VAI TRỊ CỦA HOẠT ĐỘNG TẠO HÌNH
TRONG VIỆC GIÁO DỤC TOÀN DIỆN CHO TRẺ EM
Đối với việc giáo dục phát triển nhân cách toàn diện cho trẻ em, hoạt
động tạo hình có một vị trí rất quan trọng.
Hoạt động tạo hình là một trong những hoạt động hấp dẫn nhất đối
với trẻ mẫu giáo, nó giúp trẻ tìm hiểu, khám phá và thể hiện một cách sinh
động những gì chúng nhìn thấy trong thế giới xung quanh, những gì làm trẻ
rung động mạnh mẽ và gây cho chúng những xúc cảm, tình cảm tích cực.
Hoạt động tạo hình là một hoạt động có đầy đủ điều kiện để đảm bảo
sự tác động đồng bộ lên mọi mặt phát triển của trẻ em về đạo đức, trí tuệ,
thẩm mĩ, thể chất và hình thành các phẩm chất, kỹ năng ban đầu của con
người như một thành viên trong xã hội biết lao động tích cực, sáng tạo.
1. Vai trị của hoạt động tạo hình đối với sự phát triển trí tuệ,
nhận thức
Hoạt động tạo hình là một hoạt động nhận thức đặc biệt mang tính
hình tượng.
Trong hoạt động tạo hình giúp trẻ tiếp thu, mở rộng và hệ thống hóa
các chuẩn cảm giác về hình, màu, kích thước, tỷ lệ,... Nhờ quá trình quan
sát đối tượng miêu tả mà trẻ thường xun sử dụng tích cực các chuẩn cảm
giác để tìm hiểu, khám phá những điều chưa biết về các sự vật hiện tượng.
Thơng qua hoạt động này, trẻ tích lũy được một lượng lớn các thơng tin
hình ảnh cùng những hiểu biết về các sự vật, hiện tượng trong cuộc sống
xung quanh: chính trên cơ sở sự hiểu biết sâu sắc về các đặc điểm, tính chất
của các sự vật, hiện tượng mà trẻ có dịp nắm biết về các mối quan hệ có
tính chất quy luật của mọi vật trong thế giới xung quanh. Từ đó để xây
dựng các biểu tượng, hình tượng, dần dần hình thành những hình tượng
mang tính nghệ thuật.
Hoạt động tạo hình với các q trình quan sát, phân tích, thế hiện
đánh giá đối tượng miêu tả và sản phẩm tạo hình giúp cho trẻ dần dần học
hỏi, nắm bắt được các kinh nghiệm hoạt động nhận thức tạo điều kiện phát
triển ở trẻ vốn từ, lời nói hình tượng truyền cảm và phát triển ở trẻ ngôn

ngữ mạch lạc, rèn luyện khả năng độc lập tổ chức, điều khiển, điều chỉnh
quá trình nhận thức của mình.
Quá trình vẽ, nặn, xếp dán, thiết kế chắp ghép (đặc biệt là hoạt động
với các loại vật liệu thiên nhiên),... địi hỏi trẻ phải ln tìm hiểu, khám
1


phá, phát hiện ra tính chất của các loại vật liệu cũng như khả năng tạo hình,
khả năng tạo ra sức truyền cảm của chúng. Trong quá trình tạo hình trẻ
được lĩnh hội các kỹ năng sử dụng các loại dụng cụ, chất liệu như những
công cụ lao động của con người. Đây chính là điều kiện rất thuận lợi cho sự
phát triển trí tuệ và nhân cách.
Bởi vậy, có thể khẳng định rằng hoạt động tạo hình chính là mơi
trường thuận lợi làm hình thành ở trẻ các phẩm chất trí tuệ như: tính tự
giác, tính ham hiểu biết, tính tích cực nhận thức và óc sáng tạo trí nhớ, tư
duy, tưởng tượng.
2. Vai trò của hoạt động tạo hình đối với việc giáo dục tình cảm,
đạo đức, kỹ năng giao tiếp xã hội
Hoạt động tạo hình có một vai trò rất lớn trong việc giáo dục đạo đức
cho trẻ nhỏ. Hoạt động này không chỉ đơn thuần là sự phản ánh những ấn
tượng, kinh nghiệm mà trẻ thu được từ thế giới xung quanh, đây còn là sự
biểu lộ thái độ, tình cảm của trẻ đối với những gì mà chúng thể hiện. Khi
tham gia vào hoạt động tạo hình, trẻ có nhiều điều kiện tiếp thu các chuẩn
mực thẩm mĩ - đạo đức trong xã hội, trải nghiệm các xúc cảm, tình cảm
trong giao tiếp, học hỏi về các kỹ năng xã hội và đánh giá các hành vi văn
hóa xã hội qua các hình tượng, các sự kiện, hiện tượng được miêu tả.
Sự định hướng xã hội của hoạt động tạo hình, làm cho trẻ ln
hướng tới những người khác như một thành viên của cộng đồng, thể hiện rõ
ở nội dung miêu tả : những gì trẻ phản ánh trong sản phẩm tạo hình là
những sự vật, hiện tượng gần gũi trong thiên nhiên và cuộc sống xung

