TÁC ĐỘNG CỦA CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0
ĐỐI VỚI GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM:
THÁCH THỨC VÀ CƠ HỘI
Nguyễn Quốc Huy
Học viện An ninh nhân dân
Tóm tắt: Giáo dục khơng chỉ đào tạo ra những con người có kiến thức chun mơn giỏi
mà cịn đào tạo ra những con người có phẩm chất đạo đức và thể chất tốt, phục vụ đắc lực cho
sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc. Cuộc Cách mạng công
nghiệp 4.0 với tốc độ phát triển nhanh chóng và tác động sâu sắc đến mọi lĩnh vực của đời sống
xã hội, nếu biết tận dụng tốt những lợi thế của cuộc cách mạng này thì cơ hội là rất lớn. Trong
kỷ nguyên số, giáo dục đại học sẽ thay đổi sâu sắc từ môi trường giáo dục, vai trò của người
dạy và người học đến phương pháp giảng dạy. Việc nhận thức và đổi mới tư duy về phát triển
giáo dục đại học; đổi mới chương trình và phương pháp đào tạo; ứng dụng cơng nghệ vào q
trình dạy học; đổi mới mơ hình liên kết giữa trường đại học và doanh nghiệp, nâng cao chất
lượng đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý là những điều hết sức cần thiết để tận dụng thành
tựu mà cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 mang lại.
Từ khóa: giáo dục đại học, Cách mạng cơng nghiệp 4.0, thách thức, cơ hội
1. Đặt vấn đề
Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 là sự kết hợp của các công nghệ, xóa nhịa ranh giới
giữa thế giới vật chất, thế giới kỹ thuật số và thế giới sinh vật. Trung tâm của cuộc Cách mạng
4.0 là công nghệ thông tin và công nghệ Internet vạn vật (IoT), không chỉ giúp con người giao
tiếp với nhau mà còn giúp con người giao tiếp với máy móc, đồ vật; và các đối tượng giao tiếp
với nhau. Cách mạng công nghiệp 4.0 sẽ tạo ra sự thay đổi mạnh mẽ trong phân bổ nguồn lực sản
xuất và phương thức sản xuất thông qua sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ. Đặc
điểm sản xuất tự động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư sẽ sớm chuyển sang sản xuất
thông minh, trong đó các máy móc được kết nối internet và liên kết với nhau thơng qua một hệ
thống có thể tự động quản lý tồn bộ quy trình sản xuất theo kế hoạch đã định trước. Tuy nhiên,
để có thể ứng dụng sản xuất thơng minh vào thực tế thì khơng thể thiếu nguồn nhân lực chất lượng
cao. Vì vậy, một quốc gia muốn phát triển nhanh và bền vững thì phải xây dựng chiến lược để
thực hiện, đặc biệt là chiến lược đối với lĩnh vực giáo dục nói chung và giáo dục đại học nói riêng.
2. Phương pháp nghiên cứu

Tác giả sử dụng tổng hợp các phương pháp như: phương pháp lịch sử, phương pháp so
sánh, phương pháp phân tích, phương pháp quy nạp và các số liệu thứ cấp. Trên cơ sở phân tích
các mốc thời gian trước khi cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 diễn ra và so sánh với bối cảnh
hiện tại trong giáo dục để từ đó đánh giá và phân tích thực trạng cũng như đưa ra một số giải
pháp cho vấn đề nghiên cứu.

