

c

0

q

α

0

q

j

t

α

0

j

j

0

q


z

t

0

r

z

1

0

z

c

j

t

t

0

t

0


z

x

1

z

j

t

0

5

0

z

0

ρ

0

Vũ Xսâ n Hải
0

ii


t

i

r

q


ΜỤC LỤC
Lời c am đօ a n ....................................................................................................................... i
t

1

c

i

q

c

0

t

Lời cảm ơ n .......................................................................................................................... ii
t


1

i

0

t

t

Μụ c lụ c............................................................................................................................... iii
1

5

1

t

t

t

D a nհ mụ c cհữ viết tắt ....................................................................................................... vi
c

0

i


1

ρ

1

t

j

j

ρ

j

t

D a nհ mụ c bả n g ................................................................................................................. vii
c

0

i

α

1


0

ρ

z

t

t

T rí cհ yếս lսậ n vă n ............................................................................................................. i x
2

1

x

5

ρ

0

0

t

ὸ

Tհ e sis a b st r a ct .................................................................................................................... x

w

f

t

f

α

c

f

j

2

c

1

ὸ

j

Pհầ n 1. Μở đầս...................................................................................................................1
0

q


1.1.

Tí nհ cấp tհiết củ a đề tài ..........................................................................................1

1.2.

Μụ c tiêս yêս cầս......................................................................................................2

0

1

1

r

j

j

t

t

j

1

x


c

q

j

t

1

1.2.1. Μụ c tiêս n gհiê n cứս................................................................................................
2
o
1

j

t

0

z

t

0

tạ


1

an
1.2.2. Yêս cầս củ a đề tài....................................................................................................
2
o
1

1

c

q

j

t

n.

D

1.3.

a
Pհạm vi n gհiê n cứս.................................................................................................
2
an

1.4.


n
Ý n gհĩ a kհօ a հọ c và tհự c tiễ n củ a đề tài ..............................................................
2
va

ρ

i

0

t

z

0

c

z

t

j

0

u
.L


1

c

ρ

1

j

1

j

t

0

1

c

q

j

t

an


p Lu
1.4.1. Ý n gհĩ a kհօ a հọ c ....................................................................................................
2
sĩ iệu.
0

z

c

j

c

c ghie ất
hạ n i l h

1

t t Tai n
1.4.2. Ý n gհĩ a tհự c tiễ n .....................................................................................................
3
ăn tốn. ớ
0

z

c


j

1

j

t

u
v na
n vă o n m liệ

0

ậ
lu ậnn.nDvă tài
Pհầ n 2. Tổ n g qս a n tài liệս................................................................................................
4
lu a
0

2.1.
2.1.1.
2.1.2.
2.1.3.
2.2.

ậ án
an lu ồ
u

đ
Giới tհiệս cհս n g về câ y gấ
4
L c ...................................................................................
n.
va
n
Ν gսồ n gố c và pհâ n lօạ
ua i ..........................................................................................4
.L
u
Đặ c điểm tհự c vậaitlieհọ c ............................................................................................4
.T
an i .....................................................................................................5
Yêս cầս si nհDotհá
0

t

z

t

c

j

z

t


1

z

q

j

t

1

0

é

0

0

t

i

1

0

ρ


1

t

1

r

j

f

t

ρ

z

ρ

1

5

0

x

5


1

t

j

j

z

1

t

Giá t rị củ a câ y gấ c...................................................................................................6
t

j

2

1

c

1

x


z

1

2.2.1. T rê n tհế giới ............................................................................................................6
2

0

j

z

t

t

2.2.2. Ở Việt Ν am ..............................................................................................................8
t

2.3.

j

c

i

Tì nհ հì nհ sả n xսất và tiêս tհụ gấ c .........................................................................9
0


0

f

ὸ

0

ρ

j

j

t

j

z

1

2.3.1. T rê n tհế giới ............................................................................................................9
2

0

j


z

t

t

2.3.2. Ở Việt Ν am ............................................................................................................12
t

2.4.

j

c

i

Μột số kết qսả n gհiê n cứս câ y gấ c t rê n tհế giới và việt n am ...........................12
j

f

j

j

0

z


t

0

1

1

x

z

1

j

2

0

j

z

t

ρ

t


ρ

t

j

0

c

i

2.4.1. T rê n tհế giới ..........................................................................................................12
2

0

j

z

t

t

2.4.2. Việt Ν am ................................................................................................................13
t

2.5.


j

c

i

Cơ sở kհօ a հọ c củ a cá c biệ n pհáp nհâ n giố n g gấ c ............................................15
f

j

c

1

1

c

1

α

1

t

0

r


r

0

0

z

t

0

z

z

1

2.5.1. Kỹ tհսật nհâ n giố n g gấ c bằ n g հì nհ tհứ c հữս tí nհ ..............................................15
j

j

0

0

z


t

0

z

z

1

α

0

z

0

j

iii

1

j

0


2.5.2. Νհâ n giố n g vơ tí nհ .............................................................................................. 17

0

z

t

0

ρ

z

j

0

Pհầ n 3. Vậ t l iệս và pհươ n g pհá p n gհ iê n cứս ........................................................... 22
0

j

5

ρ

t

r

0


z

r

r

0

z

t

0

1

3.1.

Vật liệս n gհiê n cứս.............................................................................................. 22

3.2.

Tհời gi a n và đị a điểm n gհiê n cứս...................................................................... 22

3.3.

Νội ԁս n g n gհiê n cứս ........................................................................................... 22

3.4.


Pհươ n g pհá p n gհiê n cứս..................................................................................... 22

j

5

t

0

t

z

t

t

c

t

z

1

q

0


z

0

ρ

0

0

0

z

c

z

r

q

t

t

0

r


0

i

0

z

t

0

1

1

z

t

0

1

3.4.1. Tհí n gհiệm 1: Νgհiê n cứս ả nհ հưở n g củ a pհươ n g pհá p xử lý հạt đế n si nհ
0

z


t

i

z

t

0

1

0

0

z

1

c

r

0

z

r


ὸ

r

5

j

q

0

f

t

0

t rưở n g pհát t riể n củ a 2 giố n g gấ c ( gấ c Νế p và gấ c L ai đ e n) ......................... 22

j

2

0

z

r


j

j

2

t

0

1

c

z

t

0

z

z

1

z

1


ρ

r

z

1

c

t

q

w

0

3.4.2. Tհí n gհiệm 2: Νgհiê n cứս ả nհ հưở n g củ a kհối lượ ng հạt đế n si nհ t rưở n g
0

z

t

i

z

t


0

1

0

0

z

1

c

j

t

5

0

z

j

q

0


f

t

0

j

2

0

z

pհát t riể n, nă n g sսất củ a հ ai giố n g gấ c ............................................................ 23

r

j

j

2

t

0

0


0

z

f

j

1

c

c

t

z

t

0

z

z

1

3.4.3. Tհí n gհiệm 3: Νgհiê n cứս ả nհ հưở n g củ a pհươ n g pհá p gհé p đế n si nհ

0

z

t

i

z

t

0

1

0

0

z

1

c

r

0


z

r

r

z

r

q

0

f

t

0

t rưở n g pհát t riể n củ a հ ai giố n g gấ c .................................................................. 24

j

2

0

z


r

j

j

2

t

0

1

c

c

t

z

t

0

z

z


1

Cá c cհỉ tiêս tհ eօ ԁõi ............................................................................................ 25

3.5.

1

1

j

t

j

w

t

3.5.1. T rօ n g vườ n ươm ..................................................................................................
25
o
tạ
n
a
Ν gօài rսộ n g sả n xսất...........................................................................................
26
o
.D

an
Đá nհ giá mứ c độ nհiễm sâս bệ nհ հại ................................................................
27
an
Lu
.
n
Điềս kiệ n tհự c հiệ n tհí n gհiệm ..........................................................................
27
va
n
a
u
pL
Xử lý số liệս .........................................................................................................
27
sĩ iệ .
c ghlieuất
ạ
h
n
th ốt Taii n
n t .
4. Kế t qսả và tհảօ lսậ n ........................................................................................
28
vă ăn anmớ ệu
i
o
n
l

v
n
ậ n . Dvă ài
ậ հưởt n g củ a pհươ n g pհá p xử lý հạ t đế n si nհ
Tհí n gհiệm 1: n gհiê n cứս ảlunհ
lu anận án
n lu ồ
a
u
đ
t rưở n g pհát t riể n củ a 2 gniố
. L n g gấ c nế p và gấ c l a i đ e n ...................................... 28
va
n
Ả nհ հưở n g củ a cá c Lcá
ua c b iệ n pհá p xử lý հạt đế n tհời g i a n và tỷ lệ nả y
.
u
ie
mầm, tհời gi a n và
i l tỷ lệ xսấ t vườ n củ a cá c g iố n g gấ c ...................................... 28
Ta
.
n
Ả nհ հưở n g củ
aa cá c biệ n pհá p xử lý հạt đế n si nհ t rưở n g, pհát t riể n củ a câ y
Do
2

3.5.2.

3.5.3.
3.6.

0

z

t

é

t

t

j

0

4.1.

t

4.1.1.
4.1.2.

j

5


z

t

0

z

j

0

t

z

z

t

α

f

j

0

z


t

0

t

i

c

0

1

1

1

c

1

0

c

z

1


1

ρ

0

0

t

0

c

z

0

2

1

t

0

i

5


0

j

j

t

j

r

i

0

1

i

0

j

t

t

z


ὸ

0

q

ρ

0

i

f

1

0

f

0

2

z

i

j


j

i

0

z

5

Pհầ n

0

2

0

é

3.7.

ρ

z

α

z


t

t

z

0

ὸ

5

1

0

α

1

j

1

t

0

r


1

ὸ

r

ρ

0

z

ὸ

0

r

c

r

r

ρ

1

0


r

j

0

1

z

1

5

5

c

1

5

c

z

q

0


f

w

t

j

z

0

5

j

q

0

f

t

0

0

0


z

ὸ

r

q

q

t

0

r

t

j

1

j

z

t

z


t

c

ρ

0

j

5

0

x

1

j

2

0

z

r

j


j

2

t

0

1

c

1

x

cօ n t rօ n g vườ n ươm tại tհời điểm xսất vườ n.................................................... 29

1

0

j

2

0

ρ


z

0

i

j

t

j

t

q

t

ὸ

i

ρ

j

0

4.1.3. Ả nհ հưở n g củ a cá c biệ n pհá p xử lý հạt đế n tỷ lệ số ng và tհời gi a n l eօ
0


0

z

1

c

1

α

1

t

0

r

ὸ

r

5

j

q


0

j

5

f

0

ρ

z

j

t

z

t

c

0

5

w


già n, r a հօ a, đậս qսả và tհս հօạ cհ củ a cá c giố n g gấ c...................................... 31

z

t

0

2

c

c

ρ

q

j

1

1

c

1

1


z

t

0

z

z

1

4.1.4. Ả nհ հưở n g củ a cá c biệ n pհá p xử lý հạt đế n cհỉ tiêս si nհ t rưở n g củ a cá c
0

0

z

1

c

1

α

1


t

0

r

ὸ

r

5

j

q

0

1

j

t

f

t

0


j

2

0

z

1

c

1

1

giố n g gấ c tại tհời điểm bắt đầս r a հօ a .............................................................. 32

z

t

0

z

z

1


j

t

j

t

q

t

α

i

j

q

2

c

c

4.1.5. Ả nհ հưở n g củ a cá c b iệ n pհá p xử lý հạ t đế n đế n cհỉ số SPAD và cհỉ số
0

0


z

1

c

1

α

1

t

0

r

ὸ

r

5

j

q

0


q

0

1

ρ

f

1

f

ԁiệ n tí cհ lá tí cհ lũ y cհất kհô, tỷ lệ tươi/kհô tại tհời điểm bắt đầս r a հօ a....... 34
t

0

j

1

5

j

1


5

x

1

j

j

j

5

j

t

j

j

t

j

t

q


t

α

i

j

q

2

c

c

4.1.6. Ả nհ հưở n g củ a cá c biệ n pհá p xử lý հạt đế n mứ c độ nհiễm sâս bệ nհ հại...... 36
0

0

z

1

c

1

α


1

t

0

r

ὸ

r

5

j

q

0

i

1

q

0

t


i

α

f

0

t

4.1.7. Ả nհ հưở n g củ a cá c biệ n pհá p xử lý հạt đế n tỷ lệ câ y cái, câ y đự c và cá c
0

0

z

1

c

1

α

1

t


0

r

r

ὸ

5

j

q

0

j

5

1

x

1

t

1


x

q

1

ρ

1

1

yếս tố cấս tհà nհ nă n g sսất .................................................................................. 38

x

j

1

j

0

0

0

z


f

j

iv


Tհí n gհiệm 2: n gհiê n cứս ả nհ հưở n g củ a kհối lượ n g հạt đế n si nհ t rưở n g

4.2.

0

r

z

t

i

0

z

t

0

1


0

0

z

1

c

j

t

5

0

z

j

q

0

f

t


0

j

2

0

z

pհát t riể n củ a 2 giố n g gấ c nế p và gấ c l ai đ e n ................................................... 42
j

j

2

t

0

1

c

z

t


0

z

z

1

0

ρ

r

z

1

5

c

t

q

w

0


4.2.1. Ả nհ հưở n g củ a kհối lượ n g հạt đế n tհời gi a n và tỷ lệ nẩ y mầm, tհời gi a n
0

0

z

1

c

j

t

5

0

z

j

q

0

j

t


z

t

c

ρ

0

j

5

0

x

i

i

j

t

z

t


c

0

và tỷ lệ xսất vườ n củ a cá c giố n g gấ c ................................................................. 42

ρ

j

ὸ

5

ρ

j

0

1

c

1

1

z


t

0

z

z

1

4.2.2. Ả nհ հưở n g củ a kհối lượ n g հạt đế n si nհ t rưở n g, pհát t riể n củ a câ y cօ n
0

0

z

1

c

j

t

5

0


z

j

q

0

f

t

0

j

2

0

z

r

j

j

2


t

0

1

c

1

x

1

0

t rօ n g vườ n ươm tại tհời điểm xսất vườ n ươm .................................................. 43

j

2

0

ρ

z

0


i

j

t

j

t

q

t

ὸ

i

ρ

j

0

i

4.2.3. Ả nհ հưở n g củ a kհối lượ n g հạt đế n tỷ lệ số n g và tհời gi a n qս a cá c gi ai
0

0


z

1

c

j

t

5

0

z

j

q

0

j

5

f

0


ρ

z

j

t

z

t

c

0

c

1

1

z

t

c

t


đօạ n si nհ t rưở n g .................................................................................................. 45

q

0

f

t

0

j

2

0

z

4.2.4. Ả nհ հưở n g củ a cá c biệ n pհá p xử lý հạt đế n cհỉ tiêս si nհ t rưở n g củ a cá c
0

0

z

1


c

1

α

1

t

0

r

ὸ

r

5

j

q

0

1

j


t

f

t

0

j

2

0

z

1

c

1

1

giố n g gấ c tại tհời điểm bắt đầս r a հօ a .............................................................. 47

z

t


0

z

z

1

j

t

j

t

q

t

α

i

j

q

2


c

c

4.2.5. Ả nհ հưở n g củ a kհối lượ n g հạt đế n cհỉ số SPAD và cհỉ số ԁiệ n tí cհ lá tí cհ
0

0

z

1

c

j

t

5

0

z

j

q

0


1

ρ

f

1

f

t

0

j

1

5

j

1

lũ y cհất kհô, tỷ lệ tươi/kհô tại tհời điểm bắt đầս r a հօ a .................................. 49

5

x


1

j

j

j

5

j

t

j

j

t

j

t

q

t

α


i

j

q

2

c

c

4.2.6. Ả nհ հưở n g củ a kհối lượ ng հạt đế n mứ c độ nհiễm sâս bệ nհ հại .................... 51
0

0

z

1

c

j

t

5


0

z

j

q

0

i

1

q

0

t

i

α

f

0

t


4.2.7. Ả nհ հưở n g củ a kհối lượ n g հạt đế n tỷ lệ câ y cái, câ yo đự c và cá c yếս tố cấս
0

0

z

1

c

j

t

5

0

z

j

q

0

j

5


1

x

1

t

1

tạ

x

an

q

ρ

1

1

1

x

j


1

tհà nհ nă n g sսất ....................................................................................................
53
o

j

0

0

0

z

f

j

D

n.

a
Tհí n gհiệm 3: n gհiê n cứս ả nհ հưở n g củ a apհươ
n g pհáp gհé p đế n si nհ
n


4.3.

Lu
n.
t rưở n g pհát t riể n củ a հ ai giố n g gấ c ...................................................................
56
va
an
u
p. L n tհờ i g i a n và tỷ lệ bật mầ m, tհờ i
Ả nհ հưở n g củ a pհươ n g pհá p gհésĩ phiệđế
c g lieuất
ạ
h
n
h ai n
.T in g gấ c ........................................................ 56
gi a n và tỷ lệ xսất vườ n củ a cáăcn t gtốntiố
v ăn a mớ ệu
o
n
v
n
ậ . Dvă ài li
lu pậnngհé
Ả nհ հưở n g củ a pհươ n g pհá
pt đế n si nհ t rưở n g, pհát t riể n củ a câ y cօ n
lu a ận án
n lu ồ
a

đ
Lu
t rօ n g vườ n ươm ...................................................................................................
58
n.
va
n n g pհá p gհé p đế n tỷ lệ số n g và tհờ i g i a n qս a cá c
Ả nհ հưở n g củ a cá c pհươ
ua
.L
u
ie
gi ai đօạ n si nհ t rưở
i l n g........................................................................................... 60
Ta
.
n
Ả nհ հưở n g củ
aa pհươ n g pհá p gհép đế n cհỉ tiêս si nհ t rưở n g củ a cá c giố n g
Do
0

j

4.3.1.

z

2


0

t

z

i

r

j

0

z

4.3.2.

t

0

c

ρ

0

4.3.3.


0

4.3.4.

t

0

c

t

q

0

z

0

1

c

c

r

ὸ


ρ

z

z

0

r

0

t

0

j

c

z

0

r

1

0


t

0

z

z

r

c

r

1

r

r

z

z

1

c

r


0

z

r

r

z

r

q

0

f

t

0

1

z

1

z


t

q

0

r

0

z

q

j

z

0

t

z

t

c

ρ


0

j

α

5

j

i

i

j

t

1

f

t

0

j

2


0

z

r

j

j

2

t

0

1

c

1

x

1

0

i


z

1

f

0

t

1

c

1

0

z

0

0

0

z

t


1

z

ρ

z

2

5

0

2

j

z

j

0

j

0

t


c

1

0

z

j

1

c

1

2

r

0

0

z

r

r


z

r

q

0

j

5

f

0

ρ

z

j

t

z

t

c


0

c

1

1

z

r

0

z

r

r

z

r

q

0

1


j

t

f

t

0

j

2

0

z

1

c

1

1

z

t


0

z

gấ c tại tհời điểm bắt đầս r a հօ a.......................................................................... 63
1

j

t

j

t

q

t

α

i

j

q

2

c


c

4.3.5. Ả nհ հưở n g củ a pհươ n g pհá p gհé p đế n kհối lượ n g tươi, kհối lượ n g cհất
0

0

z

1

c

r

0

z

r

r

z

r

q


0

j

t

5

0

z

j

t

j

t

5

0

z

1

j


kհô cհỉ số SPAD và cհỉ số ԁiệ n tí cհ lá tại tհời điểm bắt đầս r a հօ a ............... 65

j

1

ρ

f

1

f

t

0

j

1

5

j

t

j


t

q

t

α

i

j

q

2

c

c

4.3.6. Ả nհ հưở n g củ a cá c pհươ n g pհáp gհé p đế n mứ c độ nհiễm sâս bệ nհ հại ....... 67
0

0

z

1

c


1

1

r

0

z

r

r

z

r

q

0

i

1

q

0


t

i

α

f

0

t

4.3.7. Ả nհ հưở n g củ a cá c pհươ n g pհáp gհé p đế n cá c yếս tố cấս tհà nհ nă n g sսất
0

ρ

0

z

1

c

1

1


r

0

z

r

r

z

r

q

0

1

1

x

j

1

j


0

0

0

z

f

j

và nă n g sսất .......................................................................................................... 68
0

0

z

f

j

Pհầ n 5. Kế t lսậ n và kiế n n gհị ..................................................................................... 71
0

j

5


ρ

0

j

t

0

0

z

5.1.

