binh giang bai van chuyen cu trong phu chua trinh cua pham dinh ho
Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (151.9 KB, 3 trang )
Đề bài: Bình giảng bài văn Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh của Phạm
Đình Hổ
Hướng dẫn
Phạm Đình Hổ (1763 – 1839) là một nho sĩ đa tài sống trong thời chế độ phong
kiến đã khủng hoảng trầm trọng nên có tư tưởng muốn ẩn cư, ông đã từng giữ
chức Tế tửu Quốc tử giám, rồi Thị giảng học sĩ, nhưng chỉ mấy năm sau đó,
ơng cáo bệnh từ quan. Phạm Đình Hổ sáng tác từ thời Tây Sơn, nhưng chủ yếu
là những năm đầu thời Nguyễn với nhiều cơng trình biên soạn, khảo cứu có giá
trị thuộc đủ các lĩnh vực.
Về sáng tác văn chương, ơng có nhiều tác phẩm giá trị, đặc biệt là Vũ trung tùy
bút và Tang thương ngẫu lục (Viết chung với Nguyễn Án). Đây là những kí sự
bằng văn xi.
Vũ trung tùy bút thể hiện một bút pháp nghệ thuật tinh tế, sinh động, hấp dẫn,
là một tác phẩm chẳng những có giá trị văn chương đặc sắc, mà còn cung cấp
những tư liệu quý về lịch sử, địa lý, xã hội học.
Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh là một trong tùy bút trích từ Vũ trung tùy bút
ghi lại cuộc sống ở phủ chúa thời Thịnh Vương Trịnh Sâm. Với cảm hứng dạt
dào, tùy hứng, Phạm Đình Hổ đã tái hiện lại cảnh ăn chơi xa hoa của chúa
Trịnh Sâm và các quan lại hầu cận trong phủ chúa. Sau khi chúa Trịnh Sâm đã
dẹp yên được các phe phái, chống đối, lập lại kỉ cương, thì dần dần sinh ra kiêu
căng xa xỉ, phi tần mĩ nữ kéo vào rất nhiều, chúa say mê Đặng Thị Huệ, đắm
chìm trong cuộc sống xa hoa, ăn chơi hưởng lạc thỏa thích.
Khoảng năm Giáp Ngọ, Ất Mùi (1774 – 1775) trong nước “vô sư” Thịnh
Vương Trịnh Sâm thích chơi đèn đuốc, thường ngự ở các li cung trên Tây Hồ,
núi Tử Trầm, núi Dũng Thúy. Đế phục vụ cho những cuộc ăn chơi thỏa thích
này, chúa cho xây dựng nhiều cung diện, đình đài ở các nơi, hao người tốn của.
Nhưng- cuộc dạo chơi của chúa ở Tây Hồ được miêu tả tỳ nữ mỗi tháng ba bốn
lần, Thịnh Vương ra cung Thụy Liên trên bờ Tây Hồ, cảnh đón tiếp với các thứ
nghi lễ thật tưng bừng khác biệt, có binh lính đàn hầu vịng quanh bốn mặt hồ”,
mà Hồ Tây thì rất rộng, có tổ chức hội chợ chung quanh bờ hồ mà các nội thần
hóa trang “đầu bịt khăn, mặc áo đàn bà” bày bán hàng bách hóa. Thuyền ngự đi
đến đâu thì các quan hô tụng đại thần tùy ý ghé vào bờ mua bán các thứ như ở
cửa hàng trong chợ. Để tạo khơng khí vui vẻ, trên gác chng chùa Trấn Quốc
và khắp nơi quanh hồ bọn nhạc cơng hịa vào khúc nhạc. Thật là một cảnh
tượng lố lăng, nhảm nhí. Để thỏa mãn cho những cuộc ăn chơi, hưởng lạc, bọn
chúng đâu có chút lịng thương cảm đến những người dân lương thiện đang rên
xiết, ai oán bởi những đám người được mệnh danh là cha mẹ của dân đã ra sức
vơ vét, bóc lột nhân dân đủ thứ để cho đầy túi tham. Phạm Đình Hổ đã tận mắt
chứng kiến và biết được những cảnh tượng trong phủ chúa nên cách kể và cách
tả của ông thật sinh động.
Để phục vụ cho những cuộc ăn chơi, hưởng lạc, nhà chúa đã càn quét bao
nhiêu những loài “trân cầm dị thú, cỏ mộc quái thạch, chậu hoa cây cảnh ở
chốn dân gian” có khi tranh thủ “lấy cả cây da to, cành lá rườm rà, từ bên bờ
bắc chở qua sông đem về”. Cây đa to như một cây cổ thụ mọc trên đầu non hóc
đá, rễ dài dần vài trượng, phải dùng đến một cơ binh mới khiêng nổi. Cánh
VnDoc - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí
tượng trong phủ chúa thật khác thường “tùy cho…ra hình núi non bộ trông như
bốn bể núi non”.
Đoạn văn được Phạm Đình Hổ miêu tả rất thực, từ cảnh vật đến âm thanh. Điều
này cũng được Lê Hữu Trác, một danh y nổi tiếng thời đó cũng vơ cùng ngạc
nhiên mà viết trong lần ông bị mời lên kinh đô để chữa bệnh cho Thế tử Trịnh
Cán:
“Mấy nghìn cửa gác đông nghiêm ngặt
Cá trời núi sông chắc là đây!