439


3. Cơ sở lý luận
3.1. Tổng quan về cuộc Cách mạng cơng nghiệp 4.0
Để có cái nhìn tổng quan và đầy đủ về cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, chúng ta cần
nhìn lại các cuộc cách mạng cơng nghiệp trong lịch sử phát triển của loài người. Klaus Schwab,
người sáng lập đồng thời là Chủ tịch điều hành Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) đã tổng kết,
thế giới đã trải qua ba cuộc cách mạng cơng nghiệp, đó là:
- Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất kéo dài từ năm 1760 đến khoảng năm 1840.
Chất xúc tác là việc xây dựng đường sắt và phát minh ra động cơ hơi nước, mở đường cho
ngành cơ khí chế tạo.
- Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai, bắt đầu vào khoảng cuối thế kỷ 19 sang thế
kỷ 20, đã mở ra cơ hội sản xuất hàng loạt nhờ sự ra đời của điện và dây chuyền lắp ráp.
- Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba bắt đầu vào năm 1960. Nó thường được gọi
là cuộc cách mạng máy tính hoặc cuộc cách mạng kỹ thuật số (Văn Hào, 2018). Đây là thời kỳ
máy móc tự động hóa thay thế hầu hết các chức năng của con người và đưa xã hội công nghiệp
chuyển sang xã hội thông tin với sự tiếp nhận thơng tin nhanh chóng, rẻ tiền giữa các doanh
nghiệp, đơn vị sản xuất và người tiêu dùng, trở thành kênh quan trọng để con người tiến hành
các hoạt động sản xuất - kinh doanh.
Khi nhắc đến cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, Klaus Schwab khẳng định, cuộc cách
mạng này được hình thành dựa trên cuộc cách mạng kỹ thuật số và kết hợp nhiều công nghệ
đang thúc đẩy sự chuyển đổi nhanh chóng của mơ hình chưa từng có về kinh tế, doanh nghiệp,
xã hội và cá nhân. Ngày 04/05/2017, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Chỉ thị 16/CT-TTg

về việc tăng cường năng lực tiếp cận công nghiệp 4.0 với xu hướng phát triển dựa trên nền tảng
là sự tích hợp cao độ của hệ thống kết nối kỹ thuật số - vật lý - sinh học với sự đột phá của
Internet vạn vật (IoT) và Trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi căn bản nền sản xuất của thế
giới. Từ đó, chúng ta có thể hình dung Cách mạng cơng nghiệp 4.0 là sự tích hợp giữa các lĩnh
vực cơng nghệ, kỹ thuật số, sinh học, là sự kết hợp giữa ảo và thực hệ thống, hệ thống kết nối
internet; là sự phát triển của các phương tiện sản xuất để đáp ứng nhu cầu ngày càng thông
minh cho xã hội. Về bản chất, Công nghiệp 4.0 là sự phát triển của lực lượng sản xuất ở mức
đỉnh cao nhằm đáp ứng nhu cầu thông minh hơn của xã hội với đặc điểm cơ bản là tích hợp
giữa các lĩnh vực công nghệ, kỹ thuật số, sinh học, là sự kết hợp giữa hệ thống ảo và thực, kết
nối internet. các hệ thống (Trần Thị Thanh Bình, 2020). Các phát minh và tiến bộ khoa học hiện
diện trong tất cả các lĩnh vực, chẳng hạn như: trí tuệ nhân tạo, robot, Internet vạn vật kết nối, ô
tô tự lái, công nghệ sinh học, công nghệ nano, in 3D, khoa học vật liệu, máy tính lượng tử,...
ảnh hưởng đến hầu hết mọi ngành công nghiệp hiện tại với tốc độ nhanh đến mức người ta nói
rằng cuộc Cách mạng cơng nghiệp lần thứ tư đang phát triển với tốc độ của hàm số mũ.
Với cách tiếp cận như trên có thể thấy, cuộc Cách mạng cơng nghiệp 4.0 có những đặc
điểm sau: Cách mạng cơng nghiệp 4.0 là sự tổng hịa của cơng nghệ, xóa nhịa ranh giới giữa
các lĩnh vực vật lý, kỹ thuật số và sinh học. Cuộc cách mạng này đang thay đổi phương thức
sản xuất và chế tạo máy móc được kết nối với internet và liên kết với nhau thơng qua một hệ
thống có thể hình dung tồn bộ quy trình sản xuất và đưa ra quyết định sẽ thay thế dần dây