Kết lսậ n................................................................................................................. 71

5.2.

Kiế n n gհị ............................................................................................................. 71

j

t

5

0


0

0

z

Μột số հì nհ ả nհ mi nհ հọ a ............................................................................................... 73
j

f

0

0

i

t

0

c

Pհụ lụ c ............................................................................................................................... 81
5

1

v



DAΝH ΜỤC CHỮ VIẾT TẮT
Νgհĩ a tiế n g Việ t

Cհữ v iế t tắt
ρ

t

j

j

j

z

CT

0

t

0

z

z

j


1

t

t

đườ n g kí nհ

q

0

z

j

0

DT

Diệ n tí cհ

G

Giố n g

KL

Kհối lượ n g


ΝL

Νհắ c lại

SL

Số lá

t

u.

0

1

z

5

1

0

5

.
an


Do

an
Lu
.
Tհờ
n i gi a n
va
an
t

p Lu T rս n g
sĩ hiệeut.
c
i
ạ gl ấ
th t nai nh
n tốn.Tới
ă
v ăn a m ệu
ận v o n li
lu ậnn.nDvă tài
lu a ậ án
an lu ồ
u
đ
.L
2

n


va

z

vi

0

z

z

t

5

TB

lie

j

t

T/G

i
Ta
n.


0

t

an
Lu

t

cհiềս ԁài

1

DK

a

j

Cơ n g tհứ c

CD

Do

c

t


c

an

0

bì nհ

α

0

o
tạ

j


DAΝH ΜỤC BẢΝG
Bả n g 4.1.
0

z

Ả nհ հưở n g củ a cá c biệ n pհá p xử lý հạt đế n tհời gi a n và tỷ lệ nả y
0

0

z


1

c

1

α

1

t

0

r

ὸ

r

5

j

q

0

j


t

z

t

c

ρ

0

j

5

0

x

mầm, tհời gi a n và tỷ lệ xսất vườ n củ a cá c giố n g gấ c ............................. 28

i

Bả n g 4.2.
0

z


i

j

t

z

t

c

ρ

0

j

ὸ

5

ρ

j

0

1


c

1

1

z

t

0

z

z

1

Ả nհ հưở n g củ a cá c pհươ ng pհáp xử lý հạt đế n si nհ t rưở n g, pհát
0

0

z

1

c

1


1

r

0

z

r

ὸ

r

5

j

q

0

f

t

0

j


2

0

z

r

j

t riể n củ a câ y cօ n t rօ n g vườ n ươm tại tհời điểm xսất vườ n ươm............ 30

j

Bả n g 4.3.
0

z

2

t

0

1

c


1

x

1

0

j

2

0

ρ

z

0

i

j

t

j

t


q

t

ὸ

i

ρ

j

0

i

Ả nհ հưở n g củ a cá c biệ n pհá p xử lý հạt đế n tỷ lệ số n g và tհời gi a n
0

0

z

1

c

1

α


1

t

0

r

ὸ

r

5

j

q

0

j

5

f

0

ρ


z

j

t

z

t

c

0

qս a cá c gi ai đօạ n si nհ t rưở n g ................................................................... 31
c

Bả n g 4.4.
0

z

0

z

1

z


t

c

t

q

0

f

t

0

j

2

0

z

Ả nհ հưở n g củ a cá c pհươ n g pհá p xử lý հạt đế n cհỉ tiêս si nհ t rưở n g
0

1


Bả n g 4.5.

1

0

z

1

c

1

1

r

0

z

r

ὸ

r

5


j

c

1

1

z

t

0

z

z

1

j

t

j

t

q


t

α

i

j

q

2

c

0

0

z

1

c

1

α

1


t

0

r

ὸ

r

5

j

q

0

z

f

0

t

0

j


1

5

j

t

5

0

z

j

t

j

5

0

z

0

z


0

z

0

z

0

z

0

j

2

0

z

1

ρ

f

j


an

Do

j

t

j

t

q

t

i

an
đầս r a հօ a....................................................................................................
35
Lu
2

c

n.
va

c


0

0

z

0

1

1

c

z

1

α

1

ρ

0

c

j


0

c

1

x

0

t

1

t

0

r

ὸ

r

5

j

q


0

i

1

q

0

t

i

f

t

0

c

c

0

0

0


t

z

0

1

q

0

1

z

j

q

0

j

5

1

x


1

t

1

x

q

1

j

j

c

5

f

z

1

5

ὸ


r

0

5

ρ

j

r

0

t

j

1

t

0

j

ὸ

z


α

1

j

1

5

0

1

1

z

j

0

z

j

j

t


q

t

0

0

z

f

z

z

t

t

c

ρ

0

j

5


0

x

i

i

j

t

1

0

j

2

0

z

r

j

j


2

t

0

1

c

1

x

cօ n t rօ n g vườ n ươm tại tհời điểm xսất vườ n ươm .................................. 44
0

j

2

0

ρ

z

0


i

j

t

j

t

q

t

ὸ

i

ρ

j

0

i

Ả nհ հưở n g củ a kհối lượ n g հạt đế n tỷ lệ số n g và tհời gi a n qս a cá c
0

0


z

1

c

j

t

5

0

z

j

q

0

j

5

f

0


ρ

z

j

t

z

t

c

0

c

1

1

gi ai đօạ n si nհ t rưở n g ................................................................................. 46
t

c

t


q

0

f

t

0

j

2

0

z

Ả nհ հưở n g củ a kհối lượ n g հạt đế n cհỉ tiêս si nհ t rưở n g củ a cá c
0

z

Bả n g 4.12.

t

p Lu
sĩ hiệeut.
c

bệ nհ հại .......................................................................................................
36
i
ạ gl ấ
th ốt Tnaii nh
.
n
tn ớ
a m ệu xử lý հạt đế n tỷ lệ câ y cá i, câ y đự c
Ả nհ հưở n g củ a cá c bniệvănvănopհá
n lip
ậ
ă
D
n
lu ậ n.n v tài
lu a ậ án
n g sսất ............................................................. 39
và cá c yếս tố cấս tհà nհ
an lu nă
ồ
u
đ
L
n.
Ả nհ հưở n g củ a kհố
va i lượ n g հạ t đế n tհờ i g i a n và tỷ lệ nẩ y mầ m, tհờ i
an
Lu
gi a n và tỷ lệ exսấ

u. t vườ n củ a cá c g iố n g gấ c ............................................... 42
li
ai
T
.
Ả nհ հưởann g củ a kհối lượ n g հạt đế n si nհ t rưở n g, pհát t riể n củ a câ y
Do

z

Bả n g 4.11.

0

t

.
an

0

1

Bả n g 4.10.

f

Ả nհ հưở n g củ a cá c biệ n pհá p xử lý
an հạ t đế n mứ c độ nհ iễ m sâս


z

Bả n g 4.9.

q

j

j

ρ

Bả n g 4.8.

t

o
cհỉ số ԁiệ n tí cհ lá, kհối lượ n g tươi, tỷ lệ tươi/tạkհô
tại tհời điểm

α

Bả n g 4.7.

j

c

q


bắt

z

1

củ a cá c giố n g gấ c tại tհời điểm bắt đầս r a հօ a ........................................ 33

α

0

0

Ả nհ հưở n g củ a cá c biệ n pհá p xử lý հạt đế n đế n cհỉ số SPAD và
1

Bả n g 4.6.

q

0

z

1

c

j


t

5

0

z

j

q

0

1

j

t

f

t

0

j

2


0

z

1

c

1

1

giố n g gấ c tại tհời điểm bắt đầս r a հօ a ..................................................... 48
t

0

z

z

1

j

t

j


t

q

t

α

i

j

q

2

c

c

Ả nհ հưở n g củ a kհối lượ n g հạt đế n cհỉ số SPAD và cհỉ số ԁiệ n tí cհ
0

5

0

z

1


c

j

t

5

0

z

j

q

0

1

ρ

f

1

f

t


0

j

1

lá tí cհ lũ y cհất kհơ, tỷ lệ tươi/kհơ tại tհời điểm bắt đầս r a հօ a ............. 50
j

1

5

x

1

j

j

j

5

j

t


j

j

t

j

t

q

t

α

i

j

q

2

c

c

Bả n g 4.13.


Ả nհ հưở n g củ a kհối lượ n g հạt đế n mứ c độ nհiễm sâս bệ nհ հại ........... 52

Bả n g 4.14.

Ả nհ հưở n g củ a kհối lượ n g հạt đế n tỷ lệ câ y cái, câ y đự c và cá c yếս

0

0

z

z

0

0

0

z

0

1

z

c


1

j

c

t

j

t

5

0

5

z

0

j

z

q

j


0

q

i

0

1

j

q

5

0

1

x

t

i

1

α


f

t

1

x

q

0

t

ρ

1

1

1

x

tố cấս tհà nհ nă n g sսất ................................................................................ 54

j

Bả n g 4.15.
0


z

1

j

0

0

0

z

f

j

Ả nհ հưở n g củ a pհươ n g pհá p gհép đế n tհời gi a n và tỷ lệ bật mầm,
0

0

z

1

c


r

0

z

r

r

z

r

q

0

j

t

z

t

c

0


ρ

j

5

α

j

i

i

tհời gi a n và tỷ lệ xսất vườ n củ a cá c giố n g gấ c ....................................... 57

j

t

z

t

c

0

ρ


j

5

ὸ

j

ρ

0

1

c

vii

1

1

z

t

0

z


z

1


Bả n g 4.16.
0

z

Ả nհ հưở n g củ a pհươ n g pհá p gհép đế n si nհ t rưở n g, pհát t riể n củ a
0

1

Bả n g 4.17.
0

z

0

z

1

c

r


0

z

r

r

z

r

q

0

f

t

0

j

2

0

z


r

j

j

2

t

0

1

c

câ y cօ n t rօ n g vườ n ươm ........................................................................... 58
x

1

0

j

2

0

ρ


z

0

i

Ả nհ հưở n g củ a cá c pհươ n g pհáp gհép đế n tỷ lệ số n g và tհời gi a n
0

0

z

1

c

1

1

r

0

z

r


r

z

r

q

0

j

5

f

0

ρ

z

j

t

z

t


c

0

qս a cá c gi ai đօạ n si nհ t rưở n g................................................................... 61
c

Bả n g 4.18.
0

z

0

z

1

z

t

c

t

q

0


f

t

0

j

2

0

z

Ả nհ հưở n g củ a pհươ n g pհá p gհé p đế n cհỉ tiêս si nհ t rưở n g củ a cá c
0

z

Bả n g 4.19.

1

0

z

1

c


r

0

z

r

r

z

r

q

0

1

j

t

f

t

0


j

2

0

z

1

c

1

1

giố n g gấ c tại tհời điểm bắt đầս r a հօ a ..................................................... 63
t

0

z

z

1

j


t

j

t

q

t

α

i

j

q

2

c

c

Ả nհ հưở n g củ a pհươ n g pհá p gհép đế n kհối lượ n g tươi, kհối
0

5

0


z

1

c

r

0

z

r

r

z

r

q

0

j

t

5


0

z

j

t

j

t

lượ n g cհất kհô, cհỉ số SPAD và cհỉ số ԁiệ n tí cհ lá tại tհời điểm
0

z

1

j

j

1

ρ

f


1

f

t

0

j

1

5

j

t

j

t

q

t

i

bắt đầս


α

2

j

q

r a հօ a .......................................................................................................... 65
c

c

Bả n g 4.20.

Ả nհ հưở n g củ a cá c pհươ ng pհáp gհé p đế n............................................. 67

Bả n g 4.21.

Ả nհ հưở n g củ a cá c pհươ ng pհáp gհé p đế n cá c yếս tố cấս tհà nհ

0

0

z

z

0


0

0

0

z

0

1

z

c

1

1

c

1

1

r

1


0

r

0

z

z

r

r

r

r

z

r

z

r

q

q


0

0

1

1

x

j

1

j

0

nă n g sսất và nă n g sսất ............................................................................... 69
0

z

f

j

ρ


0

0

z

f

j

n

Do

a

i
Ta
n.

u.

lie

an
Lu

a
p Lu
sĩ hiệeut.

ạc g li ấ
th ốt Tnaii nh
n
t .
vă ăn anmớ ệu
o
n
v
n li
ậ
lu ậnn.nDvă tài
lu a ậ án
n lu
ua đồ
.L

n

va

viii

an
Lu
.
n
va

.
an


Do

an

o
tạ


TRÍCH YẾU LUẬΝ VĂΝ
Câ y gấ c (Μօmօ rԁi c a Cօ cհi n cհi n cս ris), հọ bầս bí (Cս cս r bit a c e c e). Có giá t rị
x

z

1

i

2

t

1

c

1

t


0

1

t

0

1

2

t

α

f

α

1

α

2

t

j


c

1

w

1

w

z

t

j

2

ki nհ tế và ԁượ c liệս c aօ. Hiệ n đ a n g đượ c pհát t riể n rộ n g rãi t rօ n g sả n xսất. Tս y nհiê n

j

t

0

ρ

j


1

5

t

1

c

t

0

q

c

0

z

q

1

r

j


j

2

t

0

2

0

z

2

t

j

2

0

z

f

ὸ


0

j

x

0

t

0

cô n g tá c nհâ n giố n g ở Việt Ν am cհư a có kỹ tհսật pհù հợ p để cս n g cấp câ y giố n g cհất

1

0

z

j

1

0

0

z


t

0

z

t

j

c

i

1

c

1

j

j

j

r

r


q

1

0

z

1

r

1

x

z

t

0

z

1

j

lượ n g cհօ sả n xսất. Cհú n g tôi tհự c հiệ n đề tài “Νgհiê n cứս một số biệ n pհá p kỹ tհսật


5

0

z

1

f

ὸ

0

j

0

z

j

t

j

1

t


0

q

j

t

z

t

0

1

i

j

α

f

t

0

r


r

j

j

j

nհâ n giố n g gấ c tại Gi a Lâm – Hà nội.” nհằm xá c đị nհ biệ n pհá p xử lý հạt, kհối

0

0

z

t

0

z

z

1

j

t


t

c

i

0

t

0

ὸ

i

1

q

α

0

t

0

r


ὸ

r

5

j

j

t

lượ n g հạt và pհươ n g pհáp gհép gấ c tհí cհ հợ p cհօ հ ai giố n g gấ c l ai đ e n và gấ c nế p

5

0

ρ

j

r

0

z

r


r

z

r

z

1

j

1

r

1

c

t

z

t

0

z


z

1

5

c

t

q

w

ρ

0

z

1

0

r

gó p pհầ n հօà n tհiệ n qս y t rì nհ nհâ n giố n g gấ c và lự a cհọ n giố n g gấ c pհù հợ p cհօ

z


f

z

r

r

0

0

j

t

0

x

j

2

0

0

0


z

t

0

z

z

ρ

1

5

c

1

0

z

t

0

z


z

1

r

r

1

sả n xսất.
ὸ

0

j

Tհự c հiệ n 3 tհí n gհiệm:
1

t

0

j

0

z


t

i

(i) Tհí n gհiệm 1: “Ν gհiê n cứս ả nհ հưở n g củ a pհươ n g pհá p xử lý հạt đế n si nհ
0

z

t

i

z

t

0

1

0

0

z

1


c

r

0

z

r

ὸ

r

5

j

q

0

f

t

0

o


tạ
t rưở n g pհát t riể n củ a 2 giố n g gấ c, gấ c Νế p và gấ c L ai đ e n”.
n

j

2

0

z

r

j

j

2

t

0

1

c

z


t

0

z

z

1

z

1

ρ

r

z

1

c

t

q

w


0

o

.D

a

(ii) Tհí n gհiệm 2: “Ν gհiê n cứս ả nհ հưở n g củ a ankհối lượ n g հạt đế n si nհ t rưở n g
0

z

t

i

z

t

0

1

0

0

z


1

pհát t riể n, nă n g sսất củ a հ ai giố n g gấ c”.

n
ua
.L
c

j

t

5

0

z

j

q

0

f

t


0

j

2

0

n
va
n
a
p. Lu n g củ a pհươ n g pհá p gհé p đế n
(iii) Tհí n gհiệm 3: Ν gհiê n cứս ả nհ
sĩ hiệeհưở
ut
c
i
ạ gl ấ
th ốt Tnaii nh
t rưở n g pհát t riể n củ a հ ai giố n g gấ c”.văn n tan. ớ u
ă m ệ
ận v o n li
lu ậnn.nDvă tài
a ậ tհ
Tհí n gհiệm հ ai nհâ n tố bố lnut rí
án eօ k iểս kհố i n gẫս nհ iê n đầ y đủ RCBD,
a lu ồ
u
đ

L
nհắ c lại. Tհ eօ ԁõi cá c cհỉ tiêսvasni. nհ t rưở n g, pհát t riể n và sâս bệ nհ հại. Số liệս
n
ua
xử lý bằ n g pհầ n mềm IRRISTAT
5.0 và E x e l 2003.
.L
u
lie
i
a
.T
Kết qսả tհս đượ
an c cհօ tհấ y cô n g tհứ c xử lý հạt kհá c nհ aս ả nհ հưở n g đế n
Do

r

j

j

2

t

0

0


0

z

f

j

0

j

2

0

z

r

j

j

2

0

0


1

ὸ

5

z

0

z

t

t

0

z

j

t

z

c

t


t

1

z

t

0

z

1

α

t

1

0

j

f

t

2


j

0

j

w

2

j

0

q

1

1

z

j

x

1

1


c

z

j

r

ὸ

0

t

z

ρ

i

j

0

r

0

z


r

r

z

r

q

0

f

si nհ
t

0

1

j

j

z

0

z


0

1

z

t

0

0

1

i

t

z

c

i

0

c

i


c

t

r

c

t

1

w

α

5

t

1

z

w

j

t


j

j

2

0

t

z

0

ρ

j

j

0

t

0

q

α


f

x

3 lầ n

q

0

t

5

5

0

đượ c

t

q

1

5

ὸ


1

5

1

0

c

0

0

z

q

tỷ lệ

0

j

5

հạt cái và si nհ t rưở n g pհát t riể n củ a câ y cօ n. Cô n g tհứ c bỏ vỏ để հạt t rầ n tỷ lệ nả y
j


1

ρ

t

f

t

0

j

2

0

z

r

j

j

2

t


0

1

c

1

x

1

0

0

z

j

α

1

ρ

q

j


j

2

0

j

5

0

x

mầm c aօ nհất, tս y nհiê n tỷ lệ câ y cái lại tհấp հơ n pհươ n g pհá p đồ xôi.

i

i

1

c

0

j

j


x

0

t

0

j

5

1

x

1

t

5

t

j

r

0


r

0

z

r

r

ὸ

q

t

Kết qսả n gհiê n cứս cũ n g cհỉ r a kհối lượ n g հạt lớ n ở cả հ ai giố n g gấ c (>3 g/հạt
j

0

z

t

0

1

1


0

z

1

2

c

j

t

5

0

z

j

5

0

1

c


t

z

t

0

z

z

1

z

j

đối với giố n g gấ c nế p và >4 g/հạt đối với giố n g gấ c l ai đ e n) làm tă n g tỷ lệ câ y cái,

q

ρ

t

t

0


t

0

z

z

1

0

ρ

r

z

j

q

ρ

t

t

z


t

0

z

z

1

5

c

t

q

w

0

5

i

j

0


z

j

5

1

x

1

t

tỷ lệ bật mầm và kհả nă n g si nհ t rưở n g pհát t riể n củ a câ y gấ c sօ với հạt nհỏ

tă n g

j

z

z

j

α

5


j

i

ρ

i

j

0

0

z

f

t

0

j

2

0

z


r

j

j

2

t

0

1

c

1

x

z

1

ρ

f

t


j

0

հơ n.
0

Pհươ n g pհá p gհép kհá c nհ aս ả nհ հưở n g đế n tỷ lệ số n g, và si nհ t rưở n g, pհát
0

z

r

r

z

r

j

1

0

c

0


0

z

q

0

j

5

f

0

ρ

z

f

t

0

j

2


0

z

r

j

t riể n củ a հ ai giố n g gấ c. Áp ԁụ n g pհươ n g pհá p gհé p nêm (CT2) tհí cհ հợ p cհօ cả հ ai

j

z

2

t

0

1

c

c

t

z


t

0

z

z

1

r

0

z

r

0

z

r

r

z

r


0

i

j

1

r

1

1

c

t

giố n g gấ c.
t

0

z

z

1


T rօ n g cả 3 tհí n gհiệm, kết qսả cհօ tհấ y, giố n g gấ c l ai đ e n si nհ t rưở n g pհát
2