Lâu từng gác vì tung mây
Rèm châu, rèm ngọc, bóng mai cánh vào
Hoa cũng thoáng, ngạt ngào đưa tới
Vườn ngự nghe vẹt nói đơi phen
Q mùa; cung cấm chưa quen
Khác gì ngư phủ đào nguyên thuở nào”.
(Thượng kinh kí sự)
Cảnh trong phủ chúa được Lê Hữu Trác miêu tả gợi lên sự uy nghiêm và giàu
sang vào thời điểm buổi sáng. Còn đối với Phạm Đình Hổ, cảnh trong phủ chúa
được gợi lên trong thời điểm một đêm thanh vắng “tiếng chim kêu vượn hót”
ran khắp bốn bề, hoặc nửa đêm ồn ào như “trận mưa sa gió táp, vờ tơ tan đàn”.
m thanh gợi lên cảm giác ghê sợ trước một cái gì đang tan tác, đau thương chứ
khơng phải trước cảnh n bình, phồn thịnh. Sự thực đó đã gợi cho tác giả có
cảm nhận riêng, vì biết đó là “triệu bất thường”, tức là điềm gở, chẳng lành. Nó
là dấu hiệu của sự suy vong tất yếu của một triều đại mục ruỗng hết chỗ nói,
chỉ biết ăn chơi hưởng lạc trên mồ hôi, nước mắt, xương máu của người dân
khốn khổ. Và điều ấy đã thực sự xảy ra không bao lâu sau khi Trịnh Sâm mất
năm 1782 – một cuộc tranh giành quyền lực, chém giết lẫn nhau diễn ra khốc
liệt. Và đến năm 1786, Nguyễn Huệ đem quân ra Bắc Hà, tiêu diệt họ Trịnh
giao lại quyền bính cho nhà Lê.
Bọn hoạn quan hậu cận trong phủ chúa lợi dụng sự sủng ái của chúa Trịnh Sâm
mà ra sức hoành hành, tác oai, tác quái trong nhân dân. Bộ mặt của bọn chúng
được tác giả miêu tả là lũ người luồn gió bẻ măng, vừa ăn cướp vừa la làng.
Chúng ra ngồi dọa dẫm, dị xem nhà nào có chậu hoa cây cảnh. Chim tốt khứu
hay, thì biên hai chữ “phụng thủ” vào. Đêm đến, chúng trèo qua tường thành
lẻn ra, sai tay chân đến lấy phăng đi, rồi buộc cho tội đem giấu vật “cung
phụng” để dọa lấy tiền. Người dân đã bị chúng cướp hai lần, thật là những điều
vơ lý hết chỗ nói. Thậm chí nếu cần, chúng cho phá nhà, húy tường để khiêng
ra những hịn đá hoặc cây cối gì to lớn quá. Các nhà giàu bị họ vu là giấu vật
“cung phụng”, thường phải bỏ của ra kêu van “chí chết” có khi phải đập bỏ núi
non bộ, hoặc phá hủy cây cảnh để tránh tai vạ.
Cuối cùng tác giả kể lại một sự việc xảy ra ngay tại gia đình minh ở phường Hà
Khâu, huyện Thọ Xương (quận Hồn Kiếm, Hà Nội ngày nay). Ba mẹ của tác
gia đã phải sai người chặt đi một cây lê, cao vài trượng, lúc nở hoa, trắng xóa
thơm lừng và hai cây lựu trắng, lựu đỏ, lúc ra hoa quả trông rất đẹp để tránh tai
vạ. Sự việc này cũng đã cho ta thấy mức độ nhũng nhiễu của bọn quan lại hậu
cận, chúng khơng chừa một ai, mặc dù gia đình tác giả cũng thuộc hàng quan
lại, quý tộc thời Lê Trịnh. Câu chuyện vừa làm gia tăng độ tin cậy cho những
VnDoc - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí
chi tiết chân thực mà tác giả ghi chép ở trên, vừa phê phán bộ mặt ghê tởm của
bọn quan lại hầu cận trong phủ chúa.
Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh là một trang tùy bút có giá trị lún về mặt lịch
sử, giúp ta hiểu được hiện thực nơi phủ chúa vào những năm nửa sau thế kỉ
XVIII. Đó là sự suy vong không thể tránh khỏi của một triều đại chỉ biết chạy
theo cuộc sống xa hoa của vua chúa và sự kết bè nhũng nhiễu dân của bọn quan
lại thời đó.
Vì có ý thức trách nhiệm đối với đời, nên trong khi viết, tác giả Vũ trung tùy
bút không chi ghi lại sự việc một cách đơn thuần mà qua đó bộc lộ cảm xúc,
suy nghĩ, nhận thức, đánh giá của minh thấm đầm qua từng chi tiết, từng mẫu
chuyện mà ông đã tận mắt thấy tai nghe. Và cũng chính điều này đã làm nên
nét đặc sắc của thiên tùy bút mà Phạm Đình Hổ đã viết “trong những ngày
mưa” với bao dằn xóc của bản thân trước hiện thực nghiệt ngã của thế cuộc
mang lại.
VnDoc - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí
