BÀI 30: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT
A/ Câu hỏi mở đầu
Trả lời câu hỏi mục “Mở đầu” trang 127 SGK Khoa học tự nhiên 7: Cây xanh
khơng có một “ trái tim” để bơm máu đi nuôi cơ thể như ở hầu hết động vật, vậy các
chất cần thiết cho cơ thể (nước, chất khoáng và chất hữu cơ) được vận chuyển như
thế nào trong cây?
Trả lời:
Mạch gỗ và mạch rây đảm nhiệm chức năng vận chuyển các chất cần thiết trong cây.
Trong đó:
- Mạch gỗ vận chuyển nước và muối khoáng được rễ hấp thụ lên các bộ phận khác
của cây.
- Mạch rây vận chuyển các chất hữu cơ do lá tổng hợp đến các bộ phận khác của
cây.
B/ Câu hỏi giữa bài
I. SỰ HẤP THỤ NƯỚC VÀ CHẤT KHỐNG TỪ MƠI TRƯỜNG NGỒI
VÀO RỄ
Trả lời câu hỏi mục “Câu hỏi và bài tập” trang 127 SGK Khoa học tự nhiên 7:
Quan sát Hình 30.1, mơ tả con đường nước và chất khống từ đất đi vào mạch gỗ
của cây.

Trả lời:


Nước và chất khống hịa tan trong đất được lơng hút hấp thụ sẽ được vận chuyển
đi qua vỏ rễ rồi vào mạch gỗ của cây theo 2 con đường: con đường đi qua khoảng
không gian giữa các tế bào và con đường đi xuyên qua tế bào chất của các tế bào.
II. SỰ VẬN CHUYỂN CÁC CHẤT TRONG CÂY
Trả lời câu hỏi mục “Câu hỏi và bài tập” trang 128 SGK Khoa học tự nhiên 7:
Đọc thông tin trong mục II kết hợp với quan sát Hình 30.2, thảo luận và hoàn thành
theo mẫu Bảng 30.1.

Bảng 30.1
Loại

Hướng

Chất

Nguồn gốc của chất

mạch

vận chuyển chủ yếu

được vận chuyển

được vận chuyển

Mạch gỗ

?

?

?

Mạch rây

?

?


?

Loại

Hướng

Chất

Nguồn gốc của chất

mạch

vận chuyển chủ yếu

được vận chuyển

được vận chuyển

Trả lời:
Bảng 30.1


Mạch gỗ

- Từ rễ lên thân và lá - Chủ yếu là nước - Được rễ hấp thụ từ
cây.

và chất khống hịa trong đất.
tan.


Mạch rây

- Từ lá cây đến các - Chủ yếu là chất - Được tổng hợp từ quá
bộ phận khác của hữu cơ.

trình quang hợp của

cây.

cây.

III. QUÁ TRÌNH THỐT HƠI NƯỚC Ở LÁ
1. Hoạt động đóng, mở khí khổng
Trả lời câu hỏi mục “Câu hỏi và bài tập” trang 128 SGK Khoa học tự nhiên 7:
Quan sát Hình 30.3, mơ tả q trình thốt hơi nước qua khí khổng và cho biết độ mở
của khí khổng phụ thuộc chủ yếu vào yếu tố nào.

- Q trình thốt hơi nước qua khí khổng:
+ Khi tế bào khí khổng trương nước, thành mỏng căng ra khiến thành dày căng theo,
làm khe khí khổng mở rộng → Hơi nước thốt ra ngồi nhiều.
+ Khi tế bào khí khổng mất nước, thành mỏng và thành dày sẽ xẹp xuống, khe khí
khổng đóng lại (khơng đóng hồn tồn) → Hơi nước thốt ra hạn chế.
- Độ mở của khí khổng phụ thuộc vào nhiều yếu tố:
+ Ánh sáng: Ánh sáng có vai trị là tác nhân gây đóng mở khí khổng. Khí khổng của
thực vật thường được mở rộng khi chiếu sáng.


+ Hàm lượng nước: Hàm lượng thấp (khi cây gặp hạn hán) thì khí khổng sẽ đóng lại
hạn chế sự thốt hơi nước.

+ Độ ẩm khơng khí: Độ ẩm khơng khí càng thấp thì thốt hơi nước càng mạnh.
+ Ngồi ra, còn nhiều yếu tố khác cũng ảnh hưởng đến độ mở của khí khổng như
hàm lượng khí carbon dioxide, nhiệt độ, chế độ gió,…
2. Ý nghĩa của sự thốt hơi nước ở lá
Trả lời câu hỏi mục “Câu hỏi và bài tập” trang 129 SGK Khoa học tự nhiên 7:
1. Thốt hơi nước có vai trị gì đối với thực vật và đối với mơi trường?
Trả lời:
- Vai trị của thoát hơi nước đối với đời sống thực vật:
+ Là động lực đầu trên của dịng đi lên, đóng vai trò như lực kéo giúp vận chuyển
dòng nước và các chất khoáng từ rễ lên lá và đến các bộ phận khác của cây trên mặt
đất.
+ Tạo điều kiện cho khí CO2 đi vào bên trong tế bào lá, cung cấp nguyên liệu cho
quá trình quang hợp và giải phóng O2 ra ngồi khơng khí.
+ Giúp hạ nhiệt độ của lá, bảo vệ lá cây vào những ngày nắng nóng, đảm bảo cho
các q trình sinh lí diễn ra bình thường.
- Vai trị của thốt hơi nước đối với môi trường:
+ Tạo điều kiện để cân bằng hàm lượng CO2 và O2 trong khơng khí.
+ Giúp điều hịa nhiệt độ của môi trường (làm dịu mát nhiệt độ môi trường) đồng
thời hơi nước thốt ra đóng vai trị quan trọng trong vịng tuần hồn nước trên Trái
Đất → Thốt hơi nước giúp điều hịa khí hậu của Trái Đất.
Trả lời câu hỏi mục “Câu hỏi và bài tập” trang 129 SGK Khoa học tự nhiên 7:
2. Tại sao vào những ngày hè nắng nóng, khi đứng dưới bóng cây, chúng ta có cảm
giác mát mẻ, dễ chịu?
Trả lời:


