B

GIÁO D C VÀ ĐÀO T O - B
TR

YT

NG Đ I H C Y T CÔNG C NG

PHAN VÕ VĔN TH NH

H
P

KI N TH C, TH C HÀNH VÀ M T S
QUAN Đ N PHÒNG B NH ĐÁI THÁO Đ
NG

I DÂN T

Y UT

LIÊN

NG TÝP 2 C A

30 - 44 TU I T I XÃ MỸ CHÁNH,

HUY N PHÙ MỸ, T NH BÌNH Đ NH NĔM 2017

U

H

LU N VĔN TH C SỸ Y T CÔNG C NG
MÃ S

CHUYÊN NGÀNH: 60.72.03.01

HÀ N I, 2017


B

GIÁO D C VÀ ĐÀO T O - B
TR

YT

NG Đ I H C Y T CÔNG C NG

PHAN VÕ VĔN TH NH

H
P

KI N TH C, TH C HÀNH VÀ M T S
QUAN Đ N PHÒNG B NH ĐÁI THÁO Đ
NG

I DÂN T


Y UT

LIÊN

NG TÝP 2 C A

30 - 44 TU I T I XÃ MỸ CHÁNH,

HUY N PHÙ MỸ, T NH BÌNH Đ NH NĔM 2017

U

H

LU N VĔN TH C SỸ Y T CÔNG C NG
MÃ S

CHUYÊN NGÀNH: 60.72.03.01

NG

IH

NG D N KHOA H C

PGS. TS LÃ NG C QUANG

HÀ N I, 2017



i
L IC M

N

Tôi xin trân tr ng c m n Ban giám hi u, Phòng đào t o sau đ i h c cùng
quý thầy cô giáo Tr

ng đ i h c y t công cộng đã t n tâm gi ng d y, truy n đ t

nh ng ki n th c c

b n và t o đi u ki n cho tơi trong q trình h c t p và

nghiên c u.
Chân thành c m n TTYT huy n Phù Mỹ, Chi c c dân s huy n Phù Mỹ,
Tr m y t xã Mỹ Chánh đã hỗ tr , h p tác trong quá trình h c t p và th c hi n
nghiên c u.
Gửi t i PGS.TS Lã Ng c Quang, ng

i thầy tr c ti p h

H
P

ng d n và giúp

đ trong su t th i gian nghiên c u và hoàn thi n lu n vĕn.
C m n nh ng ng


i thân và b n bè đã luôn động viên, giúp đ trong q

trình h c t p và hồn thi n lu n vĕn.

Bình định, ngày 20 tháng 11 năm 2017

H

U

H c viên

Phan Võ vĕn Th nh


ii
M CL C
L IC M

N .................................................................................................. i

M C L C....................................................................................................... ii
DANH M C B NG ...................................................................................... vi
TÓM T T NGHIÊN C U .............................................................................. x
Đ T V N Đ ................................................................................................. 1
M C TIÊU NGHIÊN C U............................................................................. 3
Ch

ng 1......................................................................................................... 4


T NG QUAN TÀI LI U ................................................................................ 4
1.1 Đ nh nghĩa b nh đái tháo đ
1.2 Phân lo i b nh đái tháo đ

H
P

ng. .......................................................... 4
ng. ............................................................. 4

1.2.1 Phân lo i năm 1985. ........................................................................4
1.2.2 Phân lo i năm 1997. .......................................................................... 4
1.3 Tiêu chuẩn chẩn đoán b nh đái tháo đ

U

1.3.1 Chẩn đoán s m b nh đái tháo đ

ng. ......................................... 5

ng týp 2. ....................................... 5

1.3.2 Chẩn đoán ti n ĐTĐ [33]. ................................................................. 6
1.3.3 Chẩn đoán đái tháo đ

H

ng. ............................................................... 6


1.4 Bi n ch ng c a b nh đái tháo đ

ng. ................................................... 6

1.4.1 Bi n chứng cấp tính. .......................................................................... 6
1.4.2 Bi n chứng m n tính. ......................................................................... 7
1.5 Các y u t nguy c . .............................................................................. 8
1.5.1 Nhóm y u t gen. ............................................................................... 8
1.5.2 Các nguyên nhân v nhân trắc: Ch ng t c - màu da, tuổi, gi i.......... 8
1.5.3 Các y u t nguy cơ liên quan đ n hành vi, l i s ng. .......................... 8
1.5.4 Nhóm y u t chuyển hóa và các r i lo n nguy cơ trung gian. ..........11
1.6 Đ i t

ng nguy c m c ĐTĐ.............................................................. 11

1.7 Bi n pháp phòng b nh. ....................................................................... 12
1.8 Tình hình đái tháo đ

ng trên th gi i và Vi t Nam. .......................... 13

1.8.1 Tình hình ĐTĐ th gi i. ................................................................... 13


iii
1.8.2 Tình hình b nh đái tháo đ

ng

Vi t Nam. .................................... 14


1.9 Các nghiên c u ki n th c, th c hành và một s y u t nguy c liên
quan b nh ĐT.............................................................................................15
1.10 Gi i thi u v đ a bàn nghiên c u. ..................................................... 17
1.10.1 Thông tin chung. ............................................................................ 17
1.10.2 Thơng tin v tình hình sức kh e. .................................................... 17
1.12 Khung lý thuy t nghiên c u. ............................................................. 18
Ch

ng 2: ..................................................................................................... 19

Đ IT
2.1 Đ i t

NG VÀ PH

NG PHÁP NGHIÊN C U ..................................... 19

ng nghiên c u. ........................................................................ 19

H
P

2.2 Th i gian và đ a đi m nghiên c u. ...................................................... 19
2.3 Thi t k nghiên c u. ........................................................................... 19
2.4 C m u nghiên c u. ............................................................................ 19
2.5 Ph

ng pháp ch n m u. ......................................................................20

2.6 Ph


ng pháp thu th p s li u. ............................................................. 20

U

2.6.1 Cơ s xây dựng b công c . ............................................................ .20
2.6.2 Cấu phần b cơng c nghiên cứu gồm có. ........................................ 21
2.6.3 Tổ chức thu thập s li u................................................................... 21

H

2.6.4 Th i gian thu thập s li u. ............................................................... 22
2.7 Ph

ng pháp xử lý s li u. ................................................................. 22