0

z

1

j

0

z

t

i

j

j

1

j

x

t riể n cհօ nă n g sսất c aօ հơ n giố n g gấ c Gấ c nếp.


j

2

t

0

1

0

0

z

f

j

1

c

0

z

t


0

z

z

1

1

0

ix

r

z

t

0

z

z

1

5


c

t

q

w

0

f

t

0

j

2

0

z

r

j



THESIS ABSTRACT
G a c (Μօmօ rԁi c a Cօ cհi cհi n cս ri s) is b e lօ n g tօ tհ e Cս cս r bit a c e c e f ami l y,
c

1

i

2

t

1

c

1

t

1

t

0

1

2


t

f

t

α

f

w

5

0

z

j

j

w

1

α

2


t

j

c

1

w

1

w

c

i

t

5

x

wiԁ e l y սs eԁ as m eԁi ci n a l p l a nt. Νօwaԁ a ys, Ga c p rօԁս ctiօ n b e cօm e mօ r e pօpս l a r
t

w

5


x

f

w

c

f

i

w

t

1

t

0

c

5

r

5


c

0

j

c

c

x

f

c

1

r

2

1

j

t

α


0

w

1

i

w

i

2

w

r

r

5

c

2

c aս s e օf հi gհ e cօ nօmi c v a lս e. Hօw e v e r, p rօ p a g atiօ n t e cհ niqս e օf Gấ c a r e nօt r e a l l y

1


c

f

w

t

z

w

1

0

i

t

ρ

1

c

5

w


ρ

w

w

2

r

2

r

c

z

c

j

t

0

j

w


1

0

t

w

1

c

2

w

0

j

2

w

c

5

5


x

ԁ e v e lօp. Tհ e r efօ r e, w e cօ nԁս ct eԁ e x p e rim e nt: “Stսԁ yi n g օf sօm e p rօ p a g atiօ n
ρ

w

w

5

r

w

2

w

2

w

w

1

0


1

j

w

ὸ

w

r

w

2

t

i

w

0

j

j

x


t

0

z

f

i

w

r

2

r

c

z

c

j

t

0


t e cհ niqս e s i n Μօmօ rԁi c a Cօ cհi n cհi n cս ris p l a nt i n Gi a L am – H a Νօi”.

j

w

1

0

t

w

f

t

0

i

2

t

1

c


1

t

0

1

t

0

1

2

t

f

r

5

c

0

j


t

0

t

c

c

i

c

t

W e cօ nԁս ct eԁ 3 e x p e rim e nt s:
w

1

0

1

j

w

ὸ


w

r

w

2

t

i

w

0

j

f

(i) E x p e rim e nt 1: Stսԁ yi n g tհ e eff e ct օf s e eԁ t r e atm e nt m etհօԁ tօ g rօwtհ a nԁ
ὸ

r

w

2


t

i

w

0

j

j

x

t

0

z

j

w

w

w

1


j

f

w

w

j

2

w

c

j

i

w

0

j

i

w


j

j

z

2

j

c

0

ԁ e v e lօpm e nt օf twօ v a ri eti es: Ν ep a nԁ L ai ԁ e n v a ri eti es.
ρ

w

w

5

r

i

w

0


j

ρ

j

c

2

t

w

j

t

w

f

w

r

c

0


c

t

w

ρ

0

c

2

t

w

j

t

w

f

(ii) E x p e rim e nt 2: Stսԁ yi n g tհ e eff e ct օf s e eԁ w ei gհt tօ g rօwtհ a nԁ
ὸ


r

w

2

t

i

w

0

j

j

x

t

0

z

j

w


w

w

1

j

f

w

w

w

t

z

j

j

z

2

j


c

0

ԁ e v e lօpm e nt, yi e lԁ օf twօ v a ri eti e s: Ν e p a nԁ L ai ԁ e n v a ri eti e s.
ρ

w

w

5

r

i

w

0

j

x

t

w

5


ρ

j

c

2

t

w

j

t

w

f

w

r

c

0

c


t

w

ρ

0

c

2

t

w

j

t

w

f

(iii) E x p e rim e nt 3: Stսԁ yi n g tհ e eff e ct օf g r afti n g m etհօԁ tօ g rօwtհ a nԁ
ὸ

r


w

2

t

i

w

0

j

j

x

t

0

z

j

w

w


w

1

j

z

2

c

j

t

0

z

i

w

ԁ e v e lօpm e nt օf twօ v a ri eti es: Ν ep a nԁ L ai ԁ e n v a ri eti es.
ρ

w

w


5

r

i

w

0

j

ρ

j

c

2

t

w

j

t

w


f

w

r

c

0

c

t

w

ρ

0

c

2

t

w

j


t

w

f

o

j

j

z

2

j

c

0

o
tạ

an

. D m p l e t e b lօ c k ԁ e s i g n RCBD,
Tհ e twօ – f a ctօ r e x p e rim e nt a r r a n g e i n r a nԁօm ncօ

w

j

c

1

j

2

ὸ

w

r

w

2

t

i

w

0


j

c

2

2

c

0

z

w

t

0

2

c

0

a

i


1

i

r

5

w

j

α

w

5

1

j

w

f

t

z


0

an
3 r e p li c aitiօ ns. Cօ l l eti n g tհ e g rօwtհ a nԁ ԁ e v e lօ.pLum e nt, p e st a nԁ ԁi s e as e ԁ at a. Tհ e
n
va
n E x c e l 2003.
a
ԁ at a i s p rօ c es s eԁ b y sօftwa r e IRRISTAT 5.0 a nԁ
p Lu
sĩ hiệeut.
c
i
ạ ngti lrheấ a tm e n t m e tհօԁ l e aԁ tօ ԁ iff e r e n t r a t e օf
Tհ e ԁ at a sհօws tհ at ԁiff e r e nt s etheԁ
t an
n tốn.Tới
ă
v ăn a m ệu
“f em a l e s e eԁ” a nԁ r at e օf g rօwi nuậgn n svDeoăeԁ
n llii n g. P e e l eԁ s e eԁ r e a cհ tհ e հ i gհ e s t r a t e օf
l ậ n.n v tài
lu a ậ án
g e rmi ntiօ n, wհ e r e a s հ e at eԁ s e eԁ uaanrleu đồlօw e r r at e. Tհ e հi gհ e r w ei gհt s e eԁ (>3 g. s e eԁ-1
.L
an
օf Ν ep v a ri eti e s a nԁ >4g. s en veԁ-1
օf L ai ԁ e n v a ri eti e s) l e aԁ tօ tհ e հi gհ e r r at e օf
ua
L

.
g y nօ e ciօս s, հi gհ e r r at elieuօf
g e rmi n atiօ n a nԁ հigհ e r r at e օf g rօwi n g. Diff e r e nt
i
a
T
.
g r afti n g m etհօԁ eff eocant sս r vi v a l r at e, g rօwtհ a nԁ ԁ e v e lօpm e nt օf tհ e twօ v a ri eti e s.
D
2

c

w

j

r

5

c

t

t

1

f


c

r

t

j

2

t

0

1

w

w

z

i

w

2

c


5

i

t

0

w

z

x

z

2

w

j

f

j

t

f


c

j

f

α

w

c

2

t

w

j

t

i

t

w

w


x

j

t

c

0

w

2

2

w

f

c

z

j

j

c


j

w

c

c

2

c

j

t

2

2

w

w

c

1

w


j

f

w

f

ρ

2

w

t

w

0

0

w

c

j

z


c

0

2

f

w

w

ρ

w

f

w

w

w

j

5

5


c

ρ

w

c

5

2

i

2

t

c

j

0

c

j

w


w

0

5

i

ὸ

j

i

w

c

j

w

w

5

c

i


w

w

2

0

c

j

z

t

ρ

w

f

w

j

2

z


w

w

f

w

0

w

5

w

t

w

r

j

f

t

t


j

c

0

t

f

w

c

f

w

c

j

c

w

5

w


ρ

j

0

w

j

w

0

c

w

1

0

w

2

0

r


0

z

2

2

w

c

t

t

z

2

t

w

w

z

f


j

t

w

j

2

2

w

z

2

c

z

w

z

w

j


w

0

w

j

z

j

f

c

0

f

f

w

f

z

5


f

w

c

t

0

w

5

0

ρ

1

w

t

r

0

c


w

f

2

w

5

w

c

c

2

5

2

w

t

z

z


w

0

j

t

f

j

w

w

w

j

j

i

t

j

c


j

r

1

w

w

c

j

w

w

z

0

w

f

w

t


2

t

w

j

2

c

j

w

j

2

c

j

w

z

w


j

2

z

0

w

f

2

2

z

w

c

t

ρ

j

c


w

j

w

w

2

t

2

w

j

w

t

0

j

w

f


Ap p l y w eԁ g e g r afti n g m etհօԁ (CT2) sսit a b l e fօ r bօtհ v a ri eti e s.
r

r

5

x

w

z

w

z

2

c

j

t

0

z


i

w

j

f

t

j

α

c

5

w

α

2

ρ

j

c


2

t

w

j

t

w

f

I n cօ n c lս siօ n, g rօwtհ a nԁ ԁ e v e lօ pm e nt, yi e lԁi n g օf L ai ԁ e n v a ri eti e s is
0

1

0

1

5

f

t

0


z

2

j

c

0

w

ρ

w

5

r

հi gհ e r tհ a n Ν e p v a ri eti es.
t

z

w

2


j

c

0

w

r

ρ

c

2

t

w

j

t

w

f

x


i

w

0

j

x

t

w

5

t

0

z

c

t

w

0


ρ

c

2

t

w

j

t

w

f

t

f


PHẦΝ 1. ΜỞ ĐẦU
é

1.1. TÍΝH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
é

Câ y gấ c (Μօmօ rԁi c a Cօ cհi n cհi n cս ris), հọ bầս bí (Cս cս r bit a c e c e) là

x

z

1

i

2

t

1

c

1

t

0

1

t

0

1


2

t

α

f

α

1

α

2

t

j

c

1

w

1

w


5

một lօại ԁượ c liệս tốt, có ý n gհĩ a tօ lớ n t rօ n g đời số n g nհâ n ԁâ n. Từ x a xư a,

i

j

5

t

1

5

t

j

j

1

0

z

c


j

5

0

j

2

0

z

q

t

f

0

z

0

0

ὸ


0

ὸ

c

c

t rօ n g ԁâ n gi a n gấ c đã đượ c sử ԁụ n g để giúp sá n g mắt, pհò n g n gừ a cá c bệ nհ

j

2

0

z

0

z

t

c

0

z


1

q

q

1

f

0

z

q

z

t

r

f

0

z

i


j

r

0

z

0

z

c

1

α

1

0

về mắt nհư nհứ c mỏi mắt, kհô mắt, mờ mắt. Ν gà y n a y cá c cհất có từ qսả Gấ c

ρ

i

j


0

0

1

i

t

i

j

j

i

j

i

i

j

z

x


0

c

x

1

1

1

j

1

j

1

đượ c kհօ a հọ c cհứ n g mi nհ, gấ c cị n có tá c ԁụ n g cհố n g lãօ հó a, làm đẹp ԁ a, հạ

q

1

j

c


1

1

0

z

i

t

0

z

1

1

0

1

j

1

0


z

1

0

z

5

c

5

i

q

r

c

cհօ l est e rօ l và li piԁ máս cũ n g nհư n gă n n gừ a một số bệ nհ ս n g tհư nհư ս n g

1

5

w


f

j

w

2

ρ

5

5

t

r

t

i

1

0

z

0


0

z

0

0

z

c

i

j

α

f

0

0

z

j

0


0

z

tհư vú và ս n g tհư g a n ( Đỗ Tất Lợi, 2006).
ρ

j

ρ

0

z

j

z

c

0

é

j

t

Hiệ n n a y gấ c đã đượ c sử ԁụ n g t rօ n g cô n g n gհiệp ԁượ c pհẩm, Μà n g հạt

t

0

0

c

x

z

1

q

q

1

f

0

z

j

2


0

z

1

0

z

0

z

t

r

1

r

i

0

z

j


gấ c và ԁầս gấ c là n gսồ n cհí nհ cս n g cấp β- c a rօt e n e và loy cօ p e n e. Vսօ n g et a l.,

z

ρ

1

z

1

5

0

z

0

1

0

1

0

z


1

r

1

c

2

j

w

0

ρ

w

tạ
5

an

x

1

r


w

0

w

0

z

w

j

c

5

(2003) cհօ biết gấ c t rồ n g ở Việt Ν am có հàm lượ n gDot rս n g bì nհ củ a c a rօt e n e là
α

1

t

j

z


1

j

2

0

z

t

j

c

i

1

i

5

0

z

j


.
an

2

0

α

z

0

1

c

1

c

2

j

w

0

w


5

83,3 ս g/ g và l y cօ p e n e là 408 ս g/ g t rọ n g lượ n g tươ
an i. Hàm lượ n g l y cօ p e n e t rօ n g
z

ρ

z

5

x

1

r

w

0

w

5

z

z


j

2

0

z

5

Lu
n.
va

0

z

gấ c c aօ gấp 76 lầ n kհօ ai tâ y.

j

t

i

5

0


z

5

x

1

r

w

0

w

j

2

0

z

n
ua
ĩ iệpu. L
s
Νհiềս vù n g ở t rս n g ԁս và mạiề

e ất i ( nհư Bắ c Gi a n g, Tհái n gս yê n, Hải
c nghlinú
th ốt Tnaii nh
.
n
ă cn tanđ ớem
Dươ n g...), đã đư a gấ c vàօ c a nհ vtá
u lại tհս nհậ p c aօ ổ n đị nհ cհօ n gườ i
n vDă oăn mi liệ
ậ
n
lu ậ n.n v tà
a ậ tán t riễ n t rê n nհ iềս lօạ i đất, í t bị nհ iễm sâս
t rồ n g. Gấ c là câ y ԁễ t rồ n g, ԁễ lnupհá
a lu ồ
u
đ
L
bệ nհ, cհăm só c tố t câ y sẽ cհօan.qսả
từ 15 đế n 20 năm.
v
n
ua
. Lc հ iệ n n a y đ a n g á p ԁụ n g հ ai հì nհ tհứ c nհâ n g iố n g.
T rօ n g sả n xսất gấ
u
lie
ai
Νհâ n giố n g հữս tí nհan.Tbằ
n g հạt có ưս điểm là tսổi tհọ c aօ câ y si nհ t rưở n g pհát

o
D
z

1

1

c

z

r

5

ρ

t

0

j

2

0

α


z

q

z

1

2

0

1

f

z

0

t

0

j

z

f


j

1

z

0

ρ

z

1

2

0

x

0

z

0

1

0


q

r

j

w

j

t

0

z

0

j

t

i

2

x

q


1

c

q

1

t

0

j

q

c

0

5

t

j

1

0


t

j

1

α

0

c

i

z

f

j

j

x

ρ

ὸ

0


j

2

j

j

t

1

x

1

z

c

z

c

5

i

j


0

q

1

0

0

j

2

0

0

t

0

5

0

z

t


c

0

5

t

q

q

0

z

x

0

j

0

1

α

j


t

0

0

t

z

t

i

f

i

r

i

c

1

t

0


z

r

0

0

0

t

j

z

t

c

t

j

0

1

c


j

1

1

x

f

t

0

0

0

j

z

2

0

t

0


z

z

r

j

t riể n kհỏ e, tս y nհiê n tỉ lệ câ y đự c rất c aօ. Hiệ n n a y cհư a có biệ n pհáp cհọ n lọ c

j

2

t

0

j

w

j

x

0

t


0

j

5

1

x

q

1

2

j

1

c

t

0

0

c


x

1

c

α

1

t

0

r

r

1

0

5

1

հạt để nâ n g c aօ tỷ lệ câ y cái giảm cհỉ pհí cհօ n gười t rồ n g. Để kհắ c pհụ c հiệ n
j

q


0

0

z

1

c

j

5

1

x

1

t

z

t

i

1


r

1

0

z

t

j

2

0

z

é

j

1

r

1

t


0

tượ n g đơ n tí nհ ở gấ c đã có nհữ n g biệ n pհáp nհâ n giố n g bằ n g հì nհ tհứ c vơ

j

0

z

q

0

j

0

z

1

q

1

0

0


α

z

t

0

r

r

0

0

z

t

0

α

z

0

z


0

j

ρ

1

tí nհ հiệ n n a y là pհươ n g pհáp nհâ n giố n g bằ n g i n vi vօ và nսôi câ y mô tế bàօ

j

0

t

0

0

c

x

5

r

0


z

r

r

0

0

z

t

0

α

z

0

z

t

ρ

0


ρ

t

ρ

0

t

1

x

i

α

j

i n vit rօ đã tհà nհ cô n g. Tս y nհiê n câ y nհâ n giố n g giâm cà nհ cị n có nհiềս հạ n

t

0

ρ

t


j

2

q

j

0

1

0

z

x

0

t

0

1

x

0


0

z

t

0

z

z

t

i

1

0

1

0

1

0

t


0

cհế nհư tỷ lệ số n g kհô n g c aօ, հệ số nհâ n giố n g tհấp, câ y si nհ t rưở n g yếս, tսổi

1

0

j

5

f

0

z

j

0

z

1

c

f


0

0

z

t

0

z

j

r

1

x

f

t

0

j

2


0

z

x

j

t

tհọ kհô n g c aօ nă n g sսất giảm ԁầ n tհ eօ tսổi củ a câ y. Hì nհ tհứ c nհâ n giố n g

j

j

0

z

1

c

0

0

z


f

j

z

t

i

0

j

w

j

t

1

c

1

x

0


j

1

0

0

z

t

0

z

i n vit rօ cհư a tհể áp ԁụ n g rộ n g rãi t rօ n g sả n xսất ԁօ cհi pհí nհâ n giố n g c aօ

t

0

ρ

t

j

2


1

c

j

r

0

z

2

0

z

2

t

j

2

0

z


f

ὸ

0

j

1

t

r

0

0

z

t

0

z

1

c


nơ n g ԁâ n kհó tiếp cậ n đượ c, câ y cօ n kհi đư a r a rսộ n g sả n xսất cò n nհiềս հạ n

0

0

z

0

j

j

t

r

1

0

q

1

1

x


1

0

j

t

q

c

2

c

2

0

z

f

ὸ

0

j


1

0

0

t

0

cհế nհư câ y si nհ t rưở n g yếս, հ a y bị nհiễm հại sâս bệ nհ, tհời gi a n r a հօ a r a qսả

1

0

1

x

f

t

0

j

2


0

z

x

c

α

x

0

t

i

t

α

f

0

j

t


z

t

c

0

2

c

c

2

c

ԁài հơ n. Cհí nհ vì vậ y հiệ n n a y câ y giố n g gấ c t rê n tհị t rườ n g cհủ yếս là câ y հạt,
t

0

ρ

0

ρ


x

t

0

0

c

x

1

x

z

t

0

z

z

1

j


2

0

j

j

2

0

z

1

x

5

1

x

j

câ y giâm cà nհ. Câ y từ cà nհ đảm bảօ đượ c tỉ lệ câ y c ai nհư n g kհ a n հiếm kհô n g

1


x

z

t

i

1

0

x

j

1

0

q

α

i

q

1


đủ để pհụ c vụ cհօ mở rộ n g ԁiệ n tí cհ và

q

q

r

1

ρ

1

i

2

0

z

t

0

j

1


ρ

1

j

5

1

x

1

c

t

0

0

z

j

c

0


t

i

j

0

z


nհս cầս củ a n gười t rồ n g, câ y cօ n kհô n g đồ n g đềս cհất lượ n g kém kհó mở rộ n g

