Chùa Kiến Sơ pot
Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (150.65 KB, 4 trang )
Chùa Kiến Sơ
Ngôi chùa tọa lạc bên tả ngạn sông Đuống thuộc xã Phù Đổng, Gia Lâm, Hà
Nội. Trải qua hơn ngàn năm, hậu thế không còn nhớ tên ban đầu của chùa, chỉ biết
gọi là Kiến Sơ, với nghĩa là nơi ban đầu gặp gỡ. Ý là, từ ngôi chùa này mà có cuộc
gặp gỡ đầu tiên giữa thiền sư Vô Ngôn Thông với thiền sư Cảm Thành; cũng hàm
nghĩa dòng thiền Vô Ngôn Thông buổi ban đầu gặp gỡ và nảy nở trên đất Việt ta
chính tại đây.
Châu thổ sông Hồng có một vùng đất cao ráo, thuộc Kinh Bắc xưa, nơi đây sớm hình
thành những làng quê cổ kính, nổi tiếng trong lịch sử mà dân gian gọi là Tam Cổ, Ngũ
Phù, đó là: Cổ Loa, Cổ Pháp, Cổ Bi; Phù Đổng, Phù Dực, Phù Ninh, Phù Khê, Phù Lưu.
Trên vùng đất này, từ xa xưa, người Việt ta đã quần cư đông đúc, có thuận thế giao lưu
kinh tế, văn hóa và chính trị với Đại La (sau là Thăng Long) và những vùng đất chung
quanh từ thời Hùng Vương. Do vậy, từ rất sớm, đạo Phật đã truyền bá vào hương Phù
Đổng huyện Tiên Du, xứ Kinh Bắc xưa (nay là xã Phù Đổng, Gia Lâm, Hà Nội). Dấu tích
đặc biệt còn lại là chùa Kiến Sơ, cổ tự tọa lạc bên tả ngạn sông Đuống (tên cổ là Nậm
Luống).
Truyền thuyết về sự khởi đầu, chùa Kiến Sơ do ông Nguyễn Chí, một phú hào ở địa
phương, bởi kính mộ đức hạnh của thiền sư Cảm Thành (? – 860), nên dùng toàn bộ điền
sản của mình tạo dựng. Để thực hiện ý nguyện, ông Nguyễn Chí mời thiền sư Cảm Thành
đến trụ trì tại chùa Kiến Sơ. Nhưng vị thiền sư từ chối. Ngay đêm hôm ấy, vị thiền sư
nằm chiêm bao thấy đấng tối linh mách bảo rằng, nếu làm theo chí nguyện của ông họ
Nguyễn thì không lâu sau sẽ có vận hội tốt đẹp. Do vậy, thiền sư Cảm Thành đã nhận lời
mời, đến trụ trì ở ngôi chùa mới được tạo dựng bởi tâm ý của con người sùng mộ đạo
Phật. Không lâu sau, vào năm Canh Tý 820, niên hiệu Hòa Nguyên nhà Đường, thiền sư
Vô Ngôn Thông, họ Trịnh, từ Trung Hoa sang, đã đến chùa Kiến Sơ. Suốt mấy năm trời
ngài xây mặt vào tường ngồi thiền định, thiền sư Cảm Thành cảm biết ngài không phải
người thường nên ngày đêm hầu hạ chu đáo. Cảm động trước lòng thành của thiền sư
Cảm Thành, một hôm, thiền sư Vô Ngôn Thông gọi ông tới trò chuyện. Thiền sư Vô
Ngôn Thông kể cho Cảm Thành về dòng thiền Nam Tông mà ông đã được Bách Thượng
Hoài Hải truyền Tâm Pháp cho. Qua lời thiền sư Vô Ngôn Thông, thiền sư Cảm Thành
hiểu sâu thuyết đốn ngộ rằng, trong giây lát con người đạt được quả vị giác ngộ. Thuyết
đốn ngộ căn cứ theo quan niệm Tâm tức Phật, sự giác ngộ bản tâm là căn bản cho mọi
biến cải, đó là đường lối duy nhất để chứng Đạo…
Chùa Kiến Sơ
Vậy là, thiền sư Vô Ngôn Thông (? – 826) thành Tổ sáng lập thiền phái Vô Ngôn Thông
ở Việt Nam. Bởi ngồi xây mặt nhìn vào bức tường khi thiền định, nên còn gọi là thiền
phái Quan Bích; và do từ chùa Kiến Sơ mà truyền pháp, nên còn được gọi là dòng thiền
Kiến Sơ. Thiền phái này phát triển nhanh và có ảnh hưởng lớn đối với đời sống văn hóa,
tư tưởng của các bậc đế vương triều Đinh, Lê, Lý, Trần, và ảnh hưởng sâu rộng trong đời
sống dân chúng. Chùa Kiến Sơ trở thành trung tâm Phật giáo lớn của Kinh Bắc cũng như
