Rối loạn kiềm toan
Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (3.02 MB, 90 trang )
RỐI LOẠN TOAN KIỀM
Ths.Bs. Hồ Thị Thu Hương
BM Cấp cứu Hồi sức Chống độc
ĐHYK Phạm Ngọc Thạch
1
MỤC TIÊU
• Biết được các khái niệm cơ bản pH, acid, base, anion gap
• Biết được các hệ thống đệm trong cơ thể
• Hiểu được các hội chứng rối loạn toan kiềm
• Đọc được kết quả khí máu theo phương pháp Boston
• Phân tích được ngun nhân rối loạn toan kiềm
Rối loạn toan kiềm – Hồ Thị Thu Hương
2
Khái niệm
• Cơ thể sản xuất nhiều axit hơn: axit bay hơi (CO2), axit cố định
(phosphoric, sulfuric, cetonic, lactic …)
• Điều chỉnh [H+] trong khoảng nhất định → vai trò hệ đệm
• Phổi, thận, đường tiêu hóa, gan là các cơ quan chính đảm nhận
việc này
• Chẩn đốn chính xác rối loạn toan kiềm giúp điều trị thích hợp
Rối loạn toan kiềm – Hồ Thị Thu Hương
3
Rối loạn toan kiềm – Hồ Thị Thu Hương
4
Hệ thống đệm bicarbonate
Rối loạn toan kiềm – Hồ Thị Thu Hương
5
Rối loạn toan kiềm – Hồ Thị Thu Hương
6
Rối loạn toan kiềm – Hồ Thị Thu Hương
7
Rối loạn toan kiềm – Hồ Thị Thu Hương
8
Hệ thống đệm bicarbonate
Rối loạn toan kiềm – Hồ Thị Thu Hương
9
Rối loạn toan kiềm – Hồ Thị Thu Hương
10
Hệ đệm Protein
• Protein: chuỗi amino acid
Gốc axit (COOH): vừa acid vừa base → nhận và thải H+
RCOOH RCOO- + H+
Gốc amin (NH2) là 1 base → nhận H+
RNH2 + H+ → RNH3+
• Protein: acid hay base tùy thuộc vào pH máu
Rối loạn toan kiềm – Hồ Thị Thu Hương
11
Hệ đệm Hemoglobin
• CO2 khuếch tán dễ qua màng HC
• H2CO3 phân ly thành:
HCO3- trở lại máu qua kênh trao
đổi với ClH+ kết hợp với hemoglobin
• Hệ đệm nội bào duy nhất điều
chỉnh nhanh chóng pH máu
→ Ngăn ngừa thay đổi quá lớn của
pH máu khi PaCO2 thay đổi
Rối loạn toan kiềm – Hồ Thị Thu Hương
12
Hệ đệm Phosphate
• Bao gồm HPO42- và H2PO4H2PO4- HPO42- + H+
Giống hệ đệm bicarbonate
Hệ đêm nội bào và ống thận: nồng độ phosphate cao và pH lý
tưởng 6,8
Rối loạn toan kiềm – Hồ Thị Thu Hương
13
PHƯƠNG PHÁP TIẾP CẬN
RỐI LOẠN TOAN KIỀM
Rối loạn toan kiềm – Hồ Thị Thu Hương
14
Phương pháp tiếp cận rối loạn toan kiềm
1. Phương pháp Boston
2. Phương pháp Copenhagen
3. Phương pháp Stewart
Rối loạn toan kiềm – Hồ Thị Thu Hương
15
Phương pháp Boston
• Cơng thức Hendersson – Hasselbalch:
−
pH = 6,1 +
[𝐻𝐶𝑂3 ]
𝑙𝑜𝑔10
0,03 𝑥 𝑃𝑎𝐶𝑂2
• Yếu tố ảnh hưởng pH máu:
Hơ hấp: CO2
Chuyển hóa
Hơ hấp
Chuyển hóa: HCO3-
Toan
↓ HCO3-
↑ CO2
• Bình thường pH 7,35 - 7,45
Kiềm
↑ HCO3-
↓ CO2
PaCO2 35 - 45 mmHg
HCO3- 22 - 26 mEq/L
• Toan:
pH < 7,35
• Kiềm:
pH > 7,45
Rối loạn toan kiềm – Hồ Thị Thu Hương
16
Anion gap
𝑡ổ𝑛𝑔 𝑐𝑎𝑡𝑖𝑜𝑛 = 𝑡ổ𝑛𝑔 𝑎𝑛𝑖𝑜𝑛
𝑐𝑎𝑡𝑖𝑜𝑛 đ𝑜 đượ𝑐] + [𝑐𝑎𝑡𝑖𝑜𝑛 𝑘ℎô𝑛𝑔 đ𝑜 đượ𝑐
=
𝑎𝑛𝑖𝑜𝑛 đ𝑜 đượ𝑐 + 𝑎𝑛𝑖𝑜𝑛 𝑘ℎô𝑛𝑔 đ𝑜 đượ𝑐
𝑐𝑎𝑡𝑖𝑜𝑛 đ𝑜 đượ𝑐 − 𝑎𝑛𝑖𝑜𝑛 đ𝑜 đượ𝑐
= 𝑎𝑛𝑖𝑜𝑛 𝑘ℎô𝑛𝑔 đ𝑜 đượ𝑐 − 𝑐𝑎𝑡𝑖𝑜𝑛 𝑘ℎô𝑛𝑔 đ𝑜 đượ𝑐
= Anion gap
Rối loạn toan kiềm – Hồ Thị Thu Hương
17
Anion gap
• Khoảng trống anion: các acid khơng định
lượng được
AG = ([Na+] + [K+]) – ([Cl-] + [HCO3-])
• Bình thường 12 ± 4 mEq/l (khơng có K+)
16 ± 4 mEq/l (có K+)
Rối loạn toan kiềm – Hồ Thị Thu Hương
18
Anion gap
• Tích tụ các acid cố định khơng đo được
Tăng AG
(Toan chuyển hóa tăng AG – Toan chuyển
hóa giảm Cl-)
Rối loạn toan kiềm – Hồ Thị Thu Hương
19
Anion gap
• Mất HCO3-, Cl- tăng bù trừ
Khơng tăng AG
(Toan chuyển hóa khơng tăng AG – Toan
chuyển hóa tăng Cl-)
Rối loạn toan kiềm – Hồ Thị Thu Hương
20
Anion gap
• Yếu tố ảnh hưởng AG:
Tăng AG
Giảm AG
• Mất nước
• Giảm albumin máu
• Kiềm máu
AGc = AG + 2,5 x (4,4 –
• Khác: Mg2+ thấp, hóa chất
Albumin)
(muối Na, 𝛽 lactam, dd nuôi
dưỡng tĩnh mạch …)
Rối loạn toan kiềm – Hồ Thị Thu Hương
21
Phương pháp Boston
STEP 1:
STEP 2:
Đánh giá giá trị nội tại
STEP 3:
Xác định rối loạn ngun phát (chuyển hóa hay hơ hấp) dựa
Xác định toan (pH < 7,4) hay kiềm (pH > 7,4)
vào PaCO2 và HCO3-
STEP 4:
Xác định mức độ bù trừ → xác định rối loạn kèm theo
STEP 5:
Tính AG hay AGc (giảm albumin máu) → tìm nguyên nhân
Toan chuyển hóa
STEP 6:
AG > 12
toan chuyển hóa
AG/HCO3- > 1: toan chuyển hóa kèm kiềm chuyển hóa
AG/HCO3- < 1: toan chuyển hóa tăng AG và không tăng
AG
Rối loạn toan kiềm – Hồ Thị Thu Hương
22
CÁC HỘI CHỨNG RỐI
LOẠN TOAN KIỀM
Rối loạn toan kiềm – Hồ Thị Thu Hương
23
TOAN CHUYỂN HĨA
• Cardiac
dysrhythmia
Rối loạn toan kiềm – Hồ Thị Thu Hương
24
TOAN CHUYỂN HÓA
Rối loạn toan kiềm – Hồ Thị Thu Hương
25