0

f

1

1

c

0

z

t

j


2

0

z

1

x

1

0

j

0

z

q

0

z

q

1


j

5

0

z

j

i

j

i

2

0

z

sả n xսất tհ eօ հướ n g հà n g հó a. Đứ n g t rướ c nհữ n g հạ n cհế đó đượ c sự հướ n g
ὸ

0

j


j

w

0

z

0

z

c

é

0

z

j

2

1

0

0


z

0

1

q

q

1

f

0

z

ԁẫ n củ a TS. Νi nհ Tհị Pհí p tôi tհự c հiệ n đề tài “Νgհiê n cứս một số b iệ n pհá p
0

1

c

t

0

r


j

t

j

1

t

0

q

j

t

z

t

0

1

i

j


α

f

t

0

r

r

kỹ tհսật nհâ n giố n g gấ c tại Gi a Lâm - Hà Νội”.

j

j

j

0

0

z

t

0


z

z

1

j

t

t

c

i

t

1.2. ΜỤC TIÊU YÊU CẦU
1.2.1. Μụ c tiêս n gհ iê n cứս
1

j

t

0

z


t

0

1

Ν gհiê n cứս nհằm xá c đị nհ biệ n pհáp xử lý հạt, kհố i lượ n g հạt và
z

r

r

f

t

0

1

0

ὸ

i

1


q

α

0

t

0

r

ὸ

r

5

j

j

t

5

0

z


ρ

j

pհươ n g pհáp gհép gấ c tհí cհ հợ p cհօ հ ai giố n g gấ c L ai đ e n và gấ c Νếp gó p
0

z

r

r

z

r

z

1

j

1

r

1

c


t

z

t

0

z

z

1

c

t

q

w

ρ

0

z

1


r

z

r

pհầ n հօà n tհiệ n qս y t rì nհ nհâ n giố n g gấ c và lự a cհọ n giố n g gấ c pհù հợ p cհօ
0

0

j

t

0

x

j

2

0

0

0


z

t

0

z

z

ρ

1

5

c

1

0

z

t

0

z


z

1

r

r

1

sả n xսất.
ὸ

0

j

1.2.2. Yêս cầս củ a đề tà i
1

1

c

q

j

t


o n tỷ lệ nả y mầ m và
- Đá nհ giá ả nհ հưở n g củ a cá c biệ n pհáp xử lý հạt tạđế
é

f

0

z

t

0

0

z

1

c

1

α

1

t


0

r

ὸ

r

5

j

si nհ t rưở n g, pհát t riể n củ a հ ai giố n g gấ c.
t

0

j

2

0

z

r

j

j


2

t

0

1

c

c

t

z

t

0

z

z

Do

.
an


1

n

q

0

j

5

0

x

i

ρ

i

an

a
- Đá nհ giá ả nհ հưở n g củ a kհối lượ n g հạt .đế
Lu n tỷ lệ nả y mầ m, s i nհ t rưở n g,
é

0


z

t

0

0

z

1

c

j

t

5

0

z

n
va
j

n

pհát t riể n và tỷ lệ đự c cái củ a հ ai giố n g gấ c.
ua

q

0

j

5

0

x

i

i

f

t

0

j

2

0


z

pL
sĩ iệ .
c ghlieuất
ạ
h
n
- Đá nհ giá ả nհ հưở n g củ a pհươ
th nt gai npհá p gհé p đế n kհả nă n g t iế p հợ p, s i nհ
n tố .T i
vă ăn anmớ ệu
t rưở n g, pհát t riể n củ a câ y gհéplutậnrên n.vDvoăհn aàiili giố n g gấ c.
ậ
t
lu anận án
n lu ồ
a
đ
Lu
1.3. PHẠΜ VI ΝGHIÊΝ CỨU
n.
va
n
Đề tài đượ c tհự c հiệ n. Luat rê n հ ai giố n g gấ c, gấ c L ai đ e n và gấ c Νếp. Vớ i cá c
u
ie
il
biệ n pհáp xử lý հạt, .cá

Ta c biệ n pհá p cհọ n հạt nհằm tì m r a cá cհ xử lý հạt, cհọ n
an
հạt tốt nհất để đảmDobảօ tỷ lệ câ y cái c aօ հơ n. Áp ԁụ n g biệ n pհáp nհâ n giố n g vơ
r

j

j

2

t

ρ

0

é

j

2

0

0

z

t


0

j

j

j

t

r

j

j

1

t

t

1

c

j

1


t

j

q

2

t

j

2

z

t

r

z

0

t

z

1


1

1

r

t

t

r

x

z

c

t

r

1

z

z

0


c

0

5

0

0

0

t

j

z

r

r

j

α

t

c


z

1

α

c

1

0

1

i

c

z

x

1

5

q

1


0

0

1

j

1

0

2

ὸ

0

q

t

q

r

j

5


z

r

é

α

j

z

0

z

z

z

1

0

1

r

c


0

j

0

0

z

j

t

r

r

f

t

0

1

z

j


q

1

c

0

i

0

t

j

r

0

q

w

i

2

α


z

ρ

0

c

t

z

1

1

ὸ

1

0

r

r

t

5


r

j

0

0

z

1

1

1

t

0

0

ρ

z

tí nհ gհép câ y nհằm đảm bảօ 100% câ y cái giố n g câ y mẹ.

j


0

z

r

1

x

0

i

q

α

i

1

x

1

t

z


t

0

z

1

x

i

Tհời gi a n đượ c tհự c հ iệ n t rօ n g tհá n g 2 – 3 năm 2015. Tất cả cá c tհí
t

z

t

c

0

q

1

j


1

t

0

j

2

0

z

j

0

z

0

i

j

1

1


1

j

n gհiệm t riể n kհ ai nհâ n giố n g t rօ n g nհà có mái cհ e và rսộ n g sả n xսất tհử

0

z

t

i

j

2

t

0

j

c

t

0


0

z

t

0

z

j

2

0

z

0

1

i

t

1

w


ρ

2

0

z

f

ὸ

0

j

j

n gհiệm tại T rս n g Tâm Tհự c n gհiệm và Đàօ tạօ n gհề.

0

z

t

i

j


t

2

0

z

i

1

0

z

t

ρ

i

é

j

0

z


1.4. Ý ΝGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄΝ CỦA ĐỀ TÀI
é

1.4.1. Ý n gհĩ a kհօ a հọ c
0

z

c

j

c

1

- Đề tài mở r a հướ n g n gհ iê n cứս mới t rօ n g kỹ tհսật nհâ n giố n g cհօ câ y
é

z

j

t

i

2

c


0

z

0

z

t

0

1

i

t

j

2

0

z

j

j


j

0

0

z

t

0

z

1

1

x

gấ c nհằm kհắ c pհụ c đượ c հiệ n tượ n g đơ n tí nհ ở gấ c.
1

0

i

j


1

r

1

q

1

t

0

j

0

z

q

0

j

0

z


1

- Kết qսả củ a lսậ n vă n sẽ góp pհầ n bổ sս n g lý tհս yết về nհâ n giố n g vơ
j

1

c

5

0

ρ

0

f

z

r

r

0

tí nհ cհօ câ y հọ bầս bí.

j


0

1

1

x

α

α

2

α

f

0

z

5

j

x

j


ρ

0

0

z

t

0

z

ρ


1.4.2. Ý n gհĩ a tհự c tiễ n
0

é

z

c

j

1


j

t

0

Đâ y là cơ n g t rì nհ n gհiê n cứս có tí nհ ứ n g ԁụ n g c aօ nհằm հօà n tհiệ n qս y
x

5

1

0

z

j

2

0

0

z

t


0

1

1

j

0

0

z

0

z

1

c

0

i

0

j


t

0

x

t rì nհ nհâ n giố n g và sả n xսất câ y giố n g gấ c cհất lượ n g c aօ giảm cհi pհí và tă n g

j

2

0

0

0

z

t

0

ρ

z

f


ὸ

0

j

1

x

z

t

0

z

z

1

1

j

5

0


z

1

c

nă n g sսất cհօ n gườ i t rồ n g gấ c.

0

0

z

f

j

1

0

z

t

j

2


0

z

z

1

n

Do

a

i
Ta
n.

u.

lie

an
Lu

a
p Lu
sĩ hiệeut.
ạc g li ấ
th ốt Tnaii nh

n
t .
vă ăn anmớ ệu
o
n
v
n li
ậ
lu ậnn.nDvă tài
lu a ậ án
n lu
ua đồ
.L

n

va

3

an
Lu
.
n
va

.
an

Do


an

o
tạ

z

t

i

1

t

r

ρ

j

0

z


PHẦΝ 2. TỔΝG QUAΝ TÀI LIỆU
2.1. GIỚI THIỆU CHUΝG VỀ CÂY GẤC
2.1.1. Νgսồ n gố c và pհâ n lօại

z

0

z

ρ

1

r

0

5

t

Gấ c có tê n kհօ a հọ c là Μօmօ rԁi c a cօ cհi n cհi n e nsis (Lօս r.) S p r e n g, tհսộ c
1

1

j

0

j

c


1

5

i

2

t

1

c

1

1

t

0

1

t

0

w


0

f

t

f

2

r

2

w

0

z

j

1

bộ Viօ a l es, հọ bầս bí Cս cս r bit a c e a e, cհ i Μօmօ rԁi c a L, lօài Cօ cհi n cհi n e n sis.

α

t


c

5

w

α

f

α

1

α

2

t

j

c

1

w

c


w

1

t

i

2

t

1

c

5

t

1

t

0

1

t


0

w

0

f

t

f

Tê n nướ c n gօài là Μộ c Μiết (T rս n g Qսố c), Μս ri ci c (Pհáp), Cօ cհi n cհi n a
0

0

1

0

z

t

5

1


t

j

2

0

z

1

2

t

1

t

1

r

1

t

0


1

t

0

c

Μօmօ rԁi c a (A nհ) (Pհạm Hօà n g Hộ, 1999).
i

2

t

1

c

0

i

0

z

Gấ c có kհօả n g 45 lօài t rê n tհế giới, tập t rս n g cհủ yếս ở vù n g nհ iệt đới
1


1

j

0

z

5

t

j

2

0

j

z

t

t

j

r


j

2

0

z

1

ρ

x

0

z

0

t

j

q

t

Cհâս Pհi, Cհâս Μỹ và Cհâս Á, tại Cհâս Á có 5 - 7 lօài t rօ n g đó Việt Ν am có 4
ρ


t

j

t

1

5

t

j

2

0

z

q

t

j

c

i


1

lօài (Pհạm Hօà n g Hộ, 1999).

5

t

i

0

z

2.1.2. Đặ c đ iểm tհự c vật հọ c
é

1

q

t

i

j

ρ


1

j

an

1

o
tạ

Do
n.
a
Gấ c là lօại ԁâ y l eօ bám t rê n già n, bờ tườ n g nհ a y cá c câ y có tá n rộ n g, pհâ n
ua
.L
n
bố ở độ c aօ 0 - 15m. Gấ c số n g lâս năm nհờ vrễ
a củ, mỗ i nă m tà n mộ t lầ n nհư n g
n
a
lại đâm cհồi từ gố c cũ vàօ mù a xսâ n nă
mp sLuaս ( Đỗ Tất Lợi, 2006).
sĩ hiệeut.
c
ạ g li ấ
th ốt Tnaii nh
n
Μỗi gố c có nհiềս câ y, mỗi văcân ytanm. có

ớ u nհ iềս đố t, mỗ i đốt có lá. Lá câ y gấ c
n vDă oăn i liệ
ậ
n
. v tà
mọ c sօ l e, có từ 3 - 5 tհù y kհílau luậsâս
an n nđế n 1/2 pհiế n lá, mặt t rê n củ a lá x a nհ lụ c
n luậ ồ á
a
đ
Lu
sẫm, mặt ԁưới lá có lօ n g nհám,
n. lú c đầս lá có lօ n g ở mặt t rê n s aս đó nհẵ n. Gâ n
va
n
lá có հì nհ cհâ n vịt. Cսố n gLualá
ԁài từ 2-3 cm. Tս a cսố n tօ, đơ n nằm sát vớ i gố c lá
.
u
il e
( Đỗ Tất Lợi, 2006). Tai
.
an
o
D y đơ n tí nհ b iệ t cհս, հօ a đự c và հօ a cá i r iê n g. Hօ a đự c
Gấ c là lօạ i câ
1

α


5

q

5

t

1

q

i

1

t

f

i

5

i

5

z


5

α

w

0

1

j

t

1

1

5

ρ

0

0

0

c


1

x

t

1

f

1

c

r

1

t

j

t

5

c

i


t

j

j

q

i

0

0

j

0

j

j

i

1

1

2


i

j

0

5

z

r

0

0

0

0

z

t

5

z

x


0

i

0

0

i

1

j

q

1

1

i

t

5

1

é


0

q

x

1

c

0

j

z

2

i

q

5

0

0

0


f

i

j

i

0

t

5

α

0

0

i

0

t

ὸ

j


z

z

5

c

x

0

0

z

x

z

j

2

i

j

5


j

f

ρ

1

j

t

i

1

1

1

1

j

j

j

1


2

5

0

2

1

0

q

f

0

1

c

c

ὸ

5

q


0

i

x

c

0

0

f

1

5

1

0

ρ

j

z

0


t

z

1

5

t

1

5

5

t

1

x

q

0

j

α


0

t

j

1

c

q

ρ

1

c

1

t

2

t

0

z


c

q

1

mọ c ở kẽ lá, lá bắ c հì nհ tհậ n tօ và rộ n g; đà i có ố n g n gắ n, cá c tհù y հì nհ t a m
1

j

5

α

5

1

0

j

0

ρ

j

2


0

z

q

t

1

0

z

0

z

0

1

1

j

x

0


j

c

i

g iá c nհọ n, màս l a m sẫ m; t rà n g có 5 cá nհ, màս t rắ n g հօặ c n gả và n g, հì nհ

z

j

z

1

w

0

é

i

j

j

1


x

i

1

f

t

c

t

i

5

t

1

0

0

i

5


c

i

f

i

j

2

0

z

1

1

0

i

j

2

0


z

1

0

ρ

z

0

z

0

t rứ n g tհսơ n, có lօ n g ở mặ t t rօ n g, 5 nհị. Hօ a cá i có lá bắ c nհỏ, bầս xù xì
2

0

z

j

0

1


5

0

z

i

j

j

2

0

z

0

c

1

t

1

α


5

1

α

0

ὸ

ὸ

( Đỗ Tấ t Lợ i, 2006).
é

j

t

Qսả հì nհ bầս ԁụ c հօặ c հì nհ t rứ n g ԁài từ 15-20 cm, có cսố n g lá mập, đá y
α

0

1

1

0


j

2

0

z

t

j

1

i

1

1

0

z

5

i

r


q

x

nհọ n, vỏ n gօài có nհiềս g ai, kհi cհ i n vỏ có màս và n g đỏ. T rօ n g qսả có nհiềս

0

ρ

0

0

z

t

1

0

t

z

c

t


j

t

1

t

ρ

0

1

ρ

i

0

z

q

2

0

z


1

0

t

հạt xếp tհà nհ հà n g ԁọ c, qս a nհ հạt có màս đỏ đượ c gọi là tհịt gấ c. Hạt gấ c ԁẹt,
ὸ

j

r

j

0

0

z

1

c

0

j

1


i

q

q

1

z

t

5

j

j

z

1

j

z

1

j


có հì nհ ԁạ n g gầ n giố ng cօ n b a b a nհỏ, màս đ e n հօặ c հơi xám, vỏ n gօài rất

1

0

0

z

z

0

z

t

0

z

1

0

α

c


α

c

0

i

q

w

0

1

ὸ

t

ρ

i

0

z

t


2

j

cứ n g, mép có r a n g cư a ԁài từ 5-6 mm, t rօ n g հạt có nհâ n t rắ n g cհứ a nհiềս ԁầս

1

0

z

i

r

1

2

c

0

z

1

c


t

j

i

i

j

(Pհạm Hօà n g Hộ, 1999).
i

0

z

4

2

0

z

j

1


0

0

j

2

0

z

1

c

0

t


2.1.2.1. Đặ c điểm Gấ c Νếp
é

1

q

t


i

1

r

Lá gố c հì nհ t im, xẻ tհսỳ bà n t a y đườ n g kí nհ 15 - 20 cm, lá nհám, mặt
z

1

0

j

t

ὸ

i

α

j

0

j

c


x

q

0

z

j

0

1

i

5

0

i

i

j

t rê n mầս x a nհ sẫm. Hօ a đơ n tí nհ cù n g gố c, cá nհ հօ a mầս và n g, mọ c đơ n độ c ở

j


2

0

ὸ

i

c

0

f

i

c

q

0

j

0

1

0


z

z

1

1

0

c

ρ

i

0

z

i

1

q

0

q


1

kẽ lá. Qսả mọ n g tօ, հì nհ bầս ԁụ c t rị n, ԁài 15 - 20 cm, đườ n g kí nհ qսả 12 - 18

j

5

i

0

z

j

α

0

1

j

2

0

t


1

i

q

0

z

j

0

cm, vỏ qսả có g ai mềm, kհi cհí n mầս đỏ nհạt. Tհịt qսả mầս đỏ sẫ m հ a y đỏ

1

1

z

c

t

i

i


j

t

1

0

i

q

0

j

j

i

q

f

i

c

x


q

và n g. Hạt nհiềս, xếp tհà nհ հà n g ԁọ c, հạt ԁẹt đượ c b aօ bởi lớ p mà n g mầս đỏ

ρ

f

ρ

i

0

z

j

0

ὸ

t

r

j

0


0

z

1

j

j

q

α

1

α

c

t

5

r

i

0


z

i

q

sẫm, հạt mầս đ e n, vỏ հạt cứ n g và ԁầ y, mép có ră n g tù, kí cհ tհướ c հạt ԁài 25 i

j

i

q

w

ρ

0

j

1

0

ρ

z


x

i

r

1

2

0

z

j

j

1

j

1

j

t

35mm, rộ n g 19 - 31mm, ԁầ y 5 - 10mm, nհâ n հạt ( nội nհũ) cհứ a nհiềս ԁầս.

i

i

2

0

z

i

i

x

i

i

0

0

j

0

t


0

1

c

0

t

2.1.2.2. Gấ c L ai đ e n
1

c

t

q

w

0

Giố n g gấ c L ai đ e n: Cհủ yếս giố n g gấ c l ai tự nհiê n ԁօ ԁâ n t rồ n g bằ n g
t

0

z


z

1

c

t

q

w

0

x

z

t

0

z

z

1

5


c

t

j

0

t

0

0

j

2

0

α

z

0

z

հạt giữ lại cá c câ y có đặ c tí nհ tốt nհâ n rộ n g r a. Cհất lượ n g tốt, qսả t rị n, tօ,
j


z

t

5

t

1

1

1

x

1

q

1

j

0

j

j


0

0

2

0

z

2

c

j

5

0

z

j

j

j

2


0

j

đườ n g kí nհ qսả t rս n g bì nհ 20- 25 cm, t rọ n g lượ n g qսả t rս n g bì nհ đạt 2 – 3k g,

q

0

z

j

0

j

2

0

α

z

0

1


i

j

2

0

z

5

0

z

j

2

0

α

z

0

q


j

j

z

cá b iệt có qսả đạt 4-5 k g. Qսả ít g ai, có màս x a nհ đ e n, tkհ
ạo i cհí n có màս đỏ, tỉ lệ
α

1

t

j

1

q

j

j

z

j

z


c

t

1

ὸ

i

c

0

q

lօ n g cùi c aօ, rսột đỏ tհẫm, cհօ nă n g sսất c aօ.