2.8 Các bi n s nghiên c u chính. ............................................................ 22
2.9 Tiêu chí đánh giá và phân lo i. ........................................................... 23
2.9.1 Tiêu chí đánh giá. ............................................................................ 23
2.9.2 Phân lo i. ........................................................................................ 23
2.10 Đ o đ c trong nghiên c u. ................................................................ 24
2.11 H n ch trong nghiên c u, sai s và bi n pháp kh c ph c. ................ 24
2.11.1 H n ch c a nghiên cứu. ............................................................... 24
2.11.2 Sai s trong nghiên cứu. ................................................................ 24
Ch

ng 3....................................................................................................... 26

K T QU


NGHIÊN C U ............................................................................ 26


iv
3.1 Thông tin chung đ i t

ng nghiên c u. ................................................... 26

3.1.1. Thông v đặc điểm nhân khẩu. ........................................................ 26
3.1.2 Y u t gia đình đ i t ợng nghiên cứu. ............................................. 28
3.1.3. Hình thức và cách ti p cận thông tin c a đ i t ợng nghiên cứu. ..... 28
3.2. Ki n th c, th c hành phòng b nh đái tháo đ

ng tuýp 2. .................. 30

3.2.1 Ki n thức v b nh ĐTĐ c a đ i t ợng nghiên cứu. .......................... 30
3.2.2 Thực hành v phòng b nh c a đ i t ợng nghiên cứu........................52
3.3 Các y u t liên quan đ n th c hành phòng b nh ĐTĐ. ....................... 45
Ch

ng 4....................................................................................................... 48

BÀN LU N .................................................................................................. 48
4.1 Thông tin chung v đ i t

H
P

ng nghiên c u. .......................................... 48


4.2 Ki n th c v phòng b nh ĐTĐ c a ĐTNC. ........................................ 49
4.2.1 Ki n thức v b nh ĐTĐ. .................................................................. 50
4.2.2 Ki n thức v y u t nguy cơ b nh ĐTĐ. ........................................... 51
4.2.3 Ki n thức v phòng b nh ĐTĐ. ........................................................ 52

U

4.3. Thực hành phòng b nh ĐTĐ c a ĐTNC. ........................................... 53
4.3.1 Ch đ ăn c a ĐTNC. ...................................................................... 53
4.3.2 Thói quen sử d ng r ợu bia ĐTNC. ................................................. 55

H

4.3.3 Thói quen hút thu c ĐTNC. ............................................................. 56
4.3.4 Ho t đ ng thể d c, thể thao phòng b nh ĐTNC. .............................. 56
4.3.5 Khám sức kh e định kỳ và kiểm tra đ

ng huy t phát hi n b nh. .... 57

4.4 Các y u t liên quan đ n th c hành phòng b nh c a ĐTNC................ 58
4.4.1 M i liên quan giữa đặc điểm nhân khẩu v i thực hành phòng b nh. 58
4.4.2 M i liên quan giữa ki n thức chung b nh ĐTĐ v i thực hành phòng
b nh ĐTĐ. ................................................................................................ 60
K T LU N ................................................................................................... 61
KHUY N NGH ........................................................................................... 62
TÀI LI U THAM KH O ............................................................................. 63
PH

L C...................................................................................................... 71



v
Ph l c 1: PHI U ĐI U TRAKI N TH C, TH C HÀNH V
B NH ĐÁI THÁO Đ

PHÒNG

Ph l c 2:CÁC BI N S

NG ......................................................................... 71
NGHIÊN C U...................................................... 80

Ph l c 3: TIÊU CHÍ CHO ĐI M ................................................................. 90
Ph l c 4: HÌNH MINH H A ....................................................................... 96

H
P

H

U


vi
DANH M C B NG
B ng 3.1: Đặc điểm nhân khẩu học. ......................................................... 26
B ng 3.2: Ti p cận thông tin c a ĐTNC. .................................................. 28
B ng 3.3: Nguồn cung cấp thông tin. ....................................................... 29
B ng 3.4: Mong mu n ti p cận thông tin đ i t ợng nghiên cứu. ............... 29
B ng 3.5: Ki n thức v khái ni m, nguyên nhân gây b nh ĐTĐ. .............. 30

B ng 3.6: Ki n thức v tri u chứng b nh ĐTĐ. ........................................ 31
B ng 3.7: Ki n thức c a ĐTNC v bi n chứng c a b nh ĐTĐ. ................. 32
B ng 3.8: Ki n thức chẩn đoán b nh ĐTĐ c a ĐTNC. ............................. 33

H
P

B ng 3.9: ĐTNC bi t v đi u trị b nh ĐTĐ. ............................................. 34
B ng 3.10: ĐTNC tr l i đ ợc v y u t nguy cơ mắc b nh ĐTĐ. ............ 35
B ng 3.11: Ki n thức v phòng b nh ĐTĐ c a ĐTNC. ............................ 37
B ng 3.12: Ki n thức v dinh d ỡng hợp lý. ............................................. 38
B ng 3.13: Những thói quen v khẩu phần ăn c a ĐTNC (trong 1 tháng). 39

U

B ng 3.14: Hành vi dùng bia r ợu đ i t ợng nghiên cứu. ........................ 41
B ng 3.15: Hành vi hút thu c lá c a đ i t ợng nghiên cứu. ..................... 43
B ng 3.16: Ho t đ ng thể d c, thể thao phòng b nh ĐTNC. .................... 43

H

B ng 3.17: Thực hành khám sức kh e phòng b nh ĐTĐ........................... 44
B ng 3.18: M i liên quan giữa đặc điểm nhân khẩu v i thực hành phòng
b nh ĐTĐ. ................................................................................................ 45
B ng 3.19: M i liên quan giữa ti n sử mắc b nh ĐTĐ gia đình v i thực
hành phịng b nh ĐTĐ. ............................................................................ 46
B ng 3.21: Mơ hình hồi qui logic dự đoán m i liên quan giữa ki n thức v i
thực hành phòng b nh ĐTĐ. ..................................................................... 47



vii
DANH M C CÁC BI U Đ
Biểu đồ 3.1 Ti n sử b nh ĐTĐ c a gia đình ĐTNC. ................................ 28
Biểu đồ 3.2: Kênh thông tin ĐTNC mu n ti p cận. ................................... 30
Biểu đồ 3.3: Phân lo i ki n thức v b nh ĐTĐ c a ĐTNC (Khái ni m,
nguyên nhân, tri u chứng, bi n chứng, chẩn đoán, đi u trị ĐTĐ). ........... 34
Biểu đồ 3.4: ĐTNC có ki n thức v y u t nguy cơ mắc b nh ĐTĐ. ......... 35
Biểu đồ 3.5 Phân lo i ki n thức v y u t nguy cơ c a ĐTNC. ................. 36
Biểu đồ 3.6: Phân lo i kiên thức v phòng b nh c a ĐTNC ..................... 38
Biểu đồ 3.7: Phân lo i ki n thức chung ĐTNC. (Ki n thức b nh ĐTĐ - Y u