440


chuyền sản xuất trước đây; Cách mạng công nghiệp 4.0 có thể mở ra một kỷ nguyên mới về
đầu tư, năng suất và nâng cao mức sống. Ứng dụng thành công trong lĩnh vực robot, internet
vạn vật, dữ liệu lớn, điện thoại di động, công nghệ in 3D, để quá trình tương tác diễn ra nhanh
hơn, thuận tiện hơn, chính xác hơn, giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất, giảm chi phí, tăng năng
suất lao động, chất lượng sản phẩm, nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh tồn cầu hóa.
Cách mạng cơng nghiệp 4.0 diễn ra với tốc độ đột phá, phạm vi và mức độ tác động rộng chưa
từng có trong lịch sử. So với các cuộc cách mạng công nghiệp trước đây, cuộc Cách mạng công

nghiệp 4.0 này đang phát triển với tốc độ theo cấp số nhân chứ không phải là tốc độ tuyến tính.
Tóm lại, tác động của cuộc Cách mạng cơng nghiệp 4.0 được kỳ vọng sẽ làm thay đổi sâu sắc
tình hình kinh tế - xã hội của mọi quốc gia trên thế giới cũng như của Việt Nam. Việt Nam đang
nỗ lực đẩy mạnh cơng nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển kinh tế tri thức, nâng cao trình độ
khoa học và cơng nghệ, trong đó xác định lĩnh vực công nghệ thông tin là ngành kinh tế - kỹ
thuật mũi nhọn, là động lực quan trọng thúc đẩy lực lượng sản xuất, nâng cao năng lực cạnh
tranh quốc gia, từng bước hiện thực hóa chiến lược phát triển đi tắt đón đầu.
3.2. Giáo dục đại học trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0
Cách mạng công nghiệp 4.0 tạo ra cơ hội cũng như đặt ra những yêu cầu cấp bách đối
với việc xây dựng nền giáo dục tiến bộ và hiện đại. Theo đó, giáo dục trở thành một hệ sinh
thái, nơi mọi người có thể học cùng nhau mọi lúc, mọi nơi với các thiết bị được kết nối. Giáo
viên sẽ chuyển sang một vai trò mới như nhà thiết kế, chất xúc tác, người cố vấn và người tạo
ra môi trường học tập. Với nội dung học được số hóa, người học sẽ có lộ trình học tập của mình,
có thể lựa chọn nội dung phù hợp với mục tiêu đào tạo của cá nhân và nhà trường. Hệ thống
giáo dục kỹ thuật số sẽ phản hồi về hiệu suất học tập cùng với các đề xuất về nội dung học tập
bổ sung để nâng cao hiệu quả đào tạo.
Phạm vi tương tác của hệ thống giáo dục trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp
4.0 là rất lớn, các khoảng cách về địa lý, khơng gian, thời gian đều bị xóa nhịa. Mơi trường
giáo dục không chỉ diễn ra trong phạm vi trường học mà cịn mở rộng ra phạm vi tồn cầu.
Người học có thể chủ động nghiên cứu tài liệu cũng như tương tác với giảng viên ở bất cứ đâu,
bất cứ lúc nào bằng máy tính hoặc điện thoại thơng minh. Sự phát triển của hình thức học trực
tuyến giúp người học tiết kiệm thời gian, cơng sức, chi phí. Cơng nghệ thực tế ảo/thực tế ảo
tăng cường (AR/VR) được sử dụng rộng rãi để giúp người học trải nghiệm và rèn luyện kỹ năng
tiệm cận thực tế (Phạm Thị Thu Nga, 2021). Nhờ ứng dụng công nghệ AI, Big Data, IoT, lãnh
đạo và giảng viên nhà trường có thể: thu thập dữ liệu, phân tích, đánh giá chính xác người học;
theo dõi quá trình học tập tại nhà, kiểm tra việc hồn thành bài tập và thơng báo kết quả cho
học sinh và gia đình. Thậm chí, cơng nghệ AI cịn có thể thay thế giáo viên trong một số khâu
như điểm danh, chấm điểm, chuẩn bị bài và hỗ trợ giảng dạy ngoại ngữ.
Hiện nay, các tập đồn cơng nghệ lớn đã cho ra đời nhiều thiết bị, phần mềm thơng minh
phục vụ giáo dục. Ví dụ: Google Education Kit (G-Suite for Education) cung cấp Word, Sheet,

Slide, Google Docs miễn phí giúp người học tạo và chỉnh sửa tài liệu trực tuyến miễn phí. Cơng
nghệ Chroma Key tạo ra một studio thu nhỏ để người học tự sản xuất các sản phẩm truyền
thông. Công nghệ đám mây cung cấp phần mềm học tập trên internet sử dụng tài khoản. Tuy
nhiên, cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 cũng đặt ra những thách thức khơng nhỏ đối với trình
441


độ xã hội nói chung và giáo dục đại học nói riêng (Phạm Thị Thu Nga, 2021). Thị trường lao
động có nguy cơ thay đổi hồn tồn khi robot dần thay thế người lao động. Việt Nam đang trở
thành quốc gia có tiềm năng phát triển cơng nghệ cao, với hàng triệu việc làm mới trong lĩnh
vực phần mềm. Tuy nhiên, khi tự động hóa dần thay thế nguồn nhân lực trong nhiều lĩnh vực,
người lao động cần thích ứng nhanh với sự thay đổi của sản xuất. Khi đó, trường đại học, với
tư cách là nơi cung cấp nguồn nhân lực trình độ cao cho xã hội, cũng phải thay đổi tồn diện cả
về mơ hình, nội dung chương trình, và phương thức đào tạo.
Trong cuộc Cách mạng cơng nghiệp 4.0, sự tương tác giữa các thiết bị và giữa thiết bị
với con người sẽ tạo ra một sản phẩm mới. Một số kỹ năng mới sẽ được yêu cầu bắt buộc đối
với người lao động, như kỹ năng giải quyết vấn đề, tư duy phản biện, kỹ năng giao tiếp, hợp
tác, sáng tạo... Đây là điểm quan trọng của định hướng tiếp theo, thay đổi chương trình đào tạo
và hình thành các chuyên ngành mới trong trường đại học nhưng cũng địi hỏi người lao động
phải có đủ các yếu tố để thích nghi trong cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 và yêu cầu cạnh
tranh trước sự phát triển của cuộc cách mạng này. Bên cạnh đó, thương mại tự do trong các
dịch vụ giáo dục đại học toàn cầu tạo ra sự cạnh tranh giữa các trường đại học và nước ngoài
trong việc thu hút sinh viên.
4. Kết quả nghiên cứu
Trước sự phát triển của giáo dục đại học trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0,
giáo dục Việt Nam có những thuận lợi cơ bản để đón nhận những cơ hội phát triển mà cuộc
cách mạng cơng nghiệp này mang lại. Việt Nam có lợi thế lớn về sự phổ biến của điện thoại
thông minh và internet, điều này giúp Việt Nam tiếp cận với nền giáo dục 4.0 nhanh hơn.

Hình 1: 10 nước có lượng người dùng điện thoại thông minh nhiều nhất

(Nguồn: Statista, 2021)
Theo số liệu điều tra, Việt Nam sử dụng khoảng 61,3 triệu chiếc điện thoại thông minh và
nằm trong top các quốc gia sử dụng điện thoại thông minh nhiều nhất trên thế giới. Trong số các
quốc gia Đông Nam Á, Indonesia và Việt Nam là hai thị trường có lượng người dùng điện thoại
thông minh ở mức cao nhất. Số liệu cho thấy, Indonesia có tới 160,2 triệu người dùng điện thoại
thông minh và xếp thứ 4 trong bảng xếp hạng tồn cầu (Duy Vũ, 2021). Việt Nam có 61,3 triệu
người dùng, ở trong top 10 quốc gia có lượng người dùng smartphone nhiều nhất thế giới.
442


