CHÓNG MẶT
PGS TS Hồ Thượng Dũng
BV THỐNG NHẤT, TP HCM


MỤC TIÊU

3.

4.

Trình bày được định nghĩa, các biểu hiện của
chóng mặt

PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM

2.

9/4/2017

1.

Nêu ngun nhân của chóng mặt.
Trình bày thủ thuật Dix-Hallpike và các nghiệm
pháp lâm sàng.
Trình bày các biện pháp điều trị chóng mặt
2


ĐỊNH NGHĨA



Chóng mặt cấp tính: xuất hiện dưới 1-2
tháng.



PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM

Chóng mặt là thuật ngữ dùng để mơ tả cảm
giác loạng choạng, mất thăng bằng hay
khơng vững khi đứng

9/4/2017



Chóng mặt mạn tính: kéo dài hơn 2 tháng.
3


DỊCH TỄ



Nữ> Nam



Bệnh lý kèm theo thường gặp: té ngã, tụt HA

tư thế, ngất, đột quỵ



Ảnh hưởng lên người cao tuổi: ảnh hưởng
chất lượng sống (hạn chế vận động, cảm
xúc, trầm cảm, giảm hoạt động xã hội…)
4

PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM

Chóng mặt chiếm 4-30% dân số tuổi > 65+

9/4/2017




SINH LÝ BỆNH
9/4/2017



Duy trì sự thăng bằng:
Hệ thống tiền đình



Hệ thống nhận cảm




Thị giác



Thính giác



Vỏ não



Tiểu não

PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM



5


HỆ THỐNG TIỀN ĐÌNH ỐC TAI
TRÊN
9/4/2017
PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM

SAU
BÊN


BÀO NANG

SOAN NANG

6


9/4/2017

HỆ THỐNG NHẬN CẢM

Hệ thống cảm nhận gồm các
hóa cảm thụ quan ở:
- Khớp
- Thần kinh ngoại biên
- Cột sau
- Bó dẫn truyền trong TKTW
PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM

7


CƠ CHẾ ĐIỀU CHỈNH THĂNG BẰNG
Thị giác
9/4/2017

Thần
kinh,
nhân tiền

đình

Cảm giác sâu
PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM

Điều
chỉnh tư
thế

8

PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM

Thay đổi
tư thế

Ống bán
khuyên,
soan nang,
bào nang


BỆNH CẢNH LÂM SÀNG



Chóng mặt được diễn tả với các tên gọi:
“choáng váng”, “đau đầu nhẹ”, “mất thăng
bằng”, “cảm giác xoay trịn”…
Cảm giác của chóng mặt: 4 thể

 Chóng mặt
 Mất thăng bằng
 Muốn ngất
 Thể khác
PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM

PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM



9/4/2017

BIỂU HIỆN

9


BỆNH CẢNH LÂM SÀNG

BIỂU HIỆN4 Thể lâm sàng
Chóng mặt thật sự:





Ảo giác xoay tròn.
Nếu cảnh vật di chuyển so với cơ thể: chóng mặt tiền đình
Nếu cơ thể xoay chuyển so với cảnh vật: Chóng mặt khơng
phải tiền đình


Cảm giác mất thăng bằng

PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM



9/4/2017



Chỉ có cảm giác đứng không vững, không cân bằng của
tứ chi hay 1/2 thân.
 Thường mô tả: “muốn ngã”
 Nguyên nhân thường gặp do tổn thương tiền đình, tổn
10
thương tiểu não, cảm giác sâu hay tổn thương thị giác,
yếu cơ


PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM


BỆNH CẢNH LÂM SÀNG

BIỂU HIỆN4 Thể lâm sàng

Muốn ngất: là cảm giác đau đầu nhẹ, choáng váng.



Thể khác:



PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM



Nguyên nhân:
 Thường do giảm tưới máu não.
 Nguyên nhân tim mạch (bao gồm rối loạn phó
giao cảm)

9/4/2017



Mơ tả gồm cảm giác xoay vịng, nghiêng ngã, lơ
lửng…
Ở NCT chóng mặt kéo dài liên quan: đau thắt
ngực, NMCT, viêm khớp, đái tháo đường, đột quỵ,
11
ngất, lo lắng, trầm cảm, giám thính lực, thuốc
PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM


NGUYÊN NHÂN
NGUYÊNNGUYÊN
NHÂN NHÂN TẠI CHỔ


Nguyên nhân tại chỗ:









Rối loạn tiền đình
Chóng mặt tư thế kịch phát lành tính
Bệnh tiền đình tái diễn
Rối loạn hệ thần kinh trung ương
Rối loạn tâm thần
Rối loạn tủy cổ
Thối hóa đột sống vùng tủy cổ

PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM



9/4/2017



12

PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM



NGUYÊN NHÂN
NGUYÊN NHÂN TẠI CHỔ

gặp ở người cao tuổi
 Các thể bệnh: Bệnh Meniere, chóng mặt tư thế kịch
phát lành tính, bệnh rối loạn tiền đình tái diễn, ảnh
hưởng của thuốc và u thần kinh thính giác
 Bệnh Meniere: #2-8%, phù nội dịch ở tai.



PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM

 Thường

9/4/2017

RỐI LOẠN TIỀN ĐÌNH

Tam chứng: ù tai, chóng mặt tái diễn và giảm thính
lực.
Chóng mặt: kéo dài 1h-24h, kèm: buồn nơn, nơn, đau
13
đầu
PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM


NGUYÊN NHÂN
NGUYÊN NHÂN TẠI CHỔ

9/4/2017

CHÓNG MẶT TƯ THẾ KỊCH PHÁT LÀNH TÍNH
 Khởi







phát cơn:
Đột ngột,
Kèm buồn nơn, nơn,
Thay đổi đột ngột tư thế của đầu như xoay
đầu, chuyển đột ngột từ tư thế nằm sang
đứng hay ngược lại; hoặc cúi người về phía
trước,
Thường kết hợp với rung giật nhãn cầu
PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM

PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM

 4-34%

14


NGUYÊN NHÂN
NGUYÊN NHÂN TẠI CHỔ


PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM

PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM

U thần kinh thính giác: u cạnh cầu não-tiểu não,
lành tính, chiếm 1-3%
 Triệu chứng:
 Ù tai,
 Giảm thính lực với tần số cao, tiến triển.
 Cảm giác đứng không vững>> chóng mặt.
 U lớn: đau đầu vùng chẩm, nhìn đơi, dị cảm
vùng mặt, thất điều dáng đi.


9/4/2017

BỆNH TIỀN ĐÌNH TÁI DIỄN

15


NGUYÊN NHÂN
NGUYÊN NHÂN TẠI CHỔ



Rối loạn TKTW khác: Parkinson.
PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM


PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM

Bệnh mạch máu não. Chiếm 4%-70%
 Triệu chứng:
 Chóng mặt + buồn nơn, nhìn đơi, nói đớ, tê
yếu tay: TIA, đột quỵ ĐM sống nền,
 Đột quỵ + chóng mặt: HC Wallenberg


9/4/2017

RỐI LOẠN HỆ THẦN KINH TRUNG ƯƠNG

16


NGUYÊN NHÂN
NGUYÊN NHÂN TẠI CHỔ
9/4/2017

Lo lắng, trầm cảm, tự kỷ-ám thị  chóng mặt
kéo dài.
 NCT rối loạn tâm thần gây chóng mặt: trầm
cảm, rối loạn lo âu.


PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM

RỐI LOẠN TÂM THẦN


17

PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM


NGUYÊN NHÂN
NGUYÊN NHÂN TẠI CHỔ

PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM

PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM

Chiếm 0-57%.
 Cơ chế: mạch máu (tắc ĐM đốt sống) hay hệ
cảm giác sâu.
 Triệu chứng:
 Chóng mặt kèm đau đầu nhẹ
 Chóng mặt + rối loạn tiền đình có liên quan
việc xoay đầu.


9/4/2017

RỐI LOẠN TỦY CỔ

18


NGUYÊN NHÂN
NGUYÊN NHÂN TẠI CHỔ


Chóng mặt
 Kèm : hạn chế vận động, đau vùng cổ khi vận
động.

PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM

Tổn thương đường cảm giác sâu ở cột sau
của tủy nơi điều khiển tư thế bằng bó tiền
đình.
 Triệu chứng:


9/4/2017

THỐI HĨA ĐỐT SỐNG VÙNG TỦY CỔ



PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM

19


NGUYÊN NHÂN
NGUYÊN NHÂN ẢNH HƯỞNG TOÀN THỂ

2-5% người cao tuổi bị chóng mặt
 Tiêu chuẩn:




PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM

 Chiếm

9/4/2017

HẠ HUYẾT ÁP TƯ THẾ

HATT ↓ 20mmHg hay HATTr ↓ 10mmHg.
Hay xuất hiện triệu chứng điển hình liên quan
tụt HA sau 2-3 phút chuyển tư thế từ nằm
sang ngồi.
20

PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM


NGUYÊN NHÂN
NGUYÊN NHÂN ẢNH HƯỞNG TOÀN THỂ
9/4/2017

↓ 20mmHg trong tư thế ngồi
hoặc đứng sau 1-2 giờ ăn

 HATT

PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM


TỤT HUYẾT ÁP SAU ĂN

21

PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM


NGUYÊN NHÂN
NGUYÊN NHÂN ẢNH HƯỞNG TOÀN THỂ
 Nhiều














Thuốc hạ áp
Chống loạn nhịp
Chống co giật
Chống trầm cảm
Chống lo âu
Kháng sinh (aminoglycoside, Macrolide, Vancomycin)

Kháng histamin
NSAIDs
Lợi tiểu
Trị cúm
Thuốc ngủ
PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM

PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM



loại có thể gây chóng mặt

9/4/2017

THUỐC

22


NGUYÊN NHÂN
NGUYÊN NHÂN ẢNH HƯỞNG TOÀN THỂ

Suy giáp
Thiếu máu
Rối loạn điện giải
Tăng huyết áp
Đau thắt ngực
Suy tim
Đái tháo đường


Ảnh hưởng lên giác quan,
Ảnh hưởng TKTW
Giảm tưới máu não
Giảm cung cấp oxy

PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM

Các NN này có thể ảnh hưởng trực tiếp trên một một cơ quan trong hệ thống
giữ thăng bằng hoặc gây ảnh hưởng tồn thể

9/4/2017

NGUN NHÂN TỒN THÂN

23

PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM


THĂM KHÁM BN CHĨNG MẶT












sử:
Mơ tả triệu chứng
Khởi phát
Tần suất
Thời gian kéo dài
Yếu tố làm nặng thêm
Triệu chứng đi kèm
Bệnh nền
Tiền sử dùng thuốc
PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM

PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM

 Bệnh

9/4/2017

KHÁM LÂM SÀNG

24


THĂM KHÁM BN CHĨNG MẶT
9/4/2017

KHÁM LÂM SÀNG



Tìm dấu hiệu Nystagmus.



Khám Thị lực gần và xa



Khám tai và thính lực



Huyết áp và tim mạch



Khám giới hạn cử động cổ: viêm khớp đốt sống cổ.



Khám thần kinh: thần kinh sọ, hệ thống vận động,
cảm giác, dáng đi, thăng bằng.
PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM

PGS Hồ THượng Dũng-TPHCM

 Khám:

25