HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

BÙI THỊ LONG

THỰC HIỆN PHÁP LUẬT
VỀ AN NINH MẠNG Ở VIỆT NAM

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ
NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
Mã số: 938 01 06

HÀ NỘI - 2022


Cơng trình đƣợc hồn thành tại
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. PGS. TS. TRỊNH ĐỨC THẢO
2. TS. LÊ THANH BÌNH

Phản biện 1:

........................................................
........................................................

Phản biện 2:

........................................................
........................................................

Phản biện 3:

........................................................
........................................................

Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện
họp tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
Vào hồi giờ….. ngày … tháng … năm 2022

Có thể tìm hiểu luận án tại Thư viện Quốc gia
và Thư viện Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh


1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
An ninh mạng (ANM) là sự bảo đảm hoạt động trên không gian mạng
(KGM) không gây phương hại đến an ninh quốc gia, trật tự, an tồn xã hội,
quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Pháp luật về an
ninh mạng là tổng thể các quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành và
bảo đảm thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong
hoạt động bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự an tồn xã hội, quyền
và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân trên KGM.
Thời gian gần đây, thực hiện pháp luật (THPL) về an ninh mạng đã
đạt được những kết quả nhất định. Hệ thống pháp luật về ANM từng bước
được hoàn thiện. Nhận thức của các chủ thể về bảo vệ ANM có xu hướng
chuyển biến tích cực. Việc tuân thủ, thi hành pháp luật của các chủ thể liên
quan đến lĩnh vực ANM ngày càng được cải thiện. Các chủ thể ngày càng
chủ động hơn trong sử dụng và áp dụng pháp luật về ANM.
Tuy nhiên, trước tình hình an ninh mạng ngày càng diễn biến phức

tạp, thực tiễn THPL về ANM vẫn cịn có những bất cập, hạn chế. Một số
chủ thể nhận thức về THPL ANM chưa đồng đều. Việc chấp hành, tuân
thủ các quy định của pháp luật về ANM còn chưa nghiêm. Các chủ thể
áp dụng pháp luật chưa có nhiều kinh nghiệm. Thực thi trách nhiệm của
cơ quan quản lý nhà nước còn chưa đồng bộ. Đặc biệt trước u cầu
tồn cầu hóa và hội nhập quốc tế, trước các thách thức an ninh phi
truyền thống, dịch bệnh, tình trạng khẩn cấp,… việc hợp tác giữa các cơ
quan, tổ chức, doanh nghiệp trong và ngoài nước về lĩnh vực ANM cịn
yếu và thiếu chun nghiệp.
Bên cạnh đó, từ góc độ lý luận cho thấy, trong số các cơng trình


2

khoa học nghiên cứu có liên quan đến THPL về ANM, chưa cơng trình
nào nghiên cứu một cách có hệ thống và toàn diện về THPL về ANM ở
Việt Nam.
Những lý do trên đặt ra yêu cầu phải nghiên cứu THPL về ANM một
cách tồn diện, chun sâu và có hệ thống cả về phương diện lý luận và
thực tiễn, vì vậy nghiên cứu sinh lựa chọn vấn đề "Thực hiện pháp luật về
an ninh mạng ở Việt Nam" làm đề tài luận án tiến sĩ luật học.
2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
2.1. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở phân tích và làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận và thực
tiễn THPL về ANM, luận án đề xuất các quan điểm và giải pháp nhằm bảo
đảm THPL về ANM ở Việt Nam hiện nay.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Thứ nhất, tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận
án, rút ra các giá trị của các cơng trình nghiên cứu luận án có thể kế thừa;
xác định những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu.

Thứ hai, phân tích cơ sở lý luận của THPL về ANM: xây dựng khái
niệm THPL về ANM; làm rõ đặc điểm, vai trị, hình thức, các điều kiện bảo
đảm THPL về ANM; nghiên cứu THPL về ANM của một số nước trên thế
giới, từ đó rút ra những giá trị tham khảo cho Việt Nam.
Thứ ba, phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật và THPL về ANM,
chỉ ra những thành tựu, hạn chế của pháp luật về ANM; ưu điểm, hạn chế;
nguyên nhân ưu điểm, hạn chế của THPL về ANM ở Việt Nam.
Thứ tư, luận chứng cơ sở khoa học của các quan điểm và đề xuất các
giải pháp bảo đảm THPL về ANM ở Việt Nam hiện nay.


3

3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận án
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận án là những vấn đề lý luận và thực
tiễn THPL về ANM ở Việt Nam dưới góc độ ngành Lý luận và lịch sử nhà
nước và pháp luật.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Về nội dung: Luận án tập trung đi sâu nghiên cứu THPL về ANM
ở Việt Nam theo 04 nhóm nội dung điều chỉnh của pháp luật về ANM
được luận án xác định, đó là: quy định pháp luật về bảo vệ an ninh quốc
gia trên KGM; quy định pháp luật về bảo đảm trật tự an toàn xã hội, quyền
và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân trên KGM; quy định
pháp luật về trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan; quy
định pháp luật về chế tài xử lý hành vi xâm phạm ANM.
- Về không gian: Phạm vi nghiên cứu của luận án là trên lãnh thổ
Việt Nam.
- Về thời gian: Luận án nghiên cứu thực trạng thực hiện pháp luật về
an ninh mạng ở Việt Nam. Số liệu, dẫn liệu sử dụng chủ yếu trong giai

đoạn 2015-2021.
4. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu
4.1. Cơ sở lý luận
Luận án được nghiên cứu dựa trên nền tảng lý luận của Chủ nghĩa
Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật. Quan
điểm của Đảng và pháp luật của Nhà nước về an ninh quốc gia, ANM và
THPL về ANM trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN
Việt Nam.
4.2. Phương pháp nghiên cứu
Trên cơ sở phương pháp luận nói trên, luận án sử dụng các phương
pháp nghiên cứu cụ thể, như: phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê,
so sánh; phương pháp hỏi ý kiến chuyên gia; phương pháp phân tích và xử
lý dữ liệu.