của cả nước Việt ta. Nó cùng với chùa Pháp Vân ở Luy Lâu và chùa Khai Quốc ở Đại La
(sau đổi gọi là chùa Trấn Quốc, của Thăng Long), đã góp phần tạo nên sắc diện văn hóa
Việt. Tín ngưỡng và những chùa, tháp thời ấy không chỉ là tôn giáo và các trung tâm tôn
giáo, mà còn là văn hóa và các trung tâm văn hóa. Nhà nước Đại Việt thuở ban đầu đã có
một tầng lớp trí thức, đó là những sư, tăng. Họ giữ vai trò hướng dẫn những sinh hoạt tâm
linh, tín ngưỡng; định hướng đạo đức xã hội; và trực tiếp chăm lo nhu cầu của dân chúng,
từ thuốc men chữa bệnh đến chọn đất, chọn hướng làm nhà, rồi các việc ma chay, cưới
xin…
Qua truyền thuyết và ghi chép trong các thư tịch cổ, ta thấy, các bậc cao tăng như là
những trí giả lớn vào cuối thế kỷ thứ X, đã lựa chọn, bồi dưỡng nhân cách, trí tuệ và tài
năng cho Lý Công Uẩn. Với việc thực hành chính pháp (sự giác ngộ bản tâm là căn bản
cho mọi biến cải) và bằng pháp (sấm vĩ, phong thủy…), họ đã chuẩn bị cho Lý Công Uẩn
gánh vác đại sự cho dân tộc, đất nước. Truyền thuyết kể rằng, thuở thiếu thời Lý Công
Uẩn thường theo học ở chùa Kiến Sơ. Thấy Lý Công Uẩn tuấn tú, tinh anh khác thường,
thiền sư Đa Bảo trụ trì chùa Kiến Sơ đã nói: “Cậu bé này cốt tướng chẳng phải tầm
thường, ngày sau hẳn làm vua”. Lý Công Uẩn cả sợ, thưa: “Nay Thánh đế anh minh đang
trị vì, trong nước đang yên bình, sao thầy lại nói những lời tru di như vậy”. Thiền sư Đa
Bảo: “Trời định cả, người dù muốn tránh cũng chẳng được nào…”. Lúc lên ngôi, Lý Thái
Tổ trở về thăm chùa Kiến Sơ. Thiền sư Đa Bảo ra đón, vào tới bên cây cổ thụ, ông gọi to:
“Phật tử! Người có thể làm thơ mừng đấng tân Thiên tử được không?”. Lập tức thấy trên
thân cây hiện ra bốn câu kệ (dịch ý): Đức nhà vua to như trời đất/ Nhờ oai tiếng tám cõi
được yên/ Kẻ ở chốn khuất tối được nhờ ơn/ Thấm nhuần đến cả xung thiên này. Vua
đọc, hiểu ngay, liền ban hiệu cho cổ thụ là Xung thiên Thần vương, lập tức những dòng
chữ trên cây biến mất. Vua lại hạ chỉ sai thợ đắp tượng Thần, dung mạo thật đẹp đẽ; lại
sai đắp 8 pho tượng đứng hầu…
Thời gian ở ngôi (1009 – 1028), Lý Thái Tổ nhiều lần mời thiền sư Đa Bảo vào Kinh để
vấn hỏi những yếu chỉ của Thiền tông, tiếp đãi theo ân lễ trọng hậu. Cả những việc triều
chính cũng cho mời thiền sư dự bàn. Vua còn hạ chiếu chỉ cho trùng tu lớn chùa Kiến Sơ.
Trải qua hơn ngàn năm, hậu thế không còn nhớ tên ban đầu của chùa, chỉ biết gọi là Kiến
Sơ, với nghĩa là nơi ban đầu gặp gỡ. Ý là, từ ngôi chùa này mà có cuộc gặp gỡ đầu tiên
giữa thiền sư Vô Ngôn Thông với thiền sư Cảm Thành; cũng hàm nghĩa dòng thiền Vô
Ngôn Thông gặp gỡ buổi ban đầu và nảy nở trên đất Việt ta chính tại chùa này!
Qua ngàn năm, cổ tự Kiến Sơ được trùng tu không ít lần nhưng vẫn giữ dáng vẻ cổ kính.
Hiện chùa còn lưu giữ nhiều di vật quý, như: đồ tế tự, hệ thống bia đá và tượng thờ, đặc
biệt là 3 pho tượng mà các chùa cổ trên đất nước ta không có: tượng thiền sư Vô Ngôn
Thông – vị Tổ sáng lập dòng thiền Vô Ngôn Thông ở nước ta; tượng Thánh mẫu Phạm
Thị Ngà – thân mẫu của Lý Thái Tổ; tượng vua Lý Thái Tổ – người từ thời thơ ấu thường
theo học tại chùa Kiến Sơ, và sau này là người khai sáng kinh đô Thăng Long…