Chính phủ Việt Nam ln quan tâm đến sự nghiệp giáo dục, nhất là trong bối cảnh khoa
học công nghệ phát triển như vũ bão hiện nay. Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương
Đảng khóa XI đã ban hành Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục
và đào tạo, đáp ứng yêu cầu cơng nghiệp hóa, hiện đại hóa. trong điều kiện kinh tế thị trường
định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Ngày 04/11/2013, Thủ tướng Chính phủ đã
ban hành Chỉ thị số 16/CT-TTg về việc tăng cường tiếp cận với cuộc Cách mạng công nghiệp
lần thứ tư. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xây dựng: Đề án Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp
đến năm 2025; Đề án nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục
đại học đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo giai đoạn 2019 - 2020;
Chiến lược tổng thể phát triển giáo dục đại học giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035,
đây là cơ sở để đổi mới, phát triển toàn diện và bền vững lâu dài của hệ thống giáo dục đại học
(Văn phịng Chính phủ, 2017). Nhiều cơ sở giáo dục đã chủ động tiếp cận làn sóng cơng nghệ
giáo dục mới để triển khai đào tạo dựa trên các khóa học trực tuyến mở đại trà (MOOC), đưa
AR và VR vào xây dựng hệ thống học tập hoặc triển khai hệ thống học tập số thông minh.
Chẳng hạn, Trường Đại học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) đã đổi mới mơ
hình, chương trình đào tạo, cho phép người học chủ động lựa chọn, lập kế hoạch, đăng ký các
mơn học trong chương trình tích hợp. Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM triển khai số hóa
với phần mềm quản lý hình ảnh Centricity Universal Viewer và Advanced Visualization, cho
phép cải tiến quy trình làm việc, giúp bác sĩ chẩn đốn và lập báo cáo hiệu quả, chính xác hơn.
Nhiều trung tâm, trường học đã xây dựng lớp học trực tuyến. Apax Franklin Academy (Hà Nội)

đã kết hợp mơ hình dạy và học theo cơng nghệ 4.0, áp dụng phương pháp ba trong một
(Facetime-Apptime-Teamtime) ở cấp trung học phổ thông (THPT), phát triển năng lực của học
sinh thông qua các nhiệm vụ mọi lúc mọi nơi.
Về đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục, giáo viên - lực lượng đóng vai trị nịng cốt trong đổi
mới giáo dục luôn được quan tâm, đầu tư, hỗ trợ nâng cao năng lực. Ban hành các tiêu chuẩn,
quy chế nghề nghiệp của các cấp quản lý và giáo viên. Các tiêu chuẩn, quy chuẩn đó sẽ là
cơng cụ hỗ trợ đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên trong công tác nâng cao năng lực đáp ứng
yêu cầu trong giai đoạn mới. Bài thi PISA, kỳ thi khoa học kỹ thuật quốc tế Intel ISEF, kỳ thi
Olympic quốc tế và khu vực. Lĩnh vực này góp phần khẳng định nền giáo dục nước ta đã bắt
đầu chuyển mình, chú trọng hướng học sinh vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề thực
tiễn, thay vì chỉ học thuộc nội dung trong sách giáo khoa,… Kết quả này cũng thể hiện tiềm
năng về nguồn nhân lực của chúng ta trong lĩnh vực Toán học và Khoa học nếu được đầu tư
đúng mức. Chương trình giáo dục Việt Nam rất chú trọng giúp học sinh hiểu sâu các khái
niệm cốt lõi và nắm vững kiến thức. Chương trình giáo dục phổ thơng mới được đưa vào thực
hiện từ năm 2019, chuyển từ hướng tiếp cận nội dung sang phát triển năng lực và phẩm chất
sẽ là tiền đề cho việc đổi mới căn bản, tồn diện giáo dục phổ thơng. Thời gian qua, Bộ Giáo
dục và Đào tạo (GD-ĐT) đẩy mạnh chủ trương giao cho các trường tự chủ hơn trong việc triển
khai chương trình giảng dạy và kiểm tra.
Tuy nhiên, khi đánh giá tổng thể, ta có thể thấy các hành động và chiến lược cụ cho q
trình cơng nghiệp hóa giáo dục còn chậm. Sự chuyển đổi kỹ thuật số của trường đại học chỉ là
bước khởi đầu. Các trường đại học chưa tạo được sự liên thông giữa các tiêu chuẩn giáo dục

443


đại học trong nước và quốc tế. Chất lượng đội ngũ lao động được đào tạo trên đại học chưa đáp
ứng được nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế; thiếu các nghiên cứu khoa học
có chất lượng quốc tế từ các cơ sở giáo dục đại học. Mối liên kết giữa trường đại học và doanh
nghiệp trong các nền giáo dục đại học hiện nay chưa chặt chẽ. Sinh viên ra trường không đáp
ứng được ngay yêu cầu công việc.