4

5. Những đóng góp mới về khoa học của luận án
Luận án là cơng trình nghiên cứu chun sâu đầu tiên, nghiên cứu
tương đối toàn diện cả về lý luận và thực tiễn từ THPL về ANM ở Việt Nam.
Do đó, luận án có những đóng góp khoa học mới sau:
- Luận án hệ thống hóa, làm sáng tỏ cơ sở lý luận THPL về ANM: xây
dựng được khái niệm, chỉ ra đặc điểm, vai trị, hình thức và các điều kiện
đảm bảo THPL về ANM.
- Trên cơ sở nghiên cứu THPL về ANM của một số nước trên thế giới,
luận án chỉ ra được một số giá trị tham khảo hữu ích cho Việt Nam.
- Luận án phân tích, đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng THPL
về ANM, chỉ ra những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân trong THPL về
ANM ở Việt Nam từ năm 2015 đến năm 2021.
- Luận án đề xuất quan điểm, giải pháp bảo đảm THPL về ANM ở

Việt Nam hiện nay.
6. Ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn của luận án
6.1. Ý nghĩa về mặt lý luận
Luận án là công trình nghiên cứu chun sâu đầu tiên, tồn diện về
THPL về ANM ở Việt Nam. Điểm mới và cũng là đóng góp khoa học
quan trọng của luận án là vận dụng lý luận về THPL để nghiên cứu một
lĩnh vực cụ thể là ANM. Qua đó, làm phong phú hơn lý luận về THPL về
ANM ở Việt Nam.
6.2. Ý nghĩa về mặt thực tiễn
Kết quả của luận án là tài liệu tham khảo cho các cơ quan Nhà nước
trong quá trình sửa đổi, bổ sung, ban hành các văn bản pháp luật về ANM
ở Việt Nam; là luận cứ khoa học cho các cơ quan, tổ chức nâng cao ý thức
THPL về ANM ở Việt Nam; là tài liệu hữu ích trong công tác nghiên cứu,
giảng dạy các vấn đề liên quan đến nội dung luận án.


5

7. Kết cấu của luận án
Ngoài Phần mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Phụ lục,
nội dung luận án gồm 04 chương, chia thành 12 tiết.
Chƣơng 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
1.1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG NƢỚC
Luận án chia tình hình nghiên cứu trong nước gồm hai nhóm chủ
yếu: (1) Nhóm các cơng trình khoa học nghiên cứu về ANM, pháp luật về
ANM; (2) Nhóm các cơng trình nghiên cứu liên quan đến THPL nói chung
và THPL về ANM.
1.2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NƢỚC NGỒI

Luận án cũng chia tình hình nghiên cứu nước ngồi theo hai nhóm
như tình hình nghiên cứu trong nước. Các cơng trình nghiên cứu nước
ngồi liên quan đến đề tài luận án chủ yếu chỉ tiếp cận ANM dưới góc độ
kỹ thuật, nghiệp vụ chuyên sâu về tội phạm máy tính, tội phạm mạng,…
mà chưa nghiên cứu sâu về lý luận THPL về ANM.
1.3. KHÁI QUÁT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN
ĐỀ ĐẶT RA
1.3.1. Khái quát kết quả nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
Đánh giá một cách tổng thể, số lượng các cơng trình nghiên cứu liên
quan đến đề tài luận án về phương diện lý luận và thực tiễn chưa nhiều. Một
số cơng trình đã đề cập đến một số vấn đề lý luận về ANM như khái niệm,
gợi mở vai trị. Một số cơng trình ở chừng mực nhất định cũng đề cập đến


6

pháp luật về ANM. Tuy nhiên, chưa có cơng trình nào nghiên cứu một cách
hệ thống và toàn diện về THPL về ANM để từ đó đề xuất quan điểm, giải
pháp bảo đảm THPL về ANM ở Việt Nam.
1.3.2. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án
Thứ nhất, về lý luận:
(1) Khái niệm, nội dung của pháp luật về an ninh mạng. Từ đó đưa ra
khái niệm, đặc điểm, vai trò thực hiện pháp luật về an ninh mạng.
(2) Cơ sở lý luận về hình thức, các điều kiện đảm bảo thực hiện pháp
luật về an ninh mạng.
Thứ hai, về thực tiễn:
(1) Thực trạng pháp luật về an ninh mạng, nghiên cứu, phân tích chỉ
ra những thành tựu, hạn chế, nguyên nhân của thành tựu, hạn chế của pháp
luật đã tác động đến thực trạng THPL về ANM ở Việt Nam.
(2) Thực trạng thực hiện pháp luật về an ninh mạng ở Việt Nam. Ưu

điểm, hạn chế và nguyên nhân của những ưu điểm và hạn chế đó.
Thứ ba, về quan điểm và giải pháp
Từ cơ sở lý luận và thực tiễn THPL về ANM, luận án phân tích, lập
luận khoa học để xác định, đề xuất quan điểm và giải pháp khả thi, nhằm
bảo đảm THPL về ANM ở Việt Nam.
1.4. GIẢ THUYẾT VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
1.4.1. Giả thuyết nghiên cứu
Thực hiện pháp luật về an ninh mạng có vai trị quan trọng trong bảo
vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của
các cơ quan, tổ chức, cá nhân. Việt Nam đã có khung pháp luật về ANM,
song trên thực tế, việc THPL về ANM vẫn còn nhiều bất cập, chưa thực sự
được bảo đảm như mong muốn. Vi phạm pháp luật trong lĩnh vực ANM


7

tăng nhanh với số lượng và hành vi diễn biến khó lường. Các cuộc tấn
cơng mạng với động cơ chính trị vào hệ thống thông tin trọng yếu ngày
càng gia tăng, gây thiệt hại nghiêm trọng về kinh tế, quốc phòng và an
ninh. Tội phạm mạng ngày càng nguy hiểm với nhiều thủ đoạn tinh vi, kỹ
thuật cao, sử dụng các loại mã độc ứng dụng trí tuệ nhân tạo để tấn cơng,
xâm nhập. Do đó, cần nâng cao trách nhiệm của các chủ thể, hoàn thiện hệ
thống pháp luật về ANM, nhận thức rõ ý nghĩa, tầm quan trọng của vấn đề
THPL về ANM, nâng cao trình độ lực lượng bảo vệ ANM trong phòng
ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về
ANM,...cần có quan điểm và giải pháp đồng bộ để THPL về ANM ở Việt
Nam hiện nay.
1.4.2. Câu hỏi nghiên cứu
Câu hỏi nghiên cứu lớn: Làm thế nào để bảo đảm thực hiện pháp
luật về an ninh mạng ở Việt Nam?

Các câu hỏi nghiên cứu cụ thể như sau:
(1) Cơ sở lý luận cho việc thực hiện pháp luật về an ninh mạng ở
Việt Nam là gì?
(2) Thực hiện pháp luật về an ninh mạng ở Việt Nam hiện nay có ưu
điểm, hạn chế gì? Ngun nhân nào dẫn đến những ưu điểm, hạn chế đó?
(3) Cần có những quan điểm và giải pháp nào để bảo đảm thực hiện
pháp luật về an ninh mạng ở Việt Nam hiện nay?
Tiểu kết chƣơng 1
Tổng quan tình hình nghiên cứu gần đây cho thấy có nhiều cơng
trình nghiên cứu liên quan tới đề tài luận án, nhưng chưa có một cơng trình
nghiên cứu nào nghiên cứu một cách hệ thống và toàn diện về THPL về


8

ANM. Đây chính là điểm hạn chế, khoảng trống để Luận án tiếp tục
nghiên cứu và làm sáng rõ.
Thực hiện pháp luật về ANM là nội dung mà luận án sẽ tập trung
xem xét, luận giải và làm sáng tỏ cả về lý luận cũng như thực tiễn. Luận án
xác định những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, đặt ra giả thuyết nghiên
cứu và câu hỏi nghiên cứu.
Chƣơng 2
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA THỰC HIỆN PHÁP LUẬT
VỀ AN NINH MẠNG Ở VIỆT NAM
2.1. KHÁI NIỆM, NỘI DUNG ĐIỀU CHỈNH PHÁP LUẬT VỀ
AN NINH MẠNG
2.1.1. Khái niệm pháp luật về an ninh mạng
2.1.1.1. Khái niệm an ninh mạng
An ninh mạng là sự bảo đảm hoạt động trên không gian mạng không
gây phương hại đến an ninh quốc gia, trật tự, an tồn xã hội, quyền và lợi

ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.
2.1.1.2. Khái niệm pháp luật về an ninh mạng
Pháp luật về an ninh mạng là tổng thể các quy phạm pháp luật do
Nhà nước ban hành và bảo đảm thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ
xã hội phát sinh trong hoạt động bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật
tự an toàn xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá
nhân trên KGM.
2.1.2. Nội dung điều chỉnh của pháp luật về an ninh mạng
Thứ nhất, các quy định pháp luật về bảo vệ an ninh quốc gia
trên KGM.


9

Thứ hai, các quy định pháp luật về bảo đảm trật tự an tồn xã hội,
quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân trên KGM.
Thứ ba, các quy định pháp luật về trách nhiệm của cơ quan, tổ chức,
cá nhân có liên quan
Thứ tư, các quy định pháp luật về chế tài xử lý hành vi xâm
phạm ANM.
2.2. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, VAI TRÕ CỦA THỰC HIỆN
PHÁP LUẬT VỀ AN NINH MẠNG
2.2.1. Khái niệm thực hiện pháp luật về an ninh mạng
Thực hiện pháp luật về an ninh mạng ở Việt Nam là tổng thể các hoạt
động có mục đích của các chủ thể nhằm hiện thực hóa pháp luật về ANM
của Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam thành các hành vi thực tế, hợp
pháp để bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự an tồn xã hội, quyền và lợi ích
hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân trên KGM.
2.2.2. Đặc điểm thực hiện pháp luật về an ninh mạng
Thứ nhất, thực hiện pháp luật về an ninh mạng thể hiện ý chí của

Nhà nước về bảo vệ chủ quyền quốc gia trên KGM, đồng thời yêu cầu sự
tự giác cao độ của các cơ quan, tổ chức, cá nhân.
Thứ hai, thực hiện pháp luật về an ninh mạng đòi hỏi các chủ thể có
trình độ cơng nghệ thơng tin, cơng nghệ số và phẩm chất đạo đức tốt.
Thứ ba, thực hiện pháp luật về an ninh mạng yêu cầu sự phối hợp
chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước về ANM với các cơ quan, tổ chức,
cá nhân và với các cơ quan ANM trên thế giới.
2.2.3. Vai trò của thực hiện pháp luật về an ninh mạng
Thứ nhất, thực hiện pháp luật về an ninh mạng là phương thức cơ
bản, có hiệu lực nhất góp phần hiện thực hóa quan điểm, đường lối của
Đảng về an ninh mạng.


