Đề bài: Bình giảng đoạn trích Lục Vân Tiên gặp nạn trong Truyện Lục
Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu
Hướng dẫn
Với quan niệm “Văn dĩ tải đạo” đã trở thành chức năng phản ánh của văn học.
Điều này đã hiện thực hóa trong q trình sáng tác của Nguyễn Đình Chiểu.
Trong hệ thống thi phàm của mình mà cụ thể là Truyện Lục Vân Tiên, Nguyễn
Đình Chiểu xây dựng hai tuyến nhân vật: Thiện và ác, đạo đức và gian tà. Ông
Quán, Ông Ngư, chú tiểu đồng, Hớn Minh… đều được Nguyễn Đình Chiểu
trân trọng đề cao. Họ là những con người lương thiện, giàu lòng thương người,
trọng nghĩa khinh tài. Mặt khác, ông cùng kịch liệt lên án vạch mặt bọn người
có tâm địa đón tơi, xảo quyệt như cha con Võ Thế Loan, Trịnh Hâm, Bùi
Kiệm… Trong đoạn trích Lục Vân Tiên gặp nạn nổi bật lên hai hình tượng đối
lập giữa cái thiện và cái ác: ông Ngư – Trịnh Hâm.
Mở đầu đoạn trích, Nguyễn Đình Chiểu khắc họa chân dung Trịnh Hâm là điển
hình của cái xấu, cái ác:
Đêm khuya lặng lẽ như tờ,
Nghênh ngang sao mọc núi mờ sương bay
Trịnh Hâm khi ấy ra tay
Vân Tiên bị ngã xô ngay xuống vời
Trịnh Hâm giả tiếng kêu trời
Cho người thức dậy lấy lời phui pha.
Ghen ghét, đố kị là thói xấu của con người. Nhưng sự ghen ghét, đố kị, độc ác
như Trịnh Hâm thì cũng thật là hiếm. Hắn đan tâm hãm hại một con người
đang lúc mù lịa, ốm đau, khơng nơi nương tựa, khơng có gì để chống đỡ. Hành
động tàn ác của hắn cốt do trả thù cho nỗi hận rất nhỏ nhen, thỏa mãn lòng
ghen ghét, đố kị cái tài của Lục Vân Tiên trong một cuộc hội ngộ uống rượu
giữa bốn người gồm có: Vân Tiên, Tử Trực, Trịnh Hâm, Bùi Kiệm.
Một con người cũng mang danh sĩ tử, theo nghiệp bút nghiên cũng đọc sách
thánh hiền như Trịnh Hâm mà lại có mưu đồ đen tối ngay cả khi Vân Tiên đã
khơng cịn có thể đe dọa đến bước đường cơng danh của hắn thì ắt sẽ nguy
hiểm hơn rất nhiều. Để thể hiện hành động đen tối của mình, hắn đã nghĩ “Hại

Tiên phải dạng mưu này mới xong”. Trước đoạn truyện này, hắn đã lập mưu
trói tiểu đồng vào gốc cây cho hổ ăn thịt. Rồi sau đó giả bộ thương xót đưa Vân
Tiên xuống thuyền, khi ra đến giữa “vời”, trong đêm tối mịt mùng “nghênh
ngang sao mọc, mịt mờ sương bay”, hắn mới “ra tay” hành động.
Hai chữ “ra tay” ở câu trên ứng với hai chữ “xô ngay” ở câu dưới đã thực sự tố
cáo hành động gian ác, trắng trợn của hắn. Hành động kiên quyết đó lại được
che đậy trong một cái ác xảo quyệt của loại người “ném đá giấu tay” bằng cách
“giả tiếng kêu trời”. Cái hành động “giả tiếng kêu trời” đã khái quát được cái
chân tướng của kẻ giả nhân giả nghĩa. Hắn là hiện thân của cái ác, cái lưu manh
trong xã hội thời ấy. Một con người được coi là kẻ có học như hắn mà có cái ác
trú ngụ thì thật là nguy hiểm và ghê tởm. Nhà phê bình văn học Hồi Thanh
cùng có nhận xét: “Mỗi oán thù nhân một câu chuyện gọi bằng văn chương
trong tâm địa của một tiểu nhân đã dẫn đến những chuyện không ngờ”.
Đối lập với cái ác của Trịnh Hâm là nhân vật ông Ngư, một con người giàu
lòng nhân đức và cao thượng.

VnDoc - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí


Sau khi được Giao Long dìu Vân Tiên vào bờ, ông Ngư ra tay cứu vớt kịp thời
và hết lòng tận tình cứu chữa.
Hối con vầy lửa một giờ
Ơng hơ bụng dạ, mụ hơ mặt mày.
Câu thơ mộc mạc, chân thành, không chút đèo gọt, chỉ thuần túy là kể lại sự
việc một cách tự nhiên, giản dị, trong việc cứu chữa bằng phương thức dân dã
“vầy lửa”, “hơ bụng”, “hơ mặt mày” tất cả gợi lên sự chân thành, tự nguyện,
thương yêu của cả gia đình đối với người bị nạn. Họ là hình ảnh đẹp đẽ của
quần chúng nhân dân lao động, những người ln đứng về phía chính nghĩa.
Trong bức tranh thư đậm màu sắc dân gian này, ta thấy ở họ khơng chỉ có tấm
lịng và niềm vui trong lúc cứu người bị nạn mà còn là hành động vơ tư khơng