Vào những ngày hè nắng nóng, khi đứng dưới bóng cây, chúng ta có cảm giác mát
mẻ, dễ chịu vì:
- Thực vật có q trình thốt hơi nước làm giảm nhiệt độ xung quanh đồng thời tán
cây cũng hấp thụ một phần nhiệt lượng.

- Ngồi ra, khi có ánh sáng, thực vật quang hợp thải ra O2 giúp ta hô hấp dễ dàng
hơn (dễ chịu hơn).
IV. MỘT SỐ YẾU TỐ CHỦ YẾU ẢNH HƯỞNG ĐẾN TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ
CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT
Trả lời câu hỏi mục “Câu hỏi và bài tập” trang 129 SGK Khoa học tự nhiên 7:
Dựa vào thông trong mục IV, trả lời các câu hỏi sau:
1. Kể tên các yếu tố ảnh hưởng đến trao đổi nước và các chất dinh dưỡng ở thực vật.
Trả lời:
Tên một số yếu tố ảnh hưởng đến trao đổi nước và các chất dinh dưỡng ở thực vật:
- Độ ẩm đất
- Hàm lượng khí O2 trong đất
- Độ tơi xốp và thống khí của đất
- Ánh sáng
- Nhiệt độ
- Độ ẩm khơng khí
Trả lời câu hỏi mục “Câu hỏi và bài tập” trang 129 SGK Khoa học tự nhiên 7:
Dựa vào thông trong mục IV, trả lời các câu hỏi sau:
2. Vì sao trước khi trồng cây hoặc gieo hạt, người ta thường cày, bừa đất rất kĩ, bón
lót một số loại phân?
Trả lời:
- Trước khi trồng cây hoặc gieo hạt, người ta thường cày, bừa đất rất kĩ để đảm bảo
độ thống khí cho đất giúp rễ cây hấp thụ đủ oxygen nhằm phát triển bộ rễ và tạo
điều kiện thuận lợi để rễ hoạt động hấp thụ nước và chất dinh dưỡng.


- Trước khi trồng cây hoặc gieo hạt, người ta thường bón lót một số loại phân để
cung cấp thêm chất dinh dưỡng cho đất giúp cây con dễ dàng hấp thu chất dinh
dưỡng khi cây mới mọc hoặc mới bén rễ.
→ Trước khi trồng cây hoặc gieo hạt, người ta thường cày, bừa đất rất kĩ, bón lót
một số loại phân để tạo điều kiện cho cây con dễ dàng hấp thu nước và chất dinh

dưỡng, giúp cây sinh trưởng và phát triển tốt nhất.
IV. MỘT SỐ YẾU TỐ CHỦ YẾU ẢNH HƯỞNG ĐẾN TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ
CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT
Trả lời câu hỏi mục “Hoạt động” trang 130 SGK Khoa học tự nhiên 7: Thảo
luận nhóm để hồn thành các câu hỏi sau:
1. Vì sao khi di chuyển cây trồng đi nơi khác, người ta thường cắt bớt một phần cành
lá?
Trả lời:
Khi di chuyển cây trồng đi nơi khác, người ta thường cắt bớt một phần cành lá nhằm
hạn chế sự thoát hơi nước quá mạnh ở lá trong khi rễ cây chưa thể hấp thu được nước
ngay. Điều đó giúp duy trì cân bằng nước trong cây để đảm bảo sự sống của cây
trong quá trình vận chuyển cũng như trong thời gian đầu khi trồng cây sang nơi mới.
Trả lời câu hỏi mục “Hoạt động” trang 130 SGK Khoa học tự nhiên 7: Thảo
luận nhóm để hồn thành các câu hỏi sau:
2. Vì sao vào những ngày khơ hanh, độ ẩm khơng khí thấp hoặc những ngày nắng
nóng cần phải tưới nhiều nước cho cây?
Trả lời:
Vào những ngày khơ hanh, độ ẩm khơng khí thấp hoặc những ngày nắng nóng, cây
mất nhiều nước do q trình thốt hơn nước diễn ra mạnh. Bởi vậy, cần tưới nước
nhiều cho cây vào những ngày thời tiết như vậy để tạo điều kiện thuận lợi cho cây
hấp thu được nhiều nước bù đắp lượng nước đã mất.


Trả lời câu hỏi mục “Em có thể” trang 130 SGK Khoa học tự nhiên 7: Giải thích
tại sao nên di chuyển cây đi trồng nơi khác vào ngày trời râm, mát, tỉa bớt lá và cành
cây.
Trả lời:
Nên di chuyển cây đi trồng nơi khác vào ngày trời râm, mát, tỉa bớt lá và cành cây
nhằm hạn chế tối đa sự thoát hơi nước qua lá của cây trong khi rễ cây tạm thời mất
khả năng hấp thụ nước và khống. Điều đó giúp duy trì cân bằng nước trong cây để

đảm bảo sự sống của cây trong quá trình di chuyển cây đi trồng nơi khác.