10

Thứ hai, thực hiện pháp luật về an ninh mạng góp phần hình thành
nhận thức và hành động chung của các chủ thể đối với xây dựng KGM
an toàn.
Thứ ba, thực hiện pháp luật về an ninh mạng góp phần bảo đảm
an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của
các chủ thể.
Thứ tư, thực hiện pháp luật về an ninh mạng góp phần tăng cường
pháp chế XHCN.
2.3. HÌNH THỨC VÀ ĐIỀU KIỆN ĐẢM BẢO THỰC HIỆN
PHÁP LUẬT VỀ AN NINH MẠNG
2.3.1. Hình thức thực hiện pháp luật về an ninh mạng
2.3.1.1. Tuân thủ pháp luật về an ninh mạng
Tuân thủ pháp luật về an ninh mạng là hình thức THPL trong đó các
chủ thể pháp luật tự mình kiềm chế khơng thực hiện các hành vi mà pháp
luật về ANM nghiêm cấm. Ví dụ: Chủ thể là cá nhân khơng được thơng tin

sai sự thật gây hoang mang trong Nhân dân, gây thiệt hại cho hoạt động
kinh tế-xã hội, gây khó khăn cho hoạt động của cơ quan nhà nước.
2.3.1.2. Thi hành pháp luật về an ninh mạng
Thi hành pháp luật về ANM là một hình thức THPL về ANM, trong
đó các chủ thể pháp luật thực hiện trách nhiệm, nghĩa vụ pháp lý bằng
những hành động tích cực. Hình thức thi hành pháp luật được thực hiện
đối với những điều luật quy định về nguyên tắc và trách nhiệm thực hiện
về ANM. Ví dụ: Chủ thể là cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm ban
hành các văn bản dưới luật để thi hành pháp luật về ANM.
2.3.1.3. Sử dụng pháp luật về an ninh mạng
Sử dụng pháp luật về an ninh mạng là hình thức theo đó chủ thể pháp


11

luật sử dụng quyền của mình một cách chủ động, tự giác, nghĩa là theo ý
chí chủ quan của mình mà chủ thể thực hiện các hành vi mà pháp luật về
ANM cho phép. Ví dụ: để sử dụng một số dịch vụ trên KGM, chủ thể là cá
nhân có quyền cung cấp hoặc không cung cấp thông tin cá nhân cho đơn vị
quản lý dịch vụ đó.
2.3.1.4. Áp dụng pháp luật về an ninh mạng
Áp dụng pháp luật về an ninh mạng là hình thức THPL đặc biệt mà ở
đó, cơ quan có thẩm quyền tổ chức cho các chủ thể pháp luật thực hiện các
quy định của pháp luật về ANM hoặc tự mình căn cứ vào các quy định của
pháp luật để tạo ra các quyết định làm phát sinh, thay đổi, đình chỉ hoặc
chấm dứt những quan hệ pháp luật cụ thể trong lĩnh vực ANM theo những
thủ tục, trình tự luật định. Ví dụ: Bộ Cơng an ra quyết định đình chỉ việc sử
dụng mạng internet của một cá nhân khi cá nhân đó có hành vi sử dụng mạng
internet để đào tạo, huấn luyện người chống phá Nhà nước.
2.3.2. Điều kiện bảo đảm thực hiện pháp luật về an ninh mạng

2.3.2.1. Điều kiện bảo đảm về chính trị
Bảo đảm về chính trị là sự bảo đảm và phát huy tốt nhất sự lãnh đạo
của Đảng đối với THPL về ANM. Điều kiện bảo đảm về chính trị có ý
nghĩa quan trọng, thể hiện mức độ quan tâm của Đảng để THPL về
ANM đạt hiệu quả cao.
2.3.2.2. Điều kiện bảo đảm về pháp lý
Thực hiện pháp luật về an ninh mạng là quá trình hoạt động có mục
đích của các chủ thể nhằm hiện thực hóa các quy định pháp luật về ANM
thành các hành vi thực tế, hợp pháp để bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an
toàn xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân trên
KGM. Để bảo đảm THPL về ANM, điều kiện về mặt pháp lý được xác


12

định là bảo đảm quan trọng, thể hiện yêu cầu về một hệ thống pháp luật
hoàn thiện cao.
2.3.2.3. Điều kiện bảo đảm về kinh tế, văn hóa - xã hội, giáo dục
Bảo đảm về kinh tế được xác định là các điều kiện cần thiết về cơ sở
vật chất, kinh phí và hạ tầng kỹ thuật cho các hoạt động triển khai THPL
về ANM. Bên cạnh đó, THPL về ANM chịu tác động rất lớn của yếu tố về
văn hóa - xã hội. Việc đẩy mạnh phổ biến, tuyên truyền, giáo dục là điều
kiện cần thiết để các chủ thể THPL về ANM có quan niệm, nhận thức và
hành động đúng, bảo đảm THPL về ANM hiệu quả.
2.3.2.4. Điều kiện bảo đảm về tổ chức
Thực hiện pháp luật về an ninh mạng cần thiết phải có một hệ thống
tổ chức chặt chẽ, đồng bộ và hoạt động hiệu quả.
2.4. THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ AN NINH MẠNG Ở MỘT
SỐ NƢỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ GIÁ TRỊ THAM KHẢO CHO
VIỆT NAM

2.4.1. Thực hiện pháp luật về an ninh mạng ở một số nƣớc trên
thế giới
Kinh nghiệm của các quốc gia cho thấy sự quan tâm đặc biệt và rất
sớm đến thực hiện pháp luật về ANM. Để chống lại các cuộc tấn công
mạng, các nước đầu tư tương đối đồng bộ từ hoàn thiện thể chế, đào tạo
nguồn nhân lực đến hạ tầng mạng,...
Ở Hoa Kỳ, Nhà nước chú trọng bảo vệ an toàn cơ sở dữ liệu cá
nhân và trách nhiệm thực thi pháp luật về ANM thuộc Bộ Tư pháp, Bộ An
ninh nội địa và Văn phịng tình báo quốc gia.
Ở một số nước Châu Á kiểm soát chặt chẽ thông tin trên KGM.
Trường hợp vi phạm đều bị xử lý với mức phạt nghiêm khắc.


13

Thực hiện pháp luật về an ninh mạng của một số nước phát triển
khác đều hướng đến phát triển nội lực ANM để bảo vệ KGM an toàn với
những chế tài nghiêm khắc.
2.4.2. Giá trị tham khảo cho Việt Nam
Tất cả các quốc gia đều có biện pháp nghiên cứu tăng khả năng độc
lập, tự chủ về khoa học-công nghệ, thúc đẩy sáng tạo, phát triển hướng
đến xây dựng KGM an toàn, lành mạnh.
Hầu hết các quốc gia đặt các cơ quan THPL về ANM dưới sự chỉ
đạo trực tiếp, toàn diện của các cơ quan tối cao quốc gia như Đức, Nga,
Trung Quốc. Các quốc gia đều quan tâm đến việc ban hành hệ thống pháp
luật về ANM. Pháp luật quy định về chế tài xử phạt nghiêm khắc đối với
các hành vi vi phạm pháp luật về ANM.
Tiểu kết chƣơng 2
Chương 2 nghiên cứu, làm rõ một số cơ sở lý luận cơ bản về THPL
về ANM như khái niệm, đặc điểm, vai trò, nội dung điều chỉnh của pháp

luật về ANM, các hình thức THPL về ANM, các điều kiện đảm bảo THPL
về ANM.
Đồng thời, luận án nghiên cứu THPL về ANM của một số quốc gia
trên thế giới. Trên cơ sở đó, Việt Nam có thể tham khảo, vận dụng vào
điều kiện thực tế của Việt Nam hiện nay.


14

Chƣơng 3
THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT
VỀ AN NINH MẠNG Ở VIỆT NAM
3.1. THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ AN NINH MẠNG Ở
VIỆT NAM
3.1.1. Khái quát quá trình hình thành và phát triển của pháp luật
về an ninh mạng ở Việt Nam
Pháp luật về an ninh mạng ở Việt Nam được chia thành hai giai
đoạn: Giai đoạn trước khi ban hành Luật An ninh mạng năm 2018 và giai
đoạn pháp luật về an ninh mạng ở Việt Nam từ khi ban hành Luật An ninh
mạng năm 2018 đến nay.
3.1.2. Đánh giá pháp luật về an ninh mạng ở Việt Nam
3.1.2.1. Những thành tựu của pháp luật về an ninh mạng ở Việt Nam
Về nội dung:
- Sự hình thành pháp luật về ANM đánh dấu sự phát triển tương đối
toàn diện, đồng bộ của hệ thống pháp luật Việt Nam. Pháp luật về ANM
hiện hành điều chỉnh tương đối bao quát các quan hệ xã hội chủ yếu phát
sinh trong hoạt động bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an tồn xã hội, quyền
và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân trên KGM.
- Pháp luật về an ninh mạng xác định rõ các nguyên tắc bảo vệ ANM,
tạo cơ sở pháp lý cho các cơ quan, tổ chức có chức năng, nhiệm vụ THPL về

ANM nhanh chóng xây dựng và tổ chức lực lượng đi vào hoạt động.
- Pháp luật về an ninh mạng được thiết kế xây dựng theo cấu trúc quy
định hành vi cấm/phịng ngừa, phát hiện, ngăn chặn/xử lý.
Về hình thức: pháp luật về an ninh mạng được quy định trong nhiều
văn bản quy phạm pháp luật khác nhau, có hiệu lực pháp lý cao.


15

3.1.2.2. Những hạn chế của pháp luật về an ninh mạng ở Việt Nam
- Về tính thống nhất, đồng bộ: nhiều quy định pháp luật cịn có hiện
tượng chồng chéo, chưa phát huy hiệu quả điều chỉnh quan hệ xã hội trong
lĩnh vực ANM.
- Về tính tồn diện: hệ thống văn bản quy phạm pháp luật quy định
cụ thể về ANM chưa cập nhật kịp với sự phát triển của xã hội, của khoa
học công nghệ cũng như phương thức, thủ đoạn của tội phạm, nhất là chưa
bao quát hết các dạng thức xâm phạm ANM trong thực tiễn.
- Về tính phù hợp, cụ thể: các quy định pháp luật hiện nay về ANM
chưa đủ sức răn đe, ngăn chặn các hành vi xâm phạm KGM; chưa đáp ứng
được yêu cầu thực tiễn của THPL về ANM đặt ra trong tình hình mới.
- Về trình độ, kỹ thuật xây dựng pháp luật: một số quy định pháp luật
về ANM chưa thực sự logic và còn trùng lặp.
3.2. THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ AN NINH
MẠNG Ở VIỆT NAM
3.2.1. Thực trạng tuân thủ pháp luật về an ninh mạng
Thực tiễn cho thấy, trong những năm qua, tình hình tuân thủ pháp
luật về ANM của các chủ thể ngày càng đi vào nền nếp. Ý thức tuân thủ
các quy định pháp luật về ANM được cải thiện. Tuy nhiên, cùng với
những ưu điểm bước đầu, KGM vẫn đang đứng trước nguy cơ bị xâm
phạm với nhiều hành vi vi phạm pháp luật về ANM phức tạp, khó lường

và tiềm ẩn những nguy cơ vi phạm chưa được phát hiện còn nhiều. Các
chủ thể pháp luật chưa tuân thủ pháp luật một cách triệt để những quy định
mang tính chất "ngăn cấm" của pháp luật về ANM. Tội phạm mạng và vi
phạm pháp luật về ANM diễn biến ngày càng phức tạp với nhiều thủ đoạn,
phương thức phạm tội mới, có tính chất xuyên quốc gia, xảy ra ở nhiều
lĩnh vực, gây thiệt hại lớn. Một trong số đó là hiện tượng mua bán phần
mềm gián điệp qua mạng internet.