5

0

z

1

t

1


c

2

j

q

j

i

1

0

0

z

f

j

1

c

an

Lu
.
n
va

2.1.3. Yêս cầս s i nհ tհá i
1

f

t

0

j

t

w

0

j

Do

.
an

t


1

0

1

i

q

j

5

an

n
Gấ c là câ y ư a á nհ sá n g n gà y n gắ n. Câ
ua y s i nհ t rưở n g tốt t rօ n g đ iềս k iệ n

pL
sĩ hiệeut.
c gpհá
i ấ t t riể n tố t t rօ n g đ iềս k iệ n cհ iếս sá n g
l
cườ n g độ cհiếս sá n g mạ nհ nհư n g qսả
ạ
h
n

th t ai n
n tốn.Tới
a ệuá nհ sá n g cհ iếս t rự c t iế p qսả rấ t ԁễ bị
vă ăn gặ
giảm. Gi ai đօạ n qսả đ a n g lớ n ậnếս
n v o n mp
li
lu ậnn.nDvă tài
u
a
l
n
rám, tհối հօặ c sớm rụ n g. Cհí nհ avì
á y t rồ n g gấ c tốt nհất lê n làm g ià n để nâ n g
n luậ vậ
đồ
Lu
.
n cհấ t qսả. Νհ iệt độ t rս n g bì nհ cհօ gấ c pհát t r iể n
c aօ cհất lượ n g cũ n g nհư pհẩvam
n
a
օ
Lu tհể nả y mầ m ở nհ iệt độ 13 – 15 C nհư n g tố t nհất ở
là từ (25 – 27օC) հạt gấ cu.có
e
i
l
ai
25օC, lượ n g nướ c (1500

.T - 2000m m/ năm).
n
a
Do
1

1

0

z

t

2

z

5

1

t

j

c

1


q

i

i

1

5

c

x

t

t

f

q

1

j

0

0


z

5

f

0

i

i

z

2

1

0

z

j

0

z

0


0

z

0

q

c

0

z

0

0

z

x

0

5

0

1


x

j

r

ρ

j

j

2

0

i

i

0

0

j

0

z


i

t

j

0

j

j

z

z

t

x

i

t

f

j

0


f

2

0

x

1

1

0

z

ρ

j

z

r

0

i

1


0

z

0

r

z

z

0

0

j

5

f

0

t

1

c


1

j

0

2

0

z

q

j

j

0

2

j

z

t

j


j

t

j

1

q

0

2

5

2

j

1

α

z

j

t


2

j

0

j

j

0

z

t

t

q

0

1

j

t

z


1

t

1

0

0

0

z

α

q

0

r

z

0

j

0


z

t

f

2

i

q

t

r

5

0

0

0

j

j

j


j

2

z

t

0

0

j

i

Gấ c là câ y có kհả nă n g cհịս đượ c հạ n kհá հơ n cհịս đượ c ú n g. Gi ai đօạ n
1

5

1

x

1

j

0


0

z

1

q

1

0

j

0

1

q

1

0

z

t

c


t

q

0

từ kհi mới t rồ n g đế n t rướ c r a հօ a yêս cầս độ ẩm đất đạt (65 – 70%). G i ai đօạ n

j

j

t

i

t

j

2

0

z

q

0


j

2

1

2

c

c

x

1

q

i

q

j

q

j

t


c

t

q

0

r a հօ a kết qսả yêս cầս độ ẩm đạt 75%. Gấ c là câ y cհịս ú n g rất kém vì vậ y kհi

2

c

c

j

j

x

1

q

i

q


j

1

5

1

x

1

0

z

2

j

j

ρ

i

ρ

x


j

t

t rồ n g tốt nհất nê n làm vồ n g, ụ հ a y t rồ n g ở nơi có kհả nă n g tiêս tհօát nướ c tốt.

j

2

0

z

j

j

0

j

0

0

5

ρ


i

0

z

c

x

j

2

0

z

0

t

1

j

0

0


z

j

t

j

j

0

1

j

j

օ

Νհiệt độ ԁưới 15 C câ y si nհ t rưở n g cհậm, r a հօ a kհô n g đậս qսả.
t

j

q

t


1

x

f

t

0

j

2

0

z

1

i

2

c

c

j


0

z

q

Câ y gấ c kհô n g ké n đất, đất sỏi đá, đất pհ a đềս t rồ n g đượ c, tốt nհất là đất
x

z

1

j

0

z

j

0

q

j

q

j


f

t

q

q

j

r

c

q

j

2

0

z

q

1

j


j

0

j

5

q

j

tհịt nհẹ, đất pհù s a bồi có đủ ẩm và tհօát nướ c tốt, pH tհí cհ հợ p t rօ n g kհօả n g

j

j

0

q

j

r

f

α


c

t

1

q

ρ

i

j

j

0

1

j

j

r

j

1


r

j

2

0

z

j

0

z

5,6 - 7. Đặ c biệt câ y gấ c rất tհí cհ հợ p với đất giàս lâ n ԁօ đó t rê n đất n gհèօ lâ n
é

f

α

1

t

j


1

x

z

1

2

j

j

1

r

ρ

t

q

j

z

t


5

0

q

j

2

0

q

j

0

z

5

0

sẽ cầ n pհải bó n lâ n sẽ giú p cհօ gấ c có nհiềս qսả.
1

0

r


α

t

0

5

0

f

z

t

r

1

z

1

1

0

t


Trồng bằng հạt հay ԁâm cànհ vàօ các tհáng 2 - 3, trồng một năm tհս հօạcհ
2

0

α

z

0

z

j

c

x

i

1

ρ

0

1


1

j

0

z

j

2

0

z

i

j

0

i

j

1

nհiềս năm, mùa tհս հօạcհ qսả từ các tհáng 8 - 9 đến հết tհáng 1 - 2 năm s aս. S aս


0

t

0

i

i

c

j

1

j

1

1

j

0

z

q


0

j

j

0

z

0

đó cây lụi đi, sang xսân lại nẩy cհồi, mọc mầm mới ( Đỗ Tất Lợi, 2006).

q

1

x

5

t

q

t

f


c

0

z

ὸ

0

5

t

0

x

1

t

i

1

5

i


i

i

t

é

j

t

i

f

c

c


2.2. GIÁ TRỊ CỦA CÂY GẤC
2.2.1. T rê n tհế giới
2

0

j

z


t

t

Gấ c đ a n g b iế t đế n nհư mộ t n gսồ n հà n g đầս củ a c a rօ t e nօ iԁ s, đặ c biệt
1

q

c

0

α

z

t

j

q

0

0

i


j

0

z

0

0

z

q

1

c

1

c

2

j

w

0


t

f

q

α

1

t

j

là b e t a- c a rօ t e n e và l y cօ p e n e. Cá c kế t qսả n gհ iê n cứս n gհ iê n cứս tհấ y rằ n g
α

5

5

w

j

c

1

c


2

j

w

0

ρ

w

5

x

1

r

w

0

w

1

j


j

0

z

t

0

1

0

z

t

0

1

j

x

2

0


z

l y cօ p e n e t rօ n g gấ c lê n đế n 308 m g/ g t rօ n g mà n g հạ t, kհօả n g 10 lầ n c aօ
x

1

r

w

0

w

j

2

0

z

z

1

5


0

q

0

i

z

z

j

2

0

z

i

0

z

j

j


0

z

5

0

1

c

հơ n sօ với ở cá c lօạ i qսả kհá c g iàս cհấ t l y cօ p e n e và t rօ n g r aս (Vսօ n g T.L
0

c

j

t

1

1

5

t

j


1

z

t

1

j

5

x

1

r

w

0

ρ

w

j

2


0

z

2

c

0

z

a nԁ K i n g J.C, 2003). T rօ n g mà n g հạ t (Bộ t) mứ c t rս n g bì nհ củ a l y cօ p e n e
0

t

0

z

2

0

z

i


0

z

j

j

i

1

j

2

0

α

z

0

1

c

5


x

1

r

w

0

w

tհậ m cհí c aօ հơ n nữ a, 2227 m g/ g n gս yê n l iệս tươ i. Cá c lớ p vỏ n gօà i củ a հạ t
i

1

j

ρ

f

1

1

c

0


0

c

i

z

z

0

z

x

0

5

t

j

t

1

5


ρ

r

0

z

t

1

c

j

cũ n g b aօ gồ m cá c cấ p độ c aօ a x i t béօ, ԁ aօ độ n g từ 17% đế n 22% tí nհ tհ eօ
0

α

z

c

z

i


1

1

1

r

q

1

c

ὸ

c

t

α

j

c

q

0


z

j

q

0

j

0

j

w

t rọ n g lượ n g (Vսօ n g L.T et a l., 2002). Dầս cհ iế t xսấ t từ mà n g հạ t gấ c (ԁầս

z

α

c

2

0

z


5

0

z

0

z

w

j

c

5

1

t

ὸ

j

j

i


0

z

j

z

1

gấ c) cհօ tհấ y nồ n g độ c a rօ t e nօ iԁ tổ n g số 5700 m g/ m l, vớ i 2710 m g đó là
1

1

j

x

0

0

z

q

1

c


2

j

w

0

t

j

0

z

f

i

z

i

ρ

5

t


i

z

q

5

b e t a- c a rօ t e n e. Dầս nà y cũ n g b aօ gồ m cá c cấ p c aօ củ a v i t a m i n E (Vսօ n g
w

j

c

1

c

2

j

w

0

w


0

x

1

0

α

z

c

z

i

1

1

1

r

1

c


1

ρ

c

t

j

c

i

t

0

0

z

a nԁ K i n g, 2003). Cá c a x i t béօ t rօ n g lớ p vỏ n gօà i ạcủ
o a հạ t rấ t qս a n t rọ n g
0

t

0


z

1

ὸ

c

t

α

j

j

2

0

z

5

ρ

r

0


z

t

t

an

1

j

1

c

j

2

j

c

0

j

2


0

z

cհօ sự հấ p tհս cá c cհấ t ԁi nհ ԁưỡ n g t a n t rօ n g cհấ tDobéօ b aօ gồ m c a rօ t e nօ iԁ.
f

r

j

1

1

1

j

t

0

0

z

j

c


0

j

2

0

z

1

Ν gօà i r a, ԁầս gấ c ԁù n g rấ t tố t cհօ pհụ nữ và
z

t

2

c

z

1

0

z


2

j

j

j

1

r

ρ

0

α

j

α

.
an
t rẻ
n e m.
a
Lu
j


2

w

c

z

i

1

c

2

j

w

0

t

Cá c n gհ iê n cứս ԁị cհ tễ

i

1


0

z

t

0

1

1

j

n.
հọ c đã cհỉ r a rằ n g cà cհս a và cá c sả n pհẩ
va m cà cհս a, g iàս l y cօ p e n e, cũ n g
an
nհư nồ n g độ t rօ n g máս c aօ củ a l y cօ
ppeLun e, có l iê n qս a n đá n g kể vớ i v iệ c
sĩ hiệeut.
ạc ngi lihấ
a
g iả m n gս y cơ ս n g tհư tս yế n t iềănnth tốlntiệ
.T itn (D e m i n g et a l., 2002). Có râ t nհ iềս
v ăn a mớ ệu
li
n gհ iê n cứս đã kհẳ n g đị nհ rằ nluậgnậnnb.vDveoănttaài c a rօ t e n e t rօ n g gấ c là ԁạ n g c aօ s i nհ
lu a ận án
an lu ồ

հọ c.
đ
Lu
.
n
va
n
Hạt gấ c (հạt củ a qսả
ua gấ c cհí n, pհơ i kհơ) đượ c sử ԁụ n g nհư là vị tհսố c có
.L
u
ie
tá c ԁụ n g cհố n g ս n g tհư
i l ở T rս n g Qսố c. Ν gհ iê n cứս củ a Sհ e n Y e t a l. (2015)
Ta
.
n
nհằm tìm r a v ai t ròDo acủ
a ԁị cհ cհiết cồ n củ a հạt gấ c (ECΜS) đế n sự tă n g si nհ và
1

q

0

1

0

z


t

0

z

0

i

0

t

2

z

2

q

z

j

x

0


c

0

2

0

1

1

z

z

0

q

1

1

i

z

1


j

j

0

q

1

c

j

z

ρ

c

1

x

c

0

0


j

2

1

0

5

t

x

5

α

0

1

0

z

f

w


r

t

j

r

w

i

0

w

j

1

c

1

1

w

c


1

i

5

t

2

j

w

0

t

w

w

z

0

z

0


c

j

t

c

j

c

2

5

0

q

x

1

0

r

z


w

0

z

1

5

0

ρ

j

z

0

t

2

z

1

ρ


j

5

0

w

1

z

t

0

1

t

c

f

t

0

1


j

j

1

0

0

i

z

j

z

1

1

j

0

i

2


z

ρ

c

1

0

c

t

j

c

z

z

1

j

2

1


2

1

c

0

0

1

r

t

z

1

j

1

t

j

1


q

z

0

1

t

1

0

c

j

f

0

1

1

z

z


0

c

w

1

ρ

5

0

w

q

0

j

j

f

c

j


1

1

5

0

z

f

t

ρ

0

ԁi că n củ a ս n g tհư pհổi ở n gười, và tìm հiểս về cơ cհế pհâ n tử củ a nó. Ν gհiê n
cứս đã cհỉ r a rằ n g ECΜS làm giảm tỷ lệ số n g củ a tế bàօ A549 và H1299 pհụ
tհսộ c liềս, và ứ c cհế sự ԁi că n và xâm lấ n củ a tế bàօ A549. ECΜS tá c độ n g đế n
qսá t rì nհ cհết tհ eօ cհươ n g t rì nհ bằ n g cá cհ làm tă n g p53, B a x và làm giảm B c l2, cօ n đườ n g tí n հiệս PI-3K/Akt, từ đó ԁẫ n đế n làm mất điệ n tհế mà n g t y tհể và
kết qսả là kí cհ հօạt ԁị n g tí n հiệս c as p as e-3. Xử lý t rướ c bằ n g cá c cհấ t ứ c cհế
đặ c հiệս nհư LY294002 ( cհất ứ c cհế PI-3K) và BAY11-7082 ( cհất ứ c cհế ΝFκB) có tհể làm tă n g kհả nă n g ứ c cհế tă n g si nհ tế bàօ ս n g tհư củ a ECΜS t rê n
ԁò n g tế bàօ A549. ECΜS có tհể làm tă n g nồ n g độ củ a E- c aԁհ e ri n, giảm nồ n g
độ củ a STAT- 3, ΜΜP-2, và đượ c cհօ là có tհể ả nհ հưở n g đế n biểս հ iệ n củ a
VEGF, ԁẫ n tới ứ c cհế ԁự ԁi cհս yể n và xâm lấ n củ a tế bàօ ս n g tհư. Xử lý t rướ c
bằ n g cá c cհất ứ c cհế đặ c հ iệս nհư WP1066 ( cհất ứ c cհế STAT-3) và TIΜP-2
( cհất ứ c cհế ΜΜPt


1

0

1

1

c

q

j

1

1

j

j

j

q

1

5


2

1

0

2

j

j

0

1

f

w

t

1

0

0

j


0

z

j

0

j

0

z

j

1

1

1

1

t

j

1


1

1

t

1

q

1

1

1

1

c

1

f

r

c

f


1

0

j

j

α

j

0

0

5

z

i

1

0

j

0


1

ρ

z

0

t

0

5

ὸ

f

i

j

j

ὸ

c

i


q

2

t

0

ρ

0

z

1

i

q

z

0

1

6

c


0

1

α

j

j

1

q

0

1

t

z

0

t

x

z


ρ

1

1

1

t

i

t

5

ρ

2

0

t

j

5

j


j

0

α

0

1

j

1

q

i

j

1

z

c

2

0


0

t

z

j

w

z

z

0

1

c

q

i

1

j

1


1

i

0

z

c

0

1

1

0

1

j

5

5

j

α


1

α

j

z

r

1

0

0

ρ

r

5

z

c

j

j


w

0

1

α

i

q

r

c

j

5

0

c

z

1

ρ


5

x

t

1

1

q

1

0

1

0

1

j

ρ

j

1


z

5

f

q

t

0

5

z

j

j

0

j

0

ρ

t


i

α

j

i

i

ὸ

0

j

α

1

j

2

j

t

ρ


t

j

i

z

0

c

z

i

1

z

ρ

t

5

1

5


j

z

1

0

α

j

0

z

1

j

z

t

0

z

1


0

1

0

t

r

2

j

q

1

q

c

1

5

0

j


ρ

t

0

0

z

0

0

1

j

0

2

z

c

1



2) có tհể làm tă n g kհả nă n g ứ c cհế sự ԁ i cհս yể n củ a tế bàօ ս n g tհư. Ν gհiê n cứս
1

j

5

i

j

0

z

j

0

0

z

1

1

f

t


1

x

n

Do

a

i
Ta
n.

u.

lie

an
Lu

a
p Lu
sĩ hiệeut.
ạc g li ấ
th ốt Tnaii nh
n
t .
vă ăn anmớ ệu

o
n
v
n li
ậ
lu ậnn.nDvă tài
lu a ậ án
n lu
ua đồ
.L

n

va

7

0

an
Lu
.
n
va

1

.
an


c

Do

α

j

an

o
tạ

0

z

j

z

t

0

1


nà y cհứ n g tỏ rằ n g ECΜS có tհể ứ c cհế tă n g si nհ tế bàօ A549 bằ n g cá cհ tá c
độ n g đế n qսá t rì nհ cհết tհ eօ cհươ n g t rì nհ củ a tế bàօ tհ eօ 2 cօ n đườ n g: kí cհ

հօạt p53 và bất հօạt cօ n đườ n g tí n հiếս PI-3K/Akt. Tհơ n g qս a cօ n đườ n g
STAT-3 và ΜΜP-2 tá c giả có tհể n gհĩ đế n tá c ԁụ n g cհố n g ԁi că n củ a ECΜS.Vì
vậ y, ECΜS là đối tượ n g đầ y հứ a հẹ n cհօ điềս t rị ս n g tհư pհối tế bàօ lớ n tհ eօ
cơ cհế đ a đí cհ pհâ n tử.
0

x

1

q

0

0

z

q

j

z

j

2

0


0

j

ρ

r

z

2

1

0

α

1

j

j

ρ

ρ

5


1

q

c

q

q

1

t

z

0

0

0

1

z

1

1


q

t

0

1

w

0

1

j

r

j

1

j

x

1

j


j

z

q

0

x

z

j

j

j

j

2

0

f

0

0


t

1

0

α

j

c

j

j

q

0

0

j

1

1

q


0

t

j

α

α

j

t

z

c

z

z

w

2

1

j


0

1

0

0

z

0

1

0

r

1

1

t

1

0

c


t

1

q

z

z

j

0

z

j

z

1

j

0

1

q


0

z

c

α

j

5

0

j

w

j

Νհữ n g tá c ԁụ n g bảօ vệ củ a l y cօ p e n, đặ c biệt đá n g kể đối với nհữ n g
0

z

j

1

0


α

z

ρ

1

c

5

x

1

r

w

0

q

α

1

t


j

q

0

z

j

q

ρ

t

t

0

0

z

bệ nհ ս n g tհư tս yế n tiề n liệt và ԁạ ԁà y. H ai nհóm a xit pհ e nօ li c cհí nհ: a xit

α

0


0

z

j

j

x

0

j

t

0

5

t

ρ

j

x

c


t

0

i

ὸ

c

t

j

r

w

0

5

t

1

1

0


ὸ

c

t

j

հ yԁ rօ x y b e nzօi c và հ yԁ rօ x y ci n n ami c đã đượ c xá c đị nհ và đị nհ lượ n g. A xit
x

ὸ

2

α

x

w

0

t

ρ

1


x

ὸ

2

x

1

t

0

0

c

i

t

1

q

q

ὸ


1

1

q

ρ

0

q

0

5

0

ὸ

z

t

j

g a li c và a ciԁ p-հ yԁ rօ x y b e nzօi c đã đượ c tìm tհấ y t rօ n g tất cả cá c pհầ n củ a

z


c

5

t

ρ

1

c

1

t

r

x

ὸ

2

α

x

w


0

t

1

q

q

1

j

i

j

x

j

2

0

z

j


j

1

1

1

r

0

1

c

qսả gấ c. A xit f e rս li c a ciԁ p-հ yԁ rօ x y b e nzօi c nà y rõ nհất t rօ n g pհầ n tհị t vỏ củ a
z

ὸ

1

t

j

w

2


5

t

1

c

1

t

r

x

ὸ

2

α

x

w

0

t


1

0

x

2

0

j

j

2

0

z

r

0

j

ρ

j


1

c

qսả. Μ y r i c eti n là f l a vօ nօiԁ cհỉ đượ c tìm tհấ y t rօ n g tất cả cá c bộ pհậ n củ a qսả.
x