5. Thảo luận
Nâng cao nhận thức và đổi mới tư duy về phát triển giáo dục đại học trong chiến lược
phát triển chung của đất nước. Để tận dụng hiệu quả các cơ hội và vượt qua thách thức từ Cách
mạng công nghiệp 4.0, các trường đại học cần nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của Cách
mạng công nghiệp 4.0; về những thay đổi trong thị trường việc làm; về sứ mệnh của trường đại
học trong việc chuẩn bị nguồn nhân lực có trình độ cao, và tham gia vào q trình tái cơ cấu thị
trường lao động. Chiến lược tổng thể phát triển giáo dục đại học cần xác định rõ vai trò chủ đạo
trong việc cung cấp nguồn nhân lực có trình độ cao và đóng góp trực tiếp vào phát triển kinh tế
- xã hội của đất nước; đào tạo đội ngũ lao động có trình độ chun mơn, kỹ năng mềm, tư duy
sáng tạo, khả năng thích ứng với sự thay đổi không ngừng của thị trường lao động tồn cầu.
Với tầm nhìn dài hạn, hệ thống giáo dục đại học phải tích cực đổi mới, sáng tạo; hội nhập toàn
diện với hệ thống giáo dục đại học thế giới.
Cần nâng cao năng lực quản lý nhà nước và quản trị đại học, quy hoạch mạng lưới các
cơ sở giáo dục đại học; đảm bảo tính bền vững về tài chính và tăng cường tính minh bạch. Tạo
sự đồng thuận giữa các cấp, các bộ, các cơ sở đào tạo và các bên liên quan trong giáo dục đại
học. Tập trung rà soát, sửa đổi các quy định về thành lập hội đồng đại học trong quản trị đại
học; hướng dẫn và tăng cường giám sát trách nhiệm giải trình của các cơ sở giáo dục đại học;
có cơ chế, chính sách tạo điều kiện, mơi trường thuận lợi, hành lang pháp lý cho mối quan hệ
giữa cơ sở giáo dục đại học và doanh nghiệp.
Thay vì dạy một giáo trình chung, các trường cần xây dựng các chương trình khác nhau
để cá nhân hóa việc đào tạo; cần xác định rõ điểm mạnh, điểm yếu của từng người học để thiết
kế chương trình đào tạo phù hợp. Để thúc đẩy nghiên cứu và phát triển các lĩnh vực mới (ví dụ:
trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu, hội tụ công nghệ thông tin và truyền thông thơng minh), hệ
thống chương trình giảng dạy cũng cần được thay đổi và cập nhật liên tục. Tập trung đào tạo
các kỹ năng mới như tìm kiếm thơng tin.
Cần thay đổi tư duy dạy và học theo phương pháp mới để người học vừa tiếp thu kiến
thức vừa vận dụng sáng tạo vào thực tiễn. Kết hợp các phương pháp truyền thống (thuyết trình,
đàm thoại, thực hành) với các phương pháp mới (giải quyết vấn đề, dạy học tình huống, dạy
học định hướng hành động). Đồng thời, áp dụng các phương pháp gắn với công nghệ hiện đại
như dạy học trực tuyến E-learning, phương pháp giáo dục tích hợp khoa học cơng nghệ.

Giáo dục STEM, đẩy nhanh q trình chuyển đổi số và đi đầu trong ứng dụng công
nghệ mới. Chuyển đổi số phải đảm bảo 4 yếu tố, bao gồm: (i) trao quyền cho giảng viên; (ii)
giao lưu với sinh viên; (iii) tối ưu hóa tổ chức và (iv) đổi mới phương pháp. Chuyển đổi số đại
học diễn ra ở cả 3 giai đoạn, gồm: (i) lập kế hoạch; (ii) độc lập xây dựng chiến lược và thực
hiện các đổi mới; và (iii) giám sát tác động của việc triển khai công nghệ.
444


Xây dựng mơ hình studio thu nhỏ sử dụng cơng nghệ mới, lớp học ảo, phịng thí nghiệm
ảo, thiết bị ảo, thư viện ảo dưới sự hỗ trợ của thiết bị thông minh. Nghiên cứu và ứng dụng công
nghệ AI, đặc biệt trong việc tổng hợp thông tin học tập, gợi ý hữu ích cho người học và người
dạy, giúp người học tiếp cận với giáo trình chuẩn hóa từng cá nhân, đánh giá năng lực và nhu
cầu của người học, hoặc được sử dụng để khắc phục tình trạng thiếu đội ngũ giảng viên.
Đổi mới mơ hình kết nối giữa trường đại học và doanh nghiệp. Cần thiết lập một mơ
hình tổng thể cấp cao dựa trên một thiết lập một mơ hình gắn kết chung với nhiều hình thức
trong một hệ thống hỗ trợ chặt chẽ, có thể tương tác và hỗ trợ. Từ mơ hình tổng thể này, xác
lập mơ hình cụ thể và riêng biệt, như liên kết theo hình thức đào tạo đại học vừa học vừa làm;
đào tạo lý thuyết tại trường đại học, thực hành kỹ năng tại doanh nghiệp; đào tạo theo đơn đặt
hàng của doanh nghiệp, mở rộng đào tạo giảng đường từ trường đại học đến doanh nghiệp.
Chú trọng cử giảng viên đại học đi thực tế tại doanh nghiệp để bổ sung, cập nhật kiến
thức, công nghệ, nâng cao kỹ năng nghề nghiệp, phương pháp giảng dạy và sử dụng giảng viên
kiêm nhiệm của doanh nghiệp, hoặc đội ngũ trí thức, chính thức hóa giảng viên từ doanh nghiệp
để sử dụng trong các trường đại học; tăng cường tương tác giữa giảng viên và doanh nghiệp;
thiết kế các khóa đào tạo chuyên ngành theo yêu cầu của doanh nghiệp đặt hàng hoặc tăng
cường sự tham gia của doanh nghiệp đối tác trong việc xây dựng chương trình, giáo trình.
Nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý. Bảo đảm quyền tự chủ của
cơ sở giáo dục đại học trong việc tuyển chọn, xét duyệt giảng viên đủ điều kiện đào tạo tiến sĩ,
thạc sĩ. Kiểm soát chặt chẽ các khâu nghiệm thu, đánh giá luận văn, luận án, công nhận, cấp
bằng, đảm bảo chất lượng đầu ra. Có chính sách thu hút các nhà khoa học có năng lực, trình độ,
về làm giảng viên tại các cơ sở giáo dục đại học.

Tăng cường hợp tác và hội nhập quốc tế trong đào tạo. Hợp tác và hội nhập quốc tế tạo
cơ hội cho sinh viên tham gia các chương trình trao đổi, học tập ở nước ngồi và có quyền tự
do phát triển cá nhân; cho phép giảng viên học tập phương pháp quản lý và giáo dục từ các
trường đại học quốc tế và giúp các đối tác hiểu rõ về giáo dục đại học tại Việt Nam; tạo cơ hội
hợp tác nghiên cứu khoa học xuyên quốc gia; nâng cao chất lượng theo hướng tiếp cận các tiêu
chuẩn khu vực/quốc tế trong quản lý, đào tạo và nghiên cứu, đồng thời tạo ra nguồn lao động
cạnh tranh, vươn tới xuất khẩu lao động trình độ cao. Các hoạt động hợp tác quốc tế cần được
định hướng và tổ chức từ cấp quản lý cao nhất và được hoạch định ở quy mơ tồn trường chứ
khơng chỉ là chức năng của Phịng Hợp tác quốc tế như hiện nay. Với mức độ tự chủ cao, các
khoa đại học cần chủ động tổ chức các hình thức hợp tác và hội nhập quốc tế theo chiến lược
mà Hội đồng trường, Hiệu trưởng đề ra. Các biện pháp với sự trợ giúp của công nghệ AI và các
chun gia An ninh thơng tin để kiểm sốt các mối đe dọa.
6. Kết luận
Trong thời đại ngày nay, khi nhân loại đang bước vào nền kinh tế tri thức và khoa học
trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, nhất là trong cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 thì giáo
dục ngày càng có vai trị và vị trí quan trọng. Muốn đưa nền giáo dục của Việt Nam nói chung
đạt trình độ tiên tiến trong khu vực, đáp ứng u cầu cơng nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập
quốc tế, chúng ta cần tận dụng những thế mạnh sẵn có và nắm bắt cơ hội, vượt qua thách thức,
phát triển nền giáo dục Việt Nam. Theo đó, để thành công trong những thập kỷ tới và nâng cao
445


