TẠP CHÍ Y HỌC VIỆT NAM TẬP 518 - THÁNG 9 - SỐ CHUYÊN ĐỀ - 2022

ĐẶC ĐIỂM KIỂU GEN CỦA BỆNH NHÂN MẮC ALPHA-THALASSEMIA TẠI
BỆNH VIỆN PHỤ SẢN TRUNG ƯƠNG VÀ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ MỘT SỐ
CHỈ SỐ TRONG SÀNG LỌC TRƯỚC SINH BỆNH ALPHA- THALASSEMIA
Nguyễn Phương Ngọc1, Trần Danh Cường1,2, Ngơ Tồn Anh2,
Lê Thị Minh Phương3, Đặng Anh Linh2, Nguyễn Thị Bích Vân1,2,
Hồng Thị Ngọc Lan1,2, Phạm Thu Hương2, Vũ Thuỳ Dương2,
Phạm Minh Trang2, Phạm Quang Anh4, Lê Thị Quyên1,
Vũ Thị Huyền1, Nguyễn Bá Tùng5, Nguyễn Thị Minh Ngọc1,
Đinh Thị Ngọc Mai1, Đỗ Đức Huy1, Trần Vân Anh1, Nguyễn Thị Trang1
TĨM TẮT

28

Mục tiêu nghiên cứu: mơ tả đặc điểm kiểu
gen của các thai phụ và chồng mắc alphathalassemia và đánh giá hiệu quả của một số chỉ
số trong sàng lọc trước sinh alpha-thalassemia.
Đối tượng nghiên cứu: 1104 bệnh nhân (gồm thai
phụ và chồng) có nguy cơ cao sau khi làm sàng
lọc và có kết quả xét nghiệm di truyền học phân
tử bệnh thalassemia. Phương pháp nghiên cứu:
mô tả cắt ngang. Kết quả: Phát hiện 765/1104
trường hợp mang đột biến gen alpha-thalassemia,
đa số là đột biến --SEA (89,35%), sau đó là các
đột biến -α4.2 và –α3.7 với tỉ lệ lần lượt là 1.57%
và 1.43%. Nếu nâng ngưỡng MCV trong sàng
lọc lên mức MCV <85fL so với ngưỡng <80 fL
sẽ làm tăng số bệnh nhân có nguy cơ cao cũng
như làm tăng số bệnh nhân alpha-thalassemia
Đại học Y Hà Nội

2
Bệnh viện Phụ Sản Trung Ương
3
Đại học Y Dược, Đại học Q́c gia Hà Nội
4
Đại học Y Dược Thái Bình
5
Học viện Quân y
Chịu trách nhiệm chính: Nguyễn Thị Trang
Email:
Ngày nhận bài: 24/7/2022
Ngày phản biện khoa học: 07/08/2022
Ngày duyệt bài: 27/08/2022
1

được phát hiện. Giá trị dự báo alpha-thalassemia
của các ngưỡng MCV và MCH khơng có chênh
lệch đáng kể (>70%). Điện di xác định thành
phần hemoglobin khơng có giá trị trong sàng lọc
alpha-thalassemia.
Từ khoá: alpha-thalassemia, sàng lọc trước
sinh, hemoglobin, đột biến.

SUMMARY
THE CHARACTERISTIC OF
GENOTYPE OF ALPHATHALASSEMIA PATIENTS AT THE
NATIONAL HOSPITAL OF
OBSTETRICS AND GYNECOLOGY
AND EVALUATING THE
EFFECTIVENESS OF INDICATORS IN

SCREENING FOR ALPHATHALASSEMIA
The aim of this study was to describe the
characteristics of the genotype of alphathalassemia patients at the National hospital of
Obstetrics and Gynecology as well as evaluate
the effectiveness of indices in prenatal screening
for alpha-thalassemia. Our study was carried out
on 1104 patients at high risk and performed
genetic testing for thalassemia. The results
showed that: we found 765 alpha-thalassemia
patients and the most common type was --SEA

203


HỘI NGHỊ KHOA HỌC HÌNH THÁI HỌC TỒN QUỐC LẦN THỨ XVIII NĂM 2022

deletion (89.35%), followed by -α4.2 and -α3.7
mutations with the rate of 1.57% and 1.43%,
respectively. Raising the MCV threshold in
screening to MCV <85fL compared to <80 fL
would increase the number of patients at high
risk as well as diagnosed with alpha-thalassemia.
The PPVs of MCV and MCH cut-offs were
approximately equal (>70%). Hemoglobin
variant analysis was not effective in prenatal
screening for alpha-thalassemia.
Keywords:
alpha-thalassemia,
prenatal
screening, hemoglobin, mutation.


