h
lý (Vietnam Waste Management Network -VWMN)
Nhóm tác

:

Nguy n Phúc Thanh, T

(Vietnam Waste Management Network VWMN)
Nhóm

tB n

Hồng Minh Giang, Khoa K thu
d ng, Hà N i, Vi t Nam

i h c Xây

các nhà

Ph m Phú Song Tồn, Khoa Cơng ngh Hóa h c ih
m K thu t
ih
Vi t Nam

Tác
TS.

Ngô Th
ng và s s ng,

i di n:

Nguy n Th Ng

công tác:
Email:

ng,
ng,

Nghiên c u sinh, Khoa Khoa h c môi
i h c Tsukuba, Tsukuba, Nh t B n

ng, Phòng k ho ch kinh doanh, Công ty
Ichikawa Kankyo Engineering, Nh t B n

Th Thu Trang,
ng và Phát Tri n B n V ng,
Trung tâm Qu c t Khoa h c và Giáo d
Vi t Nam
Hoàng Minh Ti n, T

Zosen, Osaka, Nh t B n

H Nh t Linh, T

tB n

TÓM T T:
(RSH)


th
-

1.
/>
148


C

cơng
(thành viên nhóm G7: 7
,

G8:
, G20: 19
Liên minh châu Âu).

cùng

o môi
(2010),
,
[1]
[2].

t th hai trên th gi i ch sau M
[3].
ng rác th

t
ik
n phát tri n kinh
t th n k t gi a nh
u nh ng
n kinh t bong bóng t cu i
nh
u nh
n này, khi thu nh p c
m nh m , Nh t B n tr
ng qu c công nghi p,
siêu th và c a hàng ti n l i m c lên kh
ng
i vi c s c mua c
i tiê
r
n xu t hàng lo t, tiêu dùng hàng
lo t d
n tình tr
ng rác th
chóng.
Hình 1

phát sinh hàng
ngày.
.

) [4].

C

rác phát sinh,

chơn
)
2018 là 42,72
ngồi).
Và
T

ng rác tái ch và t l tái ch

tồn.
Hình 1
(RSH)
:

90
và quy

Sa

Ngồi ra, n

;
6,1

,3%

RSH
(2018)

t
, nhóm
2.
T

ng rác th
u
i
Sau th chi n th II (1945), n n kinh t Nh t B n b t
u kh i s
p trung v
l n ngày
tB
ng qu c v kinh

và
Nh
c p ph n tr c, vì Nh t B n có qu
t
h n ch và s c ch a c a các bãi chôn l
m t rút ng n, nên qu
y m nh các
chính sách và phát tri n các công ngh
gi m thi u
nhi u nh t có th l
n bãi chơn l p.
T
ng l ng rác mang t i
bãi chôn l p liên t c gi m t 16,8 tri u t n chi m
33,4% (1990) cho t i 3,84 tri u t n chi m 9% (2018)

(Hình 1). K t qu này th t s r t n t ng, góp ph n
kéo dài tu i th các bãi chôn l p.

149


Hình 2

K t lu n
rác

theo
~ 2018).

,
2000) cịn 82

Hình 1.

Hình 2.

,3% lên

19,9%
,

[4][5][6]

phát sinh và


[4][5]

150


3.

-

3.1.

vào

3R

trun
và n có 26 Eco-towns trên

)
.

Reuse

pháp lý

Sound
Material-Cycle Society

Ngồi ra, các nhà máy
tái ch , x lý ch t th

n
m
ng t
u ki
ng h c
t ch c nh ng bu i tham quan th c t nhà máy. T i
c t n m t nhìn th y h th ng thi t b
x lý, cách th c phân lo i rác và nh ng s n ph m tái
ch trong cu c s ng h ng ngày.

Hình 3 và Hình 4 v
(1)
, (3)
, (4)
cùng (chơn l p) thích h p.

, (2)
, và (5) X lý cu i

là: (i)

rác
và (iv) rác không

(rác
(bao

õ

,


(

pin, .v.v
phát sinh mà m

.

soát tiêu hao tài nguyên

T

tiên 1:
soát
l
rác phát sinh

Tài nguyên thiên nhiên
(

tiên 3: Tái
sinh
tái

quy

, phân

Tiêu dùng/


h

tiên 2:

Tái

lý
(tái

,
tiên 4: Thu
tái

tiên 5:
X lý thích

lý
cùng
(bãi chơn )

Hình 3.
[4]

151

,


ii.
-


các
50 trang

v
iii.

3.2.

iv.

ái
nào

a)

phù

-

rác thành tài nguyên
b)
- X lý cu i cùng. T
i.

-

- Thu

cùng


và tái sinh
).
khác nhau.

Hình 4.

[4]

152


B ng 1 trình bày s

quan tr ng trong vi c qu n lý ho
[8].

ng bãi chôn l p

T i Nh t B
hi
c áp d
xây
d ng các bãi chôn l
ng hi n t i trong nghiên
c u phát tri n công ngh chôn l p t i Nh t B n chính
là vi c h n ch
nm ct
c r rác phát
sinh t ho

ng chơn l p. B ng 2 trình bày hi n tr ng
áp d
p khác nhau t i Nh t
B n. S li u th ng kê ch ra r
hi
bi n nh
c áp d ng
t i bãi chôn l p rác c a Nh t B n, chi m 66,67% t ng
s bãi chơn l
khí ch
chi m 10,56%, và cịn l i 22,77% là nh
pháp chơn l
u khí, k t h p gi a k khí
và bán hi u khí, v.v.

[5]

sơi (fluidized bed).

4.
2018)
c)
Trong khi chơn l
bi n nh
x lý và th i b các lo i rác th i (bao g m RSH) trên
th gi
c bi t là nh
t i Nh t B
l p ch
c áp d ng

i v i nh ng rác th
c và ch y u là
tro (tro x và tro bay) t quá trình x lý trung gian (x
lý b
t). S
nh c a bãi chôn l p
thông qua vi
ng c a các phát th i
t bãi chơn l p (
cr

càng

B ng 1.

[7]
máy
(2016)
726
136
51
4
50
38
10
3
5
49
6
4

2
71
1

Rác

Khí hóa
rác)
Làm than

Rác

Làm biogas
Làm phân bón Làm phân bón

Khác

153

(2018)

(%)
(2018)
***

32622

84,9

5 (10)

51 (59)
6 (3)

66
578
1

0,2
1,5
0,003

9 (13)

78

0,2

90 (177)
2 (35)

212
13
4842

0,6
0,03
12,6

nhân))
(2018)

957 (277)

108 (14)


B ng 2. Hi n tr ng áp d

p khác nhau t i Nh t B n [9]
(bãi)

(bãi)

13
802
310
5

(Semi-aerobic)*
Khơng có thơng tin (N/A)

1130

2
81
91
5

(Anaerobic)
N/A


179

1
203
169
13

*

386

N/A
p bán hi
c bi
n v i tên g
c phát
minh b
Masataka Hanashima c
ih
c
ng d
i khu chôn l p rác th i Shinkamata c a thành ph Fukuoka, và
c phê duy t làm c u trúc tiêu chu n trong xây d ng khu x lý rác th i cu i cùng c a Nh t B n.

gia này [10]

3
Hình 5
(ii) rác tái
(iii)


gian
[11].
" là
2.
5.
,
C
khí metan (46,1%),
và

cịn
154

(46,1%),
(23,7%)


Hình 5.

[5]
Yokohama hi n t
t trong nh ng
thành ph hi
i b c nh t Nh t B n.

5.
nhóm tác

2


Cities -

sinh thái [12].
-

Mơ hình
2)

-

Kitakyushu:

(Eco-

Hình 6

và
.
5.1.

rác

Yokohama
a) Gi i thi u chung
2
2

2010) và
2025).


155


Hình 6. Dịng rác th i t i Thành ph

: nghìn t n) [13]

b)

(Hình 7).

trình G30
).

(Hình 8) [15][16].

Cách

g

[12].

[14]

2
2

.


2
2

[14]

[12],

c) Yokohama 3R Dream
2011
[17]

156


Hình 7. Kh

ng rác và dân s

[14]

Hình 8. Kh

ng chơn l

[15]

t o ra các h th ng kinh t - xã h i tái ch tài nguyên
cho m c tiêu cu
y m nh ho
ng tái ch

n phát sinh ch t th i t
i
Nh t B
tr
c thành l p t
xây d ng m
tr
ch t
chính quy
a
xây d ng k ho ch d a trên
nh
mc
u k ho ch
cB
ng và B Kinh t
i
và Công nghi p Nh t B
p v i tiêu
chí c a m
tr
thành mơ hình
nhân r ng cho nh
khác, chính quy
ng t ch c cá
nhân s
c h tr
có th b
u xây
d

tr
i s thi t l p c ph n c ng
h t ng, và ph n m m - th ch , t ch c cho
vi c hi n th c hóa m t xã h
ng tái ch
(Hình 9).

