BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

LÊ THỊ HÂN

ĐẶC ĐIỂM TRUYỆN NGẮN PHAN HỒN NHIÊN

Chuyên ngành: VĂN HỌC VIỆT NAM
Mã số: 60.22.34

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ
KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Đà Nẵng, Năm 2012


Cơng trình được hồn thành tại
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

Người hướng dẫn khoa học: TS. TÔN THẤT DỤNG

Phản biện 1: TS. LÊ THỊ HƯỜNG

Phản biện 2: PGS.TS. HỒ THẾ HÀ

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt
nghiệp thạc sỹ Khoa học Xã hội và Nhân văn họp tại Đại học
Đà Nẵng vào ngày 01 tháng 12 năm 2012

Có thể tìm luận văn tại:
- Trung tâm Thơng tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Sư phạm, Đại hoc Đà Nẵng


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
- Phan Hồn Nhiên là một trong những tên tuổi định hình
được phong cách riêng khi viết về đề tài tuổi mới lớn và những người
trẻ đô thị. Hơn 10 tập truyện ngắn, 8 truyện dài trong khoảng hai
mươi năm cầm bút, điều đó đủ nói về sức lao động và sự chuyên tâm
với văn nghiệp của một nhà văn.
- Những sáng tác của Phan Hồn Nhiên để lại dấu ấn khó qn
trong lịng cơng chúng bởi những đam mê sáng tạo cùng tình yêu
thương và những trăn trở về con người. Chị cũng ln có sự tìm tịi
đổi mới từ quan niệm nghệ thuật cho đến hình thức thể hiện, đem lại
những đóng góp tích cực cho sự phát triển của truyện ngắn Việt Nam
hiện nay.
- Đi vào thế giới truyện ngắn Phan Hồn Nhiên là dịp giúp
chúng tôi khám phá những nét nổi bật trên cả hai phương diện nội
dung và nghệ thuật. Chúng tơi cũng hy vọng, luận văn sẽ góp thêm tư
liệu trong q trình tìm hiểu sức lơi cuốn của cây bút này trên văn
đàn Việt Nam thập niên đầu thế kỉ XXI.
Chính vì những lí do trên, người viết chọn đề tài Đặc điểm
truyện ngắn Phan Hồn Nhiên để nghiên cứu.
2. Lịch sử vấn đề
Trước hết, khi nhìn nhận, đánh giá chung về sáng tác của các
nhà văn trẻ, các bài viết đều đạt đến sự thống nhất trong việc chỉ ra
nét riêng, nét khu biệt với những thế hệ trước: đó là sự đa dạng trong
cách trình bày hiện thực, biết vận dụng những kĩ thuật viết mới.
Đoàn Minh Tâm trong bài Tản mạn về văn học thế hệ 7X đã
chỉ ra sự thành công của lớp nhà văn thế hệ 7x ở đề tài mới, lạ, khó