H
P

t nguy cơ - Ki n thức phòng b nh). ......................................................... 39
Biểu đồ 3.8: Phân lo i thực hành phòng b nh ĐTĐ. ................................ 45

H

U


viii
DANH M C CÁC T

VI T T T

ADA (American Diabetes Asociation)

Hi p hội B nh ĐTĐ Hoa Kỳ


AUSDRISC (Australia Diabetes Risk

Đi m nguy c b nh ĐTĐ Úc

Score)
BGD - ĐT

Bộ giáo d c - Đào t o.

BMI (Body Mass Index)

Ch s kh i c th .

ĐTĐ

Đái tháo đ

ĐTNC

Đ it

DESIR (Data from the Epidemiological

D li u nghiên c u D ch t h c v

ng.

ng nghiên c u.


H
P

Study on the Insulin Resistance
Syndrome)
EUR (European Union)

Hội ch ng kháng Insulin.
Liên minh châu Âu.

FINDRISC (Finnish Diabetes Risk Score) Đi m nguy c b nh ĐTĐ Phần Lan.
HDL-c (High-density lipoproteins)

U

IDF (International Diabetes Federation)
IGT (Impaired glucose tolerance)

Lipoprotein m t độ cao.
Liên đoàn ĐTĐ qu c t .
Kém dung n p glucose.

IFG (Impaired fasting glucose)

Đ

KAP (Knowledge-attitude–practice)

Ki n th c-thái độ-th c hành.


KLN

Không lây nhi m.

H

ng huy t lúc đói.

LDL (Low density lipoprotein)

M t độ lipoprotein th p.

MODY (Maturity - onset diabetes of the

B nh ĐTĐ phát tri n

young)

ng

i trẻ.

NIDDKD (National Institute of Diabetes

Vi n qu c gia v b nh ĐTĐ, các

Digestive and Kidney Diseases)

b nh v tiêu hoá và th n.


QĐ

Quy t đ nh.

QĐ-TTg

Quy t đ nh Th t

ng chính ph .


ix

SYT

S Yt .

TT

Thơng t .

TTPC SR & CBNT

Trung tâm phịng ch ng s t rét và các
b nh nội ti t.

TTYT

Trung tâm y t .


UBND

y ban nhân dân.

USD (United States dollar)

Đô la Mỹ

VNDRISC (VietNam Diabetes Risk

Đánh giá nguy c b nh ĐTĐ

H
P

Score)

Nam.

WHO (World Health Organization)

H

U

T ch c Y t th gi i.

Vi t



x
TÓM T T NGHIÊN C U
B nh đái tháo đ
gia tĕng nhanh

ng (ĐTĐ) là b nh không lây nhi m đang có chi u h

Vi t Nam, d ki n s ng

i m c b nh ĐTĐ lên 3,42 tri u ng

vào nĕm 2030.Khi phát hi n b nh t l m c bi n ch ng lên đ n trên 50%, nh h
đ n ch t l

ng
i
ng

ng đi u tr , nguy c tử vong cao.

Tu i từ 45 tr lên có t l m c ĐTĐ cao, nhi u bi n ch ng. T ch c Y t th
gi i khuy n cáo cần khám sàng l c ĐTĐ. Đ th c hi n đúng th i đi m, h n ch
m c b nh thì đ i t
đ

ng d

i 45 tu i ph i có ki n th c c b n v b nh, ki m soát

c y u t nguy c liên quan đ n hình thành và phát tri n b nh. Chính vì v y,


H
P

chúng tôi th c hi nnghiên c u ki n th c, th c hành và một s y u t liên quan đ n
phòng b nh ĐTĐ c a 220 ng

i dân

độ tu i 30 - 44 trên đ a bàn xã Mỹ Chánh,

huy n Phù Mỹ, t nh Bình Đ nh nĕm 2017.
Nghiên c u cho th y: T l ng

i dân có ti p c n thơng tin v b nh ĐTĐ là

55%, trong khi đó nhu cầu ti p c n thơng tin 98,2%;Có 10% đ t ki n th c chung v

U

b nh ĐTĐ. Trong đó 24,5% bi t v khái ni m b nh, 11,8% bi t v nguyên nhân
gây b nh, bi t v bi n ch ng 46,4%, bi t y u t nguy c c a b nh là 34,5%;T l
th c hành phịng b nh khơng đ t 54,1%. Trong đó dùng dầu m ch bi n th c phẩm

H

m c độ nhi u chi m 55%, u ng r

u chi m 45,9%, hút thu c lá 35%, không t p th


d c phịng b nh 86,4%, 89,1% khơng th c hi n ki m tra đ

ng huy t trong nĕm và

92,7% không khám s c kh e đ nh kỳ.
Các m i liên quan có ý nghĩa th ng kê v i th c hành phòng b nh: Nam gi i
th c hành phịng b nh khơng đ t cao h n n gi i 486 lần. Ng
THCS th c hành phịng b nh khơng đ t cao h n ng
Nh ng ng

i có h c v n d

i

i h c trên THPT 3,4 lần;

i có ki n th c phịng b nh khơng đ t, th c hành phịng b nh khơng đ t

cao g p 5,1 lần ng

i có ki n th c phịng b nh đ t.

Từ k t qu trên chúng tơi có khuy n ngh nhằm nâng cao ki n th c th c
hành phòng b nh ĐTĐ cho đ i t

ng tu i từ 30 - 44, đó là:Tr m y t tĕng c

truy n thông, nh t là kênh tuyên truy n tr c ti p từ viên ch c y t , đ i t
truy n cần tác động nhi u h n là nam gi i và ng


i có trình độ h c v n d

ng

ng tuyên
iTHCS.


xi
Nội dung tuyên truy n v ki n th c chung b nh ĐTĐ, cần nh n m nhki n th c
phòng b nh ĐTĐ nh v dinh d

ng h p lý, th c hi n ho t động th l c, ki m soát

cân n ng theo tiêu chuẩn BMI, l i s ng lành m nh.