2
2

thơng qua các

và

3R, tái

K t lu n
n hình c
thành cơng trong
cơng tác qu n lý ch t th i có s tham gia sát sao c a
c
i dân và
v
t
ra m c tiêu c th và liên t c th c hi
trình truy
n nâng cao nh n th c c ng
i hành vi c
i v i ch t th i
c các

m c tiêu l
v ng mà không t n nhi u kho n
ng l
i các cơng ngh x lý tiên
ti n
i dân chính là nhân t tích c c và quan
tr ng nh t khi h có vai trị ch
ng trong các chi n
ng c a thành ph .

b) Th tr
Kitakyushu [19][20]
B i c nh và cách ti p c n
Kitakyushu là thành ph l n th hai c
o Kyushu,
v i quy mô di n tích 486,1 km2, dân s kho ng 0,99
tri
i. Kitakyushu là th tr
u tiên và
l n nh t c a Nh t B
c phê duy t b i chính ph
u v n hành t

5.2.
Kitakyushu
a) Mơ hình
Th tr
i
Nh t B n [18]
tr

t sáng ki n thúc
y phát tri n kinh t
cs
d ng th m nh c a các ngành cơng nghi

157

Hình 9.

u t ch c c a m t th tr n
sinh thái t i Nh t B n


chi n tranh th gi i l n th II, Kitakyushu tr thành
m t thành ph s n xu t thép và b ô nhi m nghiêm
tr ng do phát tri n cơng nghi p. Chính vì th , t
u
th p niên 90, chính quy n c a thành ph
t
u tái c u trúc t thành ph công nghi p sang thành
ph phát tri n b n v ng chú tr ng vào nh ng ho t
ng b o t
ng.
V im
o nên 1 thành ph khơng phát th i khí
nhà kính, chính quy n Kitakyushu h p tác v i nh ng
nhà cung c p, nh ng doanh nghi p trong khu v
t n d ng rác th i phát sinh t ho
ng s n xu t có th
tái ch

c, tái ch
i d ng v t li
u vào cho
các quá trình s n xu t khác (Hình 10).

c) Bài h c t
tr
i Nh t
B n
B ng 3 th hi n nh ng l i th chính c a các bên liên
ct
tr
i Nh t
B n. Bên c nh
th ng th n nhìn nh n nh
m
cịn t
t quan tr
có th rút ra các
bài h c tri
tr
ng qu c
n. Nh ng thách th c l n nh t c a
vi c xây d
tr
thi u v
khác bi t trong c u trúc xã h i và
ng phát tri n công nghi p, nh n th c c a c ng
ng v
.

5.3.
a)
Hokkaido

Hình 11
2

rác

Hokkaido

[23]

2
2

Hình 10. T ng quan v ho

là 304

83,4 nghìn km2 (t nh có di n tích l n nh t c
,2
,

ng chính c a

Hình 11.

tr


2

158

[19]

[21]

c),


2

,

2).

,

.
.
các ngành công
mai, socola;

b)
Rác
.
2018) [24].
, tuy nhiên


RSH thông
RSH
.

, v.v. [26]. Theo s li u
th ng kê [27], ch riêng t
n 36 khu
v c thành ph , xã, th tr
n
khai d án Biomass; trong khi c
c hi n ch có 94
ng d án lên men mên
chi
(85% s
ng d án Biomass c a
Hokkaido, 41% s
ng d án lên men mê-tan c a c
c).
Vì v y, v i x lý trung gian thì t l tái ch rác th i
công nghi p t
n hình là phân gia súc
v i t l tái ch
n 74,4%, làm t l
55% và t l chôn l p
rác th i công nghi p ch kho ng 2%, r t th p so v i
RSH.

c)
[25]
[24]:

1.

RSH

(19,9%) [25].
Rác th i công nghi p [24]
V i nh
m kinh t

2.
a lý trên (

ng rác
th i công nghi p c
t kh ng l
c
bi t là phân gia súc. T nh Hokkaido m i ngày th i ra
, cao g p 21,7
l n so v
ng phát th i RSH và ph n l n là phân gia
súc (kho ng 50%).
uc
c trong vi c tri n khai các d
án biogas (x lý phân gia súc b ng cơng ngh lên men
s n xu t khí biogas). Ngồi ho
ng tái ch
c,
khác
phân
;


3.