I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Αlpha-thalassemia là bệnh lí di truyền
huyết học rất phổ biến trên thế giới với số
người mang gen lên đến hơn 20%1. Bệnh có
kiểu gen và sự biểu hiện kiểu hình đa dạng,
từ khơng có triệu chứng lâm sàng đến rất
nặng khiến cá thể tử vong ngay từ trong giai
đoạn bào thai. Việc bệnh còn lưu hành với tỉ
lệ khá cao gây những hậu quả nghiêm trọng
tới bản thân người mắc bệnh, gia đình, xã hội
và bộ gen của lồi người khiến cho việc dự
phịng bệnh là rất cần thiết. Sự hiểu biết về
đặc điểm kiểu gen, kiểu hình và các chỉ số
trong sàng lọc alpha-thalassemia sẽ giúp các
chuyên gia, nhà lâm sàng phân tích các kết
quả xét nghiệm một cách chính xác, từ đó
đưa ra các chỉ định và lời tư vấn hợp lí tới
các thai phụ nhằm hạn chế tối đa sinh ra
những đứa trẻ mắc bệnh. Vì vậy, chúng tơi
tiến hành nghiên cứu này với mục tiêu: mô tả
đặc điểm kiểu gen của vợ chồng thai phụ
được chẩn đoán mắc alpha-thalassemia tại
bệnh viện Phụ Sản Trung Ương và đánh giá

204

hiệu quả của một số chỉ số trong sàng lọc
trước sinh alpha-thalassemia.
II. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1. Đối tượng nghiên cứu
- Tiêu chuẩn lựa chọn: Bệnh nhân có
nguy cơ cao khi sàng lọc thalassemia bao
gồm:
+ MCV <85 fL hoặc MCH <28 pg.
+ Hoặc có tiền sử sinh con bị phù thai
hoặc có con đã được chẩn đốn mắc alpha
thalassemia hoặc trong gia đình có người
mắc alpha thalassemia.
- Tiêu chuẩn loại trừ: Bệnh nhân mắc các
bệnh lí khác làm ảnh hưởng đến kết quả công
thức máu hoặc điện di huyết sắc tố.
2.2. Phương pháp nghiên cứu
- Thiết kế nghiên cứu: Mô tả cắt ngang.
- Cỡ mẫu: Chọn mẫu không xác suất
(chọn mẫu thuận tiện) từ hồ sơ bệnh án của
1104 thai phụ và chồng có nguy cơ cao mắc
thalassemia khi làm sàng lọc trước sinh tại
bệnh viện Phụ Sản Trung Ương trong thời
gian từ tháng 8/2021- 12/2021.
- Xử lí số liệu: Số liệu được xử lí bằng
phần mềm SPSS 20.
2.3. Đạo đức nghiên cứu:
Tất cả các thơng tin về bệnh nhân được
giữ bí mật và chỉ được sử dụng để phân tích
phục vụ cho chẩn đốn, tư vấn và điều trị,
khơng nhằm mục đích nào khác.
III. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.1. Đặc điểm đột biến



TẠP CHÍ Y HỌC VIỆT NAM TẬP 518 - THÁNG 9 - SỐ CHUYÊN ĐỀ - 2022

Bảng 1: Phân bố các loại đột biến alpha-thalassemia
Loại đột biến
Số lượng
(%)
-α3.7
11
1,43
-α4.2
12
1,57
--SEA
705
89,35
--THAI
3
0,39
anti -α3.7
3
0,39
α2 init cd [T>C]
1
0,13
α2 cd125 [CTG>CCG] (HbQs)
2
0,26
α2 cd142 [TAA>CAA] (HbCS)
7

0,92
0 +
α -α -thalassemia (Bệnh HbH)
21
2,75
Tổng
765
100
Trong số các đột biến alpha-thalassemia, đột biến dị hợp tử --SEA chiếm tỉ lệ cao nhất với
89,35%, gấp gần 60 lần loại phổ biến thứ hai là dị hợp tử -α4.2 với tỉ lệ là 1,57%. Ngoài ra,
chúng tơi cịn gặp các thể phối hợp alpha-thalassemia với HbE chiếm tỉ lệ 3,04%, trong đó
chủ yếu là α0-thalassemia (2,66%) với 100% là đột biến --SEA.
3.2. Đánh giá hiệu quả của một số chỉ số trong sàng lọc alpha-thalassemia
Bảng 2: Đặc điểm chỉ số MCV ở bệnh nhân mắc alpha-thalassemia
Alpha-thalassemia
n
%
MCV ≥ 85
5
0,87%
MCV ≥80
MCV = 80 -<85
11
1,91%
MCV <80
560
97,22%
Tổng
576
100%