năng lực cạnh tranh của người Việt Nam, chúng ta cần xây dựng một hệ thống giáo dục thúc
đẩy đổi mới và sáng tạo để đào tạo ra những người lao động tương lai. Các thế hệ tương lai sẽ
cần có khả năng học tập suốt đời để sẵn sàng cho sự thay đổi. Các cơ sở giáo dục ngày nay phần
lớn là sản phẩm của cơ sở hạ tầng cơng nghệ và hồn cảnh xã hội của q khứ. Trong bối cảnh
thay đổi nhanh chóng, các cơ sở giáo dục cần có định hướng cụ thể để nâng cao khả năng đáp
ứng của mình. Các cơ quan, doanh nghiệp cũng phải thích ứng với sự thay đổi của mơi trường
và cần xác định tầm quan trọng của việc xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực hướng
tới mục tiêu phát triển bền vững thông qua hợp tác với các trường đại học.

Tài liệu tham khảo
1. Vân Anh (2022), Bộ Thơng tin và Truyền thơng sẽ thí điểm đánh giá, công nhận các
nền tảng số Việt Nam phục vụ người dân. Truy cập tại đường link: ngày truy cập 02/7/2022.
2. Trần Thị Thanh Bình (2020), Cách mạng cơng nghiệp 4.0 - Cơ hội và thách thức của
giái cấp công nhân Việt Nam hiện nay, truy cập tại đường link:
truy cập
lần cuối ngày 12/9/2022.
3. Trương Thị Diễm (2020), Một số giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên
đáp ứng yêu cầu của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, Tạp chí Giáo dục, số tháng 2/2020.
4. Ngơ Văn Hà (2021), Nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo
dục trong giai đoạn hiện nay. Truy cập tại đường link: https://www.
tapchicongsan.org.vn/web/guest/van_hoa_xa_hoi/-/2018/824258/nang-cao-chat-luong-doingu-nha-giao-va-can-bo-quan-ly-giao-duc-trong-giai-doan-hien-nay.aspx, ngày truy cập 06/7/2022.
5. Văn Hào (2018), Nội dung cuốn “Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư” của
Schwab, truy cập tại đường link: truy cập lần cuối ngày 12/9/2022.
6. Nguyễn Hồng Minh (2017), Cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 và những vấn đề đặt
ra đối với hệ thống giáo dục nghề nghiệp, Tạp chí Lao động và Xã hội, số tháng 2/2017.
7. Phạm Thị Thanh Nga (2021), Giải pháp nâng cao chất lượng dạy và học trong bối
cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0, truy cập tại đường link: truy cập lần cuối ngày 12/9/2022.
8. Văn phịng Chính phủ (2017), Thủ tướng chỉ thị tăng cường năng lực tiếp cần cuộc
Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, truy cập tại đường link: truy cập
lần cuối ngày 12/9/2022.
9. Duy Vũ (2021), Việt Nam nằm trong tốp 10 nước sử dụng smartphone nhiều nhất thế giới,
truy cập tại đường link: truy cập lần cuối ngày 12/9/2022.

446