TRƢỜNG ĐẠI HỌC HÙNG VƢƠNG
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC VÀ MẦM NON
-----------------------

LƢU THỊ THANH HOA

RÈN KỸ NĂNG CẢM THỤ VĂN HỌC
CÁC VĂN BẢN THƠ CHO HỌC SINH LỚP 5

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Ngành Giáo dục Tiểu học

Phú Thọ, 2021
Phú Thọ, 2020


TRƢỜNG ĐẠI HỌC HÙNG VƢƠNG
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC VÀ MẦM NON
-----------------------

LƢU THỊ THANH HOA

RÈN KỸ NĂNG CẢM THỤ VĂN HỌC
CÁC VĂN BẢN THƠ CHO HỌC SINH LỚP 5

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Ngành: Giáo dục Tiểu học

NGƢỜI HƢỚNG DẪN: T.S Bùi Thị Thu Thủy

Phú Thọ, 2021

i

LỜI CẢM ƠN
Để hồn thành tốt khóa luận tốt nghiệp, em đã nhận đƣợc sự hỗ trợ, giúp
đỡ tận tình của các thầy, cô giáo khoa Giáo dục Tiểu học và Mần non, cũng nhƣ
các thầy, cô giáo ở các trƣờng Tiểu học trên địa bản thành phố Việt Trì đã tạo
điều kiện giúp đỡ trong suốt quá trình em học tập và nghiên cứu.
Trƣớc hết, em xin chân thành gửi lời cảm ơn tới các thầy cô trong Khoa
giáo dục Tiểu học và Mầm non - Trƣờng Đại học Hùng Vƣơng. Với sự quan
tâm, chỉ bảo tận tình, chu đáo của các thầy cơ em đã có thể hồn thành tốt luận
văn của mình.
Đặc biệt, em xin đƣợc bày tỏ lịng kính trọng vào biết ơn sâu sắc tới cơ
giáo Bùi Thị Thu Thủy, ngƣời đã tận tình hƣớng dẫn và động viên em trong suốt
quá trình nghiên cứu để có đƣợc những kết quả trong khóa luận này.
Và cuối cùng, em xin cảm ơn Ban lãnh đạo trƣờng Tiểu học Tiên Cát,
cùng với sự giúp đỡ nhiệt tình của các thầy cô trong trƣờng đã tạo điều kiện
thuận lợi nhất cho em trong suốt thời gian tiến hành thực nghiệm tại trƣờng.
Do điều kiện thời gian, cùng với kinh nghiệm có hạn, khóa luận khơng thể
tránh khỏi những thiếu sót. Vì vậy, em rất mong nhận đƣợc ý kiến nhận xét,
những đóng góp của thầy cơ và các bạn để em có cơ hội hồn thiện đề tài tốt
hơn.
Em xin chân thành cảm ơn!
Phú Thọ, tháng 05 năm 2021
Sinh viên thực hiện

Lƣu Thị Thanh Hoa



ii

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong khóa luận này là của
riêng tơi, các kết quả đƣợc trình bày trong khóa luận là trung thực. Mọi sự giúp
đỡ cho việc thực hiện khóa luận này đã đƣợc cảm ơn và các thông tin trích dẫn
trong khóa luận đã đƣợc chỉ rõ nguồn gốc và đƣợc phép công bố.
Phú Thọ, tháng 5 năm 2021
Sinh viên thực hiện

Lƣu Thị Thanh Hoa


iii

MỤC LỤC

Trang
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................... i
LỜI CAM ĐOAN ............................................................................................ ii
MỤC LỤC ......................................................................................................... iii
DANH MỤC BẢNG BIỂU .............................................................................. vi
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................ 1
2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn ........................................................................ 3
3. Mục đích nghiên cứu ...................................................................................... 3
4. Nhiệm vụ nghiên cứu . .................................................................................... 3
5.Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu .................................................................. 4
6. Phƣơng pháp nghiên cứu .............................................................................. 4
7. Cấu trúc của đề tài ........................................................................................ 5

PHẦN NỘI DUNG
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC RÈN KỸ
NĂNG CẢM THỤ VĂN HỌC CÁC VĂN BẢN THƠ CHO HỌC SINH
LỚP 5 ................................................................................................................. 6
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề. ........................................................................ 6
1.1.1. Ở nƣớc ngoài ............................................................................................ 6
1.1.2. Ở Việt Nam .............................................................................................. 7
1.2. Cơ sở lí luận................................................................................................. 8
1.2.1. Những vấn đề chung về cảm thụ văn học ................................................ 8
1.2.2. Các yếu tố ảnh hƣởng đến năng lực cảm thụ văn học của học sinh ........ 20
1.2.3. Sách giáo khoa Tiếng Việt của học sinh lớp 5 .......................................... 23
1.3. Cơ sở thực tiễn ............................................................................................ 32
1.3.1. Thực trạng cảm thụ văn học các văn bản thơ ở trƣờng tiểu học ............. 32
1.3.2. Thực trạng rèn kỹ năng cảm thụ văn học các văn bản thơ cho học sinh lớp
5 ở trƣờng Tiểu học Tiên Cát .............................................................................. 33


iv

Kết luận chƣơng 1 ............................................................................................... 36
CHƢƠNG 2: TỔ CHỨC CẢM THỤ VĂN HỌC CÁC VĂN BẢN THƠ
CHO HỌC SINH LỚP 5 .................................................................................. 37
2.1. Các nguyên tắc xây dựng biện pháp .......................................................... 37
2.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống. .......................................................... 37
2.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính thống nhất giữa cá nhân với tập thể ............... 37
2.1.3. Nguyễn tắc đảm bảo tính mục tiêu .......................................................... 38
2.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả .......................................................... 39
2.1.5. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi ............................................................. 39
2.2. Đề xuất một số biện pháp .......................................................................... 39
2.2.1. Luyện đọc diễn cảm ................................................................................ 39

2.2.2. Bài tập phát hiện những hình ảnh, chi tiết có giá trị ............................... 56
2.2.3. Bài tập tìm hiểu và vận dụng một số biện pháp tu từ ............................. 60
2.2.4. Bài tập tìm hiểu tác dụng của từ vựng, ngữ pháp ................................... 71
2.2.5. Bài tập về cảm thụ văn học thông qua tạo lập văn bản ........................... 74
Kết luận chƣơng 2 ............................................................................................... 80
CHƢƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM .................................................. 81
3.1. Mục đích thực nghiệm .............................................................................. 81
3.2. Đối tượng, thời gian, địa điểm thực nghiệm ............................................. 81
3.2.1. Đối tƣợng thực nghiệm ............................................................................ 81
3.2.2. Thời gian thực nghiệm ............................................................................. 82
3.2.3. Địa điểm thực nghiệm .............................................................................. 82
3.3. Nội dung thực nghiệm .............................................................................. 83
3.4. Cách tiến hành thực nghiệm ..................................................................... 84
3.5. Kết quả thực nghiệm ................................................................................ 85
3.5.1. Phân tích định tính kết quả thực nghiệm .................................................. 85
3.5.2. Phân tích định lƣợng kết quả thực nghiệm .............................................. 86
Kết luận chƣơng 3 ............................................................................................... 89
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .......................................................................... 90
1. Kết luận ........................................................................................................... 90


v

2. Kiến nghị ....................................................................................................... 91
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................... 93
PHỤ LỤC


vi


DANH MỤC CÁC BẢNG

Tên bảng biểu

Trang

Bảng 1.1. Các bài thơ trong chƣơng trình Tiếng Việt 5

29

Bảng 3.1. Bảng tổng hợp kết quả định tính

85

Bảng 3.2. Bảng thống kê kết quả kiểm tra sau khi thử nghiệm của
lớp thực nghiệm và lớp đối chứng

87

Biểu đồ 3.1. So sánh kết quả thực nghiệm và đối chứng

87


1

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Tiểu học là cấp học đầu tiên vô cùng quan trọng, là nền tảng của hệ
thống giáo dục quốc dân. Trong chƣơng trình Tiểu học, các em đƣợc học với

nhiều môn học khác nhau trong đó Tiếng Việt chiếm một vị trí quan trọng,
giúp học sinh hình thành các kỹ năng giao tiếp, hình thành những phẩm chất
tốt đẹp, là nền móng giúp các em phát triển tƣ duy và học tốt các môn học
khác. Việc phát triển Tiếng Việt và bảo vệ sự trong sáng của Tiếng Việt có thể
nói là một công việc lớn đặt ra cho tất cả chúng ta – những thầy cô giáo trong
tƣơng lai. Vậy nên Tiếng Việt có vai trị rất quan trọng, nó khơng chỉ hình
thành kỹ năng nghe, nói, đọc, viết cho học sinh mà mơn Tiếng Việt cịn góp
phần cùng các mơn học khác phát triển tƣ duy, hình thành cho các em nhu cầu
thƣởng thức cái đẹp, khả năng xúc cảm trƣớc cái đẹp, trƣớc buồn – vui – yêu –
ghét của con ngƣời.
Bồi dƣỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh tiểu học là một nhu
cầu cấp thiết trong giảng dạy môn tiếng Việt ở tiểu học. Cảm thụ văn học,
chính là sự cảm nhận những giá trị nổi bật, những điều sâu sắc, tế nhị và đẹp
đẽ của văn học thể hiện trong tác phẩm, cuốn truyện, bài văn, bài thơ hay trong
cả một từ ngữ có giá trị của một câu văn, câu thơ...Có năng lực cảm thụ văn
học tốt, các em sẽ cảm nhận đƣợc nhiều nét đẹp của thơ văn, đƣợc phong phú
thêm về tâm hồn, nói – viết tiếng Việt thêm trong sáng và sinh động. Bên cạnh
đó, cảm thụ văn học khơng những góp phần vào học tiếng Việt nói riêng mà
cịn giáo dục tƣ tƣởng, tình cảm, đạo đức, thẩm mỹ cho học sinh. Để học sinh
có đƣợc các kỹ năng trên thông qua các giờ Luyện từ và câu, Tập làm văn thì
chƣa đủ mà học sinh cần đƣợc bồi dƣỡng về cảm thụ văn trong các giờ Tập đọc
và trong các buổi ngoại khố. Bởi học sinh có cảm thụ văn tốt thì mới hiểu
đƣợc ý nghĩa của bài văn, bài thơ, đoạn văn, đoạn thơ... và mới thấy đƣợc nét
đẹp của thơ văn làm cho tâm hồn các em thêm phong phú.
Tập đọc là một phân môn thực hành mang tính chất tổng hợp. Nhiệm vụ
quan trọng nhất của nó là hình thành năng lực đọc cho học sinh. Năng lực đọc


2


đƣợc tạo nên từ bốn kỹ năng bộ phận cũng là bốn yêu cầu về chất lƣợng của
đọc: đọc đúng, đọc nhanh (đọc lƣu lốt, trơi chảy), đọc có ý thức (thơng hiểu
đƣợc những nội dung mình đọc hay cịn gọi là đọc hiểu) và đọc hay (mà ở mức
độ cao hơn là đọc diễn cảm). Ngoài nhiệm vụ dạy học phân mơn này cịn có
nhiệm vụ trau dồi kiến thức về Tiếng Việt cho học sinh (về phát âm, từ ngữ,
câu văn), kiến thức bƣớc đầu về văn hóa, đời sống và giáo dục thẩm mỹ. Phân
môn Tập đọc ở Tiểu học nói chung và ở lớp 5 nói riêng đóng vai trị rất quan
trọng, đƣợc coi là mơn học công cụ để học tốt các môn học khác. Trong các
giờ Tập đọc, học thuộc lòng, biết đọc diễn cảm bài văn, bài thơ đã tạo cho các
em sự say mê hứng thú và để lại một vốn văn hóa đáng kể cho trẻ. Cũng thơng
qua các bài văn học sinh hiểu thêm về các vùng miền của đất nƣớc, hiểu đƣợc
công sức của các tầng lớp nhân dân đang ra sức xây dựng và bảo vệ tổ quốc,
hiểu đƣợc các truyền thống quý báu của dân tộc. Từ đó sẽ dần dần xây dựng
đƣợc những tâm hồn, nhân cách theo mục tiêu giáo dục đề ra trong chiến lƣợc
phát triển con ngƣời. Nhƣ vậy, Tập đọc là một phân mơn có vai trị quan trọng
và chủ yếu trong việc bồi dƣỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh Tiểu
học, vì phân mơn Tập đọc cung cấp và giới thiệu cho học sinh một số lƣợng
văn bản thơ với nhiều thể loại khác nhau. Đồng thời, nhiệm vụ của phân môn
Tập đọc cũng bao gồm những công việc có liên quan mật thiết đến nhiệm vụ
bồi dƣỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh, đó là: đọc và tìm hiểu nội
dung, nghệ thuật, đọc diễn cảm và học thuộc lịng.
Chƣơng trình Tiểu học từ lớp 1 đến lớp 5 luôn coi nhiệm vụ bồi dƣỡng
năng lực cảm thụ văn học là nhiệm vụ quan trọng và cần thiết, dƣới sự gợi mở,
dẫn dắt của thầy, cô giáo, những bài văn, bài thơ hay trong sách giáo khoa sẽ
đem đến cho các em bao điều kỳ thú và hấp dẫn. Đặc biệt đối với học sinh lớp
5, cảm thụ văn học còn giúp các em hiểu sâu nội dung bài đọc, vận dụng vào
viết văn, làm thơ,... tạo đà tốt cho học sinh học lên cấp Trung học cơ sở.
Xuất phát từ các lý do trên, tôi quyết định lựa chọn và nghiên cứu đề tài
“Rèn kỹ năng cảm thụ văn học các văn bản thơ cho học sinh lớp 5” làm đề



3

tài nghiên cứu của mình nhằm tìm ra những biện pháp giúp nâng cao chất
lƣợng đọc và khả năng cảm thụ văn học trong tiết Tập đọc ở lớp 5.
2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
2.1. Ý nghĩa khoa học
Nghiên cứu về kỹ năng cảm thụ văn học các văn bản thơ trong chƣơng
trình Tiếng Việt lớp 5. Từ đó đề xuất một số biện pháp rèn kỹ năng cảm thụ
văn học các văn bản thơ trong chƣơng trình Tiếng Việt lớp 5 giúp học sinh bồi
dƣỡng, trau dồi về khả năng cảm thụ văn học của mình.
2.2. Ý nghĩa thực tiễn
Đề tài góp phần nâng cao kỹ năng cảm thụ văn học các văn bản thơ
trong chƣơng trình Tiếng Việt lớp 5. Đề tài hoàn thành sẽ cung cấp tài liệu
tham khảo cho giáo viên, sinh viên ngành Tiểu học, bổ sung thêm một số
phƣơng pháp cảm thụ văn học với những tác phẩm thơ. Và đặc biệt thơng qua
đó, sẽ giúp học sinh phát huy đƣợc hiệu quả về cách đọc đúng, đọc diễn cảm,
hiểu đƣợc câu từ, ý nghĩa, nội dung và bồi dƣỡng năng lực cảm thụ văn học.
3. Mục đích nghiên cứu
Dựa trên những lý luận chung về cảm thụ văn học các văn bản thơ và
thực trạng cảm thụ văn học ở học sinh, nghiên cứu đề tài này nhằm mục đích
tìm ra một số biện pháp để nâng cao chất lƣợng, hiệu quả cảm thụ văn học nói
chung và cảm thụ văn học các văn bản thơ cho học sinh lớp 5 nói riêng.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
 Tìm hiểu về cơ sở lý luận cảm thụ văn học và việc rèn kỹ năng cảm thụ
văn học các văn bản thơ cho học sinh lớp 5.
 Điều tra, khảo sát sách giáo khoa Tiếng Việt và thực trạng cảm thụ văn
học các văn bản thơ ở học sinh lớp 5.
 Đề xuất một số biện pháp để rèn kỹ năng cảm thụ văn học cho học sinh
lớp 5. Vận dụng một số biện pháp đó để xây dựng giáo án mẫu phù hợp

với năng lực của học sinh.


4

 Thử nghiệm một số biện pháp trong tiết Tập đọc của học sinh lớp 5.
5. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
5.1. Đối tƣợng nghiên cứu
Đề xuất một số biện pháp rèn kỹ năng cảm thụ văn học các văn bản thơ
trong chƣơng trình tiếng Việt lớp 5.
5.2. Phạm vi nghiên cứu
Nghiên cứu về các văn bản thơ trong chƣơng trình Tiếng Việt của các
em học sinh lớp 5.
6. Phƣơng pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này, tôi sử dụng các phƣơng pháp sau:
6.1. Phƣơng pháp thống kê
Sử dụng để tìm hiểu và hệ thống các tác phẩm thơ trong phân mơn tập
đọc của chƣơng trình Tiếng Việt lớp 5.
6.2. Phƣơng pháp nghiên cứu lý luận
Là nhóm các phƣơng pháp thu thập thông tin khoa học trên cơ sở nghiên
cứu các văn bản, tài liệu đã có và bằng các thao tác tƣ duy logic để rút ra các
kết luận khoa học cần thiết. Nhóm này bao gồm các phƣơng pháp: Phƣơng
pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết; Phƣơng pháp phân loại và hệ thống hóa
lý thuyết.
Sử dụng phƣơng pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết, nghiên cứu các
văn bản, tài liệu lý luận khác nhau về một chủ đề bằng cách phân tích chúng
thành từng bộ phận, từng mặt để hiểu chúng một cách toàn diện nhằm phát
hiện những xu hƣớng, những trƣờng phái nghiên cứu của từng tác giả. Từ đó
lựa chọn những thơng tin quan trọng, sắp xếp các tài liệu, thông tin lý thuyết đã
thu thập để tạo thành một hệ thống lý thuyết đầy đủ, sâu sắc phục vụ cho đề tài

nghiên cứu của mình.
Nghiên cứu các cơ sở khoa học trong các tài liệu về vấn đề tác phẩm thơ
và đặc điểm năng lực cảm thụ văn học đặc thù ở học sinh Tiểu học, các biện
pháp bồi dƣỡng năng lực cảm thụ văn học các tác phẩm thơ cho học sinh Tiểu


5

học thơng qua các tác phẩm thơ trong chƣơng trình sách giáo khoa Tiếng Việt
lớp 5.
6.3. Phƣơng pháp quan sát sƣ phạm
Phƣơng pháp này nhằm khảo sát về đối tƣợng nghiên cứu và thu thập
thêm thông tin về đề tài. Tìm hiểu thực trạng của giáo viên và học sinh trong
quá rèn kỹ năng cảm thụ văn học, từ đó có căn cứ đề xuất một số biện pháp.
6.4. Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm
Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm là phƣơng pháp đặc thù trong các
hoạt động sƣ phạm. Phƣơng pháp này cho phép tác động lên đối tƣợng nghiên
cứu một cách chủ động, can thiệp vào quá trình diễn biến tự nhiên, để hƣớng
quá trình ấy diễn ra theo mục đích mong muốn. Sử dụng phƣơng pháp thực
nghiệm để kiểm tra khả năng ứng dụng hệ thống câu hỏi và bài tập trong giờ
Tập đọc. Kết quả thực nghiệm là cơ sở để đánh giá hƣớng nghiên cứu của đề
tài.
6.5. Phƣơng pháp lấy ý kiến chuyên gia
Đây là phƣơng pháp thu thập thông tin khoa học, nhận định đánh giá một
sản phẩm khoa học, bằng cách sử dụng trí tuệ của một đội ngũ chun gia có
sẵn và trình độ cao về một lĩnh vực nhất định. Phƣơng pháp này giúp cho
ngƣời nghiên cứu có cái nhìn đa chiều, có những đánh giá cụ thể về cơng trình
nghiên cứu của mình.
Thực hiện phƣơng pháp lấy ý kiến chuyên gia bằng cách xin ý kiến
giảng viên hƣớng dẫn, các giảng viên dạy bộ môn Văn tại trƣờng Đại học

Hùng Vƣơng.
7. Cấu trúc của đề tài
Ngoài các phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, đề tài
gồm có 3 chƣơng:
Chƣơng 1: Cơ sở khoa học và thực tiễn của việc rèn kỹ năng cảm thụ
văn học các văn bản thơ cho học sinh lớp 5.
Chƣơng 2: Tổ chức cảm thụ văn học các văn bản thơ cho học sinh lớp 5.
Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm


6

PHẦN NỘI DUNG
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC RÈN
KỸ NĂNG CẢM THỤ VĂN HỌC CÁC VĂN BẢN THƠ
CHO HỌC SINH LỚP 5
1.1. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ
1.1.1. Ở nƣớc ngồi
Việc tìm hiểu và nghiên cứu những vấn đề liên quan đến dạy học cảm
thụ văn học ở Tiểu học đƣợc rất nhiều tác giả và các nhà nghiên cứu giáo dục
quan tâm nhằm nâng cao chất lƣợng phân mơn Tập đọc nói riêng và mơn Tiếng
Việt nói chung.
Các biện pháp bồi dƣỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh đã phần
nào đƣợc đề cập trong những cơng trình nghiên cứu về phƣơng pháp dạy học
ngữ văn. Đầu tiên, phải kể tới cuốn “Phương pháp luận dạy văn học” do
Z.Ia.Rez chủ biên. Trong cuốn sách này, các tác giả xác định một số biện pháp
bộc lộ và thúc đẩy sự đồng sáng tạo của người đọc; về thực chất, có thể nói đó
cũng chính là những biện pháp bồi dƣỡng năng lực cảm thụ văn học. Các tác
giả có nêu các nhiệm vụ đặc thù của phân tích trong nhà trƣờng (gợi lên sự
đồng thể nghiệm, kích thích trí tƣởng tƣợng của học sinh, hình thành các phẩm

chất của ngƣời đọc…) khơng cho phép giới hạn ở các biện pháp phân tích,
nghiên cứu văn học trong khi phân tích ở nhà trƣờng. Do đó, phải xác định các
biện pháp đặc thù nhằm mục đích phát triển trí tƣởng tƣợng của ngƣời đọc và
đồng thời dùng làm phƣơng tiện để phát hiện và đƣa việc cảm thụ của ngƣời
đọc vào việc phân tích. Nhƣng trong khn khổ giáo trình, các tác giả khơng
thuyết minh cơ sở lý thuyết để xác định các biện pháp nói trên.
Ngồi ra, phải kể đến hai cơng trình nghiên cứu sau: “Cảm thụ văn học của
học sinh” của tác giả O.L.Nhiki phôrôva (1959) và “Cảm thụ nghệ thuật” của
B.X.Mailax (1971). Hai cơng trình này đã đề cập đến hững cơ sở lý luận về đặc
trƣng của ngôn ngữ nghệ thuật, khái niệm cảm thụ văn học, năng lực cảm thụ
văn học của học sinh, ….


7

1.1.2. Ở Việt Nam
Ngay từ khi đất nƣớc giành đƣợc độc lập, việc phát hiện và bồi dƣỡng
năng lực cảm thụ văn học trong nhà trƣờng Tiểu học đã đƣợc quan tâm gắn
liền với việc dạy học chữ quốc ngữ. Trƣớc những năm 90 của thế kỷ XX,
nhóm tác giả Trịnh Mạnh, Đặng Anh, Nguyễn Đức Bảo đã đặt vấn đề nghiên
cứu dạy học đọc hiểu cùng với dạy học đọc diễn cảm nhằm phát hiện và bồi
dƣỡng những học sinh có năng khiếu văn thơ. Tuy nhiên, khoảng đầu thập kỷ
90, những quan điểm, lý luận về bồi dƣỡng năng lực cảm thụ văn học mới
đƣợc đặt ra nhƣ một vấn đề độc lập cần đƣợc nghiên cứu, tiêu biểu là Lê
Phƣơng Nga, Hồng Hịa Bình, Trần Mạnh Hƣởng, Phan Thiều,… với những
cuốn sách và nhiều cơng trình tiêu biểu:
Tác giả Lê Phƣơng Nga đã nghiên cứu về vấn đề dạy văn ở Tiểu học qua
cuốn sách “Dạy Tập đọc ở Tiểu học” quyển sách đề cập tới vấn đề tác phẩm
văn học với vấn đề đọc hiểu và vấn đề văn bản nghệ thuật. Tác giả cho rằng
đọc văn bản nghệ thuật học sinh không chỉ hiểu nội dung văn bản mà còn phải

cảm thụ đƣợc một loại hình nghệ thuật văn bản lấy ngơn từ làm chất liệu. Vì
vậy, đọc văn bản nghệ thuật thực hiện nhiệm vụ kép là: Dạy kỹ năng Tiếng
Việt và dạy văn. Từ đây có thể suy ra dạy đọc hiểu văn bản nghệ thuật gồm
công việc làm cho học sinh nắm nội dung văn bản. Với ý nghĩa đó, dạy học
đọc hiểu văn bản nghệ thuật là dạy tiếp nhận văn học hay còn gọi là dạy cảm
thụ văn học.
Trong “Dạy văn cho học sinh Tiểu học” của tác giả Hoàng Hịa Bình đã
nghiên cứu về vấn đề dạy học theo hƣớng đổi mới và dạy văn là tạo giai điệu
tâm hồn cho học sinh trong việc cảm thụ tác phẩm văn chƣơng. Bên cạnh đó,
tác giả cịn đề cập đến vị trí, vai trị của ngƣời giáo viên trong phƣơng pháp
dạy văn theo hƣớng đổi mới.
Tác giả Nguyễn Trọng Hoàn trong cuốn “Rèn kỹ năng cảm thụ văn thơ
cho học sinh Tiểu học” đã đề cập đến những kỹ năng cảm thụ văn và nêu một
số yêu cầu và sự chuẩn bị đối với ngƣời cảm thụ văn học. Đồng thời tác giả


8

cũng gợi ý cách cảm thụ thơ văn, nêu một số phƣơng hƣớng cảm thụ thơ văn
trong chƣơng trình và sách giáo khoa Tiểu học.
Tác giả Trần Mạnh Hƣởng đã cho ra đời cuốn sách “Luyện tập về cảm
thụ văn học ở Tiểu học”, ở đây tác giả đã đi chuyên sâu vào việc rèn luyện khả
năng cảm thụ văn học ở Tiểu học, giúp học sinh nắm đƣợc những yêu cầu,
biện pháp rèn luyện cụ thể về cảm thụ văn học cho bản thân. Cuốn sách cũng
đã đƣa ra một hệ thống bài tập về cảm thụ văn học ở Tiểu học và những gợi ý,
giải đáp và tham khảo.
Qua nghiên cứu các cơng trình, các bài viết liên quan đến đề tài tơi nhận
thấy, nhìn chung mỗi tác giả đề đã đề cập đến nhiều khía cạnh, phƣơng diện
khác nhau về cảm thụ văn học. Tuy nhiên, các cơng trình trên đều nghiên cứu
về việc dạy học cảm thụ văn học ở Tiểu học nhƣng chỉ dừng lại ở mức bao

quát, chƣa cụ thể ở từng khối lớp và chƣa nêu ra đƣợc các biện pháp rèn kỹ
năng cảm thụ các văn bản thơ của học sinh mà cụ thể là ở học sinh lớp 5.
Chính vì vậy, tôi chọn đề tài: “Rèn kỹ năng cảm thụ văn học các văn bản thơ
cho học sinh lớp 5” nhằm tìm ra một số biện pháp theo hƣớng tăng cƣờng
năng lực cảm thụ văn học các văn bản thơ ở học sinh.
1.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN
1.2.1. Những vấn đề chung về cảm thụ văn học
1.2.1.1. Khái niệm về đọc hiểu.
Một trong những mục tiêu quan trọng của việc dạy học tiếng mẹ đẻ
nói chung và tiếng Việt nói riêng là rèn luyện cho học sinh sử dụng thành thạo
bốn kĩ năng cơ bản: đọc, viết, nghe, nói. Khi học lên cao, kỹ năng đọc và đọc
hiểu là một kỹ năng gắn bó khá chặt chẽ với các hoạt động cơ bản của con
ngƣời đƣợc chú ý hơn cả.
Theo PGS.TS Nguyễn Thị Hạnh định nghĩa về đọc hiểu nhƣ sau: “Đọc
hiểu là một bộ phận của nội dung dạy học Tiếng Việt với tư cách là môn học
tiếng mẹ đẻ trong trường Tiểu học”.[6]


9

Đọc hiểu là năng lực đọc văn bản đạt đến cấp độ hiểu và năng lực hiểu
thông qua đọc văn bản. Có thể chia đọc hiểu văn bản ở Tiểu học thành hai cấp
độ nhƣ sau:
Đối với học sinh lớp 1, 2, 3, đọc hiểu là khả năng nhận biết và hiểu
nghĩa của các văn bản (từ, câu, đoạn, nội dung, ý nghĩa của văn bản); bƣớc đầu
kết nối và đánh giá thông tin (chủ yếu trong văn bản) và vận dụng những thông
tin trong văn bản vào giải quyết những vấn đề đơn giản trong học tập và đời
sống.
Đối với học sinh lớp 4, 5, đọc hiểu là khả năng nhận biết và hiểu nghĩa
của văn bản (từ, câu, đoạn, cấu trúc, các thơng điệp chính và các chi tiết quan

trọng, lập dàn ý, tóm tắt văn bản); trên cơ sở đó kết nối, đánh giá thơng tin (kết
nối thông tin trong văn bản và bƣớc đầu kết nối thơng tin ngồi văn bản); vận
dụng thơng tin trong văn bản vào giải quyết một số vấn đề cụ thể trong học tập
và đời sống.
Đọc hiểu là hoạt động cơ bản của con ngƣời để chiếm lĩnh văn hóa. Khái
niệm đọc hiểu có nội hàm khoa học phong phú, có nhiều cấp độ, gắn liền với lý
luận dạy học văn, lý thuyết tiếp nhận, tâm lý học nghệ thuật, lý thuyết giao
tiếp, thi pháp học, tƣờng giải học, văn bản học,... Hay nhƣ Giáo sƣ Nguyễn
Thanh Hùng thì đọc khơng phải chỉ là tái tạo âm thanh từ chữ viết mà cịn là
q trình thức tỉnh cảm xúc, q trình tri giác và thấm nhuần tín hiệu để giải
mã ngơn ngữ, mã nghệ thuật, mã văn hóa đồng thời với việc huy động vốn
sống, kinh nghiệm cá nhân ngƣời đọc để lựa chọn giá trị tƣ tƣởng thẩm mĩ và ý
nghĩa vốn có của tác phẩm. Đọc khơng phải chỉ là hoạt động nhận thức nội
dung ý nghĩa từ văn bản mà còn là hoạt động trực quan sinh động giàu cảm
xúc, có tính trực giác và khái qt trong nếm trải của con ngƣời. Đọc văn còn
là hành động mang tính chất tâm lý, một hoạt động tinh thần của độc giả, bộc
lộ rõ năng lực văn hóa từng ngƣời. Qua đọc hiểu, năng lực và tri thức văn hoá
của từng ngƣời đƣợc bộc lộ rõ, đồng thời làm xuất hiện kinh nghiệm văn hoá
đọc và làm biến đổi cách thức, chất lƣợng và tầm văn hoá đọc. Nhƣ vậy, đọc
hiểu là hoạt động truy tìm và giải mã ý nghĩa của văn bản. Ý nghĩa ấy hình


10

thành và sáng tỏ dần nhờ sự soi chiếu tổng hợp khái qt hóa từ ý nghĩa tồn tại
trong hình thức hóa nghệ thuật của tác phẩm, từ ý đồ sáng tạo, quan niệm nghệ
thuật của nhà văn và ý nghĩa phái sinh thông qua khả năng tiếp nhận của ngƣời
đọc.
1.2.1.2. Khái niệm cảm thụ văn học
Cảm thụ là “nhận biết cái tế nhị bằng cảm giác tinh vi” (Theo Hồng

Phê, trích “Từ điển tiếng Việt”, Trung tâm Từ điển ngôn ngữ - Hà Nội, 1992)
Theo tác giả Trần Mạnh Hƣởng, “Cảm thụ văn học chính là sự cảm nhận
những giá trị nổi bật, những điều sâu sắc, tế nhị và đẹp đẽ của văn học thể
hiện trong tác phẩm (cuốn truyện, bài văn, bài thơ,…) hay một bộ phận của tác
phẩm (đoạn văn, đoạn thơ,… thậm chí một từ ngữ có giá trị trong câu văn, câu
thơ)”. [8]
Theo Dƣơng Thị Hƣơng, “Cảm thụ văn học là đọc hiểu các tác phẩm
văn chương ở mức độ cao nhất, người đọc khơng chỉ nắm bắt thơng tin mà cịn
phải thẩm thấu được thơng tin, phân tích, đánh giá được khả năng sử dụng
ngôn từ của tác giả tạo được mối giao cảm đặc biệt giữa tác giả và bạn đọc và
có thể truyền thụ cách hiểu đó cho người khác”. [5]
Cảm thụ văn học theo quan điểm của tác giả Lê Phƣơng Nga là sự tiếp
nhận, hiểu và cảm được văn chương, tính hình tượng của văn chương, đặc
trưng của ngơn ngữ nghệ thuật, đặc trưng phản ánh nghệ thuật của văn
chương. [10]
Cảm thụ văn học là quá trình nhận thức cái đẹp đƣợc chứa đựng trong
thế giới ngôn từ - hệ thống tín hiệu thứ hai lồi ngƣời. Đây là quá trình hoạt
động nhận thức thẩm mỹ rất đặc biệt, phức tạp và có tính sáng tạo. Những tính
chất này do đối tƣợng nhận thức là tác phẩm văn học quy định. Mỗi một tác
phẩm văn học đều mang một vẻ đẹp toàn diện về cả nội dung và cả giá trị nghệ
thuật. Đó chính là vẻ đẹp về ngơn ngữ, về các hình thức nghệ thuật đƣợc sử
dụng trong tác phẩm đó. Q trình nhận thức cái đẹp trong văn thơ là q trình
nhận thức cái đẹp về ngơn ngữ mà là ngôn ngữ nghệ thuật. Đặc trƣng của ngơn
ngữ nghệ thuật là giàu hình ảnh, có sức biểu cảm và có tính đa nghĩa.


11

Cảm thụ văn học là hoạt động mang tính đặc thù trong tiếp nhận văn
học. Cơ sở, nguồn gốc của cảm thụ là sự nhân hoá tự nhiên bên trong của con

ngƣời thơng qua q trình hoạt động. Cấu trúc của cảm thụ là sự đan xen phức
tạp của các yếu tố tri giác, lý giải, tƣởng tƣợng, cảm xúc. Cũng cịn có thể
hiểu: Cảm thụ văn học có nghĩa là khi đọc (nghe) một câu chuyện, một bài
thơ... ta khơng những hiểu mà cịn phải xúc cảm, tƣởng tƣợng và thật sự gần
gũi, “nhập thân” với những gì đã đọc... Nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tƣờng cũng
từng nhớ lại thuở ấu thơ và nói: Dế mèn phiêu lƣu kí giúp ơng phát hiện tình
bạn nhƣ một sức mạnh kỳ diệu của tâm hồn. Khi đói q sắp chết thì Dế Trũi
đã đƣa càng cho Dế Mèn đề nghị bạn ăn lấy thịt mình để sống. Chính vì thế
ơng nhận ra rằng Mèn và Trũi mới là nhân vật của tâm hồn và đã làm ông chảy
nƣớc mắt. Rõ ràng với học sinh lớp 5, đọc có suy ngẫm, tƣởng tƣợng (hay liên
tƣởng) và rung cảm thật sự sẽ giúp ta cảm thụ văn học tốt. Những điều nói trên
về cảm thụ văn học cho thấy: Các em học sinh Tiểu học tuy ít tuổi nhƣng đều
có thể rèn luyện, trau dồi để từng bƣớc nâng cao trình độ cảm thụ văn học,
giúp cho việc học tập môn Tiếng Việt ngày càng tốt hơn và trở thành học sinh
giỏi.
Cảm thụ văn học ở bậc Tiểu học là cả một quá trình. Các em cảm nhận
các sâu sắc, tinh tế của tác phẩm thông qua việc đọc mẫu của giáo viên, thông
qua việc rèn luyện đọc và đặc biệt trong việc khai thác tìm hiểu nội dung, ý
nghĩa cũng nhƣ nghệ thuật của tác phẩm.
1.2.1.3. Mối quan hệ giữa đọc hiểu và cảm thụ văn học.
Đọc hiểu chính là đọc và nắm bắt thơng tin. Hay nói cách khác là q
trình nhận thức để có khả năng thơng hiểu những gì đƣợc đọc. Vì vậy hiệu quả
đọc hiểu đƣợc đo bằng khả năng thông hiểu nội dung văn bản đọc. Muốn vậy,
ngƣời đọc phải đọc văn bản một cách có ý thức, phải lĩnh hội đƣợc tính tác
động của văn bản.
Kết quả của đọc hiểu là: ngƣời đọc phải lĩnh hội đƣợc thông tin, hiểu
đƣợc nghĩa của từ, cụm từ, câu, đoạn, bài,… tức là hiểu đƣợc tồn bộ những gì
đƣợc đọc. Đọc hiểu là yêu cầu đặt ra cho mọi đối tƣợng đọc, với tất cả các kiểu



12

loại văn bản đọc trong đó có cả các văn bản nghệ thuật. Còn cảm thụ là yêu
cầu đặt ra cho những ai đọc các văn bản nghệ thuật, đặc biệt là những văn bản
thơ hay, gây xúc động.
Cảm thụ văn học là đọc hiểu các tác phẩm văn chƣơng ở mức độ cao
nhất, không chỉ nắm bắt đƣợc thông tin mà cịn phải thẩm thấu đƣợc thơng tin,
phân tích, đánh giá đƣợc khả năng sử dụng ngôn từ của tác giả, tạo đƣợc mối
giao cảm đặc biệt giữa tác giả và bạn đọc, và có thể truyền thụ cách hiểu đó
cho ngƣời khác. Cảm thụ văn học có nghĩa là khi đọc một câu chuyện, một bài
thơ… ngƣời đọc khơng những hiểu mà cịn phải có xúc cảm, tƣởng tƣợng và
thật sự gần gũi với những gì đã đọc… Đọc suy ngẫm, tƣởng tƣợng và rung cảm
thực sự chính là ngƣời đọc biết cảm thụ văn học.
Năng lực cảm thụ văn học ở mỗi ngƣời khơng hồn tồn giống nhau do
nhiều yếu tố quy định nhƣ: vốn sống và hiểu biết, năng lực và trình độ kiến
thức, tình cảm và thái độ, sự nhạy cảm khi tiếp xúc với các tác phẩm văn học.
Ngay cả ở một thời điểm, sự cảm thụ văn học về một bài thơ, bài văn trong
những thời điểm khác nhau cũng có nhiều biến đổi. Những điều nói trên về
cảm thụ văn học cho thấy mỗi ngƣời đều có thể rèn luyện, trau dồi cách đọc để
từng bƣớc nâng cao trình độ cảm thụ văn học cho bản thân. Đọc hiểu và cảm
thụ có sự tác động qua lại lẫn nhau, thống nhất nhƣng không đồng nhất với
nhau. Đầu tiên là đọc để nắm đƣợc văn bản, làm cơ sở cho việc tìm hiểu văn
bản. Hiểu văn bản tức là ngƣời đọc đã phát hiện ra thông tin mà tác giả gửi
gắm vào trong tác phẩm, kể cả việc nhận diện các yếu tố nghệ thuật đã đƣợc sử
dụng nhằm chuyển tải thông tin tới ngƣời đọc một cách ấn tƣợng. Cảm thụ là
quá trình ngƣời đọc nhập thân đầy cảm xúc vào tác phẩm, suy tƣ về câu chữ,
hình ảnh trong tác phẩm, vui buồn cùng nhân vật trong tác phẩm. Ngƣời cảm
thụ đồng thời vừa là ngƣời tiếp nhận vừa là ngƣời phản hồi về tác phẩm. Điều
này giải thích hiện tƣợng vì sao những ngƣời am hiểu tác phẩm ln đọc diễn
cảm nó thành cơng và có thể nêu những nhận xét, suy nghĩ, cảm tƣởng của

mình về nó. Hiểu và cảm thụ thuộc hai mức độ nông sâu khác nhau: hiểu là


13

chạm tới nội dung bề mặt của ngôn từ nghệ thuật, cảm thụ là hiểu sâu sắc, nhận
diện đƣợc chiều sâu ý nghĩa của tác phẩm.
Cảm thụ văn học là bƣớc cuối cùng của chặng đƣờng đọc hiểu, là đọc
hiểu ở mức độ cao nhất. Vì vậy, sau khi đã hiểu thấu đáo nội dung một tác
phẩm văn học, học sinh cần phát hiện tiếp các tín hiệu thẩm mỹ của bài đọc từ
đó tiếp cận tác phẩm ở mức độ cao hơn. Muốn học sinh có thể cảm thụ tốt một
bài thơ, bài văn trƣớc hết phải giúp học sinh hiểu rõ, hiểu đúng về nội dung
bài, nhƣ vậy các em mới có thể cảm thụ hay và tốt đƣợc.
1.2.1.4. Yêu cầu rèn luyện cảm thụ văn học cho học sinh ở Tiểu học
Chƣơng trình mơn Tiếng Việt ở Tiểu học luôn coi nhiệm vụ bồi dƣỡng
năng lực cảm thụ văn học cho học sinh là một nhiệm vụ quan trọng nhằm “Bồi
dƣỡng tình yêu Tiếng Việt và hình thành thói quen giữ gìn sự trong sáng, giàu
đẹp của Tiếng Việt, góp phần hình thành nhân cách con ngƣời Việt Nam xã hội
chủ nghĩa cho học sinh”. Muốn trở thành học sinh có năng lực cảm thụ văn học
tốt, mỗi em cần phải tự giác phấn đầu và rèn luyện về nhiều mặt. Do vậy, mỗi
học sinh cần phải thực hiện tốt những yêu cầu về cảm thụ văn học.
Thứ nhất, học sinh cần phải trau dồi hứng thú khi tiếp xúc với thơ văn.
Ngay từ khi còn nhỏ, hầu hết các em đều thích nghe ơng bà, cha mẹ hoặc ngƣời
thân kể chuyện, đọc thơ. Tới lúc các em bắt đầu vào trƣờng Tiểu học cũng
đƣợc tiếp xúc với những câu thơ, bài văn trong sách giáo khoa Tiếng Việt,
nhiều em muốn đọc to lên một cách thích thú. Đó chính là những biểu hiện ban
đầu của hứng thú, cần giữ gìn và ni dƣỡng để nó phát triển mạnh mẽ đến
mức liên tục và say mê. Những hứng thú đƣợc trau dồi khi tiếp xúc văn thơ sẽ
giúp các em vƣợt qua đƣợc nhiều khó khăn, trở ngại, cố gắng luyện tập để cảm
thụ văn học tốt. Trau dồi hứng thú khi tiếp xúc với văn thơ cũng chính là tự rèn

luyện mình để có thể nhận thức đúng tình cảm đẹp, từ đó đến với văn học một
cách say mê, tự giác.
Thứ hai, cảm thụ văn học giúp các em tích lũy vốn hiểu biết về thực tế
cuộc sống và văn học. Cảm thụ văn học là q trình nhận thức và tích lũy
những hiểu biết và cảm xúc của mình qua hoạt động và quan sát hằng ngày


14

trong cuộc sống. Có những cảnh vật, con ngƣời, sự việc diễn ra quanh ta tƣởng
chừng nhƣ rất quen thuộc, nhƣng nếu ta không chú ý quan sát, nhận xét để có
cảm xúc và ghi nhớ thì chúng ta sẽ không thể làm giàu vốn hiểu biết về cuộc
sống của ta. Quan sát nhiều, quan sát kỹ chẳng những giúp các em viết đƣợc
bài văn hay mà còn tạo điều kiện cho các em cảm nhận đƣợc vẻ đẹp của thơ
văn một cách tinh tế và sâu sắc. Bên cạnh vốn hiểu biết về thực tế cuộc sống,
các em còn cần tích lũy cả vốn hiểu biết về văn học thông qua việc đọc sách
thƣờng xuyên. Hầu hết các nhà văn, nhà thơ hồi nhỏ, các bạn học sinh giỏi
môn Tiếng Việt ở Tiểu học đều chăm đọc sách. Mỗi cuốn sách có biết bao
nhiêu điều bổ ích và lý thú. Nó giúp ta mở rộng tầm nhìn cuộc sống, khơi sâu
những suy nghĩ và cảm xúc, góp phần khơi dậy năng lực cảm thụ văn học của
chúng ta. Chính vì vậy, chăm đọc sách, đọc sách với phƣơng pháp tốt sẽ giúp
ta học đƣợc nhiều điều thú vị, từ đó phát triển cả trí tuệ lẫn tâm hồn. Càng hiểu
biết sâu sắc về thực tế cuộc sống và văn học, trí tƣởng tƣợng của mỗi ngƣời
càng thêm phong phú, chân thực. Đây chính là điều kiện quan trọng để cảm thụ
văn học đƣợc sâu sắc và tinh tế.
Thứ ba, để trau dồi năng lực cảm thụ văn học, các em cần nắm vững
những kiến thức cơ bản đã học trong sách giáo khoa Tiếng Việt ở Tiểu học.
Phải hiểu biết về ngữ âm và chữ viết Tiếng Việt thì mới dễ dàng cảm nhận
đƣợc vẻ đẹp của văn thơ. Không những thế, các em cần nắm vững kiến thức
ngữ pháp Tiếng Việt, sẽ giúp các em khơng chỉ nói viết tốt mà cịn có thể cảm

nhận đƣợc nét đẹp của nội dung qua những hình thức diễn đạt sinh động và
sáng tạo.
Ngoài những ngữ âm, ngữ pháp, từ ngữ, qua các giờ Tập đọc, Kể
chuyện, Tập làm văn ở Tiểu học, các em còn đƣợc làm quen và cảm nhận bƣớc
đầu về một số kiến thức liên quan đến cảm thụ văn học nhƣ hình ảnh (là tồn
bộ đƣờng nét, màu sắc hoặc đặc điểm của ngƣời, vật, cảnh bên ngồi đƣợc ghi
lại trong các tác phẩm, nhờ đó ta có thể tƣởng tƣợng ra đƣợc ngƣời, vật hay
cảnh đó), chi tiết (là điểm nhỏ, ý nhỏ, khía cạnh nhỏ trong nội dung sự việc
hoặc câu chuyện), bố cục (là sự xếp đặt, trình bày các phần để tạo nên một nội


15

dung hoàn chỉnh),... Khi đọc các bài Tập đọc trên lớp, để hiểu nội dung, ý
nghĩa của bài văn, bài thơ và cảm thụ đƣợc văn học tốt hơn, các em thƣờng
đƣợc thầy cô hƣớng dẫn về biện pháp nghệ thuật tu từ thuộc yêu cầu của
chƣơng trình Tiểu học: so sánh (là đối chiếu hai sự vật, hiện tƣợng cùng có một
dấu hiệu chung nào đó với nhau, nhằm làm cho việc diễn tả đƣợc sinh động,
gợi cảm), nhân hóa (là biến sự vật thành con ngƣời bằng cách gán cho nó
những đặc điểm mang tính cách của con ngƣời, làm cho nó trở nên sinh động,
hấp dẫn). Ngồi ra còn một số biện pháo tu từ đơn giản, dễ hiểu với các em
nhƣ điệp ngữ, đảo ngữ,… Những kiến thức và kỹ năng cơ bản về Tiếng Việt
đƣợc trau dồi qua các bài tập vừa giúp các em nâng cao năng lực cảm thụ văn
học vừa trực tiếp phục vụ cho việc học tập của học sinh.
Thứ tƣ, rèn luyện kỹ năng viết đoạn văn về cảm thụ văn học cho học
sinh. Rèn luyện để nâng cao năng lực cảm thụ văn học là một trong những
nhiệm vụ cần thiết đối với mỗi học sinh Tiểu học. Có năng lực cảm thụ văn
học tốt, các em sẽ cảm nhận đƣợc nhiều nét đẹp của văn thơ. Chính vì vậy, để
đánh giá kết quả học tập của học sinh giỏi mơn Tiếng Việt ở Tiểu học, ngồi
những bài tập về từ ngữ, ngữ pháp, làm văn, bài kiểm tra cịn có một bài tập về