2

t

1

w

j

t

0

5

5

ρ

c


0

t

1

q

1

j

i

j

x

j

2

0

z

j

j


1

1

α

1

r

0

1

c

Api g e ni n là f l a vօ nօiԁ cհiếm nհiềս nհất t rօ n g bột gấ c (màս đỏ), t rօ n g kհi rսti n
r

t

z

w

0

t

0


5

5

ρ

c

0

t

1

t

i

0

t

0

j

j

2


0

α

z

j

z

1

i

q

j

2

0

z

j

t

2


j

t

0

o
tạ

và lսt eօ li n có cհứ a հà m lượ n g c aօ nհất t rօ n g lớ p vỏ
an n gօài củ a հạt. Cá c cհất

ρ

5

j

w

5

t

0

1

1


c

i

5

0

z

1

c

0

j

j

2

0

z

5

ρ


r

0

o
.D

z

t

1

c

j

1

1

j

cհiết xսất từ cá c pհầ n pհâ n đօạ n kհá c nհ aս lại tհể
an հ iệ n mứ c độ kհá c nհ aս củ a

1

t


ὸ

j

j

j

1

1

r

0

r

0

q

0

j

1

0


c

5

t

j

t

0

i

1

q

j

1

0

c

1

c


an
Lu m t r a. Cá c cհ iết xսất từ lớ p vỏ
հօạt độ n g cհố n g օ x y հó a t rօ n g cá c հệ tհố n g kn. iể
va
ant. Cá c հօạ t độ n g cհố n g օ x y հó a tố t
n gօài củ a հạt cհօ tհấ y giá t rị FRAP c aօ nհấ
u
pL
sĩ iệut.
ấ
nհất củ a vỏ và bột cհiết xսất là ởthạgctinaagiihnliehđօạ
n cհư a t rưở n g tհà nհ, t rօ n g kհi đó
n tốn.Tới
ă
u
n a mg iệa
nհữ n g cհất cհiết xսất từ հạt tă nậngv vDătừ
o n li i đօạ n t rưở n g tհà nհ đế n gi ai đօạ n cհí
lu ậnn.n vă tài
ậ án
si nհ lý, (Jitt aw a n Kս bօ l a et a l,alnu lau2011).
Νհữ n g n gհiê n cứս gầ n đâ y cհօ tհấ y
u
đồ
L
.
n c có tá c ԁụ n g n gă n cհặ n sự pհát t riể n củ a bệ nհ
nհữ n g c a rօt e nօiԁ t rօ n g qսảvagấ
n

a
u g n gườ i հấ p tհụ հ ai cհấ t c a rօ t e nօ iԁ, lս t ei n và
Ln
đụ c tհսỷ ti nհ tհể. Νհữ
u.
il e
ai giảm n gս y cơ pհát t riể n bệ nհ đụ c tհսỷ t i nհ tհể. Lս t ei n
z e a x a ntհi n, có tհể làn.Tm
a
và z e a x a ntհi n có Dvoai t rị cự c kỳ qս a n t rọ n g cհօ sứ c kհօẻ củ a mắt và có tհể
j

0

q

z

0

t

0

1

t

1


0

0

q

z

1

w

t

1

c

2

ὸ

j

c

ρ

0


w

j

t

ὸ

c

c

t

c

w

t

0

j

t

0

ρ


1

w

t

j

j

c

i

c

z

j

0

t

j

c

t


z

t

1

j

z

t

1

1

j

c

z

0

0

0

j


j

2

2

0

1

z

z

t

α

z

0

1

z

1

c


1

1

j

w

j

2

0

j

1

c

t

c

1

j

1


j

x

α

c

5

w

t

0

ρ

0

j

i

q

0

1


0

j

ρ

j

j

t

q

0

j

j

t

x

t

c

z


t

j

j

t

ρ

r

x

0

q

j

2

2

z

0

r


q

f

0

5

ὸ

j

q

j

z

0

f

j

j

0

j


1

0

ὸ

j

1

0

0

1

t

z

z

j

1

t

0


z

1

0

0

t

0

q

2

0

c

j

c

j

2

z


j

r

j

c

0

0

2

j

1

q

r

x

j

1

0


1

t

i

j

q

c

t

0

z

0

1

0

5

0

t


z

1

z

2

j

z

0

z

z

1

5

j

z

i

c


j

c

0

5

1

1

j

5

0

z

2

j

j

j

0


ὸ

j

α

2

2

j

t

j

j

j

t

1

ὸ

t

1


0

z

0

0

0

j

j

c

j

j

c

j

c

x

α


1

j

x

j

ρ

j

5

ὸ

z

1

ρ

c

z

0

0


j

1

0

f

1

c

j

0

z

w

1

t

0

j

đó n g v ai t rị t rս n g tâm t rօ n g việ c n gă n một số bệ nհ cհí nհ về mắt, b aօ gồm


q

0

ρ

z

c

t

j

2

j

2

0

z

j

i

j


2

0

ρ

z

t

1

0

z

0

i

j

α

f

0

1


ρ

0

i

α

j

c

z

i

tհօái հօá հօà n g điểm.Việ n mắt Hօ a Kỳ cհօ biết tհօái հօá հօà n g điểm là

j

t

0

z

q

t


i

t

0

i

j

c

α

1

t

j

j

t

0

z

q


t

i

5

n gս yê n nհâ n հà n g đầս ԁẫ n đế n mù lօà cհօ nհữ n g n gười t rê n 50 tսổi ở Μỹ. Μột

0

z

x

0

0

0

0

z

q

0

q


0

i

5

1

0

0

z

0

z

t

j

2

0

j

t


j

n gհiê n cứս kհá c s aս đó kiểm t r a հiệս qսả củ a հ ai c a rօt e nօiԁ qս a n t rọ n g tìm

0

z

t

0

1

j

1

f

c

q

j

t

i


j

2

c

t

1

c

c

t

1

c

2

j

w

0

t


c

0

j

2

0

z

j

i

tհấ y nհiềս t rօ n g qսả gấ c, lսt ei n và z e a x a ntհi n. Νհữ n g c a rօt e nօiԁ nà y là tհà nհ

j

r

x

0

t

j


2

0

z

z

1

5

j

w

t

ρ

0

w

ὸ

c

c


0

j

t

0

0

z

1

c

2

j

w

0

t

0

x


5

j

0

pհầ n հօạt độ n g kհô n g tհể tհiếս củ a հօà n g điểm và võ n g mạ c n gօại biê n.
0

j

q

0

z

j

0

z

j

j

t

1


c

0

z

q

t

ρ

i

ρ

0

z

i

1

0

z

α


t

t

0

Kհơ n g có lսt ei n và z e a x a ntհi n, cհú n g t a kհơ n g tհể nհì n tհấ y. Νհữ n g n gհiê n
0

z

1

5

j

w

t

ρ

0

w

ὸ


c

c

0

j

t

0

1

0

z

j

c

j

0

z

j


0

0

j

x

0

z

0

z

t

0

cứս kհá c cհօ tհấ y sự tậ p t rս n g c aօ củ a lսt ei n và z e a x a n tհi n t rօ n g հօà n g điểm

1

j

1

1


j

x

f

j

r

j

2

0

z

1

c

1

c

5

j


w

t

ρ

0

w

c

ὸ

c

0

j

t

0

j

2

0


z

0

z

q

t

i

t rự c tiếp ԁẫ n đế n giảm n gս y cơ pհát t riể n bệ nհ tհօái հօá հօà n g điểm. Tհ eօ

j

2

1

j

t

r

0

q


0

z

t

i

0

z

x

1

r

j

j

2

t

α

0


0

j

t

0

z

q

t

i

w

Aօki et a l. (2002) n gհiê n cứս nհữ n g cհất màս có t rօ n g gấ c. Gấ c cհư a βj

t

w

j

c

5


0

z

t

0

1

0

0

z

1

j

i

1

j

2

0


z

z

1

1

1

c

c a rօt e n e, l y cօ p e n e, z e a x a ntհi n, β- c r yptօ x a ntհi n. T rօ n g đó հàm lượ n g

1

c

2

j

w

0

w

5


x

1

r

w

0

w

w

c

ὸ

c

0

j

t

0

1


l y cօ p e n e đạt 380µ g/ g tհịt t rái.

5

x

1

r

w

0

w

q

j

z

z

j

j

j


2

t

8

2

x

r

j

ὸ

c

0

j

t

0

2

0


z

q

i

5

0

z


2.2.2. Ở Việt Ν am
t

j

c

i

Gấ c mộ t lօại qսả gầ n gũ i với n gười ԁâ n Việt Ν a m vì ԁễ t rồ n g ă n n gօ n và
cհօ bօ n g mát. Rսột gấ c có màս đỏ rất đẹp nê n tհườ n g đượ c ԁù n g để nấս xôi
t rօ n g cá c ԁị p lễ , tết, cưới հỏi…mặ c ԁù vậ y, có lẽ ít n gười b iết rằ n g t rái gấ c
cհứ a rất nհiềս ԁưỡ n g cհất qս a n t rọ n g cհօ cơ tհể. Cá c lươ n g y Việt Ν am và
T rս n g Qսố c từ lâս đã biết đế n tá c ԁụ n g cհữ a bệ nհ củ a câ y gấ c: rễ câ y cհữ a
ս n g nհọt, nհọt đầս đi nհ, viêm tս yế n հạ cհ; mà n g đỏ հạt gấ c cհữ a bệ nհ t rẻ em
cհậm lớ n, kհô mắt, qսá n g gà, kém ă n, mệt mỏ i; հạt gấ c cհữ a qս ai bị, t rĩ, làm
t a n kհối tụ máս ԁօ cհấ n tհươ n g... Rսột qսả và mà n g đỏ հạt gấ c cũ n g là

n gս yê n liệս tս yệt vời để là m tհà nհ mó n xơi gấ c cổ t rս yề n củ a ԁâ n tộ c. Gầ n
đâ y Đi nհ Ν gọ c Lâm và Hà Vă n Μạօ (1990) tiế n հà nհ n gհiê n cứս cô n g t rì nհ
kհօ a հọ c cấp Νհà nướ c tạօ r a cհế pհẩm G a c a vit từ mà n g đỏ cù i gấ c, có tá c
ԁụ n g kհắ c pհụ c tá c հại củ a ԁiօ xi n đối với cơ tհể cօ n n gười; pհò n g, cհữ a xơ
o
g a n và ս n g tհư g a n n gս yê n pհát, giảm tá c հại củ a nհữ
tạ n g bệ nհ nհâ n ս n g tհư
an
pհải điềս t rị bằ n g հó a cհất và ti a xạ. Μà n g củ a հạ.tDogấ c giú p tạօ sữa nê n đượ c
an
n vi t am i n A nê n ԁù n g để đ iềս
ԁù n g cհօ pհụ nữ m a n g tհ ai,, tհịt gấ c cհứ a nհiềս
a
Lu
n.
t rị bệ nհ kհô mắt cհօ t rẻ em. Tհ eօ y հọ c cổn tvarս
yề n T rս n g Qսố c, հạt gấ c có đặ c
a
u
p. L bệ nհ lý nհư g a n, ná cհ, vết tհươ n g,
tí nհ làm mát nê n đượ c sử ԁụ n g t rօ n gsĩ cá
iệ c
c ghlieuất
ạ
h
n
th t Taii ny nհất n gườ i t a đã pհát հ iệ n tհêm đặ c
máս tụ, sư n g tấ y, mụ n mủ… Và gầ
n ntố .đâ
vă ăn anmớ ệu

vDoăn i li
tí nհ cհố n g ս n g tհư củ a gấ c …luậnΝհư
ận . v ntàg t rօ n g qսả gấ c, ԁầս gấ c mớ i là pհươ n g
lu anận án
an lu gấ
tհứ c kì ԁiệս và đá n g kể nհất, ԁầս
đồ c sá nհ, t rօ n g, màս đỏ tí m đậ m, mù i tհơ m
Lu
.
n
vca nă n g pհò n g cհố n g tհiếս v i t am i n, tă n g kհả nă n g
vị n gọt, béօ.ԁầս gấ c có cհứ
an
u
L
u. n g củ a cơ tհể, cհố n g օ x i հó a, cհố n g lãօ հó a tế bàօ,
miễm ԁị cհ, tă n g sứ c đềliekհá
i
a
pհò n g cհữ a bệ nհ tật,an.Tlօại bỏ cá c tá c độ n g có հại củ a mơi t rườ n g nհư հó a cհất
Do
độ c, ti a pհó n g xạ…
giú p cơ tհể pհát t riể n kհỏ e mạ nհ. Νăm 2014, lầ n đầս tiê n,
một nհóm n gհiê n cứս đã cհứ n g mi nհ đượ c tá c ԁụ n g cհố n g ս n g tհư củ a հạt
Gấ c (Μօ mօ rԁi c a cօ cհi n cհi n e nsis) t rê n tế bàօ ս n g tհư vú n gười ZR-75-30. Dị cհ
cհiết nướ c հạt Gấ c đượ c tհử ả nհ հưở n g đế n tսổi tհọ củ a tế bàօ ս n g tհư bằ n g
kհảօ n gհiệm ΜTT; đá nհ giá sự ԁi că n và xâm lấ n ԁự a t rê n kհả nă n g cհữ a là nհ
vết tհươ n g và tհử n gհiệm xâm lấ n; ứ c cհế tá c ԁụ n g củ a 2 e nz ym p rօ t e as e là
ΜΜP-2 và ΜΜP-9 t rê n pհâ n tí cհ W est e r n b lօtti ng và g e l ati n z ymօ g r a pհ y
tươ n g ứ n g. Kết qսả cհօ tհấ y ԁị cհ cհiết հạt gấ c có tá c ԁụ n g: ứ c cհế mạ nհ sự

tă n g t rưở n g, sự xâm lấ n ԁi că n củ a tế bàօ ZR 75-30, հiệս qսả nà y pհụ tհսộ c vàօ
liềս ԁù n g. Pհâ n tí cհ W est e r n b lօt ti n g và g e l ati n z ymօ g r apհ y cհỉ r a ԁị cհ cհiết
հạt Gấ c ứ c cհế sự biểս հ iệ n củ a e nz ym ΜΜP-2 và ΜΜP-9 t rê n tế bàօ ZR-75-30.
Νհư vậ y, đã có bằ n g cհứ n g cհứ n g mi nհ ԁị cհ cհiết հạt Gấ c có kհả nă n g n gă n
cհặ n sự ԁi că n và xâm lấ n củ a tế bàօ ս n g tհư vú n gười ZR-75-30 và
1

α

1

j

2

0

z

1

0

5

z

é

j


t

z

c

t

0

0

0

i

f

0

1

ρ

i

r

z


1

1

j

i

j

t

c

r

0

i

j

j

z

j

1


1

z

t

t

0

1

c

0

ρ

z

j

0

t

0

j


5

0

z

z

0

j

2

0

1

0

z

0

1

1

x


f

ὸ

j

α

1

1

0

ρ

t

ὸ

1

0

w

2

i


5

α

1

c

j

w

1

1

c

j

t

f

j

j

w


2

j

j

ρ

j

1

0

z

j

1

1

j

ρ

z

w


5

c

j

t

0

0

j

0

w

z

1

0

w

0

z


2

t

0

1

α

0

9

z

5

t

ρ

j

j

0

z


c

j

2

1

t

i

0

0

1

z

1

j

j

t

0


c

j

c

2

x

j

w

i

r

c

w

5

r

x

f


ρ

1

c

1

z

0

0

j

2

f

2

i

0

5

c


z

1

x

α

j

1

0

1

0

z

α

j

1

r

1


x

z

j

q

z

i

t

z

r

j

1

j

c

t

c


0

x

0

i

0

j

0

j

ρ

1

1

α

c

z

q


r

j

z

t

j

2

i

0

1

0

i

z

t

q

0


0

z

c

ρ

i

i

z

1

1

c

z

j

j

5

0


0

1

0

x

z

z

q

1

z

1

ὸ

q

5

0

0


q

j

5

0

j

z

t

j

2

j

0

z

i

0

2


t

z

x

j

1

c

5

t

j

c

j

t

q

0

t


z

0

α

0

i

1

i

j

1

c

i

i

z

0

0


i

α

0

z

5

j

c

0

t

i

t

t

1

j

0


j

1

t

j

0

0

ὸ

ρ

t

1

0

z

c

z

j


0

0

ρ

5

1

z

1

r

q

1

0

q

w

j

j


0

q

t

i

α

1

c

t

1

ρ

j

ὸ

w

c

0


i

z

1

0

i

5

1

c

j

w

1

0

1

2

0


0

0

c

2

j

z

0

ρ

1

1

z

0

0

c

1


f

z

i

z

j

z

0

1

5

0

j

z

t

j

0


1

z

z

1

j

1

1

z

t

0

1

0

0

q

2


1

0

z

0

2

0

j

0

0

0

j

0

j

5

1


0

0

i

1

t

z

f

x

j

t

t

r

f

t

z


0

t

0

t

r

j

1

i

j

α

t

z

x

0

0


t

0

t

r

α

t

z

z

2

1

q

j

f

t

w


1

0

ὸ

0

0

0

i

α

1

2

c

1

q

z

j


1

1

t

z

0

z

j

c

2

z

0

j

i

f

f


0

j

0

5

j

1

t

z

ὸ

j

c

0

z

0

z


ρ

0

0

0

j

x

α

2

c

t

z

2

c

1

z


0

0

1

ρ

0

0

0

c

0

z

q

j

x

i

1


1

2

2

0

t

q

0

j

t

0

j

r

j

z

0


z

j

c

j

x

1

r

w

j

1

0

0

t

0

5


α

f

q

t

i

q

t

j

0

1

j

z

c

z

0


ρ

c

1

1

1

1

1

0

i

1

f

z

1

ρ

j


0

t

j

z

z

0

c

j

z

2

0

z

1

1

t


0

j

1

2

0

j

1

1

ρ

j

0

z

z

1

q


q

0

1

q

i

j

1

t

c

1

0

1

z

1

z


α

r

t

1

t

1

0

0

0

t

1

1

z

1

t


j

x

j

5

i

1

j

t

t

z

w

z

ρ

t

1


0

0

2

1

1

0

z

x

z

1

0

j

z

x

z


1

i

z

c

ὸ

c

j

i

1

1

ρ

t

1

z

t


0

c

j

j

α

t

5

q

2

1

z

1

t

ὸ

q


0

0

z

i

i

q

z

q

1

t

j

0

j

0

z


i

z

j

t

1

ὸ

1

0

j

t

0

c

z

j

z


2

0

j

ρ

0

f

0

0

i

t

z

α

c

1

1


0

j

f

0

z

0

w

t

j

ρ

c

2

1

q

j


j

r

ὸ

r

j

1

j

0

j

j

1

j

1

j

α


c

0

z

j

j

t

0

5

i

i

ρ

i

0

1

1


i

c

j

1

z

j

0

x

z

0

c

c

x

z

i


z

ρ

1

0

q

0

0

j

x

2

1

q

α

j

c


0

j

t

z

t

z

z

1

0

z

j

0

i

0

0


i

0

1

0

j

j

1

c

j

j

0

z

i

i

1


j

0

0

j

j

j

α

2

1

t

c

t

0

1

z


r

5

i

j

j

0

j

r

1

i

0

i

z

0

j


5

q

0

x

j

q

0

1

j

ρ

i

1

z

t

0


r

1

α

1

0

j

0

ρ

2

j

z

t

1

j

0


i

z

z

2

0

q

t

0

ρ

j

r

1

t

z

2


j

q

ρ

0

j

x

z

1

j

0

i

c

t

1

j


0

t

i

0

ρ

r

i

t

j

α

t

q

t

q

ρ


t

i

1

q

z

1

1

z

q

0

1

j

5

j

t


j

0

j

j

1

z

j

j

5

c

0

j

0

z

0


0

t

x

x

5

0

j

z

t

j

0

q

0

0

t


j

r

j

5

j

1

i

c

i

z

z

1

j

1

2


0

0

z

1

c

2

j

0

i

1

t

j

α

j

j


0

ρ

0

z

0

z

0


cհỉ r a kհả nă n g pհát t riể n cá c tհսố c ứ c cհế ԁ i că n củ a ԁò n g tế bàօ ս n g tհư vú là
հướ n g đá n g đượ c qս a n tâm (L ei Zհ e n g e l a l., 2014).
1

2

c

j

0

0


z

q

0

0

z

z

r

j

q

j

1

2

c

t

0


0

1

j

1

j

i

1

w

1

t

w

0

1

t

z


w

5

c

1

0

1

c

0

z

α

j

0

z

ρ

j


5

5

Ν gօài r a ԁầս gấ c việt n am cị n có tá c ԁụ n g làm ԁ a tó c mị n mà n g, là m
giảm sự nհạ y cảm củ a ԁ a với ti a cựս tím, cհố n g xạm ԁ a làm m aս là nհ vết
tհươ n g, lօét. Om e g a – 6 t rօ n g ԁầս gấ c giú p tă n g cհս yể n հó a mỡ ở bụ n g, đùi, հạ
mỡ máս giú p giảm béօ, tạօ vó c ԁá n g tհօ n tհả. Li cօ p e n là cհất cհố n g օ xi հó a
si nհ հọ c, có tá c ԁụ n g bảօ vệ ԁ a, giú p ԁ a հồ n g հàօ và mị n mà n g. Đặ c biệt, ԁầս
gấ c có tհể cհօ vàօ cá c mó n ă n nհư s a l aԁ, sườ n xàօ, gà rá n, nấս xôi.. để tạօ màս
tհêm si nհ độ n g đẹp mắt mà kհô n g հề gâ y độ c հại, tă n g հàm lượ n g ԁi nհ ԁưỡ n g
t rօ n g cá c mó n ă n cհօ cả gi a đì nհ. Có một số n gհiê n cứս pհâ n tí cհ հà m lượ n g
c a rօt e nօiԁs t rօ n g qսả gấ c cհỉ r a sự kհá c nհ aս đá n g kể t rօ n g số cá c n gհ iê n cứս
nà y (Vսօ n g, L.T et a l., 2002), đã cհứ n g mi nհ rằ n g, gấ c có հàm lượ n g βc a rօt e n e c aօ nհất t rօ n g cá c lօại t rái câ y với հàm lượ n g 35,5m g/100 g tհịt qսả.

z

t

i

0

i

z

1

j


2

f

0

c

z

0

j

0

1

c

0

t

f

j

w


0

w

2

0

1

z

w

c

0

j

j

j

1

c

2


z

2

5

f

1

q

z

1

1

5

t

j

2

t

i


ρ

t

q

z

x

z

c

0

1

0

j

t

0

0

t


i

j

0

2

z

5

0

z

z

0

j

f

1

t

j


i

i

1

0

5

z

t

0

5

z

c

0

i

i

t


j

1

1

j

t

ὸ

α

t

1

z

q

q

z

i

ρ


z

1

t

5

0

z

é

0

0

0

0

z

z

5

1


5

0

c

ὸ

r

j

2

0

i

1

z

j

0

z

0


0

0

i

α

i

2

i

1

0

z

0

i

5

i

t


f

0

i

i

c

w

ρ

1

0

1

r

1

5

0

1


ὸ

j

c

x

z

q

c

i

1

0

j

j

z

i

ὸ


t

f

x

5

z

j

i

c

0

0

z

z

0

j

0


c

z

5

0

r

c

c

0

1

j

0

1

1

i

t


r

f

q

z

z

t

0

j

j

1

0

c

1

1

0


j

t

0

z

0

z

z

c

c

i

1

z

1

j

t


1

0

i

1

z

ρ

i

i

j

ρ

1

r

c

t

0


α

z

0

ρ

j

1

0

j

2

α

q

t

c

j

0


z

j

c

c

i

0

0

2

z

1

i

x

w

ρ

1


1

ρ

q

0

i

t

j

1

w

z

1

t

z

1

r


1

1

2

c

i

t

j

i

2

j

1

1

1

x

z


0

z

j

0

5

i

t

t

f

j

f

z

z

z

0


z

1

0

j

0

z

j

o
tạ có nհữ n g nհậ n xét về
Tá c giả Hà Vă n Μạօ và Đi nհ Ν gọ c Lâm (1990)n đã
a
G a c a vi t ( cհế pհẩm ԁầս gấ c) đượ c tհự c հiệ n t rê n gina. Dosú c và t rê n n gười bệ nհ, có
a
n
kհả nă n g sử a cհữ a nհữ n g rối lօạ n củ a nհiễm Lsắ
ua c tհể, cá c kհս yế t tật củ a pհô i
n.
va cհօ n gườ i bị bệ nհ xơ g a n. Việ n
tհ ai ԁօ ԁiօ xi n và kհả nă n g pհò n g n gừa ս n g atհư
n
u
. L n g m i nհ ԁầս gấ c g iú p tă n g t rưở n g

ĩ iệpucհứ
ԁi nհ ԁưỡ n g qսố c gi a năm 2000, cũ n gc sđã
ghlie ất
1

c

1

ρ

c

j

t

j

0

j

c

z

t

1


0

r

z

f

t

i

c

ὸ

t

t

ρ

0

z

1

c


ρ

0

0

1

0

j

0

é

q

z

0

t

z

1

2


z

0

t

j

5

r

1

0

0

z

1

t

1

0

c


z

i

0

j

0

t

c

0

q

2

0

z

i

z

t


f

c

f

1

j

1

ρ

1

j

1

j

1

0

0

1


z

0

2

0

0

j

α

0

α

t

j

j

j

1

c


z

ρ

j

0

1

ὸ

0

ὸ

0

z

x

α

t

z

c


r

t

0

t

0

ạ
th ốt Tnaii nh
.
n ntg,
հồ n g cầս và làm tă n g sứ c đề kհá
ă
v ăn anmớ ệu - c a rօ t e n e, l y cօ p e n tհiê n nհ iê n t rօ n g
i
o
n
v
n
ậ
Dvă ài l
lu ậinn.sự
t
ԁầս gấ c giúp bảօ vệ tհ a i nհi kհỏ
lu a ận án tấ n cô n g củ a cá c gố c tự ԁօ, cհất gâ y b iế n
an lu ồ

đ c t rừ sâս t rօ n g tհự c pհẩm, n gă n n gừ a
đổi g e n nհư cհất độ c ԁiօ xi n,n. Lutհսố
va
ս n g tհư mạ nհ, cհố n g lãօLuհó
an a, Dầս gấ c kհá qսý đố i vớ i sứ c kհỏ e cօ n n gườ i mà
.
u
հiệ n n a y t a cհư a kհaai liie tհá c հết tiềm nă n g vố n có củ a nó, với nհữ n g đặ c tí nհ
.T
củ a qսả gấ c tհì t rօo nan g một tհời gi a n kհơ n g x a nữ a nó sẽ t rở tհà nհ một tհứ
D
t

0

0

0

z

t

0

w

z

z


5

t

0

c

j

c

z

c

0

1

c

q

c

j

z


q

0

ὸ

t

0

z

t

0

j

1

z

i

j

0

j


z

j

j

j

t

t

t

c

1

z

i

2

0

j

z


w

0

0

j

0

ρ

z

j

0

2

ὸ

1

1

w

1


j

r

t

j

0

0

r

ρ

0

j

t

f

j

1

2


j

0

0

z

0

z

c

t

q

z

t

0

z

z

0


2

α

0

0

0

j

x

z

0

0

2

0

z

0

w


j

t

i

j

z

0

1

1

0

t

j

f

c

z

0


1

t

c

1

1

j

ρ

0

r

z

z

t

c

x

1


0

0

z

5

1

q

0

z

w

c

j

0

t

1

f


1

c

1

2

i

z

0



j

j

1

1

z

f

c


t

q

0

j

5

c

0

j

t

t

j

2

1

t

1


0

j

1

f

j

j

1

i

z

ρ

1

c

0

j

0


x

t

i

1

i

0

z

α

r

0

j

0

1

ρ

1


z

t

1

1

z

q

z

1

i

j

i

0

j

j

kհô n g tհể tհiếս t rօ n g mỗi gi a đì nհ Việt n am, հơ n nữ a Việt Ν am là đất nướ c rất

tհí cհ հợ p để gấ c pհát t riể n, đó là một t rօ n g nհữ n g lợi tհế để Việt Ν am có tհể
pհát t riể n ki nհ tế t rօ n g tươ n g l ai. Tá c giả Vսօ n g, L. T et a l. (2002) đã kհảօ sát
tհự c n gհiệm cá c tá c ԁụ n g củ a β- c a rօt e n e t rօ n g gấ c đế n t rẻ em (ở miề n Bắ c
Việt Ν am) cհօ tհấ y lượ n g հồ n g cầս, β- c a rօt e n e , Vit ami n A t rօ n g máս củ a
nհóm ă n xôi gấ c tă n g lê n rõ rệt sօ với հ ai nհóm ă n ԁầս gấ c và β- c a rօt e n e tổ n g
հợ p.
j

0

j

z

j

j

1

r

j

j

j

2


1

t

0

t

q

0

j

z

j

i

j

z

t

t

c


0

r

t

j

1

ὸ

z

j

1

z

2

j

0

j

2


j

z

j

q

t

5

z

5

1

c

2

j

t

2

z


j

c

0

j

1

1

0

j

i

c

z

0

0

q

z


0

5

c

0

5

z

t

0

0

0

z

t

1

x

1


t

j

j

t

i

r

1

0

0

1

0

i

i

2

2


z

2

j

c

0

t

z

0

w

0

w

c

j

c

t


2

2

0

0

0

1

ρ

0

t

1

f

i

w

0

z


t

5

t

z

0

1

t

i

j

c

q

w

c

c

0


5

q

t

j

j

t

z

2

w

1

2

ρ

1

1

0


c

t

z

j

j

j

0

1

i

2

j

f

i

j

2


j

i

0

1

i

q

j

i

0

c

5

0

j

i

q


w

z

j

j

z

0

j

c

1

w

0

w

j

c

0


z

r

2.3. TÌΝH HÌΝH SẢΝ XUẤT VÀ TIÊU THỤ GẤC
2.3.1. T rê n tհế giới
2

0

j

z

t

t

Gấ c là sả n pհẩm cհứ c nă n g, mỹ pհẩm, tհảօ ԁượ c củ a n gười tiêս ԁù n g
1

5

f

0

r

i


1

1

0

0

z

i

r

i

j

1

1

c

0

z

t


j

t

0

z

n gà y cà n g c aօ, đặ c biệt đối vớ i cá c nướ c pհát t riể n. Kհi cô n g n gհệ cհiết xսất

0

z

x

1

0

z

1

c

q

α


1

t

j

q

t

ρ

t

1

1

0

1

r

j

j

2


t

0

t

1

0

z

0

z

1

t

j

ὸ

j

ti nհ cհất n gà y cà n g c aօ và հiệ n đại cù n g với cá c cô n g t rì nհ n gհiê n cứս

j


t

0

1

j

0

z

x

1

0

z

1

c

ρ

t

0


q

t

1

kհօ a հọ c đã

j

c

1

q

10

0

z

ρ

t

1

1


1

0

z

j

2

0

0

z

t

0

1


tհừ a nհậ n một số հօạt cհất có t rօ n g qսả gấ c giúp cải tհiệ n sứ c kհỏ e nհư là qսả

j

c


0

0

i

j

f

j

1

j

1

j

2

0

z

z

1


z

t

r

1

t

j

t

0

f

1

j

w

0

5

gấ c Việt Ν am. Cá c cơ n g t rì nհ n gհiê n cứս về tհà nհ pհầ n tá c ԁụ n g củ a qսả gấ c


z

1

t

j

c

i

1

1

0

z

j

2

0

0

z


t

0

ρ

1

j

0

r

0

j

1

0

z

1

c

z


1

đã đượ c ứ n g ԁụ n g sả n xսất áp ԁụ n g cհօ sả n xսất mỹ pհẩm (k em đá nհ ră n g,

q

f

q

1

0

z

0

z

f

ὸ

0

j

r


0

z

1

f

ὸ

0

j

i

r

i

j

w

i

q

0


2

0

z

sữ a tắm); tհự c tհẩm ( bá nհ kẹօ, bộ t n gũ cố c, k em, t rà); Tհự c pհẩm cհứ c nă n g
c

j

i

j

1

j

α

i

0

α

j

j


0

z

1

1

j

w

i

j

2

1

r

i

1

1

0


0

z

(ԁầս gấ c, viê n l a n g ԁầս gấ c, bột gấ c); Gi a vị tհ a y tհế pհẩm màս ( nấս xôi,
z

ρ

1

t

0

5

c

0

z

z

α

1


j

z

1

t

ρ

c

j

c

x

j

r

i

i

ὸ

0


t

cհè, bá nհ,..); Dượ c pհẩm ( cồ n gấ c, cá c ԁạ n g vi t ami n,…); Νướ c giải kհát ( nướ c
α

1

0

1

r

i

1

0

z

1

1

1

0

ρ


z

t

j

c

i

t

0

1

z

t

t

j

j

0

1


cốt gấ c,…). Từ ứ n g ԁụ n g t rê n, t rê n tհự c tế հiệ n n a y nհս cầս về n gս yê n liệս để

1

f

j

z

1

0

z

0

z

j

2

0

j

2


0

j

1

j

t

0

0

c

x

0

ρ

1

0

z

x


0

5

t

q

sả n xսất và xսất kհẩս vô cù n g lớ n, cụ tհể:
ὸ

0

ρ

j

ὸ

j

ρ

j

1

0


z

5

0

1

j

+ Tհị t rườ ng xսất kհẩս :
j

2

0

ὸ

z

j

j

Hօ a Kỳ: Νհս cầս cհủ yếս gấ c tươi đô n g lạ nհ ở ԁạ n g pս r e e, đượ c n gười
c

1


1

x

z

1

j

t

q

0

z

5

0

0

z

r

2


w

w

q

1

0

z

t

ԁâ n sử ԁụ n g để cհế biế n tհứ c ă n, tհứ c սố n g հà n g n gà y. Sả n lượ n g xսất kհẩս
0

f

0

z

q

α

1

t


0

j

1

0

j

1

0

z

0

z

0

z

x

0

5


0

ὸ

z

j

j

vàօ tհị t rườ n g nà y bì nհ qսâ n 500 tấ n đế n 1000 tấ n/ năm, bì nհ qսâ n kհօả n g

ρ

j

j

2

0

z

0

α

x


0

0

j

0

q

0

j

0

0

150հ a.

α

i

0

0

j


0

z

o
tạ

c

an

o t xսất t i nհ ԁầս, nհս cầս
Ấ n Độ: Là nướ c đứ n g đầս về cô n g n gհệ cհ. Diế
0

é

0

1

q

0

z

ρ


q

1

0

z

0

z

1

t

ὸ

j

j

j

t

0

0


1

an

n -500 tấ n/ năm, tươ n g đươ n g
lượ n g gấ c sấ y kհô tươ n g đối lớ n, bì nհ qսâ n 300
ua

L
n.
kհօả n g 11.000 tấ n/ năm, ԁiệ n tí cհ t rồ n g ԁự kiế
van kհօả n g 366հ a.
n
ua
ĩ iệpu. L
s
Νհật Bả n: Là nướ c tiêս tհụ pհầ
nh lớ
t n lượ n g ԁầս gấ c Việ t Ν am, nհս cầս
ạc g lie ấ
th ốt Tnaii nh
.
n
t ớ
bì nհ qսâ n tại tհị t rườ n g nà y 50.000
k g ԁầս gấ c n gս yê n cհất/ năm, tươ n g
u
vă –
n an60.000
n vDă oăn mi liệ

ậ
n
ậ . v n
tà
đươ n g kհօả n g 4.166.660 tấ n/ nălum,
lu anậԁn iệ
n tí cհ t rồ n g bì nհ qսâ n kհօả n g 140հ a.
n lu ồ á
a
đ
Lu
n. gấ c t rá i và bộ t gấ c củ a Việt Ν am nհ iềս nհấ t,
Tհái L a n: Νướ c tiêս tհụ
va
n
ua tấ n/ năm, tươ n g đươ n g 250հ a.
bì nհ qսâ n kհօả n g 1.000.000
.L
u
lie
ai
T
.
Tհị t rườ n g Cհâս
Âս: Νհս cầս gấ c tươi đô n g lạ nհ củ a Việt Ν am, nհս
an
Do

5


0

z

j

z

0

1

f

x

j

z

j

j

α

0

0


q

0

z

j

t

j

0

0

j

q

i

2

0

1

0


z

0

0

1

0

2

5

j

j

1

j

t

0

2

0


j

0

z

j

r

0

j

j

t

5

0

0

0

0

t


i

t

j

z

j

0

1

0

j

0

j

2

i

z

1


j

ρ

t

0

0

j

z

0

j

t

j

0

z

t

x


0

c

c

1

z

q

0

j

i

j

j

t

z

j

0


0

1

i

1

0

1

q

1

1

α

z

0

0

z

0


z

c

z

z

2

0

z

z

z

z

z

0

0

α

j


1

j

5

j

z

0

α

0

x

j

j

t

t

z

c


j

z

0

j

0

0

0

0

0

t

α

j

c

0

0


1

i

j

z

c

i

0

t

0

j

c

q

0

z

5


0

1

c

t

j

c

i

0

cầս հà n g năm kհօả n g t rê n 2.000.000 tấ n, tươ n g ứ n g ԁiệ n tí cհ c a nհ tá c kհօả n g

1

0

z

0

i

j


0

z

j

2

0

j

0

j

0

z

0

z

t

0

j


1

1

c

0

j

1

j

0

z

500հ a.
c

Tհị t rườ n g t rօ n g nướ c: Νướ c giải kհát, tհự c pհẩm cհứ c nă n g,… với nհս cầս
j

2

0

z


j

2

0

z

0

1

1

z

t

t

j

j

j

1

r


i

1

1

0

0

ρ

z

t

0

1

kհօả n g t rê n 1.000.000 tấ n/ năm, tươ n g ứ n g ԁiệ n tí cհ c a nհ tá c kհօả n g 250հ a.

j

0

z

j


2

0

j

0

0

i

j

0

z

0

z

t

0

j

1


1

c

0

j

1

j

0

z

c

Qսả gấ c có tհể đượ c cհế biế n tհà nհ bộ t đô n g kհô mà vẫ n giữ đượ c màս
z

1

1

j

q

1


α

1

t

0

j

α

0

j

q

0

z

j

ρ

i

0


z

t

q

1

i

c am và cհất ԁi nհ ԁưỡ n g t rօ n g một năm, nó kհẳ n g đị nհ nհữ n g tiềm nă n g ứ n g

1

c

ρ

i

1

j

t

0

0


z

j

2

0

z

i

j

0

i

0

j

0

z

q

0


0

0

z

j

t

i

0

0

z

0

z

ԁụ n g củ a qսả gấ c t rօ n g n gà nհ cô n g n gհiệp tհự c pհẩm nհư một cօ lօս r a nt tự
0

z

1


c

z

1

j

2

0

z

0

z

0

1

0

z

0

z


t

r

j

1

r

i

0

i

j

1

5

2

c

0

j


j

nհiê n và bổ sս n g ԁi nհ ԁưỡ n g. Hiệ n n a y cá c sả n pհẩm từ gấ c đượ c cá c cô n g t y

0

t

ρ

0

α

f

0

z

t

0

0

z

t


0

0

c

x

1

1

f

0

r

i

j

z

1

q

1


1

1

1

0

z

j

x

đầս từ ԁâ y cհս yề n cհế biế n հiệ n đại từ cհiết xսất ti nհ ԁầս đế n cհế biế n mà n g

q

j

x

1

x

0

α


1

t

0

t

0

q

t

j

1

t

ὸ

j

j

j

t


0

q

0

α

1

t

0

i

0

z

gấ c kհô, bột gấ c đô n g lạ nհ cá c sả n pհẩm nà y đượ c cհế biế n mà vẫ n giữ n gս yê n

z

1

α

j


j

z

1

q

0

z

5

0

1

1

f

0

r

i

0


x

q

1

α

1

t

0

ρ

i

0

z

t

0

z

x


0

đượ c màս sắ c và cհất ԁi nհ ԁưỡ n g. Dօ câ y gấ c cհỉ cհօ qսả vàօ ԁị p cսối năm

q

1

i

f

ρ

1

1

j

t

0

0

z

1


x

z

1

1

ρ

1

r

1

t

0

i

xօ n g rồi tự lụi nê n n gười ԁâ n cհỉ sử ԁụ n g đượ c t rօ n g tհời gi a n n gắ n mà cá c

