Bài 18. Nam châm
A/ Câu hỏi đầu bài
Câu hỏi trang 86 SGK Khoa học tự nhiên 7: Em đã bao giờ trơng thấy hay có một
vật gọi là “nam châm” chưa? Bằng cách nào có thể xác định được vật đó là nam
châm?
Trả lời:
Em đã trơng thấy nam châm trong đời sống.
Xác định được vật là nam châm khi em đưa nam châm lại gần các vụn sắt thì nam
châm hút các vụn sắt.
B/ Câu hỏi giữa bài
I. Nam châm là gì?
II. Tính chất từ của nam châm
Hoạt động 1 trang 86 SGK Khoa học tự nhiên 7: Hãy thực hiện các thí nghiệm
dưới đây để tìm hiểu các tính chất của nam châm.
Dụng cụ: 1 nam châm thẳng, 1 nam châm chữ U, 1 kim nam châm có thể quay xung
quanh một trục, một số vật nhỏ làm bằng sắt, thép, đồng, nhơm, gỗ (Hình 18.1).

Tiến hành:
Thí nghiệm 1:


Đưa thanh nam châm thẳng và nam châm hình chữ U lại gần các vật sắt, thép, đồng,
nhơm, gỗ (Hình 18.2).
a) Hai đầu nam châm hút vật liệu nào và không hút vật liệu nào?
b) Các vật liệu đặt ở đầu hay ở giữa của nam châm thì bị hút mạnh nhất?

Thí nghiệm 2:
- Đặt một kim nam châm nằm cân bằng trên một mũi nhọn (kim nam châm tự do)
(Hình 18.3), quan sát hướng chỉ của hai đầu kim khi kim đã nằm cân bằng.
- Đẩy nhẹ cho kim quay một góc nhỏ rồi bng tay, quan sát hướng chỉ của kim nam
châm khi đã nằm cân bằng.

Trả lời:
Thí nghiệm 1:
a, Hai đầu nam châm hút vật liệu: sắt, thép. Hai đầu nam châm không hút vật liệu
gỗ, đồng, nhôm.


b, Các vật liệu đặt ở hai đầu của nam châm thì bị hút mạnh nhất.
Thí nghiệm 2:
Ở cả hai lần làm, hướng chỉ của hai đầu kim nam châm khi kim đã nằm cân bằng là
hướng Bắc – Nam.
Câu hỏi 1 trang 87 SGK Khoa học tự nhiên 7: Một đầu kim nam châm luôn chỉ
hướng nào và đầu kia của kim luôn chỉ hướng nào (hướng Bắc hay hướng Nam)?

Trả lời:
Mỗi nam châm có 2 cực là cực Bắc và cực Nam. Phần màu đỏ là cực Bắc luôn chỉ
theo hướng Bắc, phần màu xanh là cực Nam luôn chỉ theo hướng Nam.
Câu hỏi 2 trang 87 SGK Khoa học tự nhiên 7: Từ các thí nghiệm trên có thể rút
ra những tính chất gì của nam châm?
Trả lời:
Nam châm là vật có từ tính (hút được các vật bằng sắt và một số hợp kim của sắt).
Vật liệu bị nam châm hút là vật liệu có tính chất từ.
Mỗi nam châm có 2 cực là cực Bắc và cực Nam. Phần màu đỏ là cực Bắc ghi chữ
N (viết tắt từ tiếng anh North), phần màu xanh là cực Nam ghi chữ S (viết tắt của
từ tiếng anh South).
Câu hỏi 3 trang 87 SGK Khoa học tự nhiên 7: Dùng kim nam châm xác định các
hướng Nam, Bắc, Đơng, Tây ở trong phịng học.
Trả lời:



Bước 1: Xác định hướng nam và hướng bắc bằng kim nam châm đặt cân bằng trên
mũi nhọn. Sau đó đánh dấu vào tờ giấy.
Bước 2: Xác định hướng Tây và hướng Đông theo quy tắc sau:

Câu hỏi 4 trang 87 SGK Khoa học tự nhiên 7: Làm thế nào để xác định được cực
Bắc và cực Nam của một nam châm khi trên nam châm không đánh dấu cực?
Trả lời:
Để xác định cực Bắc và cực Nam của kim nam châm khi nam châm không đánh
dấu cực:
Bước 1: Đặt thanh nam châm cân bằng trên mũi nhọn.
Bước 2: Khi thanh nam châm đã cân bằng, cực nào của nam châm chỉ hướng Bắc
là cực Bắc. Cực nào của nam châm chỉ hướng Nam là cực Nam.
III. Tương tác giữa hai nam châm
Hoạt động 1 trang 88 SGK Khoa học tự nhiên 7:
Thí nghiệm:
Treo thanh nam châm thẳng bằng hai sợi chỉ lên thanh ngang của giá đỡ, để cho
thanh nam châm nằm cân bằng. Đưa một cực của thanh nam châm khác lại gần một
đầu thanh nam châm được treo (Hình 18.4). Sau đó đưa cực kia của nam châm lại
gần thanh nam châm được treo. Mô tả hiện tượng xảy ra.


Trả lời:
Mô tả hiện tượng xảy ra:
+ Khi đưa một cực của thanh nam châm khác lại gần một đầu thanh nam châm
được treo thì thấy chúng đẩy nhau như hình.
+ Sau đó đưa cực kia của nam châm lại gần thanh nam châm được treo thì thấy
chúng hút nhau.
Câu hỏi 1 trang 88 SGK Khoa học tự nhiên 7: Qua thí nghiệm có thể rút ra kết
luận gì về tương tác giữa hai nam châm?
Trả lời:

Khi đặt hai nam châm gần nhau, hai từ cực khác tên hút nhau, hai từ cực cùng tên
đẩy nhau.


IV. Định hướng của một kim nam châm tự do
Hoạt động 1 trang 88 SGK Khoa học tự nhiên 7:
Thí nghiệm:
- Đặt một kim nam châm tự do tại vị trí gần một nam châm (Hình 18.5). Xác định
hướng của kim nam châm.
- Đẩy kim nam châm lệch khỏi hướng vừa xác định rồi buông tay. Khi kim đã đứng
yên, kim cịn chỉ hướng lúc đầu nữa khơng? Làm lại thí nghiệm 2 lần và nhận xét.
- Làm lại thí nghiệm trên ở vị trí khác của kim nam châm.

Trả lời:
- Đặt một kim nam châm tự do tại vị trí gần một nam châm thẳng (Hình 18.5). Ta
thấy kim nam châm chỉ hướng Nam – Bắc.
- Đẩy kim nam châm lệch khỏi hướng vừa xác định rồi buông tay. Khi kim đã
đứng yên, kim vẫn chỉ hướng như lúc đầu.
Câu hỏi 1 trang 88 SGK Khoa học tự nhiên 7: Từ thí nghiệm trên rút ra nhận xét
gì về tác dụng của một nam châm lên một kim nam châm?
Trả lời:
Khi nam châm đặt gần nam châm sẽ chịu tác dụng của nam châm làm cho kim nằm
theo một hướng xác định.
Em có thể trang 89 SGK Khoa học tự nhiên 7: Giải thích được việc dùng khối
nam châm có kích thước lớn, sức hút mạnh để dọn rác sắt vụn dưới lịng sơng, lịng
kênh.


Trả lời:
Dùng khối nam châm có kích thước lớn, sức hút mạnh để dọn rác sắt vụn dưới lịng

sơng, lịng kênh vì nam châm càng lớn thì từ tính càng mạnh có thể hút được nhiều
vật sắt vụn dưới lịng sơng, lịng kênh.