Các chỉ dấu sinh học trong tầm soát
phát hiện sớm ung thư biểu mơ tế bào gan

NGUYỄN ĐÌNH SONG HUY
Khoa U gan - Trung tâm Ung Bướu
Bệnh viện Chợ Rẫy


Mở đầu




Ung thư biểu mô tế bào gan (UTBMTBG) :
u ác tính xuất phát từ tế bào gan
nằm trong 03 loại ung thư phổ biến nhất
Yếu tố nguy cơ :
Viêm gan siêu vi B mạn tính
HBV-DNA
Giới tính
Tiền sử gia đình
HBV genotype
HBeAg
Viêm gan siêu vi C mạn tính
NAFLD, NASH
Tiểu đường
Xơ gan


Các tác nhân gây bệnh

Jilkova ZM, Kurma K, Decaens T. Models of Hepatocellular Carcinoma: The Role of Immune System and Tumor Microenvironment.
Cancers 2019, 11(10), 1487


Diễn tiến tự nhiên của nhiễm HBV
Phục hồi hoàn toàn

Nhiễm HBV cấp

5% trẻ em
90% người lớn

Nhiễm HBV mạn
Dung nạp miễn dịch

Nhiễm HBV không hoạt động
Viêm gan mạn do HBV

Xơ gan
UTBMTBG

HCC có thể xày ra ở trường hợp
giai đoạn dung nạp miễn dịch và
nhiễm HBV không hoạt động*
*Gordon SC. Am. J. Gastroenterol 2005; 100(8):1754–1757


Diễn tiến tự nhiên của nhiễm HCV
Nhiễm HCV


Nhiễm HCV cấp
Loại trừ HCV RNA
(15-25%)

Nhiễm HCV mạn
(75-85%)

Viêm gan tối cấp
(hiếm)

ESLD : End-Stage Liver Disease

Lingala S, Ghany MG. Natural History of Hepatitis C.
Gastroenterol Clin North Am. 2015;44:717-34

Viêm gan hoạt động mạn
Xơ gan mất bù
Xơ gan
Tỉ lệ sống 5 năm 50% 10-20% trong 20 năm

HCC
1-4% / năm

Stephen L . Int J Med Sci 2006; 3:47-52
/>

Thời gian nhân đơi thể tích khối u (Tumor volume doubling time – TVDT)

1 cm


2 cm

3 cm

5 cm ~

Cancer. 1989;63:2207-10.
Nathani P et al. Hepatocellular carcinoma tumor volume doubling time : a systematic review and meta-analysis. Gut 2021;70(2):401-407


Thời gian nhân đơi thể tích khối u (Tumor volume doubling time – TVDT)

Liên quan đến chiến lược tầm soát UTBMTBG
An C et al. Growth rate of early-stage hepatocellular carcinoma in patients with chronic liver disease. Clin Mol Hepatol 2015;21:279-286


Khả năng hình thành di căn trong gan

Liên quan đến tính cấp thiết của tầm sốt UTBMTBG
Golfieri R. Liver DEB-TACE. ECIO 2017


UTBMTBG nhỏ, giàu mạch máu
1 cm

2 cm

Tái phát tại chỗ

RFA

Tái phát trong gan

Điều trị triệt để
Microsatellite : rất hiếm

Imaging undetectable satellite (+) 10%

Microscopic vascular invasion : rất hiếm

Microscopic vascular invasion (+) 27%

Phát hiện sớm khi u cịn có kích thước nhỏ sẽ cải thiện tỉ lệ sống
và ngăn ngừa tái phát và di căn trong gan
Kudo M. ILCA 2014


Tốc độ phát triển khối u (Tumor growth rate – TGR)
và thời gian sống không tái phát (Recurrence-free survival) sau điều trị

Slow OLT TGR

Patient Event-free (%)

Fast OLT TGR

Slow Resection
Slow TGR
RFA TGR

Fast Resection

TGR TGR
Fast RFA

Liên quan
đến hiệu quả
điều trị
UTBMTBG

Slow Supportive
TGR TGR
Slow TACE

Fast Supportive
TGR TGR
Slow TACE
Follow up (months)

Tong MJ et al. Tumor growth rates and recurrence-free survival in chronic viral hepatitis patients with hepatocellular carcinoma. Hepatoma Res 2019;5:36


Thời gian nhân đơi thể tích khối u
(Tumor volume doubling time – TVDT)
và sống còn của bệnh nhân UTBMTBG

Liên quan đến
tiên lượng của
bn UTBMTBG

Chaiteerakij R et al. Surveillance for hepatocellular carcinoma reduces mortality : an inverse
probability of treatment weighted analysis. Annals of Hepatology 2017;16(3):421-429



Đối tượng, phương tiện và tần suất tầm soát UTBMTBG (1)

Kim DH, Choi J-I. Current status of image-based surveillance in hepatocellular carcinoma. Ultrasonography 2021;40:45-56


Đối tượng, phương tiện và tần suất tầm soát UTBMTBG (2)
Extremely high risk group
hepatitis virus-related cirrhosis

Ultrasound every 3-4 months
Tumor markers every 3-4 months
Dynamic CT/MRI every 6-12 months