16

3.2.2. Thực trạng thi hành pháp luật về an ninh mạng
Trong quá trình thực thi trách nhiệm, các chủ thể như Bộ Cơng an,
Bộ Quốc phịng, Bộ Thơng tin và Truyền thơng, Ban Cơ yếu Chính phủ,…
đã chủ động và phối hợp theo quy định trong việc xây dựng thể chế, phổ
biến, tuyên truyền, giám sát, ngăn chặn, yêu cầu tạm ngừng, ngừng cung
cấp thơng tin mạng; đình chỉ, tạm đình chỉ các hoạt động thiết lập, cung
cấp và sử dụng mạng viễn thông, mạng internet, sản xuất và sử dụng thiết
bị phát, thu phát sóng vơ tuyến theo quy định của pháp luật; u cầu xóa
bỏ thơng tin trái pháp luật hoặc thông tin sai sự thật trên KGM xâm phạm
an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ
quan, tổ chức, cá nhân. Tuy nhiên, công tác ban hành văn bản hướng dẫn
thi hành pháp luật về ANM của các bộ ngành liên quan chưa đáp ứng yêu
cầu thực tiễn.
3.2.3. Thực trạng sử dụng pháp luật về an ninh mạng
Thực tiễn sử dụng pháp luật về ANM cho thấy, các chủ thể như cơ
quan, tổ chức, cá nhân chủ động hơn trong việc sử dụng pháp luật để thực
hiện quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Tuy nhiên, nhiều chủ thể chưa nhận thức đầy đủ mặt trái của việc
đưa các thông tin cá nhân lên KGM. Đây là kẽ hở có thể bị kẻ xấu lợi dụng

để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Từ đó quyền con người, quyền
công dân, quyền của doanh nghiệp bị xâm hại, ảnh hưởng đến trật tự an
toàn xã hội trên KGM.
3.2.4. Thực trạng áp dụng pháp luật về an ninh mạng
Hoạt động áp dụng pháp luật về an ninh mạng của cơ quan, tổ chức
và cá nhân có thẩm quyền trong thời gian qua được chú trọng thực hiện
hơn, mang lại hiệu quả tích cực, góp phần đưa pháp luật vào cuộc sống.
Nhận thức, năng lực áp dụng pháp luật về ANM được nâng lên, chất
lượng bước đầu được bảo đảm, giảm thiểu sai sót. Áp dụng kịp thời,


17

nghiêm minh các quy định pháp luật về phòng ngừa, xử lý hành vi xâm
phạm ANM thực sự tạo hiệu ứng tích cực trên KGM. Việc xử lý những
hành vi vi phạm ANM là yêu cầu cấp bách và tất yếu nhằm làm lành mạnh
không gian mạng, bảo đảm trật tự an toàn xã hội, an ninh quốc gia và chủ
quyền bình n cho lãnh thổ khơng gian mạng quốc gia.
Thống kê của Trung tâm Xử lý tin giả Việt Nam (VAFC) thuộc Bộ
Thông tin và Truyền thông cho biết, 06 tháng đầu năm 2021, Trung tâm
nhận được hơn 1,1 nghìn lượt báo cáo tin giả. Sau xác minh, Trung tâm
đã công bố dán nhãn 38 tin giả, tin sai sự thật. Còn theo số liệu của Tòa
án nhân dân tối cao, thực tế xét xử các vụ án hình sự ở lĩnh vực này
không nhiều, cứ 1.000 bị cáo bị Tịa án đưa ra xét xử chỉ có 01 bị cáo là
tội phạm mạng.
3.2.5. Đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về an ninh mạng
3.2.5.1. Ưu điểm và nguyên nhân ưu điểm trong thực hiện pháp
luật về an ninh mạng
- Về ưu điểm trong thực hiện pháp luật về an ninh mạng
Một là, nhận thức của các chủ thể về tầm quan trọng và yêu cầu bảo

đảm THPL về ANM ngày càng được nâng cao.
Hai là, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về ANM ngày càng
được các chủ thể chú trọng và có trách nhiệm thực hiện hơn. Nhận thức
của toàn xã hội về pháp luật ANM và việc tuân thủ, thi hành pháp luật
ANM từng bước được cải thiện.
Ba là, việc tuân thủ, thi hành, sử dụng và áp dụng pháp luật về ANM
có nhiều chuyển biến, đạt được nhiều kết quả quan trọng.
Bốn là, việc phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm được thực hiện
nhanh chóng và kịp thời hơn. Điều này góp phần bảo đảm pháp chế trong
THPL về ANM.
- Nguyên nhân của ưu điểm trong thực hiện pháp luật về an ninh mạng