quanh bằng những rung động, suy nghĩ với những tình cảm yêu hay ghét
của trẻ. Như vậy, khi được tham gia vào hoạt động tạo hình với mục đích
tạo ra thứ gì đó thật đẹp cho mình, cho người khác (làm đồ chơi, đồ dùng
để làm quà tặng, để trang trí,...) trẻ sẽ được trải nghiệm những xúc cảm đặc
biệt như tình u thương, lịng mong muốn làm điều tốt cho người khác.
Coi sự thể hiện trong hoạt động tạo hình là một phương tiện giao tiếp đứa
trẻ luôn mong muốn được người khác tiếp nhận, cảm nhận và hiểu được ý
nghĩa của những hình ảnh mà chúng đã tạo nên, ln chờ đón những ý
kiến, những lời động viên từ phía người khác và sẵn sàng biểu lộ thái độ
tích cực đối với hoạt động khi có được sự đồng tình, đồng cảm. Nội dung
của hoạt động tạo hình là con đường dẫn dắt trẻ nhanh chóng hịa nhập vào
xã hội xung quanh, nhanh chóng trở thành một thành tố của xã hội đó.
Các hoạt động “thiết kế”, “kiến tạo”, “chế tạo” các sản phẩm tạo
hình chính là những hình thức hoạt động tạo nên điều kiện tối ưu giúp giáo

2


viên tổ chức thực hiện nhiệm vụ giáo dục lao động cho trẻ : quá trình hoạt
động sáng tạo ra sản phẩm vật thể sẽ giúp trẻ được rèn luyện các kỹ năng
hoạt động thực tiễn, thói quen làm việc một cách tự giác, tích cực có hiệu
quả. Đây là mơi trường lý tưởng để hình thành ở trẻ ý thức lao động (lao
động tạo ra sản phẩm không chỉ cho bản thân mình mà cịn để phục vụ
người khác), hình thành hứng thú, lịng u lao động và thái độ trân trọng
đối với sản phẩm lao động, với người lao động.
3. Vai trị của hoạt động tạo hình đối với việc giáo dục thẩm mĩ
cho trẻ
Quá trình thể hiện các sản phẩm tạo hình (vẽ, nặn, xếp hình, xé
dán,...) là điều kiện thuận lợi cho trẻ vận dụng tích cực vốn biểu tượng hình
tượng đã tích lũy được để phối hợp, xây dựng hình tượng mới làm cho các

sản phẩm tạo hình của trẻ ngày càng trở nên sinh động, đầy sức hấp dẫn và
mang màu sắc nghệ thuật. Sự thể hiện nội dung tạo hình bằng phương tiện
truyền cảm mang tính trực quan (đường nét, hình dạng, màu sắc,...) sẽ làm
cho các cảm xúc thẩm mĩ của trẻ ngày càng trở nên sâu sắc hơn, trí tưởng
tượng mang tính nghệ thuật của trẻ ngày càng phong phú hơn.
Thơng qua hoạt động tạo hình, trẻ ln được tiếp xúc với cái đẹp,
ln được rèn luyện trong việc tìm kiếm, tìm hiểu về cái đẹp làm nảy sinh
và ni dưỡng ở chúng hứng thú với hoạt động nghệ thuật và niềm say mê
sáng tạo nghệ thuật. Chính hứng thú trong tạo hình đã giúp trẻ khám phá
cái đẹp, cái mới, lạ trong thế giới xung quanh - cái mà khi chưa tham gia
hoạt động, trẻ có thể đã nhìn nhưng khơng nhìn thấy, đã nghe nhưng khơng
nghe thấy.
4. Vai trị của hoạt động tạo hình đối với sự phát triển thể chất
của trẻ
Hoạt động tạo hình dường như khơng có tác động trực tiếp tới sự
phát triển thể lực của trẻ nhỏ. Tuy nhiên, khi xem xét kỹ người ta thấy ảnh
hưởng của nó tới sức khỏe tinh thần và sự phát triển về thể chất của trẻ là
rất to lớn.
Những giờ phút hoạt động tự do trong môi trường thẩm mỹ, trong
bầu khơng khí thoải mái sinh động sẽ tạo cho trẻ niềm vui sướng. Chính sự
vui vẻ, phấn khởi này tác động rất tích cực tới hoạt động của tim mạch,
điều hòa hoạt động của hệ thần kinh, điều chỉnh toàn bộ hoạt động của cơ
thể. Giúp cho cơ thể lay lại sự cân bằng.