cảm thụ văn học. Tuy nhiên yêu cầu này chỉ ở mức đơn giản, phù hợp với khả
năng của học sinh Tiểu học. Để làm đƣợc bài tập về cảm thụ văn học đạt kết
quả tốt, các học sinh cần đọc kỹ đề bài, nắm chắc các yêu cầu của bài tập, đọc
và tìm hiểu câu thơ hoặc đoạn trích đƣợc nêu trong đề bài, viết đoạn văn về
cảm thụ văn học hƣớng vào yêu cầu của đề bài.
1.2.1.5. Ý nghĩa của việc đọc trong cảm thụ tác phẩm văn học.
Những kinh nghiệm sống những thành tựu văn hóa, khoa học tƣ tƣởng,
tình cảm của các thế hệ trƣớc và của cả những ngƣời đƣơng thời phần lớn đã
đƣợc ghi lại bằng chữ viết. Nếu khơng biết đọc thì con ngƣời khơng thể tiếp
thu nền văn minh của lồi ngƣời, khơng thể sống một cuộc sống bình thƣờng,
Những kinh nghiệm sống, những thành tựu văn hố, khoa học tƣ tƣởng, tình
cảm của các thế hệ trƣớc và của cả những ngƣời đƣơng thời phần lớn đã có
hạnh phúc đúng nghĩa trong xã hội hiện đại. Biết đọc, con ngƣời đã nhân khả


16

năng tiếp nhận nền văn hoá, văn minh, cảm thụ nghệ thuật lên gấp nhiều lần, từ
đây con ngƣời biết tìm hiểu, đánh giá cuộc sống nhận thức các mối quan hệ tự
nhiên, xã hội, tƣ duy. Biết đọc, con ngƣời sẽ có khả năng chế ngự một phƣơng
tiện văn hoá cơ bản giúp họ giao tiếp đƣợc với thế giới bên trong của ngƣời
khác, thơng hiểu tƣ tƣởng, tình cảm của ngƣời khác. Đặc biệt khi đọc tác phẩm
văn học, con ngƣời không chỉ thức tỉnh về nhận thức mà cịn rung động tình
cảm, nảy nở những ƣớc mơ tốt đẹp, khơi dậy những năng lực hành động, sức
mạnh sáng tạo cũng nhƣ đƣợc bồi dƣỡng tâm hồn. Không biết đọc con ngƣời
sẽ khơng có điều kiện hƣởng thụ những thành tựu văn minh của xã hội, khơng
thể hình thành nhân cách toàn diện. Đặc biệt trong thời đại thơng tin thì biết
đọc càng ngày càng quan trọng vì nó sẽ giúp chúng ta sử dụng nguồn thơng tin,
đọc chính là học.
Vì những lẽ trên, dạy học Tập đọc có ý nghĩa to lớn ở Tiểu học. Biết đọc

là đòi hỏi đầu tiên của ngƣời đi học. Khi đọc đƣợc thì mới có thể hiểu đƣợc nội
dung và cảm nhận đƣợc tác phẩm.
1.2.1.6. Đặc trưng của năng lực cảm thụ văn học lứa tuổi Tiểu học.
Trƣớc khi đến trƣờng, học sinh Tiểu học đã có vốn văn học nhất định.
Đây không phải là lần đầu tiên, các em đƣợc tiếp xúc với hình tƣợng văn học.
Ngày từ nhỏ, các em đã đƣợc nghe bố mẹ, ông bà kể chuyện cổ tích, nghe và
thuộc các bài đồng dao, một số bài ca dao, dân ca. Dù chƣa ý thức rõ rệt,
nhƣng mỗi em có thể đã tiếp xúc với thơ, văn từ rất sớm. Thƣở ấu thơ, trong
lời ru của bà, của mẹ:
Một cây làm chẳng nên non
Ba cây chụm lại nên hòn núi cao
Hay:
Con ong làm mật yêu hoa
Con cá bơi yêu nước, con chim ca yêu trời....
Hoặc:
Công cha như núi Thái sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra


17

Một lịng thờ mẹ kính cha
Cho trịn chữ hiếu mới là đạo con
Ngày nào con bé cỏn con
Bây giờ con đã lớn khôn thế này
Cơm cha, áo mẹ, ơn thầy
Lo sao cho đáng những ngày ước mong...
Âm điệu ngọt ngào của lời ru đã đƣa những câu ca ấy đến với các em
giúp các em tiếp xúc với văn thơ một cách hồn nhiên. Tình yêu cuộc sống đặt
trong sự gắn bó hài hịa giữa thế giới bao la, một hình ảnh khẳng định sức

mạnh của tình đồn kết, sự cần mẫn chăm chỉ,....đƣợc tác giả dân gian khái
quát bằng hình thức những câu thơ dễ thuộc, dễ nhớ, đã đi sâu vào đời sống
tâm hồn của mỗi con ngƣời và đƣợc lƣu truyền từ đời này sang đời khác. Ngay
cả khi còn chƣa biết chữ, mỗi lần đƣợc đắm mình vào thế giới những câu
chuyện cổ tích kỳ diệu, trong trí tƣởng tƣợng của các em có thể phần nào hình
dung và nhớ đƣợc một số chi tiết. Sở dĩ các em có cảm giác yêu nhân vật này
hơn nhân vật khác, thích câu chuyện này hơn hay là khơng thích câu chuyện
kia là vì các em đã bắt đầu có những “cảm nhận chủ quan" về câu chuyện đƣợc
nghe. Đến bậc Tiểu học, lần đầu tiên các em đƣợc tiếp xúc với tác phẩm văn
học bằng chữ viết, chữ viết tiếp tục đƣa các em đi xa hơn trong việc cảm thụ
thế giới văn học. Mở trang sách Tiếng Việt ở trƣờng Tiểu học các em bắt đầu
học chữ, học vần, học Tập đọc, làm văn, kể chuyện…. Dần dần, các em thấy tự
tin hơn, hứng thú hơn với việc tự mình đọc một đoạn văn, đoạn thơ và có khi
các em thuộc lịng đoạn thơ, đoạn văn ấy từ lúc nào không biết. Chẳng hạn,
ban đầu tiếp xúc với câu văn: “ Mùa thu, bầu trời như cao hơn,trên giàn thiên
lí, lũ chim chuồn chuồn ngần ngơ bay lượn" (Tiếng Việt 1) chắc hẳn các em
mới chỉ chú ý đến việc phát âm đúng từng tiếng để nhớ cách ghép vần chứ
chƣa nghĩ đến việc “ngắt hơi" thể hiện mạch văn, ý văn....lại càng chƣa nghĩ
tới việc hiểu tại sao mùa thu thì bầu trời lại cao hơn và cao hơn nhƣ thế nào; và
trên giàn thiên lí, tại sao lũ chuồn chuồn lại ngẩn ngơ bay lƣợn?. Tất cả những
điều thú vị ấy, các em sẽ có nhiều dịp trở lại để tìm hiểu một cách kỹ càng hơn.