18

Thứ nhất, thực hiện pháp luật về ANM là chủ trương nhất quán của
Đảng về bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự an toàn xã hội, quyền và
lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân trên KGM.
Thứ hai, quá trình triển khai, THPL về ANM nhận được sự điều hành
quyết liệt của Chính phủ.
Thứ ba, thực hiện pháp luật về ANM nhận được sự đồng thuận của các
tổ chức trong nước và các tổ chức quốc tế.
3.2.5.2. Hạn chế và nguyên nhân của hạn chế trong thực hiện
pháp luật về an ninh mạng
- Về hạn chế trong thực hiện pháp luật về an ninh mạng
Một là, nhiều cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp chưa tuân thủ nghiêm
minh và thi hành tích cực quy định pháp luật về ANM.
Hai là, hiệu quả công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về ANM
trên thực tế chưa cao.
Ba là, tình trạng vi phạm pháp luật về ANM của một số tổ chức, cá

nhân thời gian qua cho thấy các chủ thể này chưa có ý thức tuân thủ, thi
hành và sử dụng pháp luật ANM.
Bốn là, công tác quản lý, phát hiện, phòng ngừa, ngăn chặn, điều tra,
xử lý các hành vi xâm phạm ANM do tính chất phức tạp nên nhiều lúc
chưa đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới.
- Nguyên nhân của hạn chế trong thực hiện pháp luật về an ninh mạng
* Nguyên nhân khách quan
Thứ nhất, hệ thống văn bản pháp luật về an ninh mạng chưa
hoàn thiện.
Thứ hai, hạ tầng cơ sở vật chất, kỹ thuật cho THPL về ANM chưa
được đảm bảo.
Thứ ba, kinh phí dành cho q trình triển khai, THPL về ANM ở
Việt Nam chưa tương xứng với lợi ích của việc đảm bảo ANM mang lại.


19

* Nguyên nhân chủ quan
Thứ nhất, ý thức tuân thủ pháp luật về ANM của các chủ thể trong xã
hội chưa thực sự đồng đều.
Thứ hai, công tác xây dựng nguồn lực chưa tương xứng với tính chất
quan trọng của hoạt động bảo vệ ANM.
Tiểu kết chƣơng 3
Chương 3 của Luận án nghiên cứu thực trạng pháp luật về an ninh
mạng ở Việt Nam từ năm 1997 đến nay đã có sự phát triển rõ nét nhất là từ
giai đoạn 2018 đến nay. Luận án phân tích, đánh giá THPL về ANM theo 04
hình thức THPL. Luận án đã chỉ ra những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân
của những ưu điểm, hạn chế đó. Những phân tích đánh giá thực trạng pháp
luật và thực trạng THPL về ANM là căn cứ để luận chứng các quan điểm và
giải pháp bảo đảm THPL về ANM.

Chƣơng 4
QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN
PHÁP LUẬT VỀ AN NINH MẠNG Ở VIỆT NAM
4.1. QUAN ĐIỂM BẢO ĐẢM THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ
AN NINH MẠNG Ở VIỆT NAM
4.1.1. Quán triệt quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với
thực hiện pháp luật về an ninh mạng
Thứ nhất, quán triệt quan điểm ưu tiên bảo vệ ANM trong quốc phòng,
an ninh, phát triển kinh tế - xã hội, khoa học, công nghệ và ngoại giao.
Thứ hai, tiếp tục tổ chức thực hiện có hiệu quả các văn bản pháp luật
về an ninh mạng; định kỳ sơ kết, tổng kết, đánh giá công tác thực hiện để
có phương hướng, giải pháp trọng tâm trong bảo đảm ANM.


20

4.1.2. Thực hiện pháp luật về an ninh mạng ở Việt Nam phải
hƣớng đến mục tiêu duy trì và bảo vệ chủ quyền quốc gia trên
không gian mạng
Một là, đảm bảo an tồn khơng gian mạng và hạ tầng thơng tin quốc
gia: Hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia cần được bảo vệ
bằng việc sử dụng các hệ thống bảo mật chuyên biệt.
Hai là, xây dựng phải đi đôi với bảo vệ để đảm bảo an tồn cơ sở dữ
liệu và phát triển ứng dụng cơng nghệ thông tin.
Ba là, quán triệt và phát huy tinh thần đại đoàn kết toàn dân trong
bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian mạng.
4.1.3. Thực hiện pháp luật về an ninh mạng phải gắn với bảo vệ
quyền con ngƣời, quyền công dân
Quán triệt quan điểm của Đảng về bảo vệ quyền con người, quyền
công dân, THPL về ANM phải ln đề cao lợi ích của cá nhân người dùng.

Thực hiện quyền được tiếp cận thơng tin chính thống; quyền tham gia xây
dựng và thực thi chính sách, pháp luật về bảo đảm quyền bí mật đời tư,
quyền riêng tư cá nhân; quyền được tư vấn, hỗ trợ về kỹ năng tham gia
môi trường mạng; quyền tố cáo khi bị xâm phạm,...
4.1.4. Thực hiện pháp luật về an ninh mạng phù hợp với điều
kiện cụ thể của Việt Nam, đồng thời đáp ứng nhu cầu phát triển và hội
nhập quốc tế
Về chính trị, THPL về ANM phải góp phần giữ vững ổn định về mơi
trường chính trị và khẳng định quan điểm của Đảng về bảo vệ ANM. Triển
khai có hiệu quả quy định pháp luật về ANM trên thực tiễn góp phần triệt
tiêu, loại bỏ những thơng tin bôi nhọ, những hoạt động câu kết, xúi giục,
mua chuộc, lừa gạt, lôi kéo, đào tạo, huấn luyện người chống phá Nhà
nước trên KGM.
Về kinh tế, nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam có