3


Có thể coi hoạt động tạo hình như “món ăn tinh thần”, như một loại
“vitamin” đặc biệt cho sự phát triển tâm lý, sinh lý của trẻ em. Giúp cho trẻ
dễ hòa nhập và tự tin hơn trong cuộc sống.

5. Vai trị của hoạt động tạo hình đối với việc chuẩn bị cho trẻ đi
học ở trường phổ thông
Hoạt động tạo hình chính là một mơi trường, một phương tiện để
hình thành ở trẻ những cơ sở ban đầu của hoạt động học tập trong trường
phổ thông.
Trong các hoạt động vẽ, nặn, xếp dán,... trẻ được bồi dưỡng khả năng
độc lập tổ chức một quá trình hoạt động nhận thức, hoạt động thực tiễn để
tạo nên các sản phẩm vật thể : Xác định mục tiêu - Lựa chọn nội dung Xây dựng kế hoạch - Tìm kiếm thơng tin phương thức tạo hình và Tổ chức
quá trình hoạt động thực hiện dự định tạo hình.
Hoạt động tạo hình giúp hình thành và rèn luyện ở trẻ khả năng đánh
giá và tự đánh giá : khả năng đánh giá, tự đánh giá thẩm mĩ được bồi
dưỡng không chỉ khi đã kết thúc q trình tạo hình, đã có sản phẩm hồn
thiện mà cịn được thực hiện ngay từ khi bắt đầu các quá trình quan sát, và
trong quá trình thể hiện.
Hoạt động tạo hình góp phần khơng nhỏ trong việc chuẩn bị cho trẻ
một vốn kiến thức sơ đẳng về tự nhiên, xã hội, về khoa học kỹ thuật để
giúp trẻ nhanh chóng làm quen với các mơn học mới mẻ ở trường phổ
thông.
Việc bồi dưỡng các kỹ năng tạo hình, đặc biệt là việc rèn luyện kỹ
năng đồ họa trên các giờ vẽ, tập nặn sẽ giúp phát triển ở trẻ khả năng phối
hợp, điều chỉnh hoạt động của mắt và tay, rèn luyện sự khéo léo, linh hoạt
trong vận động của tay, từ đó giúp cho việc học viết ở trường phổ thông sẽ
đạt kết quả tốt.
Hoạt động tạo hình góp phần chuẩn bị về tâm lý cho trẻ bước vào
học tập ở trường phổ thông : hoạt động này giáo dục ở trẻ lòng ham muốn
nhận thức, ham muốn tiếp thu những điều mới lạ, những phương thức hoạt
động mới, giúp trẻ hình thành thói quen học tập một cách có mục đích, có
tổ chức, biết lắng nghe và thực hiện lời chỉ bảo của thầy cô. Hoạt động tạo
hình là mơi trường cho trẻ rèn luyện năng lực điều khiển hành vi của mình
nhằm thực hiện nhiệm vụ đã đề ra.


4


CÂU HỎI THẢO LUẬN VÀ BÀI TẬP
1. Bằng những tác động nào, hoạt động tạo hình có ảnh hưởng tích cực tới
sự phát triển trí tuệ của trẻ ?
2. Tại sao nói hoạt động tạo hình là mơi trường giáo dục đạo đức cho trẻ
em ?
3. Hoạt động tạo hình có ảnh hưởng gì tới sự phát triển về mặt thẩm mĩ cho
trẻ ?
4. Tại sao các nhà sư phạm có thể sử dụng hoạt động tạo hình để chuẩn bị
cho trẻ tới trường phổ thơng ?
5. Phân tích một số tiết hoạt động tạo hình (hoặc thiết kế bài dạy), nhận xét
về mục đích và hiệu quả giáo dục toàn diện trong nội dung hoạt động.

5


6