H
P

H

U


1
Đ TV NĐ
B nh đái tháo đ

ng là một b nh r i lo n chuy n hóa gây tĕng đ


mãn tính do thi u insulin t
đ

ng huy t

ng đ i ho c tuy t đ i c a tuy n t y s n xu t ra. B nh

c x p là một trong nh ng b nh không lây nhi m ph bi n, đ ng trong top 10

nguyên nhân gây ra tử vong chính sau b nh tim m ch và ung th ...[66].
Nhi u ng

i trên th gi i

nh ng môi tr

ng khác nhau đi u b ĐTĐ, t l

m c b nh đã tĕng g p đôi k từ nĕm 1980. T ch c Y t th gi i (WHO) tính rằng
422 tri u ng

i l n b ĐTĐ vào nĕm 2014 và d đoán tĕng đ n 592 tri u ng

nĕm 2035 [48], 90% là ĐTĐ týp 2 [69].
Hi n t i Vi t Nam, c 20 ng
ngoài ra tỷ l ng

H
P


i trên 30 tu i có một ng

i vào

i m c b nh ĐTĐ,

i có một tình tr ng ti n ĐTĐ chi m t i gần 10% và nhi u ng

trong s này s m c b nh trong vòng 10 nĕm t i, t l m c ĐTĐ khơng đ

i

c chẩn

đốn trên 52% [52], h n 50% khi phát hi n b nh nhân đã có bi n ch ng,d báo mỗi
nĕm s tĕng thêm 88.000 ng
tri u ng

i m i m c, đ a s ng

U

i vào nĕm 2030 [32].

B nh ĐTĐ không đ

i m c b nh ĐTĐ lên 3,42

c phát hi n và tầm sốt s m, ngồi h u qu v s c


kh e nghiêm tr ng, gánh n ng đ i v i s phát tri n kinh t , xã hội, các chi phí c a

H

b nh ĐTĐ có th là một th m h a, đẩy các hộ gia đình d

i m c nghèo kh , làm tê

li t cho ngân sách y t và n n kinh t qu c gia [46, 68].
Nhi u y u t nguy c gây m c b nh ĐTĐ týp 2 đã đ

c đ a ra, trong đó có

các y u t liên quan đ n l i s ng thi u lành m nh: Ĕn u ng khơng đi u độ, ít v n
động, sử d ng ch t độc h i, áp l c c a công vi c, cĕng thẳng (stress) th
xuyên…T ch c Y t th gi i khẳng đ nh, ng

ng

i dân có ki n th c v b nh, can

thi p phù h p các y u t nguy c , đi u tr k p th i bằng thu c s làm gi m, ch m s
xu t hi n b nh và ngừa đ

c bi n ch ng c a b nh ĐTĐ là hồn tồn có th th c

hi n [67].
T nh Bình Đ nh th c hi n d án phòng ch ng ĐTĐ týp 2 từ nĕm 2011, đ ng
th i k t h p v i nhi u can thi p đ góp phần phịng ch ng b nh ĐTĐ. K t qu các
nghiên c u đã mô t th c tr ng ki n th c, th c hành c a ng


i dân v b nh ĐTĐ


2
th p, có ng

i khơng bi t ki n th c phịng b nh, nhi u ng

i khơng bi t ki n th c

v y u t nguy c gây b nh ĐTĐ và tìm ra một s y u t liên quan đ n s phát tri n
c a b nh, đ a ra khuy n ngh phòng ch ng b nh thi t th c [8, 22]. Tuy nhiên đ i
t

ng can thi p rộng, tính d phịng nhi u c p độ, d n đ n tri n khai hi u qu

khơng cao, có th đó là một trong nh ng lý do b nh nhân ĐTĐ ti p t c tĕng. T l
m c ĐTĐ nĕm 2015 cao h n c n

c và tĕng dần hàng nĕm vì b nh nhân m c m i

ĐTĐ [10, 20].
Xã Mỹ Chánh thuộc huy n Phù Mỹ, t nh Bình Đ nh là đơ th lo i V, trung
tâm phát tri n kinh t phía đơng huy n, xu h

ng thay đ i thói quen ĕn u ng, sinh

ho t là t t y u, nguy c d n đ n b nh không lây nhi m tĕng, trong đó có b nh ĐTĐ
[30, 39]. 45 tu i tr lên là đ i t

cáo cần tầm soát đ

H
P

ng nguy c cao m c ĐTĐ, đ

ng huy t. Đ đ i t

c Bộ Y t khuy n

ng nguy c bi t th i đi m khám phát hi n

b nh, gi m t l m c b nh và bi n ch ng c a b nh thì đ i t

ng d

i 45 tu i cần có

ki n th c và bi t các y u t liên quan làm ti n tri n b nh ĐTĐ. Đó là lý do chúng
tôi ti n hành nghiên c u “Kiến thức, thực hành và một số yếu tố liên quan đến

U

phòng bệnh đái tháo đường týp 2 của người dân từ 30 - 44 tuổi tại xã Mỹ Chánh,
huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định năm 2017”. K t qu nghiên c u làm c s cho
vi c đ a ra nh ng khuy n cáo phù h p v i đ a ph

H


ĐTĐ týp 2 đ t hi u qu .

ng, góp phần phịng ch ng b nh


3
M C TIÊU NGHIÊN C U
1. Mô t ki n th c, th c hành v phòng b nh đái tháo đ

ng týp 2 c a ng

i

dân từ 30 - 44 tu i t i xã Mỹ Chánh, huy n Phù Mỹ, t nh Bình Đ nh nĕm 2017.
2. Xác đ nh một s y u t liên quan đ n th c hành phòng b nh đái tháo
đ

ng týp 2 c a ng

i dân từ 30 - 44 tu i t i xã Mỹ Chánh, huy n Phù Mỹ, t nh

Bình Đ nh nĕm 2017.

H
P

H

U



4
Ch

ng 1

T NG QUAN TÀI LI U
1.1 Đ nh nghĩa b nh đái tháo đ
Đái tháo đ

ng.

ng là một r i lo n m n tính, có nh ng thuộc tính sau: Tĕng

glucose máu, k t h p v i nh ng b t th
protein, b nh luôn g n li n v i xu h

ng v chuy n hoá carbohydrat, lipid và

ng phát tri n các b nh lý v th n, đáy m t,

thần kinh và các b nh tim m ch do h u qu c a x v a động m ch [33].
Ti n ĐTĐ (Pre – diabetes): Bao g m r i lo n dung n p Glucoza (IGT:
Impaired glucose tolerance) và r i lo n đ
glucose). Là tình tr ng đ
th

ng và đ

ng huy t


ng huy t lúc đói (IFG: Impaired fasting

H
P

kho ng trung gian gi a đ

ng huy t m c ĐTĐ khi làm xét nghi m đ

nghi m pháp dung n p glucose [63].
1.2 Phân lo i b nh đái tháo đ

ng huy t bình

ng huy t lúc đói ho c

ng.