4.

d)
Mơ hình ví d tiêu bi u [28]
M t ví d cho mơ hình biomass t
án c
t
t i th tr
ng t
có
th ti p nh n nhi u lo i ch t th i h
là phân gia súc, rác th i th c ph m, bùn b ph t, ch t

B ng 3. Phân tích l i th c a các bên liên quan sau khi xây d
tr
[22]
Chính ph
Chính quy
- T o ra m t xã h i tu n hoàn v t ch t
y s phát tri n c a n n kinh t
y ho
ng 3R
- Trình di n sáng ki n v gi i pháp c i thi n và c qu n lý c
nâng cao ch
ng v i b n bè
v i ho
ng c a doanh nghi p

qu c t
- Phát tri n và xây d ng hình nh c
Doanh nghi p
m b o kh
i c a nh ng d án
m i
- Xây d ng hình nh doanh nghi p thân thi n
v
ng
- Th hi
c trách nhi m c a doanh nghi p
v i xã h i
-

a

a

i dân
- Nâng cao ý th
ng c
i dân
i dân n m b t công khai, minh
b ch ho
ng qu n lý ch t th i c a doanh
nghi p.
- Ch
ng s ng
c
c i thi n.


159


n chu ng, và nh ng lo
c th i khác. Công su t
nhà máy x lý vào kho ng 37 t n ch t th i/ngày. M i
ngày nhà máy s n xu t kho ng 1.687 mét kh i khí
biogas, 37 t n phân l ng, và 2,5 t n ch
n chu ng.
Hình 12
quy trình h th ng c a nhà
máy.
mình.
-

biomass.

-

-

-

6.
6.1.
chính sách

t ch


và

,
giúp xác

rác
ba

Hình 12.

quy trình h th ng nhà máy Biogas Okoppe Hokko[28]
160


rá
Vi t Nam, vi

ng RSH trong nh ng
n h th ng qu n lý rác th
v n
n t i nhi u h n ch , càng thêm g p nhi u khó
n hành. Ý th
c t m quan tr ng c a
v
này, các c p chính quy n
ng n l c
không ng ng nh m c i thi n hi n tr ng này b ng cách
ban hành các chi
c và m c tiêu cho qu c gia và
m gi m thi u phát th

ng thu
h i tài nguyên t rác th i, và gi
ng rác
chôn l p. M t s ví d c th

6.3.
R
M

-

:
2050
[29].

rác

trong
,

và giám sát

: Mơ hình

.
rác

[30]:

o


-

ha

2025
khơng q 25%.
o

thông

sinh thái
[31].
-

g
thành công lên quy mô

(

.

Nhà dân
).

, thu gom

lý c

cùng:

6.2.
cùng ng
.

túi rác
.

161


[7]

gây

6.4.
[8]

H
ng K ho
n Phát tri n Trung
tâm V sinh M i c a Thành ph Urasoe, L a
ch
lý ch t th i (tài li u 8) ,
1/2018, Truy c p ngày18/1/2021:
/>010/file_contents/8_20181214.pdf
Shimaoka, T.
,

,
, 2000.


[9]
.

[10]
: Các

m
[11]

[1]

Waset Atlas,

[2]

Truy c p ngày 18/1/2021:
/>Wikipedia,

[3]

[4]

[5]

[6]

[12]

), Truy c p ngày

18/1/2021:
/>s_by_population_in_2010
Takada, M., Phép màu kinh t c a Nh t B n:
Các y u t
n và chi
ng , 3/1999,
31/1/2021:
/>ring/ir163/Papers/pdf/mat5.pdf
B
ng Nh t B
i
Tu n Hoàn V t Ch t, L ch s và hi n tr ng
qu n lý ch t th i Nh t B n , 2/2012, Truy
c p ngày 18/1/2021:
/>hcswm.pdf
B
ng Nh t B n, B ph n Qu n lý
Ch t th i, X lý ch t th i c a Nh t B n
2018 , 3/2020, Truy c p ngày 18/1/2021:
/>n/h30/data/disposal.pdf
B
ng Nh t B n, S li u th ng kê
trên trang web c a B
ng Truy c p
ngày 18/1/2021:
/>4.xls

162

[13]


[14]

[15]

[16]

:
,
3/2020, Truy c p ngày18/1/2021:
/>n/h30/index.html
Tanaka, M., Municipal Solid Waste
Management in Japan. In: Pariatamby A,
Tanaka M (eds) Municipal Solid Waste
Management in Asia and the Pacific Islands
Environmental Science and Engineering, 2014
( />ng Châu Âu, Chuy
i
ch t th i t bãi chôn l p Truy c p ngày
31/1/2021: />Suzuki, H. và các c ng s , Eco2 Cities: Các
thành ph sinh thái - các thành ph kinh t
Ngân hàng th gi i, 2010, Truy c p
ngày18/1/2021:
/>10986/2453
rác và tài nguyên, Thành
ph Yokohama, Qu n lý rác th i c a thành
ph Yokohama , 2019, Truy c p
ngày18/1/2021:
/>s/wm/20191004105143837.files/0106_202009
23.pdf

B ph
u ph
ch rác và tài nguyên, Thành ph Yokohama,
Tài li u báo cáo: Qu n lý ch t th i và H p tác
t qu c t c a thành ph Yokohama ,
10/2018, Truy c p ngày18/1/2021:
/>/11thasia3r/11thasia3r_j1_yokohama.pdf
Jones, T.E., Qu n lý ch t th i r n Nh t B n:
Nghiên c u chính sách G30 v Qu n lý ch t
th i Thành ph Yokohama , H i ngh Qu c
t v Công ngh , Qu n lý và Khoa h c Xã h i
(ICTMS-15), 2015, Truy c p ngày18/1/2021
/>74685
B ph
u ph
ch rác và tài nguyên, Thành ph Yokohama,
Qu n lý ch t th i và H
t qu c t
c a thành ph Yokohama , 4/2018, Truy c p


ngày18/1/2021:
/>17MS-4-P1.pdf
[17] C c tái ch ch t th i và tài nguyên thành ph
Yokohama, Yokohama 3R Dream , 1/2011,
Truy c p ngày18/1/2021:
/>-plan/plan.files/0010_20180906.pdf
[18]
Kinh
(METI),

Eco-town Truy c p ngày18/1/2021:
/>glish/3r_policy/ecotown.html
[19] Yasutake, H.,

/>d/11.pdf
[27] B nông nghi p, C c th c ph m công nghi p,
Tình hình ti
k ho ch xúc ti n s d ng
biomass sinh kh i (Tài li u 2) , 12/2020, Truy
c p ngày 31/1/2021:
/>ach/pdf/index-97.pdf
[28]
4) , 3/2018,
31/1/2021:
/>shiryo4.pdf
[29]
-TTg, ngày 07 tháng 05

châu Á ,
, 10/2018, Truy c p
ngày18/1/2021:
/>/11thasia3r/11thasia3r_j2_kitakyushu.pdf
[20] Phòng xúc ti n Thành ph
ng ki u
m u Kitakyushu, Th tr n sinh thái
Kitakyushu và tri n v
, 2010,
Truy c p ngày18/1/2021:
/>.pdf
[21] B

ng, C c tái sinh và tài ngun mơi
ng, Phịng xúc ti n tái ch ,
ng
phát tri n c a Eco-town , 8/2018, Truy c p
ngày18/1/2021:
/>hlet.pdf
[22]
trung
(GEC),
- Hàm ý và bài
6/2005
[23] Wikipedia, Hokkaido, Truy c p
ngày18/1/2021:
/>6%B5%B7%E9%81%93
[24] Chính quy n Hokkaido, K ho ch x lý ch t
th i Hokkaido , 3/2020, Truy c p
ngày18/1/2021:
/>thsyorimain.pdf
[25] Chính quy n Hokkaido, C
ng và
i s ng Hokkaido, C
ng, Ban Xúc
ti n Hi p h i Tái ch , Tóm t t K t qu Kh o
sát v X lý Ch t th i sinh ho t (K t qu
2018) Truy c p ngày18/1/2021:
/>susidoG/ippaishyorijigyoutyousaH30_12.28.p
df
[26] Chính quy n Hokkaido,
- Hi n
tr

n vi c hình thành m t xã h i
tu
y 3R Truy c p
ngày18/1/2021:

[30]

-

[31]

Zero waste
,
4/2020, Truy c p ngày 31/1/2021:
/>
Ph l c
ng tác gi c a bài vi t:
1.
Vietnam

-

2. TS. Hoàng Minh Giang
Vietnam Waste
Management Networ

163


6


3.

Nam

4. Ths. Ngô Th
7

Vietnam
tháng 9/2019, Th.
8
Vietnam
5

Satisfactory và tham gia các

Super Eco Town.

164