21

nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, hình thức tổ chức kinh
doanh và hình thức phân phối. Người dân, doanh nghiệp được tự do kinh
doanh bất cứ ngành nghề gì trên KGM mà pháp luật khơng cấm, bình đẳng
trước pháp luật và được pháp luật bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp.
Về xã hội, triển khai thực hiện quy định pháp luật về ANM phải khắc
phục được các hiện tượng xã hội chưa lành mạnh trên KGM. Các chủ thể
hình thành thói quen truy cập vào các trang tin chính thống lành mạnh, biết
"tẩy chay" đối với những trang mạng “đen”. Tăng cường áp dụng các biện
pháp mạnh, trực diện vào “túi tiền” của những kẻ vi phạm pháp luật về
ANM nhằm khắc phục tình trạng "nhờn pháp luật" trên xã hội mạng.
Thực hiện pháp luật về ANM không chỉ giới hạn trong phạm vi biên
giới một quốc gia mà cịn mang tính khu vực, tính quốc tế. Do đó, THPL

về ANM cần quán triệt học hỏi kinh nghiệm quốc tế song song với tổng
kết thực tiễn THPL về ANM ở Việt Nam.
4.2. GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ AN
NINH MẠNG Ở VIỆT NAM
4.2.1. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về an ninh mạng
Tiếp tục rà sốt, xây dựng và hồn thiện pháp luật về ANM theo
hướng bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, tính tồn diện, tính phù hợp,
cụ thể và kỹ thuật xây dựng pháp luật.
Các chủ thể có thẩm quyền ban hành các văn bản pháp luật về ANM
phải am hiểu về công nghệ thông tin, công nghệ số.
4.2.2. Giải pháp nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các chủ
thể trong thực hiện pháp luật về an ninh mạng
Pháp luật về ANM ở Việt Nam do nhiều chủ thể thực hiện, trong đó
chủ yếu là cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và cá nhân. Do đó,
phải có giải pháp nâng cao nhận thức và trách nhiệm trong THPL về ANM
của các chủ thể này.


22

4.2.3. Giải pháp tăng cƣờng các nguồn lực bảo đảm thực hiện
pháp luật về an ninh mạng
Xây dựng và củng cố nguồn nhân lực THPL về ANM đảm bảo chất
lượng, đủ về số lượng, phù hợp về cơ cấu; đảm bảo cơ sở hạ tầng công
nghệ, trang thiết bị, kinh phí cho THPL về ANM.
4.2.4. Giải pháp tăng cƣờng hợp tác quốc tế trong thực hiện pháp
luật về an ninh mạng
Chủ động trao đổi và tìm hiểu kinh nghiệm của các quốc gia trong
lĩnh vực bảo đảm THPL về ANM, về bảo vệ chủ quyền quốc gia trên
KGM. Tiếp tục mở rộng và đẩy mạnh hoạt động hợp tác quốc tế với các cơ

quan an ninh nước ngoài trong quá trình phát hiện, điều tra, xử lý các hành
vi vi phạm pháp luật nhằm bảo đảm THPL về ANM.
Tiểu kết chƣơng 4
Để đảm bảo THPL về ANM trong giai đoạn hiện nay, chương 4 luận
án tập trung luận chứng các quan điểm mang tính ngun tắc, đó là: Qn
triệt quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với thực hiện pháp luật
về ANM; thực hiện pháp luật về an ninh mạng ở Việt Nam phải hướng đến
mục tiêu duy trì và bảo vệ chủ quyền quốc gia trên KGM; thực hiện pháp
luật về an ninh mạng ở Việt Nam phải gắn với bảo đảm quyền con người,
quyền công dân; thực hiện pháp luật về ANM ở Việt Nam phải phù hợp với
điều kiện cụ thể của Việt Nam, đồng thời đáp ứng nhu cầu phát triển và hội
nhập quốc tế.
Từ các quan điểm trên, luận án đã đề xuất các giải pháp bảo đảm
THPL về ANM, đó là: giải pháp hoàn thiện pháp luật về ANM; giải pháp
nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các chủ thể trong THPL về ANM;
giải pháp tăng cường các nguồn lực bảo đảm THPL về ANM; giải pháp
tăng cường hợp tác quốc tế trong THPL về ANM. Tương ứng với mỗi giải


23

pháp có các nhiệm vụ và hoạt động chủ yếu cần được triển khai một cách
đồng bộ, có hệ thống nhằm đạt được mục tiêu, yêu cầu đã đề ra. Đây chính
là những giải pháp đặc thù, có tính khả thi, vừa cấp bách, vừa lâu dài, do
đó, cần được vận dụng linh hoạt, sáng tạo trong THPL về ANM.
KẾT LUẬN
An ninh mạng là thuật ngữ mới xuất hiện trong vài thập niên gần
đây. Pháp luật về an ninh mạng là pháp luật "gác cửa" cho an ninh lãnh thổ
KGM quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp
của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Thực hiện pháp luật về an ninh mạng ở Việt Nam là tổng thể các hoạt
động có mục đích của các chủ thể nhằm hiện thực hóa pháp luật về ANM
của Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam thành các hành vi thực tế, hợp
pháp để bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, quyền và lợi ích
hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân trên KGM. Thực hiện pháp luật về
ANM trở thành trụ cột về an ninh quốc gia trên KGM.
Trên cơ sở nghiên cứu thực hiện pháp luật về an ninh mạng, luận án
rút ra một số kết luận như sau:
Thứ nhất, luận án nghiên cứu, phân tích đưa ra được khái niệm pháp
luật về ANM và khái niệm THPL về ANM. Đồng thời chỉ ra được đặc
điểm, vai trò, các điều kiện bảo đảm THPL về ANM; nêu được nội dung
điều chỉnh pháp luật về ANM và phân tích các hình thức THPL về ANM.
Luận án cũng đã khảo cứu THPL về ANM của một số quốc gia trên thế
giới, từ những kinh nghiệm đó, Việt Nam có thể tham khảo trong điều kiện
thực tế THPL về ANM của Việt Nam hiện nay.
Thứ hai, luận án đã đánh giá một cách tương đối toàn diện những
thành tựu và hạn chế của pháp luật về ANM; luận án tập trung phân tích,