1.2.1 Phân loại năm 1985. Từ các tiêu chuẩn v b nh nhóm
chuyên gia v đái tháo đ

U

ng c a T ch c y t th gi i (WHO) nĕm 1985 đã đ a ra

đ ngh phân lo i nh sau [60].
–Đái tháo đ

y ban các


ng týp I: Týp Ia ch cho b nh kh i phát

H

thi u niên và Ib ch

b nh ph i h p v i nhi u b nh nội ti t khác.
– Đái tháo đ

ng týp II: Đái tháo đ

– Các týp khác đái tháo đ
– Đái tháo đ
– Các b t th
– Các b t th

ng

ng

ng

ng

i tr

ng thành.

ng: Thu t ng cũ đái tháo đ


ng th phát.

i có mang:ĐTĐ trong nh ng nĕm khi có thai.

ng v dung n p đ i v i glucose.

ng th nĕng c a s dung n p đ i v i glucose.

1.2.2 Phân loại năm 1997.
Theo hi p hội ĐTĐ Hoa Kỳ (ADA) đ ra và WHO phê chuẩn nĕm 1999. Sau
nhi u nĕm áp d ng phân lo i nĕm 1985 nh n th y có nhi u thi u sót và nhầm l n
trong lâm sàng cũng nh cách g i nên nĕm 1997 phân lo i b nh ĐTĐ và các m c
độ gi m dung n p glucose nh sau [61].


5
– ĐTĐ týp 1: Có s phá h y t bào beeta, có xu h

ng xeton, ph i đi u tr

insulin.
– ĐTĐ týp 2: Xu t hi n ch y u ng
các tr

ng h p ĐTĐ, th

i tr

ng thành, chi m t l 90 - 95%


ng có y u t gia đình và h u qu c a tác động y u t gen

và một s y u t thu n l i, trong đó bao g m y u t mơi tr

ng (Tu i, tĕng cân

ho c béo phì, ít ho t động th l c...)
– Các týp đ c hi u khác c a ĐTĐ:
+ Khuy t t t di truy n; B nh c a tuy n nội, ngo i ti t;

Nhi m khuẩn

(Rubella, quai b ); ĐTĐ trung gian mi n d ch (luput ban đ h th ng); Các hội
ch ng di truy n k t h p ĐTĐ (Hội ch ng Down).
– ĐTĐ
có thai mà ng

ng

H
P

i có mang: Th hi n gi m dung n p glucose tr

i b nh không phát hi n ra.

1.3 Tiêu chu n ch n đoán b nh đái tháo đ

c, trong khi


ng.

1.3.1 Chẩn đoán sớm bệnh đái tháo đường týp 2.
Theo h
t

ng d n chẩn đoán và đi u tr đái tháo đ

U

ng có y u t nguy c đ sàng l c b nh đái tháo đ

ng type 2, c a Bộ y t .Đ i

ng týp 2 bao g m. Tu i ≥ 45

và có một trong các y u t nguy c sau [33].

– BMI ≥ 23 (Tiêu chuẩn chẩn đốn thừa cân, béo phì d a vào BMI và s đo

H

vòng eo áp d ng cho ng

i tr

ng thành khu v c Châu Á, theo IDF - 2005).

– Huy t áp trên 130/85 mmHg.

– Trong gia đình có ng

i m c b nh đái tháo đ

ng

th h c n k (b , mẹ,

anh, ch em ruột, con ruột b m c b nh ĐTĐ týp 2).
– Ti n sử đ
dung n p đ

c chẩn đốn m c hội ch ng chuy n hóa, ti n ĐTĐ (suy gi m

ng huy t lúc đói, r i lo n dung n p glucose).

– Ph n có ti n sử thai s n đ c bi t (ĐTĐ thai kỳ, sinh con to - n ng trên
3600 gram, sẩy thai t nhiên nhi u lần, thai ch t l u).
– Ng

i có r i lo n Lipid máu, đ c bi t khi HDL-c d

Triglycrid trên 2,2 mmol/l.

i 0,9 mmol/L và


6
1.3.2 Chẩn đoán tiền ĐTĐ [33].
– R i lo n dung n p glucose: Glucose huy t t

nghi m pháp tĕng glucose máu bằng đ

ng

th i đi m 2 gi sau

ng u ng từ 7,8mmol/l đ n 11,0mmol/l

(140mg/dl - 200mg/dl).
– Suy gi m glucose máu lúc đói: L

ng glucose huy t t

ng lúc đói (sau ĕn

8 gi ) từ 6,1mmol/l đ n 6,9mmol (110mg/dl -125mg/dl) và glucose huy t t
th i đi m 2 gi c a nghi m pháp tĕng glucose máu d

ng

i 7,8mmol/l (<140mg/dl).

1.3.3 Chẩn đoán đái tháo đường.Theo tiêu chuẩn WHO -1999, d a vào một
trong ba tiêu chí sau [61].
Tiêu chí 1: Glucose huy t t

ng lúc đói (sau ĕn 8 gi ) ≥ 7mmol/l (≥

H
P


126mg/dl).
Tiêu chí 2: M c glucose huy t t

ng ≥ 11,1 mmol/l (200mg/dl) t i th i

đi m 2 gi sau nghi m pháp tĕng glucose huy t t
đ

ng u ng.
Các k t qu trên ph i đ

ng v i 75gam glucose bằng

c làm 2 lần m i có giá tr chẩn đốn.

U

Tiêu chí 3: Glucose th i đi m b t kỳ ≥ 11,1 mmol/l (200mg/dl), kèm theo
tri u ch ng lâm sàng u ng nhi u, đái nhi u, sút cân.
1.4 Bi n ch ng c a b nh đái tháo đ

H

ng.