Trong số 576 bệnh nhân mắc alpha-thalassemia có kết quả xét nghiệm cơng thức máu, với
ngưỡng MCV <80 fL phát hiện được 560 bệnh nhân mắc alpha thalassemia, chiếm 97,22%.
Trong khi đó có 11 bệnh nhân mắc bệnh (chiếm 1,91%) có MCV nằm trong khoảng từ 8085fL và 5 bệnh nhân (chiếm 0,87%) có MCV >85fL.
Bảng 3: Giá trị dự báo dương tính của MCV và MCH trong sàng lọc alpha-thalassemia
MCV
MCV
MCV <85 và
Các ngưỡng chỉ số
MCH <28 MCH <27
<85
<80
MCH <28
Αlpha thalassemia
571
560
573
567
570
Khác
235
214
228
217
226
Tổng
806
774
801
784
796

PPV cho alpha
70,84%
72,35%
71,54%
72,32%
71,61%
thalassemia (%)
PPV cho các trường
29,16%
27,64%
28,46%
27,68%
28,39%
hợp khác (%)

205


HỘI NGHỊ KHOA HỌC HÌNH THÁI HỌC TỒN QUỐC LẦN THỨ XVIII NĂM 2022

Tất cả các ngưỡng sàng lọc trên đều cho giá trị dự báo alpha-thalassemia trên 70%, trong
đó thấp nhất là ngưỡng MCV <85 fL (70,84%) và cao nhất là MCH <27 pg (72,32%).
Bảng 4. So sánh phần trăm trung bình của các loại hemoglobin ở người mắc alphathalassemia và người bình thường
Trung bình ở
Số lượng thuộc
Ngưỡng tham
người mắc alphangưỡng tham
chiếu2 (%)
%
thalassemia (%)

chiếu
HbA
97,09
96-98
334
80,29%
HbA2
2,36
0,5-3,5%
401
96,39%
HbF
0,19
<1%
378
90,87%
Điện di huyết sắc tố là một trong các xét với tần suất các thể đột biến alphanghiệm sàng lọc thalassemia. Trong số 416 thalassemia tại Đông Nam Á với đột biến -bệnh nhân mắc alpha-thalassemia được làm SEA chiếm đa số4. Người mang đột biến này
điện di huyết sắc tố, phần trăm trung bình sẽ có biểu hiện bệnh ở mức độ nhẹ, nhiều khi
của HbA là 97,09%, HbA2 là 2,36% và HbF không phát hiện ra tình trạng bệnh của mình,
là 0,19%. Các giá trị này cũng hoàn toàn dẫn đến trường hợp nếu hai người có cùng
nằm trong ngưỡng tham chiếu ở người bình kiểu gen này kết hơn và sinh con thì xác suất
thường. Đồng thời đối với mỗi loại HbA, 25% đứa con sẽ bị phù thai. Một nghiên cứu
HbA2 và HbF, số lượng bệnh nhân nằm năm 2016 được thực hiện tại bệnh viện Phụ
trong ngưỡng bình thường lần lượt là Sản Trung Ương cho thấy nguyên nhân của
80,29%, 96,39% và 90,87%.
phù thai-rau chủ yếu là do thai mắc alphathalassemia, chiếm 44,8% tổng các nguyên
IV. BÀN LUẬN
nhân gây phù thai5.
MCV và MCH là hai chỉ số được TIF và
Trong tổng số 1104 bệnh nhân được làm

WHO
khuyến cáo sử dụng trong sàng lọc
xét nghiệm di truyền phân tử, có 765 bệnh
nhân mắc alpha-thalassemia chiếm 69,29%, trước sinh thalassemia. Hồng cầu nhỏ với
gấp hơn 3 lần các thể bệnh khác. Tỉ lệ mang MCV <80fL và hồng cầu nhược sắc với
gen alpha-thalassemia cao cũng đồng nhất MCH <28pg đều là các biểu hiện của bệnh
với nghiên cứu tương tự của Đặng Thị Hồng thalassemia. Tuy nhiên từ bảng 2 có thể thấy
Thiện tiến hành trên các thai phụ đến sàng nếu chỉ chọn ra những bệnh nhân có MCV
lọc trước sinh tại bệnh viện Phụ Sản Trung <80fL để làm chẩn đoán gen sẽ để sót 16
Ương năm 20193. Nguyên nhân là do các bà bệnh nhân (2,87%) mắc alpha-thalassemia
mẹ đã có tiền sử sinh con bị phù thai sẽ chủ không được phát hiện. Nếu nâng ngưỡng
động đến khám, làm sàng lọc, dự phòng và MCV trong sàng lọc lên mức MCV <85fL sẽ
điều trị bệnh thalassemia cho thai kì lần này. làm tăng số bệnh nhân có nguy cơ cao cũng
Khi phân tích các loại đột biến alpha- như làm tăng số bệnh nhân alpha-thalassemia
thalassemia, chúng tôi chỉ phát hiện được được chẩn đoán. Đây cũng là ngưỡng MCV
một số loại đột biến nhất định, trong đó được Bộ Y Tế khuyến cáo trong Quyết
chiếm tỉ lệ cao nhất là đột biến --SEA với tỉ định số 1807/QĐ-BYT ban hành năm 2020
lệ 89,35% (Bảng 1). Điều này cũng phù hợp về hướng dẫn sàng lọc một số bệnh lí trước