cịn tính tốn, khơng cần trả ơn.
Hiểu được hồn cảnh của chàng, ơng Ngư có lời đề nghị Vân Tiên ở lại, sẵn
sàng giúp đỡ chàng.
Ngư rằng: người ở cùng ta
Hôm mai, hâm hút một nhà cho vui.
Cuộc sống “hâm hút” của ơng Ngư thì có gì là thoải mái về vật chất, ơng phải
vật lộn với biển cả để giành lấy cuộc sống, giành lấy phần đời trước những bão
giông của cuộc đời khốn khó. Ơng giúp người khơng địi sự trả ơn, bởi ông lấy
việc nhân nghĩa làm lẽ sống:
Dốc lòng nhân nghĩa chẳng nhờ trả ơn.
Tư tưởng nhân nghĩa khơng chỉ có một lần Nguyễn Đình Chiểu, đề cập ở đoạn
truyện này mà nó bao trùm lên tồn bộ tác phẩm ở một đoạn chuyện khác,
Nguyễn Đình Chiểu ca ngợi anh hùng hảo hán Lục Vân Tiên đã ra tay cứu giúp
Kiều Nguyệt Nga ra khỏi cơn hoạn nạn mà không hề chút tính tốn.
Làm ơn há dễ trơng người trả ơn
Hoặc ông Tiều sau khi cứu Vân Tiên ra khỏi hang cũng đáp lời tạ ơn chàng:
“Làm ơn mà lại trông người hay sao”.
Đối với ông Ngư, quan niệm về nhân nghĩa căn bản giống với quan niệm của
Lục Vân Tiên, nhưng có điều hơi khác là ở chỗ là, khi quan niệm ấy gắn với
người dân lao động như ông Ngư thì ý nghĩa của quan niệm này lại càng mang
tính nhân dân sâu sắc.
Thấy việc nghĩa là làm, là nét đẹp nhân cách của ông Ngư. Nhân cách ấy cịn
được biểu hiện trong cuộc đời lao động của ơng mà Nguyễn Đình Chiểu đã
cảm nhận bằng cả trái tim và khối óc của mình. Đó là cuộc sống trong sạch,
ngồi vịng danh lợi.
Nước trong rửa ruột sạch trơn,
Một câu danh lợi cho sờn lịng đây.
Ơng Ngư là người khơng một chút bận tâm đến cái vòng danh lợi giữa cuộc đời
đầy ơ trọc, ơng dành phần đời của mình để vui với cái nghề chài lưới, tự do
giữa thiên nhiên cao rộng, hòa nhập với thiên nhiên, bầu bạn với thiên nhiên,

cho nên đối với ơng khơng gì hơn là:
Rày doi mai vịnh vui vầy,
Ngày kia hứng gió đêm này chơi trăng
Một mình thong thả làm ăn,
Khỏe quơ chài kéo; mệt quăng câu dầm,

VnDoc - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí


Nghêu ngao nay chích mai đầm,
Một bầu trời đất vui thầm ai hay
Kinh luân đã sẵn trong tay,
Thung dung dưới thế vui say trong trời
Thuyền nan một chiếc ở đời,
Tắm mưa trải gió trong vời Hàn Giang
Phải nói rằng, thi nhân có những trăn trở, gắn bó với cuộc đời nay lắm mới có
cái cảm hứng ngợi ca dạt dào những hình ảnh con người có cái “thung dung
dưới thế” lại có cái “vui say trong đời” như ơng Ngư, với ơng Ngư có cuộc
sống thoải mái “ngày hứng gió, đêm chơi trăng” nghêu ngao nay chích mai
dầm”… và cuối cùng là một hình ảnh rất đẹp: “Thuyền nan một chiếc ở đời –
Tắm mưa trải gió trong vời Hàn Giang”. Những hình ảnh được nói đến trong
thơ đều nhằm tôn lên vẻ đẹp nhân cách và quan niệm sống của ông Ngư.
Đây là đoạn thơ hay của tác phẩm, bởi Nguyễn Đình Chiểu muốn gửi gắm một
quan niệm sống, một niềm mơ ước thiết tha của mình qua nhân vật ơng Ngư và
qua đó, Nguyễn Đình Chiểu cùng muốn nói lên một sự thực của xã hội thời ơng
đang sống – bên cạnh những cái xấu cái ác thường lẩn khuất sau những mũ cao,
áo dài của bọn người có địa vị cao sang như thái sư đương triều, Võ Cơng,
Trịnh Hâm, Bùi Kiệm. Cũng cịn rất nhiều mái tóc, đáng kính trọng, đáng khao
khát, tồn tại bền vững nơi những con người nghèo khổ mà nhân hậu, vị tha,
trọng nghĩa khinh tài như ông Ngư, ông Tiều, tiểu đồng, bà lão dệt vải trong

rừng,., Nhà thơ Xuân Diệu đã nói rất đúng: “Cái ưu ái đối với người lao động,
sự kính mến họ là một đặc điểm của tâm hồn Hô Chiêu" (dẫn theo SGV, tập 1
– Nhà xuất bản Giáo dục).
Đoạn truyện đã xây dựng thành công hai tính cách nhân vật đối lập, một kẻ
lịng lang dạ thú dưới cái bộ mặt kẻ sĩ và một người có tâm hồn cao thượng
trong cuộc đời bình dị. Nhân vật được miêu tả qua hành động, ngôn ngữ bình
dị dân dã. Đặc biệt sự thành cơng của Nguyễn Đình Chiểu là ơng đã để lại một
ấn tượng đẹp về nhân vật ơng Ngư. Một hình tượng nghệ thuật mang quan
điểm trần thuật của tác giả.

VnDoc - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí