BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH

TRẦN THỊ HOÀNG OANH

ẢNH HƯỞNG CỦA ĐẠI DỊCH COVID-19 LÊN THỊ TRƯỜNG
CHỨNG KHỐN VIỆT NAM

KHĨA LUẬN TỐT NGHIỆP
CHUN NGÀNH: TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG
MÃ SỐ: 7340201

TP.HCM, Tháng 11 năm 2021


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH

TRẦN THỊ HOÀNG OANH

ẢNH HƯỞNG CỦA ĐẠI DỊCH COVID-19 LÊN THỊ TRƯỜNG
CHỨNG KHỐN VIỆT NAM

KHĨA LUẬN TỐT NGHIỆP
CHUN NGÀNH: TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG

MÃ SỐ: 7340201

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
TS. HỒ THÚY ÁI


LỜI CAM ĐOAN
Tác giả xin cam đoan rằng luận án với tên đề tài: “Ảnh hưởng của đại dịch Covid-19
lên thị trường chứng khoán Việt Nam” được tác giả thực hiện dựa trên những kiến
thức tích lũy được từ trường đại học cùng với sự hướng dẫn của Tiến sĩ Hồ Thúy Ái.
Tất cả các nội dung, số liệu là độc lập, kết quả được nêu trong bài báo cáo là trung
thực và chưa từng được công bố trong bất kì cơng trình nào khác. Luận văn này
khơng sao chép từ các nghiên cứu khác và tất cả các trích dẫn được trình bày trong
phần phụ lục.

iii


LỜI CẢM ƠN
Để hồn thành bài khóa luận tốt nghiệp này, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến giảng
viên hướng dẫn khoa học: Tiến sĩ Hồ Thúy Ái – giảng viên của trường Đại học Ngân
hàng Thành phố Hồ Chí Minh, bởi khóa luận tốt nghiệp này có thể được hồn thành
một cách thuận lợi là nhờ có cơ đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo em trong suốt q
trình thực hiện bài khóa luận tốt nghiệp này.
Đồng thời em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giảng viên của trường Đại học
Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh đã truyền đạt kiến thức chuyên ngành trong suốt
những năm tháng em học tập và sinh hoạt tại trường. Với vốn kiến thức nền tảng em
đã được tiếp thu được trong thời gian theo học tại trường, không chỉ là nền tảng quan
trọng cho quá trình nghiên cứu và thực hiện bài khóa luận tốt nghiệp này mà nó cịn
là hành trang vơ cùng q báu để em tự tin cho quãng đường mới đầy thử thách ở

phía trước. Cuối cùng, em xin kính chúc các thầy cơ dồi dào sức khỏe và thành công
trong sự nghiệp cao quý.
Em xin chân thành cảm ơn!
Trần Thị Hoàng Oanh


TÓM TẮT KHÓA LUẬN
COVID-19 lần đầu tiên xuất hiện vào tháng 12/2019 tại Vũ Hán, Trung Quốc đã gây
ra những ảnh hưởng nặng nề cho nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội ở nước ta cũng
như trên toàn thế giới. Trong thời gian xảy ra đại dịch này, thị trường chứng khốn
trong nước cũng có nhiều biến động. Bài nghiên cứu này sẽ tập trung nghiên cứu tác
động của dịch COVID-19 lên thị trường chứng khoán Việt Nam, cụ thể là nghiên cứu
về mối quan hệ giữa COVID-19 và giá cổ phiếu của 367 công ty niêm yết trên Sở
Giao dịch Chứng khốn Thành phố Hồ Chí Minh từ ngày 1 tháng 1 năm 2020 đến
ngày 31 tháng 12 năm 2020. Kết quả nghiên cứu cho thấy khi số ca nhiễm COVID19 được xác nhận tăng lên thì ngay hôm sau, giá cổ phiếu của các công ty niêm yết
tại Sở Giao Dịch Chứng Khốn Tp. Hồ Chí Minh bị sụt giảm, đại dịch Covid-19 đã
tác động xấu lên thị trường chứng khoán Việt Nam.
Chương 1 là phẩn mở đầu của khóa luận giới thiệu những nét chính của cơng trình
nghiên cứu, bao gồm: lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối
tượng và phạm vi nghiên cứu, giới thiệu phương pháp nghiên cứu và số liệu tương
ứng với từng câu hỏi nghiên cứu và nội dung tóm lược của các chương tiếp theo.
Chương 2 trình bày về tổng quan các nghiên cứu liên quan, khảo lược những tri thức
đã có, bao gồm các kiến thức học thuật cũng như kết quả nghiên cứu của các nghiên
cứu trong và ngoài nước đã được thực hiện trước đây, phân tích và thảo luận khách
quan vấn đề then chốt liên quan trực tiếp đến đề tài.
Chương 3 giới thiệu về phương pháp nghiên cứu bao gồm mơ hình nghiên cứu, dữ
liệu nghiên cứu và phương pháp ước lượng.
Chương 4 viết về cái nhìn tổng quan về đại dịch COVID-19 và thị trường chứng
khốn trên tồn thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng trong năm 2020.
Chương 5 trình bày kết quả phân tích số liệu tính tốn và kết quả kiểm định của

nghiên cứu và từ đó đưa ra những kết luận và kiến nghị sẽ được trình bày ở chương
6 của khóa luận.


ABSTRACT
COVID-19 first appeared in December 2019 in Wuhan, China, causing heavy
impacts on many areas of social life in our country as well as around the world.
During this pandemic, the domestic stock market also experienced many fluctuations.
This study examines the influence of COVID-19 on daily stock prices of 367 listed
firms on Ho Chi Minh City Stock Exchange from 1 January to 31 December 2020.
Using panel- data regression models, this study confirms that the daily increase in the
number of confirmed COVID-19 cases negatively impacted stock prices.
Chapter 1 is the opening part of the thesis, introducing the main features of this study,
including: reasons for choosing the topic, research objectives, research questions,
research object and scope, introduction of methods. Research methods and data
corresponding to each research question and summary content of the following
chapters.
Chapter 2 presents a literature review, summarizes existing knowledge as well as
research results of domestic and foreign studies that have been done previously,
analyzes and objectively discuss key issues directly related to the topic.
Chapter 3 introduces research methods including research model, research data and
estimation method.
Chapter 4 introduces an overview of COVID-19 pandemic and stock market around
the world and Vietnam in 2020.
Chapter 5 presents the results of calculated data, and from there, the conclusions and
recommendations will be presented in chapter 6 of the thesis.
Keywords: COVID-19, pandemic, stock market, Vietnam.


MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN.........................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN.............................................................................................................ii
TÓM TẮT KHÓA LUẬN........................................................................................ iii
ABSTRACT................................................................................................................iv
DANH MỤC BẢNG.................................................................................................vii
DANH MỤC HÌNH................................................................................................. viii
CHƯƠNG 1. PHẦN MỞ ĐẦU..................................................................................1
1.1. Lý do chọn đề tài...................................................................................................1
1.2. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu..........................................................1
1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu........................................................................................1
1.2.2. Câu hỏi nghiên cứu..........................................................................................2
1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.........................................................................2
1.4. Phương pháp nghiên cứu.......................................................................................2
1.5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài...............................................................3
1.6. Kết cấu của luận văn..............................................................................................3
Tóm tắt Chương 1.........................................................................................................4
CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN.........................6
2.1. Mối quan hệ giữa đại dịch và thị trường chứng khoán.........................................6
2.2. Các nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ giữa Covid-19 với thị trường
chứng khốn...........................................................................................................8
2.2.1. Các nghiên cứu nước ngồi.............................................................................8
2.2.2. Các nghiên cứu trong nước...........................................................................12
Tóm tắt chương 2........................................................................................................23
CHƯƠNG 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU....................................................25
3.1. Mơ hình nghiên cứu và phương pháp ước lượng................................................25
3.2. Dữ liệu nghiên cứu...............................................................................................28
3.2.1. Lợi suất cổ phiếu...........................................................................................28
3.2.2. Đại dịch Covid-19.........................................................................................29
3.2.3. Vốn hóa thị trường của cơng ty niêm yết......................................................30
3.2.4. Tỷ lệ giá trị thị trường trên giá trị sổ sách.....................................................31



3.2.5. Tỷ suất sinh lời trên tài sản........................................................................... 32
3.2.6. Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu.............................................................33
Tóm tắt chương 3........................................................................................................36
CHƯƠNG 4. TỔNG QUAN VỀ ĐẠI DỊCH COVID-19 VÀ THỊ TRƯỜNG
CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM...............................................................................37
4.1. Đại dịch Covid-19............................................................................................... 37
4.1.1. Khái quát về đại dịch Covid-19 trên thế giới................................................37
4.1.2. Khái quát về đại dịch Covid-19 tại Việt Nam...............................................39
4.2. Tổng quan về thị trường chứng khốn Việt Nam................................................42
4.2.1. Q trình phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam................................42
4.2.2. Những cột mốc đáng nhớ trong lịch sử 20 năm của thị trường chứng khoán
Việt Nam........................................................................................................43
4.2.3. Diễn biến của thị trường chứng khoán Việt Nam trong năm 2020...............45
Tóm tắt chương 4........................................................................................................48
CHƯƠNG 5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU...............................................................50
5.1. Thống kê mơ tả các biến......................................................................................50
5.2. Phân tích tương quan...........................................................................................51
5.3. Kết quả ước lượng mơ hình.................................................................................52
5.3.1. Kiểm định Hausman.....................................................................................52
5.3.2. Tác động của Đại dịch Covid-19 lên thị trường chứng khốn Việt Nam....53
Tóm tắt chương 5........................................................................................................56
CHƯƠNG 6: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ...................................................57
6.1. Kết luận................................................................................................................57
6.2. Khuyến nghị.........................................................................................................58
Tóm tắt chương 6........................................................................................................62
TÀI LIỆU THAM KHẢO........................................................................................ 63



DANH MỤC BẢNG
Số thứ tự
Bảng 2.1
Bảng 3.1
Bảng 3.2
Bảng 4.1
Bảng 5.1
Bảng 5.2

Tên bảng
Tóm tắt các nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ giữa
Covid-19 với thị trường chứng khoán trong nước và nước
ngoài
Tổng hợp số lượng doanh nghiệp – ngành nghề kinh
doanh
Mơ tả chi tiết các biến hồi quy
Các làn sóng đại dịch coronavirus ở Việt Nam
Thống kê mô tả
Ma trận tương quan

Trang
15
29
34
38
50
51


DANH MỤC HÌNH

Số thứ tự Nội dung
Hình 4.1
Tổng số ca nhiễm Covid-19 trên tồn thế giới năm 2020
Hình 4.2
Chỉ số VN-Index và số ca nhiễm Covid-19 hằng ngày trong
năm 2020
Hình 5.1
Kết quả kiểm định Hausman
Hình 5.2
Kết quả ước lượng với ROE
Hình 5.3
Kết quả ước lượng với ROA

Trang
38
48
52
53
55


CHƯƠNG 1. PHẦN MỞ ĐẦU
1.1. Lý do chọn đề tài

Mối liên hệ giữa thị trường chứng khoán và các thiên tai, dịch bệnh đã được nhiều
nghiên cứu trên thế giới quan tâm, ví dụ như bùng phát Hội chứng hơ hấp cấp tính
nghiêm trọng (SARS) (Chen et al., 2007) và bùng phát Dịch bệnh do vi rút Ebola
(EVD) (Ichev & Marinč, 2018). Sự bùng phát dịch COVID-19 trên quy mô tồn cầu
trong thời gian gần đây có thể được xem là một sự kiện chưa từng có tiền lệ. Trên thế
giới đã có rất nhiều nghiên cứu đánh giá tác động của sự kiện này đối với nền kinh tế

nói chung và đối với thị trường chứng khốn nói riêng (Qing et al., 2020; Stefano &
Alexander, 2020; Zhang et al., 2020). Hiện nay, dịch COVID-19 vẫn đang diễn biến
phức tạp và khó lường. Câu hỏi đặt ra đối với các nhà hoạch định chính sách, nhà
quản trị doanh nghiệp và nhà đầu tư là “dịch bệnh này có ảnh hưởng như thế nào đến
thị trường chứng khoán?” vẫn chưa được trả lời thấu đáo.
Do Covid-19 là một sự kiện khá mới nên các nghiên cứu về chủ đề này ở Việt Nam
còn rất hạn chế. Sự hạn chế này được thể hiện không chỉ về số lượng nghiên cứu
được công bố mà còn về thời gian của mẫu nghiên cứu được sử dụng trong các cơng
trình khoa học có liên quan. Chính vì vậy, nhu cầu cấp thiết hiện nay là cần nghiên
cứu với thời gian quan sát dài hơn để thấy rõ hơn tác động của đại dịch Covid-19 đối
với kinh tế Việt Nam, đặc biệt là thị trường chứng khốn. Với mong muốn được góp
một phần nhỏ bé vào kho tàng kiến thức của lĩnh vực mới mẻ này và bằng kiến thức
được tích lũy trong chương trình đại học ngành tài chính-ngân hàng, tác giả hy vọng
đề tài “Ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 lên thị trường chứng khoán Việt Nam” sẽ
cung cấp bằng chứng thực nghiệm rõ ràng hơn về tác động của đại dịch Covid-19 lên
một bộ phận quan trọng của hệ thống tài chính Việt Nam – thị trường chứng khoán.
1.2. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu tổng quát của khóa luận là xác định tác động của Covid-19 lên thị trường
chứng khoán Việt Nam.

11


Mục tiêu cụ thể của khóa luận gồm:
• Phân tích diễn biến của đại dịch Covid-19 và thị trường chứng khốn Việt
Nam trong giai đoạn xảy ra đại dịch.
• Đánh giá tác động của đại dịch Covid-19 lên thị trường chứng khoán Việt Nam.
1.2.2. Câu hỏi nghiên cứu
Để giải quyết được vấn đề nghiên cứu và đạt được mục tiêu nghiên cứu, khóa luận

này tập trung trả lời các câu hỏi nghiên cứu sau:
• Đại dịch Covid-19 có tác động đến thị trường chứng khốn Việt Nam khơng?
• Nếu đại dịch Covid-19 có tác động đến thị trường chứng khốn Việt Nam thì
mức độ của tác động đó ra sao?
1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Mối quan hệ giữa COVID-19 và giá cổ phiếu của các
cơng ty niêm yết trên thị trường chứng khốn.
• Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu trên 367 công ty có cổ phiếu được niêm yết
trên Sở Giao dịch Chứng khốn Thành phố Hồ Chí Minh bằng cách sử dụng
giá chứng khốn hàng ngày.
• Thời gian nghiên cứu: từ ngày 1 tháng 1 năm 2020 đến ngày 31 tháng 12 năm
2020.
1.4. Phương pháp nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu và trả lời câu hỏi nghiên cứu, trước tiên, khóa luận
sử dụng phương pháp biện luận, kết hợp với các công cụ thống kê và vẽ đồ thị để
phân tích diễn biến đại dịch Covid-19 và thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai
đoạn diễn ra đại dịch. Sau đó, để xác định tác động của đại dịch Covid-19 lên thị
trường chứng khoán Việt Nam, nghiên cứu sử dụng mơ hình được đề xuất bởi AlAwadhi, Alsaifi, Al-Awadhi, and Alhammadi (2020). Theo đó, lợi suất hằng ngày của
các cổ phiếu niêm yết được hồi quy dựa trên biến quan tâm là số ca Covid-19 được
xác nhận hằng ngày và các biến kiểm sốt. Cả mơ hình tác động cố định và mô


hình tác động ngẫu nhiên đều được ước lượng và việc lựa chọn mơ hình phù hợp
được thực hiện bằng kiểm định Hausman. Dữ liệu về số lượng các ca nhiễm Covid19 trong nước được xác nhận hằng ngày được lấy từ trang web của Bộ Y Tế - Trang
tin về dịch bệnh viêm đường hô hấp cấp Covid-19. Dữ liệu về giá chứng khoán được
lấy từ Sở Giao Dịch Chứng Khốn Thành phố Hồ Chí Minh. Dữ liệu về hoạt động
của các doanh nghiệp niêm yết được lấy từ báo cáo tài chính được cơng bố của các
doanh nghiệp. Thời gian của mẫu nghiên cứu là từ ngày 1/1/2021 đến ngày

31/12/2021.
1.5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Tính đến thời điểm hồn thành khóa luận này, đại dịch Covid-19 vẫn tiếp tục diễn ra
vô cùng phức tạp tại Việt Nam và trên thế giới. Việc hiểu được tác động của đại dịch
này đối với các lĩnh vực kinh tế - xã hội là yêu cầu cần thiết và cấp bách đối với cả
các nhà nghiên cứu lẫn những người làm chính sách. Với đề tài nghiên cứu này, khóa
luận sẽ góp phần làm sáng tỏ mối quan hệ giữa đại dịch Covid-19 và thị trường
chứng khoán Việt Nam. Khóa luận sẽ cung cấp bằng chứng thực nghiệm về ảnh
hưởng của đại dịch lên giá cổ phiếu của các công ty niêm yết tại Việt Nam, từ đó,
giúp cho các nhà đầu tư nhận diện rõ hơn về rủi ro trong đầu tư chứng khốn khi có
thiên tai xảy ra để có biện pháp ứng phó phù hợp. Mặt khác, khóa luận cũng giúp cho
các nhà hoạch định chính sách đánh giá được mức độ tác động của thiên tai lên một
bộ phân quan trọng của thị trường tài chính – thị trường cổ phiếu – để có các biện
pháp can thiệp phù hợp, nhằm khơi thơng dịng vốn, kiểm sốt rủi ro và giúp thị
trường tài chính hoạt động ổn định, bền vững.
1.6. Kết cấu của luận văn

Nội dung khóa luận được trình bày trong 6 chương:
Chương 1: Phần mở đầu.
Chương này giới thiệu sự cần thiết cũng như mục tiêu nghiên cứu, phạm vi và đối
tượng nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và ý nghĩa của đề tài.


Chương 2: Cơ sở lý thuyết.
Chương này trình bày cơ sở lý luận về mối quan hệ giữa thiên tai và đại dịch với thị
trường chứng khoán, đồng thời lược khảo các nghiên cứu thực nghiệm đã công bố
trước đây.
Chương 3: Phương pháp nghiên cứu.
Chương này xây dựng mơ hình thực nghiệm về tác động của đại dịch Covid-19 tới

lợi suất của các cổ phiếu niêm yết trên thị trường chứng khốn Việt Nam, trình bày
các bước tiến hành và phương pháp ước lượng nhằm trả lời câu hỏi nghiên cứu và đạt
được mục tiêu nghiên cứu.
Chương 4: Tổng quan về đại dịch Covid-19 và thị trường chứng khoán Việt Nam.
Chương này mô tả diễn biến của đại dịch Covid-19, khái quát quá trình hình thành và
phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam, đặc điểm của thị trường chứng
khoán Việt Nam trong giai đoạn mới bùng phát đại dịch Covid-19 vào năm 2020.
Chương 5: Kết quả nghiên cứu.
Chương này nghiên cứu xác nhận trình bày kết quả ước lượng mơ hình đánh giá tác
động của COVID-19 lên thị trường chứng khoán Việt Nam, kết quả kiểm định
Hausman để lựa chọn mơ mơ hình phù hợp và phân tích tác động của các yếu tố
trong mơ hình.
Chương 6: Kết luận và khuyến nghị.
Chương này tóm tắt kết quả nghiên cứu và trình bày các khuyến nghị có liên quan.
Tóm tắt Chương 1:
Chương này trình bày tổng quan về khóa luận. Các nội dung chính của chương này
bao gồm lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và
phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và ý nghĩa khoa học và thực tiễn của
đề tài nghiên cứu. Bố cục và nội dung của các chương trong khóa luận cũng được
tóm tắt ở chương này.



CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
2.1. Mối quan hệ giữa đại dịch và thị trường chứng khoán
Từ xa xưa, những căn bệnh truyền nhiễm luôn được chứng minh là mối đe dọa lớn
đối với nhân loại, đặc biệt là những căn bệnh mà ít ai biết đến. Sự lây lan trên toàn
thế giới của một căn bệnh mới được Tổ chức Y tế Thế giới WHO mô tả là đại dịch
và căn bệnh gây tử vong này được đặt tên là Coronavirus 2019 (Covid-19), là một
bệnh về mạch máu và hô hấp do Corona Virus 2 (SARS-CoV-2) gây ra. Loại vi rút

này gây ra bệnh viêm phổi không rõ nguyên nhân được phát hiện lần đầu tiên ở Vũ
Hán, Trung Quốc và được báo cáo lần đầu tiên cho WHO vào ngày 31 tháng 12 năm
2019. Vào ngày 11 tháng 3 năm 2020, WHO tuyên bố Covid-19 là một đại dịch toàn
cầu. Các biện pháp khắc nghiệt được áp đặt, chẳng hạn như đóng cửa biên giới,
phong tỏa các thành phố, lệnh cấm vận đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến nền kinh tế
và thị trường tài chính của nhiều quốc gia. Đại dịch Covid-19 đã gây ra mối lo ngại
to lớn đối với sức khỏe cộng đồng cũng như những ảnh hưởng tiêu cực đáng kể đến
hoạt động của các thị trường chứng khoán khác nhau trên toàn thế giới.
Sự bùng phát Covid-19 là một đại dịch toàn cầu như khiến cả thế giới phải hứng chịu
một cơn bão khổng lồ. Tính đến ngày 31 tháng 8 năm 2021, đã có hơn 219 triệu
trường hợp bị nhiễm Covid-19 được xác nhận và 4.5 triệu ca tử vong trên khắp thế
giới (WHO, 2021). Khi một đợt bùng phát vi rút mới xảy ra, khơng ai hồn tồn biết
được ảnh hưởng lâu dài của nó sẽ như thế nào. Có thể có những ảnh hưởng lâu dài
đến sức khỏe của toàn xã hội, đến nền kinh tế và thị trường chứng khốn. Nếu chúng
ta nhìn lại lịch sử năm 2003 khi bùng phát dịch SARS, một loại coronavirus khác,
chúng ta biết rằng đợt bùng phát SARS đối với nhiều người ảnh hưởng không mấy
đáng kể, chỉ với 8096 trường hợp được báo cáo và 774 trường hợp tử vong. Tuy
nhiên, những tác động trực tiếp thực tế của đại dịch không phải lúc nào cũng là yếu
tố làm thay đổi thị trường. Đối với một đợt bùng phát tương đối thuần phục như
SARS, có một cú sốc thị trường trong ngắn hạn làm giảm giá trị của cổ phiếu nhưng
về lâu dài, cổ phiếu trở lại mức cũ và thậm chí đạt mức cao mới.


SARS là cùng một loại vi rút với COVID-19 nhưng phản ứng với vi rút không thể
khác hơn được nữa. COVID-19 đã khiến các quốc gia phải đóng cửa hồn toàn, buộc
người dân phải ở trong nhà và nghỉ làm hoặc ở nhà. Các lệnh cấm đi lại đã được thiết
lập nhằm ngăn chặn hoàn toàn cả người và hàng hóa di chuyển xung quanh. Hiện tại,
người ta vẫn chưa biết đầy đủ về loại ảnh hưởng lâu dài mà vi rút có thể gây ra đối
với tồn bộ nền kinh tế. Bởi vì điều này, có lẽ tốt hơn là nên nhìn xa hơn vào quá khứ
của Dịch cúm Tây Ban Nha như một đại dịch có thể so sánh được. Cúm Tây Ban

Nha là đại dịch chết chóc nhất thế giới trong thế kỷ 20. Người ta ước tính rằng ít nhất
một phần ba dân số thế giới mắc căn bệnh này và hơn 50 triệu người đã bỏ mạng vì
căn bệnh này. Mọi người sẽ nghĩ rằng một đại dịch bệnh như vậy sẽ có những tác
động tiêu cực lớn đến thị trường chứng khoán nhưng thực tế không phải vậy. Dịch
cúm Tây Ban Nha bùng phát vào đầu năm 1918 với đại dịch tồi tệ nhất là vào mùa
thu năm 1918. Tuy nhiên, nếu chúng ta thực sự nhìn vào lợi nhuận cổ phiếu từ thời
kỳ đó, chúng ta sẽ thấy rằng thị trường khơng bị ảnh hưởng quá nhiều. Từ đầu năm
1918 đến cuối năm 1918, thị trường chứng khốn nhìn chung có xu hướng đi lên với
một vài trục trặc. Tất nhiên, vào cùng thời điểm đó, chiến tranh thế giới 2 vừa kết
thúc, không thể phủ nhận sự kiện này đã thúc đẩy một cuộc biểu tình trên thị trường.
Dịch cúm Tây Ban Nha không phải là một so sánh với đại dịch COVID-19 về ảnh
hưởng của thị trường chứng khốn, nhưng có thể để lại một cái nhìn sâu sắc mà
chúng ta có thể thu thập được khi xem xét dịch cúm Tây Ban Nha. Ngay cả với
những cú sốc thị trường, chứng khoán vẫn hoạt động tốt trong thời gian dài.
Cũng như các cuộc khủng hoảng tài chính tồn cầu 2007-2009, một trong những mối
quan tâm lớn của các nhà kinh tế tài chính và các nhà đầu tư là tác động của đại dịch
COVID-19 đối với thị trường tài chính và chứng khốn. Một đại dịch như Covid-19,
có thể được gọi là “sự kiện Thiên nga đen”, có thể gây sốc, sợ hãi và hoảng loạn cho
các nhà đầu tư trong nước và quốc tế và có thể dẫn đến phản ứng bán tháo chạy
hoảng loạn (He, Liu, Wang, & Yu, 2020). Khi WHO và các quan chức y tế cơng cộng
khác thơng báo số trường hợp dương tính được xác nhận cũng như nguy cơ bùng
phát đại dịch Covid-19 cho cơng chúng, các nhà đầu tư sẽ định hình phản ứng hành
vi của họ


đối với căn bệnh này, điều này có thể ảnh hưởng đáng kể đến thị trường chứng
khốn. Ví dụ, khi thị trường chứng khốn có xu hướng đi lên và có ít rủi ro hơn thì
các nhà đầu tư sẽ hành xử lạc quan hơn. Mặt khác, khi thị trường chứng khốn có xu
hướng đi xuống và có rủi ro nhận thức cao thì tâm lý của các nhà đầu tư sẽ trở nên
tương đối bi quan và kết quả là họ sẽ có xu hướng chờ đợi để tham gia thị trường cho

đến khi sự hồi sinh bắt đầu (Burns, Peters, & Slovic, 2012). Những tình huống như
vậy sẽ dẫn đến phản ứng thái quá của nhà đầu tư ngắn hạn và khiến thị trường chứng
khoán sợ hãi về giá. Do đó, nhiều nhà đầu tư sẽ sử dụng các tài sản khác được coi là
“đầu tư trú ẩn an toàn” để giảm thiểu rủi ro trong những giai đoạn kinh tế không
chắc chắn này (He, Liu, Wang, & Yu, 2020). Hậu quả của những hành động như vậy
của các nhà đầu tư có thể làm giảm giá thị trường chứng khoán, dẫn đến hiệu quả
hoạt động của thị trường thấp hơn. Như vậy, có thể thấy là thiên tai, dịch bệnh ảnh
hưởng rất lớn đến nền kinh tế của mỗi quốc gia và đặc biệt là thị trường chứng
khoán.
2.2. Các nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ giữa Covid-19 với thị trường
chứng khoán
Kể từ khi Covid-19 được WHO tuyên bố là đại dịch toàn cầu vào ngày 11 tháng 3
năm 2020, đã có khá nhiều nghiên cứu trên khắp thế giới về mối quan hệ giữa Covid19 đối với thị trường chứng khoán. Một số nghiên cứu đã được thực hiện để phân
tích đánh giá tác động của đại dịch Covid-19 đối với các nền kinh tế nói chung và thị
trường chứng khốn nói riêng, nhìn chung, các kết quả rất khác nhau.
2.2.1. Các nghiên cứu nước ngoài
Các nghiên cứu trước đây khẳng định rằng những biến động trên thị trường chứng
khốn, vì lý do dịch bệnh đã khiến các nhà đầu tư lo lắng và bi quan về thu nhập
trong tương lai, đã mang lại thiệt hại kinh tế đáng kể cho thị trường (Liu, Manzoor,
Wang, Zhang, & Manzoor, 2020). Ví dụ, Nippani và Washer (2004) nhận thấy tác
động tiêu cực của đợt bùng phát dịch SARS đối với thị trường chứng khoán của
Trung Quốc và Việt Nam. Chen và cộng sự (2007) và Chen và cộng sự (2009) đã


khám phá ảnh hưởng của đại dịch SARS trên thị trường chứng khoán Đài Loan và
cho thấy mối liên


hệ tiêu cực giữa sự bùng phát dịch bệnh và lợi nhuận cổ phiếu của các doanh nghiệp
khách sạn, du lịch, nhà bán buôn và khu vực bán lẻ. Ngược lại, các ngành công nghệ

sinh học cho thấy mối quan hệ tích cực, đáng kể với lợi nhuận cổ phiếu ở Đài Loan
trong thời kỳ đại dịch hoành hành. Jiang và cộng sự (2017) đã đánh giá mối quan hệ
giữa sự bùng phát của vi rút cúm H7N9 và tình hình hoạt động của thị trường chứng
khốn Trung Quốc. Họ phát hiện ra rằng số ca mắc hàng ngày tăng lên đã tác động
tiêu cực đến giá cổ phiếu và chỉ số thị trường tổng thể của các lĩnh vực liên quan, bao
gồm y học cổ truyền Trung Quốc, sản xuất sinh học và lĩnh vực y sinh ở Trung Quốc.
Sự bùng phát của vi rút Ebola cũng ảnh hưởng đáng kể đến các cổ phiếu có liên quan
trên thị trường chứng khoán Hoa Kỳ Ichev & Marinč (2018). Tác giả cho thấy tác
động lớn nhất của Ebola liên quan đến các cơng ty Hoa Kỳ có hoạt động ở Tây Phi
và Hoa Kỳ, cùng với các trường hợp nhiễm bệnh xảy ra ở Tây Phi và Hoa Kỳ. Lợi
nhuận cổ phiếu của các công ty nhỏ bị ảnh hưởng nặng nề hơn bởi Ebola so với các
công ty lớn. Ichev và Marinc (2018) kết luận rằng các ngành công nghệ sinh học,
thực phẩm và đồ uống, vật tư chăm sóc sức khỏe và dược phẩm có mối liên hệ tích
cực với dịch bệnh, các ngành cơng nghiệp khác có liên quan một cách trái ngược
nhau đến sự bùng phát Ebola.
He và các cộng sự (2020) đã khám phá tác động trực tiếp của Covid-19 trên thị
trường chứng khoán ở Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Ý, Hàn Quốc, Pháp, Tây Ban
Nha, Đức, Nhật Bản và Hợp chủng quốc Hoa Kỳ. Sử dụng các phép thử t thông
thường và phép thử Mann – Whitney phi tham số, họ phát hiện ra rằng (1) đại dịch
Covid-19 có tác động tiêu cực nhưng ngắn hạn đến thị trường chứng khoán của các
quốc gia đó; và (2) tác động của Covid-19 đối với thị trường chứng khốn có tác
động lan tỏa hai chiều giữa các nước Châu Á, Châu Âu và Châu Mỹ.
Liu và các cộng sự (2020) đã đánh giá tác động ngắn hạn của sự bùng phát Covid-19
đối với 21 chỉ số thị trường chứng khoán hàng đầu ở Nhật Bản, Hàn Quốc,
Singapore, Mỹ, Đức, Ý và Vương quốc Anh. Họ đã sử dụng một phương pháp
nghiên cứu sự kiện và kết quả cho thấy: (1) Sự bùng phát Covid-19 có tác động
tiêu cực đáng kể


đến lợi nhuận của thị trường chứng khoán ở tất cả các quốc gia và khu vực bị ảnh

hưởng. (2) Thị trường chứng khoán của các nước châu Á phản ứng nhanh hơn ở đợt
bùng phát này với một trong số đó phục hồi nhẹ trong giai đoạn sau của đại dịch. (3)
Các trường hợp Covid-19 dương tính đã được xác nhận có tác động tiêu cực đáng kể
đến hoạt động của các chỉ số chứng khoán. (4) Tâm lý lo sợ của nhà đầu tư được
chứng minh là một kênh trung gian và truyền dẫn hoàn chỉnh cho tác động bùng phát
của Covid-19 trên thị trường chứng khoán. Họ cũng ghi nhận rằng các quốc gia ở
châu Á có mức thu nhập không ổn định tác động tiêu cực hơn so với các quốc gia
khác.
Nghiên cứu của Al-Awadhi và các cộng sự (2020) trên thị trường chứng khoán Trung
Quốc cho thấy cả hai trường hợp xác nhận nhiễm Covid-19 và tử vong do Covid-19
đều ảnh hưởng tiêu cực đến lợi nhuận cổ phiếu của tất cả các công ty. Phù hợp với
nghiên cứu của Al-Awadhi và các cộng sự (2020), Ashraf (2020) đã kiểm tra tác
động của Covid-19 đối với hoạt động của thị trường chứng khoán ở 64 quốc gia bằng
cách sử dụng dữ liệu hàng ngày các trường hợp bị nhiễm Covid-19 và tử vong được
xác nhận trong khoảng thời gian từ ngày 22 tháng 1 năm 2020 đến ngày 17 tháng 4
năm 2020. Kết quả nghiên cứu cho thấy thị trường chứng khoán phản ứng tiêu cực
với sự tăng trưởng của các trường hợp được xác nhận dương tính với Covid-19. Lợi
nhuận thị trường chứng khốn giảm khi số lượng các trường hợp được xác nhận tăng
lên. Bên cạnh đó, các thị trường chứng khốn phản ứng chủ động hơn với sự gia tăng
số trường hợp được xác nhận so với sự tăng trưởng về số ca tử vong. Tương tự,
Karim and Saba (2021) đã cố gắng đánh giá tác động của Covid-19 đối với lợi nhuận
cổ phiếu trong các lĩnh vực khác nhau được niêm yết tại Sở giao dịch chứng khoán
Dhaka ở Bangladesh trong khoảng thời gian từ ngày 8 tháng 3 năm 2020 đến ngày
15 tháng 9 năm 2020, bằng cách sử dụng sự thay đổi hàng ngày về số trường hợp
được xác nhận và số ca tử vong làm biến độc lập và lợi nhuận cổ phiếu DSE được coi
là biến phụ thuộc. Kết quả nghiên cứu cho thấy hầu hết các lĩnh vực đều phản ứng
tiêu cực với sự tăng trưởng trong các trường hợp được xác nhận dương tính với
Covid-



19. Trong đó ngành ngân hàng và dệt may là những ngành chịu ảnh hưởng nhiều nhất
do sự gia tăng của cả số ca bệnh và số ca tử vong được xác nhận.
Nicholas và Emmanuel (2020) sử dụng mơ hình GARCHX được xây dựng dựa trên
khuôn khổ GARCH, để xem xét ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 đối với lợi nhuận
của thị trường chứng khoán Trung Quốc và sự biến động của chúng, kéo dài từ ngày
27 tháng 1 năm 2020 (trường hợp Covid-19 đầu tiên được chính thức cơng bố tại
Trung Quốc) đến hết ngày 30 tháng 4 năm 2020 bằng cách sử dụng dữ liệu hàng
ngày. Nghiên cứu sử dụng một trong hai cách đo lường của yếu tố Covid-19: i) tổng
số ca bệnh đã được xác nhận, và ii) tổng số ca tử vong hàng ngày. Kết quả nghiên
cứu cho thấy: Covid-19 có tác động tiêu cực lẫn tích cực kể đến lợi nhuận cổ phiếu
và sự biến động liên quan của chúng trên cả hai cách đo lường khác nhau. Tác động
tiêu cực của Covid-19 đối với lợi nhuận cổ phiếu càng rõ ràng hơn khi sử dụng cách
đo lường bằng tổng số trường hợp tử vong hàng ngày.
Onali (2020) đã xem xét tác động của các trường hợp dương tính với Covid-19 và
các trường hợp tử vong liên quan đến Covid-19 trên thị trường chứng khoán Hoa Kỳ
theo chỉ số Dow Jones và S&P500. Nghiên cứu đã tính đến tất cả những thay đổi về
khối lượng giao dịch và kỳ vọng về sự biến động, cũng như các tác động hàng ngày
trong tuần. Sử dụng mơ hình GARCH (1,1) và thu thập dữ liệu từ ngày 8 tháng 4 năm
2019 đến ngày 9 tháng 4 năm 2020, kết quả nghiên cứu cho thấy những thay đổi về
số trường hợp mắc và tử vong ở Hoa Kỳ và sáu quốc gia khác bị ảnh hưởng bởi
chính cuộc khủng hoảng Covid-19 trong ba tháng đầu tiên của năm 2020 (Trung
Quốc, Ý, Tây Ban Nha, Anh, Iran và Pháp) khơng có tác động đến lợi nhuận của thị
trường chứng khoán Mỹ, ngoại trừ số trường hợp được báo cáo đối với Trung Quốc.
Tuy nhiên, có bằng chứng về tác động tích cực của đại dịch Covid-19 đối với phương
sai thay đổi có điều kiện của lợi nhuận Dow Jones và S&P500. Các mơ hình VAR
cho thấy rằng số người chết được báo cáo ở Ý và Pháp có tác động tiêu cực đến đến
chỉ số Dow Jones và tác động tích cực đến chỉ số VIX. Cuối cùng, mơ hình
Markov-



Switching cho thấy rằng vào cuối tháng 2 năm 2020, mức độ tác động tiêu cực của
chỉ số VIX đối với lợi nhuận trên thị trường chứng khoán Mỹ đã tăng gấp ba lần.
Takyi và Bentum-Ennin (2021) nghiên cứu đánh giá và định lượng tác động ngắn hạn
của Covid-19 đối với hoạt động thị trường chứng khoán ở 13 quốc gia châu Phi, cụ
thể là: Ghana, Nigeria, Nam Phi, Kenya, Tanzania, Tunisia, Mauritius, Morocco,
Zambia, Namibia, Botswana, Cote D'Ivoire và Uganda, bằng cách sử dụng dữ liệu thị
trường chứng khoán chuỗi thời gian hàng ngày kéo dài từ ngày 1 tháng 10 năm 2019
đến ngày 30 tháng 6 năm 2020. Tác giả sử dụng phương pháp tiếp cận chuỗi thời
gian cấu trúc Bayesian (một mơ hình khơng gian – trạng thái) để ước tính các tác
động tương đối của đại dịch Covid-19 đối với hoạt động của thị trường chứng khoán
ở các quốc gia đó. Các phát hiện và kết luận được rút ra từ nghiên cứu cho thấy rằng,
về mặt tương đối, hoạt động của thị trường chứng khoán ở châu Phi đã giảm đáng kể
sau khi xảy ra Covid-19, bằng chứng từ các quốc gia được lựa chọn cho thấy đại dịch
Covid-19 có tác động tiêu cực đến thị trường chứng khoán của tám quốc gia, trong
khi năm quốc gia cịn lại khơng thấy tác động đáng kể nào (hoặc tác động tiêu cực
khá ngắn) lên thị trường chứng khoán của họ.
2.2.2. Các nghiên cứu trong nước
Các tác động tiêu cực của việc bùng phát đại dịch COVID-19 đối với thị trường
chứng khoán đã được ghi nhận trong nhiều nghiên cứu khác nhau trên toàn thế giới
và Việt Nam cũng không ngoại lệ. Tuy nhiên, do đây là sự kiện mới phát sinh nên các
nghiên cứu về tác động của nó đối với thị trường chứng khốn Việt Nam cịn khá hạn
chế. Trong số ít các nghiên cứu liên quan đến chủ đề này, có thể kể đến nghiên cứu
“Tác động của đại dịch Covid-19 đối với doanh nghiệp Việt Nam” của Phịng
Thương mại và Cơng nghiệp Việt Nam (VCCI) và Ngân hàng Thế giới World Bank
(VCCI & WORLD BANK, 2021). Nghiên cứu này được thực hiện nhằm: (1) Nhận
diện tác động của đại dịch Covid-19 lên hoạt động sản xuất kinh doanh của các
doanh nghiệp tại Việt Nam; (2) Tìm hiểu khả năng ứng phó của các doanh nghiệp;
(3) Đánh giá của doanh nghiệp về khả năng tiếp cận thơng tin cũng như mức độ
hữu ích của một số



chính sách hỗ trợ mà Nhà nước đã ban hành để hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua khó
khăn do đại dịch Covid-19. Nghiên cứu được tiến hành theo hình thức khảo sát chọn
mẫu ngẫu nhiên phân tầng dựa trên danh sách doanh nghiệp có phát sinh hoạt động
thuế tại mỗi tỉnh, thành phố. Cuộc khảo sát được lồng ghép vào điều tra thường niên
Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI), một cuộc điều tra thường niên có quy mô
lớn nhất Việt Nam do VCCI triển khai với sự hỗ trợ của Cơ quan Phát triển Quốc tế
Hoa Kỳ (USAID). Kết quả cho thấy rằng: (i) Covid-19 nhìn chung có tác động tiêu
cực đến các doanh nghiệp tại Việt Nam, với 87,2% doanh nghiệp chịu ảnh hưởng ở
mức “phần lớn” hoặc “hồn tồn tiêu cực.” 11% doanh nghiệp “khơng bị ảnh hưởng
gì” và gần 2% ghi nhận tác động “hồn tồn tích cực” hoặc “phần lớn tích cực”.
Doanh nghiệp tư nhân trong nước và doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI
đều bị ảnh hưởng nặng nề. Trong số các nhóm doanh nghiệp, đối tượng chịu ảnh
hưởng tiêu cực nhiều hơn cả là các doanh nghiệp mới hoạt động dưới 3 năm và các
doanh nghiệp có quy mơ siêu nhỏ; (ii) Có tới 92% doanh nghiệp tư nhân và 96%
doanh nghiệp FDI cho biết họ đã thực hiện một hoặc nhiều biện pháp ứng phó bao
gồm: cấp đồ bảo hộ phòng dịch cho người lao động, chủ động triển khai phương thức
và mơ hình làm việc linh hoạt, dự trữ hàng hố và ngun vật liệu, tìm kiếm các giải
pháp mới thay thế chuỗi cung ứng, tiến hành hoạt động đào tạo kỹ năng số cho người
lao động để triển khai phương pháp làm việc trực tuyến; (iii) Kết quả khảo sát cho
thấy một số chính sách như gia hạn đóng thuế thu nhập doanh nghiệp, gia hạn đóng
thuế giá trị gia tăng nhìn chung dễ tiếp cận hơn cả. Việc vay lãi suất 0% trả lương cho
người lao động được đánh giá là chính sách khó tiếp cận nhất. Doanh nghiệp tư nhân
nhìn nhận tích cực hơn so với các doanh nghiệp FDI về mức độ hữu ích của các
chính sách khi tất cả các chính sách được nêu ra đều nhận trên 75% ý kiến ghi nhận
mức độ hữu ích. Nhìn chung, kết quả cho thấy những doanh nghiệp nào dễ tiếp cận
thơng tin về chính sách hỗ trợ hơn, thì có xu hướng đánh giá mức độ hữu ích của
chính sách cao hơn.
Dao và Gan (2020) đã sử dụng mơ hình hồi quy dữ liệu bảng để đánh giá mức độ ảnh
hưởng của sự gia tăng hàng ngày số trường hợp được xác nhận dương tính với

Covid-


19 đến tỷ suất sinh lợi của cổ phiếu của 723 công ty niêm yết tại Việt Nam từ ngày
30 tháng 1 đến ngày 30 tháng 5 năm 2020. Kết quả nhận thấy rằng số ca mắc Covid19 gia tăng hàng ngày có tác động tiêu cực đến lợi nhuận cổ phiếu ở Việt Nam. Các
lĩnh vực kinh doanh khác cũng bị ảnh hưởng rõ rệt sau khi đại dịch Covid-19 bùng
phát tại Việt Nam, lĩnh vực tài chính là một trong số đó, được đặc trưng là lĩnh vực
dễ bị tổn thương trong thời kỳ suy thoái kinh tế với khả năng gia tăng các khoản nợ
xấu và rút tiền gửi bất thường (Goodell, 2020).
Truong, Nguyen, Tran, Al-Mohamad, và Bakry (2020) đã thực hiện nghiên cứu về
hoạt động của thị trường chứng khoán trong thời gian bùng phát Covid-19 tại Việt
Nam. Nguồn dữ liệu cho nghiên cứu này là Datastream, sử dụng chỉ số giá hằng ngày
của tất cả các cổ phiếu niêm yết trên hai Sở giao dịch chứng khốn chính của Việt
Nam là Sở Giao dịch Chứng khốn Thành phố Hồ Chí Minh (HSX) và Sở Giao dịch
Chứng khoán Hà Nội (HNX), trong khoảng thời gian từ ngày 23 tháng 1 năm 2020
đến ngày 25 tháng 5 năm 2020. Lấy dữ liệu từ 11 ngành công nghiệp khác nhau và
hơn 700 công ty từ hai sàn giao dịch chứng khốn chính từ ngày 23 tháng 1 năm
2020 (trường hợp ca nhiễm Covid-19 đầu tiên được báo cáo tại Việt Nam), kết quả
cho thấy Covid-19 tác động không đồng nhất lên các ngành khác nhau. Hơn nữa, khi
tập trung vào cấp công ty, kết quả mô tả rằng các cơng ty có nền tảng tài chính tốt
hơn (địn bẩy, thanh khoản, lợi nhuận,…) có hiệu suất cổ phiếu tốt hơn. Sau khi phân
loại các công ty trong mẫu thành 11 ngành, tiến hành phân tích hiệu suất cổ phiếu cấp
ngành bằng cách sử dụng CRR – Cumulative Raw Return và CMR – Cumulative
Market-Adjusted Return. Kết quả nghiên cứu cho thấy: (1) Ở cấp độ doanh nghiệp,
kết quả cho thấy các doanh nghiệp có sức khỏe tài chính tốt hơn (tỷ lệ địn bẩy tài
chính thấp hơn, tiền mặt trên tổng tài sản cao hơn, tỷ lệ thanh khoản cao hơn và tỷ
suất lợi nhuận trên tổng tài sản cao hơn) có hiệu quả kinh doanh tốt hơn; (2) Cung
cấp cái nhìn sâu sắc về các yếu tố quyết định giá trị doanh nghiệp và cơ chế của thị
trường chứng khoán kém phát triển dưới tác động suy giảm của Covid-19; (3) Cung
cấp những hiểu biết quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách bằng cách nêu bật