1.4.1 Biến chứng cấp tính.

H Glucose huy t là bi n ch ng chuy n hóa c p tính th
t


ng g p do d thừa

ng đ i insulin trong máu, nguy hi m n u không phát hi n và đi u tr k p th i.
K ti p là các bi n ch ng x y ra do m t bù g m nhi m xeton (4,28%), lâm

sàng hay g p

b nh nhân ĐTĐ týp 1 và k t h p b nh c nh nhi m trùng, đột quỵ

ho c sử d ng thu c không phù h p.
Hôn mê tĕng thẩm th u (2,14%), x y ra nhi u

b nh nhân l n tu i (> 60

tu i), di n bi n b nh n ng, nguy c tử vong cao.
Nhi m toan lactic: Hi m g p, ch a có cơng b tr
[15].

ng h p nào

Vi t Nam


7

1.4.2 Biến chứng mạn tính.
– Tim m ch:Các r i lo n v chuy n hóa ch t béo r t d b x v a động
m ch, thành động m ch s m t đi tính co giãn, các m ng x v a giòn và d v , gây
t c ngh n m ch máu, d n đ n bi n ch ng nh i máu c tim, tai bi n m ch máu

não… Là nguyên nhân gây đột quỵ cao g p 1,5 lần và đau tim cao h n 1,8 lần
nh ng ng
ng

i b b nh ĐTĐ đ

i khơng b ĐTĐ đ

c chẩn đốn tu i từ 20 tu i tr lên so v i nh ng

c chẩn đoán [44].

– M t: Glucose huy t quá cao làm h t n h th ng mao m ch nuôi d
võng m c, trong th i gian dài làm ng kính c a m t b s ng lên gây hi n t
m t, mù lòa cho ng

ng

ng m

i b nh. Lâm sàng hay g p đ c th y tinh th và b nh võng m c

H
P

m t, 2,6% mù toàn cầu là do b nh ĐTĐ [65].
– Th n:B nh ti u đ

ng gây quá t i cho quá trình đào th i l


ng đ

ng d

thừa trong máu, từ đó b nh nhân b x hóa cầu th n, ho i tử ng th n... là nguyên
nhân chính c a suy th n. Nghiên c u nĕm 2012 t i b nh vi n N'Djamena (Chad) có
54 tr

ng h p b nh th n do đái tháo đ

ng trong t ng s 181 b nh nhân chi m

U

29,80% [51]. B nh th n trong b nh nhân đái tháo đ
c u nĕm 1989 t i 42,85% [29].
– Nhi m trùng:Ng

Vi t Nam nghiên

ng r t d b nhi m trùng, do l

ng

ng trong máu cao làm suy y u h th ng mi n d ch, đ ng th i n ng độ đ

ng

cao cũng t o đi u ki n thu n l i cho vi khuẩn phát tri n, k t h p v i t n th


ng

đ

thần kinh và t n th

i b nh ti u đ

ng týp 2

H

ng m ch máu làm gi m l u l

tĕng n ng các t n th

ng máu đ n các chi, cũng làm

ng do nhi m trùng, nguy c nhi m trùng

Chính y u t thu n l i, d n đ n khó đi u tr . B nh c nh th
nh loét, ho i tử chân, viêm đ

nhi u c quan.

ng g p nhi m trùng

ng ti t ni u, viêm l i rĕng, n ng h n gây nhi m

trùng huy t...Chi m phần l n các tr


ng h p c t c t chi d

i phi ch n th

ng [3,

24].
– Thần kinh:Đ

ng huy t tĕng cao kéo dài làm m t s nh y c m c a các

s i thần kinh và gây r i lo n kh nĕng d n truy n tín hi u. Bên c nh đó, b nh ĐTĐ
gây r i lo n chuy n hóa lipid, làm tĕng n ng độ ch t béo trong máu và nguy c hình
thành các m ng x v a trong lòng m ch. M ch máu b t n th

ng, chít hẹp s gi m


8
cung c p oxy và d

ng ch t nuôi d

Nghiên c u hay g p các t n th

ng các c quan, nội t ng và s i thần kinh.

ng thần kinh ngo i biên, b nh lý đ n dây thần


kinh, thần kinh phó giao c m [5]. Bi n ch ng này có nghiên c u t l m c cao nh t
trong các nhóm bi n ch ng th

ng g p, chi m 35% [16].

1.5 Các y u t nguy c . Các y u t nguy c đ

c x p vào 4 nhóm chính.

1.5.1 Nhóm yếu tố gen. Y u t di truy n tác động m nh t i s hình thành
ĐTĐ týp 2. Nh ng ng

i có huy t th ng v i ng

b nh ĐTĐ g p 4 - 6 lần ng

i bình th

i b nh ĐTĐ th

ng có nguy c

ng, một t l m c ĐTĐ r t cao t i 30% con

c a cha ho c mẹ b nh ĐTĐ và lên 50% khi c hai m c b nh [36].
1.5.2 Các nguyên nhân về nhân trắc:Ch ng tộc - màu da, tu i, gi i.

H
P


–Y u t ch ng t c, màu da: T l m c ĐTĐ thay đ i tùy thuộc vào ch ng
tộc, màu da. Trong s ngh ng ng
ĐTĐ cao h n ng

i m c b nh ĐTĐ, ng

i g c châu Mỹ từ 2 - 4 lần, ng

da tr ng 12,8% [17, 58].

i g c châu Á m c b nh

i da đen nguy c m c cao h n

–Y u t tu i: B nh tĕng theo tu i, khi tu i tĕng c th già đi, ch c nĕng t y

U

cũng suy gi m theo, gi m kh nĕng ti t insulin, d n đ n glucose máu tĕng. Nhi u
nghiên c u đã xác đ nh rằng tu i càng cao t l m c ĐTĐ và r i lo n dung n p
glucose tĕng[61].