(optional)
High risk group

chronic hepatitis B/C and non-viral cirrhosis
Ultrasound every 6 months
Tumor marker every 6 months
Kokudo N et al. Clinical practice guidelines for hepatocellular carcinoma :
the Japan Society of Hepatology 2017 (4 th JSH-HCC guidelines) 2019
update. Hepatology Reseach 2019
Kudo M et al. Management of Hepatocellular carcinoma in Japan : JSH
Consensus Statements and Recommendations 2021 update. Liver cancer
2021;10:181-223

Hướng dẫn Chẩn đoán và Điều trị Ung thư biểu mô tế bào gan 2020.
Bộ Y tế (quyết định số 3129/QĐ-BYT)



Đối tượng, phương tiện và tần suất tầm soát UTBMTBG (3)

Ding H et al. Guideline for stratified screening and
surveillance in patients with high risk of primary liver
cancer (2020). Hepatome Res 2021;7:17


Giá trị của các phương tiện hình ảnh học trong tầm soát UTBMTBG

Kim DH et al. Current status of image-based surveillance in hepatocellular
carcinoma. Ultrasonography 2021;40:45-56

Ayoub WS et al. Current status of hepatocellular carcinoma detection :
Screening stategies and novel biomarkers. Ther Adv Med Oncol 2019;11:1-11


Giá trị của biomarkers trong tầm soát UTBMTBG

Parikh ND et al. Biomarkers for the early detection of hepatocellular carcinoma. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2020;29:2495-503


Giá trị của biomarkers trong tầm soát UTBMTBG

Kudo M. Surveillance, Diagnosis and Treatment Outcomes of Hepatocellular carcinoma in Japan : 2021 update. Liver cancer 2021;10:167-180


Giá trị của biomarkers trong tầm soát UTBMTBG


Kudo M. Surveillance, Diagnosis and Treatment Outcomes of Hepatocellular carcinoma in Japan : 2021 update. Liver cancer 2021;10:167-180


GALAD score : phối hợp biomarkers trong tầm soát UTBMTBG

Sumida Y et al. Surveillance of hepatocellular carcinoma in Nonalcoholic fatty liver disease. Diagnostics 2020;10,579

Parikh ND et al. Biomarkers for the early detection of hepatocellular carcinoma. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2020;29:2495-503


GALAD score : thay đổi trước khi phát hiện UTBMTBG

Best J et al. GALAD score detects early hepatocellular carcinoma in an international cohort of patients with Nonalcoholic Steatohepatitis.
Clin Gast Hepatol 2020;18:728-735


GALAD score hiệu quả hơn biomarkers riêng lẻ hay phối hợp

Berhane S et al. Role of the GALAD and BALAD-2 serologic models in diagnosis of hepatocellular carcinoma and prediction of survival in patients.
Clin Gast Hepatol 2016;14:875-886


Surveillance of HCC*
Surveillance ultrasound with or without AFP
Interpretation
Negative

Sub-threshold
(<10 mm lesions)


Repeat U/S biomarkers in
6 months

Repeat U/S and biomarkers in
3–6 months

Positive
(≥10 mm lesions or AFP ≥20 ng/mL)
GALAD > -0.63

Diagnosis imaging for HCC with multiphase CT or MRI
Marrero JA, et al. Hepatology. 2018;68:723-750. Lin OS, et al. Aliment Pharmacol Ther. 2004;19:1159-1172.
Fujiwara N, et al. J Hepatol. 2018;68:526-549.




Use of biannual U/S ± AFP is found to be cost effective
Add AFPL3% and PIVKA II: GALAD score to help with early detection
Surveillance should be offered to :
Patients with cirrhosis when the risk of HCC is >1.5% per year
HBV carriers without cirrhosis
 Surveillance should NOT be offered to patients with cirrhosis with
Child’s class C unless on the transplant waiting list

Thuận lợi
 Đã được sử dụng rộng rãi tại Hoa
Kỳ, Anh, Đức, Nhật Bản
 Cơng thức có sẵn trên mạng
Hạn chế

 Chỉ một số BV có máy thử AFP-L3
 PIVKA II sử dụng đơn vị ng/ml
thay vì mAU/ml

* Original slide of Prof. Robert G Gish - Looking back from 2020 : What has happened over the last 2 years ?


Phối hợp GALAD score và Siêu âm (GALADUS) trong tầm soát UTBMTBG

Best J et al. Evaluation and impact of different biomarkers for early detection of hepatocellular
carcinoma. Hepatoma Res 2020;6:62

Ayoub WS et al. Current status of hepatocellular carcinoma
detection : Screening stategies and novel biomarkers.
Ther Adv Med Oncol 2019;11:1-11

Yang JD et al. GALAD score for hepatocellular carcinoma detection in comparison to liver
ultrasound and proposal of GALADUS score. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev
2019;28(3):531-538


Phối hợp AFP và PIVKA II trong tầm soát UTBMTBG (1)

Caviglia GP et al. AFP, PIVKA II and Glypican-3 for the detection and prediction of hepatocellular carcinoma in patients with cirrhosis of viral etiology.
Cancers 2020;12:3218


Phối hợp AFP và PIVKA II trong tầm soát UTBMTBG (2)

Tarao K et al. Real impact of tumor marker AFP and PIVKA II in detecting very small hepatocellular carcinoma (≤ 2cm, Barcelona stage 0) –

assessment with large number of cases. World J Hepatol 2020;12(11):1046-1054