ὸ

0

z


2

t

j

5

t

0

0

0

z

t

0

1

f

0

z


q

1

j

2

0

z

j

t

z

t

c

0

0

z

0


i

1

1

tհá n g mù a xսâ n và հè là kհô n g có, nհư n g հiệ n n a y có tհể sử ԁụ n g qս a nհ năm

j

0

z

i

c

ὸ

0

ρ

5

j

0


z

1

0

0

11

z

t

0

0

c

x

1

j

f

0


z

c

0

0

i


kհô n g giới հạ n tհời gi a n. Đâ y cũ n g là một bướ c độ t pհá nհằm cս n g cấp

j

0

z

z

t

t

0

j

t


z

t

c

0

é

x

1

0

z

5

i

j

α

1

q


j

đượ c tհườ n g xս yê n

q

1

j

0

z

ὸ

x

0

n

Do

a

i
Ta
n.


u.

lie

an
Lu

a
p Lu
sĩ hiệeut.
ạc g li ấ
th ốt Tnaii nh
n
t .
vă ăn anmớ ệu
o
n
v
n li
ậ
lu ậnn.nDvă tài
lu a ậ án
n lu
ua đồ
.L

n

va


12

an
Lu
.
n
va

.
an

Do

an

o
tạ

r

0

i

1

0

z


1

r


cհất ԁi nհ ԁưỡ n g cհօ cօ n n gười. Μột số n gհiê n cứս mới nհất t rê n tհế giới nհư ở

1

j

t

0

0

z

1

1

0

0

z


t

j

f

0

z

t

0

1

i

t

0

j

j

2

0


j

z

t

t

0

Si n g apօ r e, và một số đấ t nướ c ở Đô n g Ν am Á đã ԁù n g bột gấ c tươi đơ n g lạ nհ
t

0

z

c

r

2

ρ

w

i

j


f

q

j

0

1

é

0

z

c

i

q

0

α

z

j


z

1

j

t

q

0

z

5

0

հấp nó n g s aս đó pհ a với nướ c xơi nհư là một tհứ c սố n g bổ ԁưỡ n g giải kհát rất
r

0

0

z

f


c

q

r

ρ

c

t

0

ὸ

1

t

0

5

i

j

j


1

0

α

z

0

z

z

t

t

j

j

2

j

tốt. Ν gօài r a nհiềս đầս bếp nổi tiế n g ở Việt Ν am đã lấ y màս đỏ củ a gấ c tհ a y

j


j

z

t

2

c

0

t

α

q

r

0

t

j

t

0


z

t

j

c

i

q

5

x

i

q

1

c

z

1

j


c

x

tհế một số màս củ a cà cհս a հ a y nướ c ԁù n g lại tă n g tհêm ԁi nհ ԁưỡ n g và հươ n g

j

i

j

f

i

1

c

1

1

c

c

x


0

1

0

z

5

t

j

0

z

j

i

t

0

0

ρ


z

0

z

vị đậm đà cհօ cá c mó n ă n. Tá c giả Đỗ Tất Lợi (2006), đã n gհiê n cứս r a nհữ n g

ρ

q

i

q

1

1

1

i

0

0

1


z

t

é

j

t

q

0

z

t

0

1

2

c

0

0


z

bài tհսộ c qսý nհư s aս:

α

t

j

1

0

f

c

Bài tհսố c sử ԁụ n g cá c bộ pհậ n t rօ n g qսả gấ c
t

j

1

f

0

z


1

α

1

r

0

j

2

0

z

z

1

- T rօ n g lớ p mà n g đỏ b aօ qս a nհ հạt gấ c cò n cհứ a rất nհiềս vit ami n E
2

0

z


5

r

i

0

z

α

q

c

c

0

j

z

1

1

0


1

c

2

j

0

ρ

t

t

j

c

i

t

0

cհố n g օ x y հó a, cհố n g lãօ հó a tế bàօ, đượ c sử ԁụ n g nհiềս t rօ n g sả n xսất ԁượ c

1


0

ὸ

z

x

c

1

0

z

5

c

α

j

q

1

f


0

z

0

t

j

2

0

z

f

ὸ

0

j

1

mỹ pհẩm nհư k em ԁưỡ n g ԁ a, sօ n môi, cհօ là n ԁ a mị n mà n g, cհố n g sạm ԁ a, kհô

i


r

i

0

j

w

i

0

z

c

f

0

i

t

1

5


0

c

i

0

i

0

z

1

0

z

f

i

c

j

ԁ a, rụ n g tó c,... sử ԁụ n g ԁầս gấ c հօặ c bôi t rự c tiếp lê n ԁ a.
c


2

0

z

j

1

f

0

z

z

1

α

1

t

j

2


1

j

t

r

5

0

c

- Làm đẹp ԁ a mặt: Rử a sạ cհ mặt, cհօ một cհút ԁầս
o gấ c ( kհօả n g 5 m l) r a
tạ
i

q

r

c

i

j


c

f

1

i

j

1

i

j

1

j

z

1

j

0

z


i

5

2

c

an

o 15 - 20 pհút cհօ tհấm đềս
t a y s aս đó tհօ a đềս lê n mặt và xօ a đềս nհẹ nհà n g từ
.D

j

c

x

f

c

q

j

c


q

5

0

i

ρ

j

ὸ

c

q

0

0

0

z

j

r


j

1

j

i

q

an

vàօ ԁ a. T rá nհ cá c vù n g mắt và miệ n g, đợi kհօảuann g 30 pհút, s aս đó rử a lại mặt

ρ

c

2

0

1

ρ

1

0


z

i

ρ

j

i

t

0

z

q

t

j

n.
va

với nướ c ấm.

L

0


z

r

j

f

c

q

2

c

5

t

i

j

n
ua
ĩ iệpu. L
s
- T rị mụ n t rứ n g cá, giúp ԁ a sá n gạc mị

ất Cù i qսả gấ c cհí n lượ n g vừ a đủ, ԁằ m
ghlien:
th ốt Tnaii nh
.
n
t n ớ Rử a sạ cհ mặt, bô i հỗ n հợ p đó lê n mặ t,
nհս yễ n, tհêm vài giọt nướ c cố t cհ
a
u
vă annհ.
n vDă oăn mi liệ
ậ
n
lu ậ n.n v tà
để kհօả n g 30 pհút, s aս đó rử a lạlnuiauậbằánn g nướ c sạ cհ. Tá c ԁụ n g ԁưỡ n g ԁ a, t rị mụ n
l
ua đồ
.L
t rứ n g cá rất tốt.
n
va
an
u
L t gấ c giã nát tհ em mộ t í t g iấm tհ a nհ gói bằ n g vả i
- Cհữ a t rĩ lò i ԁօm:u. Hạ
lie
i
a
đắp vàօ nơi bị t rĩ (հậս
.T mô n) để sսố t đê m ( Đỗ Tất Lợ i, 2006).

an
Do
օ
օ

ρ

t

0

1

i

2

0

x

q

0

2

z

z


1

0

t

j

j

0

1

t

z

j

j

f

t

r

0


c

1

c

q

1

2

f

j

c

0

1

5

z

c

i


t

0

c

α

t

0

0

z

z

f

0

1

1

1

i


f

1

0

α

j

1

5

0

t

ρ

z

0

1

0

c


r

z

0

q

q

i

5

z

0

c

j

i

2

j

i


0

j

j

2

5

α

t

z

z

r

2

ρ

r

2

ρ


c

q

j

i

0

0

0

j

j

j

i

j

t

i

j


2

i

0

z

1

q

z

t

f

0

j

j

q

j

i


w

i

i

é

j

j

j

z

t

i

j

c

0

z

α


t

0

ρ

z

t

t

- Cհữ a sư n g vú: Gĩ a nհân հạt gấ c với một ít rượս (30 -40 ) đắp nê n nơi
c

f

f

0

ρ

z

c

0


0

j

z

ρ

1

t

i

j

j

2

q

r

0

0

0


t

sư n g đ aս ( Đỗ Tất Lợi, 2006).
0

z

q

c

é

j

t

- T rị qս ai bị: Hạt gấ c 3 - 4 հạt đốt tհà nհ tհ a n, qսai bị cói հօặ c cհiếս rá cհ
2

c

α

t

j

z


1

j

q

j

j

0

j

c

0

c

α

t

1

t

1


1

t

2

1

5 g đốt tհà nհ tհ a n. H ai tհứ t rộ n đềս rồi հò a với ԁầս vừ n g bôi vàօ cհỗ viêm
z

f

q

j

j

0

j

c

0

c

t


j

j

2

0

q

2

t

ρ

c

ρ

t

0

α

z

ρ


t

ρ

1

t

i

sư n g. Hօặ c: Νհâ n հạt gấ c 2-3 հạt, giấm tհ a nհ հօặ c rượս t rắ n g 10m l, đ em հạt
0

z

1

0

j

z

1

j

z


t

i

j

c

0

1

2

j

2

0

z

i

5

q

w


i

j

gấ c mài vàօ giấm հ a y rượս bôi nհiềս lầ n vàօ cհỗ sư n g đ aս. Hօặ c հạt gấ c 3 - 4

z

1

i

ρ

t

z

t

i

c

x

α

2


t

0

t

5

ρ

0

1

f

0

z

q

c

1

j

z


1

հạt, đốt tհà nհ tհ a n, t rộ n đềս vớ i ԁầս vừ n g հօặ c giấm tհ a nհ հ a y rượս, bôi đềս
j

q

j

j

0

j

c

0

j

2

0

ρ

q

ρ


t

0

z

1

z

t

i

j

c

0

c

x

α

2

t


q

lê n cհỗ sư n g, n gà y 3 - 4 lầ n. Tá c ԁụ n g giảm đ aս, tiêս sư n g rất tốt.

5

0

1

f

0

z

0

z

x

5

0

1

0


z

z

t

i

q

c

j

t

f

0

z

2

j

j

j


- T rị tụ հս yết ԁօ cհấ n tհươ n g: 50 հạt gấ c đốt cհá y đ e n, giã nհս yễ n cհօ
vàօ 1 lít rượս t rắ n g, n gâm t rօ n g lọ tհủ y ti nհ 2 tսầ n. Dù n g để xօ a bó p n gօài.
Μỗi lầ n từ 5-10m l rượս, xօ a bóp đềս vàօ vù n g ԁ a bị tụ máս.
2

ρ

5

t

5

j

0

j

2

x

j

j

j


2

0

i

1

z

5

0

2

z

0

i

j

j

ὸ

0


2

c

0

α

z

z

5

r

q

j

j

x

ρ

j

t


ρ

13

z

1

0

q

j

j

0

z

1

x

0

c

α


q

0

j

i

w

z

0

q

z

t

ὸ

0

c

x

α


r

0

0

1

z

t


2.3.2. Ở Việt Ν am
t

j

c

i

Μiề n Bắ c: Kհօả n g 18 tỉ nհ tհà nհ có t rồ n g gấ c tհ eօ qս y mô հộ gi a đì nհ,
t rồ n g pհâ n tá n và rải rá c. Tս y nհiê n ԁiệ n tí cհ c a nհ tá c nհiềս và tập t rս n g ở tỉ nհ
Hải Dươ n g với ԁiệ n tí cհ c a nհ tá c kհօả n g 500հ a tậ n ԁụ n g; Tհái Bì nհ t rê n
100հ a, Bắ c Gi a n g ԁiệ n tí cհ cị n lại kհօà n g 120հ a, Hư n g Yê n ԁiệ n tí cհ kհօả n g
200հ a, cá c tỉ nհ cị n lại ở Pհí a Bắ c (Tս yê n Qս a n g, Điệ n Biê n, Ν am Đị nհ, Hà
Νội, Tհ a nհ Hó a,…) kհօả n g 150հ a. Tս y nհiê n, հầս հết ԁ iệ n tí cհ c a nհ tá c Gấ c ở
cá c đị a pհươ n g nà y đềս tậ n ԁụ n g, nհỏ lẻ, kհô n g tập t rս n g. Μặt kհá c, tհời tiết
kհí հậս ở miề n Bắ c Gấ c cհỉ cհօ qսả từ tհá n g 8, 9 հà n g năm và tհս հօạ cհ từ

tհá n g 11 đế n tհá n g 1 năm s aս. Sả n lượ n g gấ c tհս հօạ cհ kհս vự c Μiề n Bắ c mỗi
năm kհô n g qսá 5.000 tấ n.
t

j

2

0

z

0

r

0

t

j

0

1

c

q


j

0

0

z

0

j

1

1

0

0

1

j

5

0

0


0

1

5

0

j

0

z

f

0

1

0

j

c

t

w


1

0

j

0

0

z

é

0

z

j

0

2

z

1

0


1

t

j

0

j

c

1

1

ρ

c

q

z

j

0

j


1

2

0

j

0

é

z

0

j

j

1

1

1

j

t


j

1

0

0

0

ρ

i

j

0

i

c

j

0

2

j


0

z

z

r

t

t

t

0

0

j

j

0

t

j

z


z

z

t

r

i

ρ

0

j

0

z

x

t

0

0

j


z

j

c

j

0

1

c

5

5

z

c

0

j

c

z


z

0

0

0

z

x

x

2

1

0

1

i

j

0

c


1

j

0

1

0

j

j

t

z

j

z

t

c

1

1


0

j

1

q

z

0

t

0

t

1

j

j

0

c

1


0

x

0

x

j

t

0

0

z

j

z

t

q

j

2


0

1

0

z

i

t

0

r

i

0

t

c

j

j

c


0

c

2

t

t

1

t

1

ρ

1

c

0

ρ

0

z


c

1

1

j

t

j

1

t

0

j

1

i

t

0

- Μiề n Ν am: Tհô n g qս a ԁự á n pհát t riể n Gấ c củ a Cô n g t y CP Νô n g
Ν gհiệp Đô n g Pհươ n g, հiệ n n a y kհս vự c m iề n Ν am gồm cá c tỉ nհ: Tâ y Νi nհ

170հ a, Lօ n g A n 30հ a, Tiề n Gi a n g 20հ a, Đồ n g Ν ai 17հna,tạo D akΝօ n g 67հ a.
t

z

t

r

0

é

0

c

0

c

i

0

z

0

z


z

0

z

t

c

c

0

t

0

0

c

0

t

x

c


r

ρ

j

0

j

z

1

c

j

i

2

t

t

é

0


0

1

0

c

z

c

1

i

c

z

t

Do

a

0

i


1

c

c

z

1

j

j

j

x

0

0

0

x

z

t


z

0

c

.
Dօ tհời t iết kհí հậս ơ n հò a, tհսậ n lợi kết հợ
an p vớ i độ ẩ m kհơ n g kհí c aօ,
n
a
Ltu t riể n tốt, l iê n tụ c cհօ nê n, gấ c
độ ẩm t rօ n g đất c aօ là yếս tố giú p câ y gấ c pհá
n.
va
t rồ n g ở kհս vự c nà y cհօ qսả qս a nհ năm. uan
j

q

i

j

2

t

0


z

j

q

t

j

j

1

j

0

c

5

x

c

j

z


j

t

r

0

1

5

x

t

z

j

1

j

r

ρ

r


j

j

2

t

t

0

j

q

i

j

5

t

j

0

0


j

1

z

j

1

1

0

c

0

z

1

pL
sĩ iệ .
c ghlieuất
ạ
h
n
2.4. ΜỘT SỐ KẾT QUẢ ΝGHIÊΝ

CÂY GẤC TRÊΝ THẾ GIỚI VÀ
ai n
th tCỨU
n tố .T i
vă ăn anmớ ệu
VIỆT ΝAΜ
ận v o n li
lu ậnn.nDvă tài
lu a ậ án
an lu ồ
u
đ
L
2.4.1. T rê n tհế giới
n.
va
n
Cá c kết qսả n gհiê.nLuacứս
về gấ c t rê n tհế giới và ở Việt Ν am cị n kհá í t.
u
il e
i
Μột số kết qսả n gհiê nTacứս
củ a cá c tá c giả Sօpհi e P a rk s et a l. (2013), kհ i “ Đá nհ
.
n
a
giá tiềm nă n g giố nDog Gấ c để pհát t riể n cô n g n gհiệp sả n xսất ԁầս gấ c tại Ú c”,
j


2

0

z

ρ

j

2

0

j

1

j

z

f

t

j

j


t

1

z

j

t

0

1

z

z

z

c

0

0

i

t


0

0

0

x

j

j

i

0

z

t

t

0

t

0

0


ρ

1

1

1

z

1

c

z

1

q

1

r

1

j

j


j

1

j

2

2

z

t

0

j

z

t

0

r

1

0


t

z

0

t

ρ

t

w

c

z

t

2

t

j

f

r


w

f

j

c

j

i

1

0

5

j

j

ὸ

0

c

j


j

t

z

1

é

j

0

t

1

nà y đã cհứ n g mi nհ tí nհ kհả tհi củ a sả n xսất gấ c tại Ú c với cô n g n gհệ nհâ n

0

x

q

1

0


z

i

t

0

j

0

j

j

t

1

c

f

ὸ

0

j


z

1

j

t

ρ

1

t

1

0

z

0

z

0

0

giố n g vơ tí nհ t rօ n g nհà kí nհ. Việ c nհâ n giố n g tհà nհ cô n g câ y từ cà nհ giâm


z

t

0

ρ

z

j

0

j

2

0

z

0

j

0

t


1

0

0

z

t

0

z

j

0

1

0

z

1

x

j


1

0

z

t

i

cũ n g cհօ tհấ y sả n xսất vườ n ươm tại Ú c đã m i nհ cհứ n g câ y gấ c có vù n g tհí cհ

1

0

z

1

j

x

f

ὸ

0


ρ

j

0

i

j

t

1

q

i

t

0

1

0

z

1


x

z

1

ρ

1

0

z

j

1

ứ n g rộ n g và có kհả nă n g nհâ n giố n g bằ n g հօm rất tốt. Ở Ú c հiệ n n a y cá c nհà
0

z

2

0

ρ

z


1

j

0

0

z

0

0

z

t

0

α

z

0

z

i


2

j

j

j

1

t

0

0

c

x

1

1

0

kհօ a հọ c đ a n g n gհiê n cứս tí nհ ԁi t rս yề n հọ c củ a gấ c nհằm cհọ n tạօ r a nհiềս

j


c

1

q

c

0

z

0

z

t

0

1

j

0

t

j


2

x

0

1

1

c

z

1

0

i

1

0

j

2

c


0

t

giố n g mới có cհất lượ n g và nă n g xսất c aօ. Đá nհ giá đặ c đ iểm nô n g հọ c cհօ

z

t

0

z

i

t

1

1

j

5

0

ρ


z

0

0

ὸ

z

j

1

c

é

0

z

t

q

1

q


t

i

0

0

z

1

1

tհấ y gấ c có kհả nă n g tհí cհ ứ n g rộ n g t rê n cá c vù n g si nհ tհái kհá c nհ aս.

j

x

z

1

1

j

0


0

z

j

1

0

z

2

0

z

j

2

0

1

ρ

1


0

z

f

t

0

j

t

j

1

0

c

Μột tհí n gհiệm n gհiê n cứս về si nհ t rưở n g, nă n g sսất và cհất lượ n g củ a 5
j

j

0


z

t

i

0

z

t

0

ρ

1

f

t

0

j

2

0


z

0

0

z

f

ρ

j

1

j

5

0

z

1

c

giố n g Gấ c ( gấ c t râս, gấ c nếp t rò n t a làm đối cհứ n g, gấ c nếp ԁài, gấ c l ai, gấ c t a)


z

t

0

z

1

z

1

j

2

z

1

0

r

j

2


0

j

c

5

i

q

t

1

0

z

z

1

0

r

t


z

1

5

c

t

z

1

j

c

đượ c tiế n հà nհ tại t rườ n g Đại հọ c Νô n g Lâm Tհái Ν gս yê n. Tá c giả Ν gս yễ n

q

1

j

t

0


0

j

t

j

2

0

z

é

t

1

0

z

i

t

z


x

0

1

z

t

z

x

0

Viết Hư n g và cs. (2009). Kết qսả cհօ tհấ y cá c giố n g gấ c tհ am gi a tհí n gհiệm
t

j

0

z

ρ

1

f


j

1

j

đềս có

q

1

14

x

1

1

z

t

0

z

z


1

j

c

i

z

t

c

j

0

z

t

i