H

– Y u t v gi i:

nh h

ng v gi i đ i v i s phát tri n ĐTĐ khác nhau


từng vùng mi n và tùy vào ch ng tộc, ch a th hi n rõ nét quy lu t gi i tính v i
b nh ĐTĐ. Th ng kê
các n

Hoa Kỳ gi i nam có nguy c m c ĐTĐ cao h n n , nh ng

c vùng châu Á, Thái Bình D

ng thì t l này ng

c l i, gi i n m c ĐTĐ

g p 3 lần nam gi i. T i Vi t Nam, có nghiên c u cho k t qu t l m c ĐTĐ n gi i
cao h n nam gi i và cũng có k t qu nghiên c u vào nĕm 2002 – 2003 v tình hình
ĐTĐ và các y u t nguy c trên c n

c, không có s khác bi t v t l m c

hai

gi i [6, 38].
1.5.3 Các yếu tố nguy cơ liên quan đến hành vi, lối sống.
M i liên quan gi a dinh d
đ

ng, hành vi l i s ng và đái tháo đ

ng từ lâu đã

c nhi u nhà khoa h c trên th gi i công nh n. K t qu nghiên c u c a ch


trình phịng ch ng b nh đái tháo đ

ng

ng Hoa Kỳ và nghiên c u phòng ch ng b nh


9
đái tháo đ

ng c a Phần Lan (The American Diabetes Prevention Program (DPP)

and the Finnish Diabetes Prevention Study (DPS)) cho th y ch độ ĕn gi m ch t béo
và tĕng c

ng ho t động th l c giúp làm gi m 58% t l m c b nh đái tháo đ

ng

[62].
– Béo phì: Ng

i béo phìliên quan đ n tính kháng insulin cộng v i gi m ti t

insulin làm ch m chuy n hóa cacbonhydrat thành m , gi m t ng h p glucogen,
tĕng tân t o đ

ng m i làm xu t hi n ĐTĐ, nghiên c u Thái H ng Quang ch ra


rằng béo phì độ 1 nguy c m c ĐTĐ g p 4 lần ng

i bình th

ng [29].

–Ch đ ĕn: Th c phẩm không kém phần quan tr ng trong phát tri n b nh
ĐTĐ, vì liên quan đ n chu trình chuy n hóa các ch t trong c th . Vì v y, lo i tiêu

H
P

th , cách th c tiêu th , tần su t tiêu th th c phẩm có liên quan m t thi t v i b nh
ĐTĐ [12]. Nhi u nghiên c u cho th y nh ng ng
nhi u cacbonhydrat tinh ch , l

ng mu i nhi u, ít vitamin ho c khống ch t có

nguy c ti n tri n b nh ĐTĐ và ng
th

ng xuyên cao g p 2,2 lần ng

i có ch độ ĕn nhi u ch t béo,

c l i. T l nguy c m c ĐTĐ

i không th

ng xuyên ĕn, t


U

ng t ng

xuyên ĕn ng t cũng có nguy c m c ĐTĐ cao g p 1,65 lần ng
xuyên ĕn ng t, và ng
rau nhi u [1].

l

i ĕn m
i th

ng

i khơng th

ng

i ít dùng rau nguy c m c ĐTĐ cao g p 3,01 lần ng

H

– Th ch t: Ho t động th l c giúp ki m soát đ
d ng l

ng

c tr ng l


i dùng

ng c th , sử

ng glucose d thừa, làm cho các t bào nh y c m h n v i insulin, tĕng l u

ng máu và c i thi n tuần hoàn đ n các mao m ch, ho t động th l c giúp t o

thành kh i c v ng ch c, tĕng l
c . Ng

ng glucose trong máu đ

c h p thu vào trong h

c l i, thi u ho t động th l c, mô c b suy y u, nhi u glucose s

trong máu, gây b nh ĐTĐ. Ho t động th d c th

ng xuyên v i c

ng độ vừa ph i

nh đi bộ, đi xe đ p ho c ch i th thao có l i ích đáng k cho s c khoẻ. Ng
tr

ng thành từ 18 - 64 tu i ít nh t 150 phút ho t động th l c c

l i

i

ng độ vừa ph i

trong su t tuần, ho c ít nh t 75 phút ho t động th ch t m nh m trong su t tuần.
Gi m nguy c cao huy t áp, b nh m ch vành, đột quỵ, ti u đ
Nghiên c u ng u nhiên 1514 ng
m nh và tĕng ho t động th ch t gi m ng

i

ng....[70].

Hy L p, nh n th y khi ĕn u ng lành
i có nguy c phát tri n b nh ĐTĐ, cho


10
th y vi c thi u ho t động th ch t và s n có c a th c phẩm đã d n đ n một lo t các
khi m khuy t s c kh e nghiêm tr ng [49, 56]. Nghiên c u T Vĕn Bình (2006)
cũng ghi nh n nguy c m c b nh ĐTĐ và r i lo n dung n p glucose
ng

i ít ho t động th l c cao g p 2,3 và 1,4 lần so v i nhóm ng

nh ng nhóm
i ho t động th

l c n ng và trung bình [6].
– Thu c lá: nh h

r t d dội, ng

ng thu c lá v i nh ng b nh nhân đái tháo đ

i hút thu c đ a một l

ng (ĐTĐ)

ng carbon dioxin từ khói thu c vào c th ,

ch t này ngĕn c n oxy k t h p v i h ng cầu, vì th , c th tĕng s n xu t h ng cầu
và đó chính là một trong nh ng tác nhân làm tĕng bi n ch ng suy th n, mù m t,
ho i tử bàn chân, đột quỵ... Cũng từ khói thu c, nicotin vào máu gây co th t nh ng

H
P

m ch máu nh , làm ch m s h p thu c a insulin, d n đ n khó ki m sốt đ

ng

huy t, ngồi ra, nó cịn làm tĕng tình tr ng đ kháng insulin c a c th . Theo th ng
kê, t l m c b nh ĐTĐ týp 2 cao g p 2,6 lần

nh ng ng

i hút thu c lá [1]. Rõ

ràng, thu c lá không ch gây nên nh ng bi n ch ng nghiêm tr ng trên b nh nhân
ĐTĐ mà còn làm tĕng kh nĕng phát tri n ĐTĐ


ng

i hút thu c. Nghiên c u

U

Chiang CH1, Lu CW và cộng s

(2016) đã ghi nh n s

t

ng tác gi a b nh

ĐTĐ và tình tr ng hút thu c có liên quan v i nhau [45].
–R

u bia:Sử d ng r

H

u bia là nguyên nhân ch y u gây ra 30 b nh và là

nguyên nhân k t h p gây ra 200 b nh theo ICD 10 nĕm 1992. U ng nhi u r

u,

nh t là khi không ĕn u ng làm c ch gan gi i phóng glucose d tr có th khi n
đ


ng huy t h th p b t th

ng, bên c nh đó, ng

i l m d ng r

u th

ng th c

hi n ch độ ĕn u ng kém khoa h c h n và hút thu c nhi u h n so v i nh ng ng
không u ng r
g p 2,6 ng

u. Nh ng ng

i u ng r

i có thói quen u ng nhi u r

i

u nguy c m c ĐTĐ

u ít và đi u độ [1].