206


TẠP CHÍ Y HỌC VIỆT NAM TẬP 518 - THÁNG 9 - SỐ CHUYÊN ĐỀ - 2022

sinh trong đó có thalassemia6. Tuy nhiên khi
lấy ngưỡng MCV <85 để sàng lọc sẽ làm cho
giá trị dự báo alpha-thalassemia giảm xuống
đối với các thể bệnh khác (70,84%) so với
MCV <80 fL (72,35%) đồng nghĩa với khả
năng bệnh nhân đó mắc các đột biến khác

hoặc không mắc thalassemia sẽ tăng lên
(bảng 3). Nếu bệnh nhân có đồng thời MCV
<85fL và MCH <28pg thì khả năng bệnh
nhân đó mắc alpha-thalassemia là 71,61%. Ở
nghiên cứu này chúng tôi không đánh giá
được hai chỉ số là độ nhạy và độ đặc hiệu do
có các cặp vợ chồng đã được sàng lọc với
MCH và MCV trước khi được làm xét
nghiệm di truyền học phân tử.
Điện di hemoglobin giúp xác định tỉ lệ
phần trăm các loại hemoglobin trong máu
cũng như phát hiện các hemoglobin bất
thường. Bảng 4 cho thấy phần trăm trung
bình của các loại hemoglobin trong máu
người mắc alpha-thalassemia nằm trong giới
hạn của người bình thường. Đối với mỗi loại
Hb gồm HbA, HbA2 và HbF, số lượng bệnh
nhân nằm trong ngưỡng bình thường đều cao
trên 80%. Như vậy đối với alphathalassemia, các ngưỡng tham chiếu của
người bình thường khi điện di hemoglobin
đều khơng có giá trị sàng lọc.
V. KẾT LUẬN
Trong số 1104 bệnh nhân được làm xét
nghiệm gen, phát hiện 765 trường hợp mắc
alpha-thalassemia, chủ yếu là đột biến --SEA
(89,35%) sau đó là các đột biến -α4.2 và –
α3.7 với tỉ lệ lần lượt là 1,57% và 1,43%.
Nếu nâng ngưỡng MCV trong sàng lọc lên
mức MCV <85fL so với ngưỡng <80fL sẽ
làm tăng số bệnh nhân có nguy cơ cao cũng

như làm tăng số bệnh nhân alpha-thalassemia
được phát hiện. Giá trị dự báo alpha-

thalassemia của các ngưỡng MCV và MCH
khơng có chênh lệch đáng kể (>70%). Điện
di xác định thành phần hemoglobin khơng có
giá trị trong sàng lọc alpha-thalassemia.
LỜI CẢM ƠN
Nhóm tác giả xin chân thành cảm ơn Ban
Giám đốc và các đồng nghiệp tại Bệnh viện
Phụ Sản Trung Ương. Nghiên cứu này thuộc
đề tài cấp Nhà nước “Nghiên cứu xây dựng
hệ thống trí tuệ nhân tạo hỗ trợ tầm soát
trước sinh cho một số bất thường hay gặp ở
Việt Nam” thuộc chương trình KC-4.0/1925.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Modell B, Darlison M. Global epidemiology
of haemoglobin disorders and derived service
indicators. Bull World Health Organ. Jun
2008;86(6):480-7.
2. Bộ YT. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị
bệnh Hemophilia và bệnh Thalassemia. Quyết
định 921/QĐ-BYT ngày 18/3/2014. 2014;
3. Đặng Thị Hồng Thiện. Nghiên cứu sàng lọc
bệnh Thalassemia ở phụ nữ có thai đến khám
và điều trị tại bệnh viện Phụ Sản Trung Ương.
2019;
4. Jomoui W, Fucharoen G, Sanchaisuriya K,
et al. Genetic origin of α(0)-thalassemia (SEA
deletion) in Southeast Asian populations and

application to accurate prenatal diagnosis of
Hb Bart's hydrops fetalis syndrome. J Hum
Genet. 2017;62(8):747-754.
5. Nông Văn Uyển, Trần Danh Cường. Bước
đầu nghiên cứu xác định một số nguyên nhân
phù thai - rau không do miễn dịch. Tạp chí
Phụ sản. 2016;14(1):22 - 25.
6. Quyết định số1807/QĐ-BYT Hướng dẫn
chun mơn kỹ thuật về sàng lọc, chẩn đốn,
điều trị trước sinh và sơ sinh (2020).

207