– Các y u t khác:
+ Đơ th hóa:


nh ng n

c đang phát tri n, tình tr ng đơ th hóa tác động

t i l i s ng, ch độ ĕn u ng cũng thay đ i, chuy n từ l i s ng truy n th ng sang
ki u s ng hi n đ i, nĕng l

ng đ a vào c th nhi u h n cần thi t cho ho t động k t

h p ít v n động d n đ n béo phì... Nhi u nghiên c u trên th gi i đã d n ch ng
rằng t l m c

n i thành th cao h n nhi u vùng nông thôn. T i Vi t Nam nghiên


11
c u T Vĕn Bình (2007) t l nhóm ng
trong khi đó ng

i m c ĐTĐ

khu v c nội thành 9,8%

i s ng ngo i thành m c ĐTĐ là 3,9% [7].

+ Stress: Khi b stress c th t động ti t ra nh ng hóc mơn kích thích ho t
động c a ngu n nĕng l

ng d tr trong c th (g m glucose và ch t béo). Bên


c nh đó, hócmơn cortisol ti t ra khi c th b stress s làm tĕng l
máu. Khi cortisol đ t l

ng th n) gây ra b nh ti u đ

ng r t l n v i b nh nhân ti u đ

m t m i và trầm c m đ
m c độ đ

ng trong

ng l n, c th s xu t hi n hội ch ng Cushing (r i lo n s n

xu t hóc mơn v tuy n th
h

ng đ

ng. Đ c bi t, stress có nh

ng tuýp II. Nghiên c u cũng xác nh n rằng,

c tìm th y liên quan có ý nghĩa v i th i gian b b nh và

ng trong máu sau b a ĕn [41].

H
P


1.5.4 Nhóm yếu tố chuyển hóa và các rối loạn nguy cơ trung gian. R i lo n
đ

ng huy t lúc đói, r i lo n dung n p Glucose, kháng insulin,thai nghén (tình

tr ng sinh, ĐTĐ thai kỳ, con cháu ph n ĐTĐ khi mang thai...) có liên quan đ n
ti n tri n b nh ĐTĐ [4, 52].
1.6 Đ i t

ng nguy c m c ĐTĐ.

U

Có nhi u cách đánh giá nguy c m c b nh ĐTĐ cho nhi u n

c nh :Thang

đi m DESIR c a Pháp; AUSDRISC c a Úc; FaramingHam Offspring c a Mỹ;
Wichai AckplaKorn c a Thái Lan; Thang đi m Findrisc (FINDRISC: Finnish

H

Diabetes Risk Score) d báo nguy c đái tháo đ
đ

c Hội đái tháo đ

ng trong 10 nĕm

cộng đ ng


ng Phần Lan đ xu t nĕm 2001 d a vào 8 tiêu chuẩn là tu i,

BMI, vòng b ng, v n động th l c hàng ngày, ch độ ĕn nhi u rau qu , sử d ng
thu c h huy t áp, ti n sử có lần phát hi n tĕng glucose máu và ti n sử gia đình có
ng

i m c b nh ĐTĐ. Thang đi m này đã đ

qu c gia nh Đan M ch, Đ c,

c nghiên c u và ng d ng t i các

n Độ, Trung Qu c, Đài Loan, Nh t B n và một s

qu c gia khác thuộc Trung Đông.

châu Á và Đông Nam Á v i s thay đ i tiêu

chí vịng b ng và BMI cho phù h p v i ng

i Nam Á. T i Vi t Nam nhóm tác gi

Nguy n Vĕn Vy H u và cộng s xây d ng cơng c có giá tr đ tầm soát ti n ĐTĐ
và ĐTĐ type 2 trong cộng đ ng ng

i Vi t Nam ≥ 45 tu i (VNDRISC) 4 tiêu chí

[37]. Tuy có nhi u tiêu chuẩn v đi m nguy c m c ĐTĐ khác nhau, nhìn chung



12
các đ i t

ng cũng th hi n ch y u

nh ng ng

i thuộc nhóm nguy c cao. Theo

Vi n ĐTĐ, h tiêu hóa và th n c a Hoa Kỳ (NIDDKD) [47], đó là:
– 45 tu i tr lên;
– Thừa cân theo BMI;
– Có cha mẹ, anh trai, ho c ch em b b nh ĐTĐ (quan h huy t th ng);
– Hồn c nh gia đình là ng
Độ, ng

i Mỹ g c Phi, Tây Ban Nha / La-tinh, Mỹ

i Mỹ g c Á ho c Thái Bình D

n

ng;

– B ĐTĐ trong khi đang mang thai (ĐTĐ thai kỳ) ho c sinh con n ng trên
4000g;
–Glucose trong máu (đ

ng huy t) cao h n bình th


ng;

H
P

–B nh cao huy t áp;
– Cholesterol (lipide) khơng bình th

ng: HDLcholesterol (cholesterol "t t")

ít h n 35 ho c m c triglyceride cao h n so v i 250;
– Ít ho t động th l c;

– M c hội ch ng bu ng tr ng đa nang;

U

– Vùng c , nách xu t hi n bẩn. Da xu t hi n đ m, dày và m
– Có v n đ v m ch máu nh h

ng đ n tim, não, ho c chân.

1.7 Bi n pháp phòng b nh.

H

V i s phát tri n v tiêu chuẩn chẩn đoán,xác đ nh đ
y u, sinh lý b nh mô t rõ ràng h n tr


t;

c các nguy c ch

c và th ng kê c th các bi n ch ng th

x y ra đã làm cho chúng ta khẳng đ nh đ

ng

c có th phòng b nh ĐTĐ.

Đ phòng ch ng b nh ĐTĐ nói riêng hay b nh khơng lây nhi m (KLN) hi u
qu địi h i các gi i pháp tồn di n, chĕm sóc s c kh e l y con ng

i làm trung tâm

bao g m ki m soát y u t nguy c gây b nh cùng v i ch động giám sát, phát hi n
b nh s m, đi u tr , qu n lý, chĕm sóc liên t c và lâu dài. Có th phân ra các can
thi p tr ng tâm cho mỗi giai đo n phát tri n c a b nh KLN và theo 4 c p độ d
phòng:
Dự phòng cấp 0: Can thi p môi tr

ng tác động vào y u t kinh t , xã hội

(tồn cầu hóa, đơ th hóa, già hóa... ) thơng qua chính sách vĩ mơ, lu t, môi tr
hỗ tr ... đ ngĕn ngừa s phát sinh các y u t nguy c ;

ng