như tâm lý tử tù, chuyện đồng tính luyến ái, chuyện trinh thám, hay


mối quan hệ giữa con người và máy móc trong tương lai, ở sự đổi
mới về thi pháp
Đáng chú ý là bài viết Văn học với hiện thực hôm nay và sự
đồng hành bốn thế hệ viết năm 2010, GS Phong Lê đã đánh giá
những cây bút trẻ như Phan Hồn Nhiên có khát khao giải phóng cái
tơi cá nhân và phát triển đến tận độ những gì là của riêng mình trong
tư cách một cá thể, một chủ thể sáng tạo, để không giống với người
khác và cũng để tạo một nhát cắt với truyền thống.
Tháng 11/2011, trong bài Nhận diện truyện ngắn trẻ đương
đại đăng trên Tạp chí nghiên cứu văn học, Lê Hương Thủy chỉ ra
điểm chung của những viết trẻ chính là ý thức khơng ngừng tìm kiếm
những khả năng biểu đạt mới của văn chương, là quá trình đi tìm và
xác lập những giá trị mới.
Những bài viết Văn học trẻ và nhu cầu một cộng đồng văn
chương mới là bài viết của Đoàn Ánh Dương; Một số khuynh hướng
trong đời sống văn học, nghệ thuật hiện nay của GS.TS Đinh Xuân
Dũng cũng chỉ ra dấu hiệu của đời sống văn học nghệ thuật hiện nay
chính là sự xuất hiện và phát triển của lực lượng sáng tác.
Những bài phát biểu, bài tham luận chào mừng trong Hội
nghị những người viết văn trẻ lần thứ VIII diễn ra vào tháng 9/2011
như: Những người viết văn trẻ: Bạn từ đâu tới? của nhà thơ Hữu
Thỉnh, Dẫn luận đọc tại buổi Tọa đàm Văn trẻ nhận diện và phát
triển của nhà văn Nguyễn Khắc Trường, Văn chương trẻ đi nhanh về
chậm của Lê Thiếu Nhơn đã có những đánh giá về tài năng, đam mê
và sự định hình, khẳng định phong cách của mỗi nhà văn trẻ đồng
thời nêu ra văn học đô thị đang là một vùng đất trống đầy hứa hẹn
cho những sáng tác trẻ.



Như vậy, thông qua những bài viết, nhận định đánh giá trên
chúng ta có thể có một cái nhìn tương đối khái quát về chân dung
những nhà văn trẻ trong đó có Phan Hồn Nhiên. Họ cùng với thời
gian đã có những bước biến chuyển đáng kể để định hình nên diện
mạo văn chương của riêng thế hệ mình.
Từ cái nhìn về Phan Hồn Nhiên trong dịng chảy văn học
đương đại, chúng tôi xin đi sâu vào những ý kiến, đánh giá, nhận xét
cụ thể gắn liền với sáng tác của Phan Hồn Nhiên.
Trong tuyển tập truyện ngắn Yên tĩnh tuyệt đối có in lời nhận
định của báo Thanh niên tuần san: giá trị truyện ngắn của Phan Hồn
Nhiên là một bằng chứng về cách thế tham dự vào cuộc sống của
những người trẻ. Đó là một cách sống đẹp và mạnh mẽ.
Đáng chú ý nhất là hai tập truyện Cánh trái và Người mưa.
Tập truyện Cánh trái (2009) nhận được tặng thưởng của Hội
nhà văn TP. Hồ Chí Minh năm 2009 – 2010 đã được nhà thơ Phạm Sĩ
Sáu đánh giá đã mở ra một hướng khác trong dòng chảy văn học
đương đại với cách viết giàu chi tiết, biến chuyển tâm lý sinh động.
Tập truyện ngắn Người mưa được chọn vào chung khảo giải
thưởng Hội nhà văn Việt Nam năm 2011 đánh dấu thành công của
Phan Hồn Nhiên khi đi vào khai thác tâm lý và đời sống của lứa tuổi
mới lớn.
Ở tập truyện Những truyện ngắn hay nhất của các tác giả trẻ
(2011), nhà văn Phạm Xuân Nguyên đã đưa ra nhận định phong cách
truyện ngắn Phan Hồn Nhiên nằm ở chất suy tư trong mỗi tác phẩm.
Như vậy, có thể thấy rằng, sáng tác của Phan Hồn Nhiên
đang nhận được sự quan tâm của công chúng và cả giới phê bình,
nghiên cứu văn học.



Tuy nhiên theo đánh giá của chúng tôi, vẫn chưa có được
một cơng trình cơng phu tìm hiểu về đặc điểm truyện ngắn Phan Hồn
Nhiên. Chính vì lẽ đó, trên cơ sở tiếp thu kết quả những cơng trình đi
trước, chúng tôi lựa chọn thực hiện đề tài này với mong muốn mang
đến một cái nhìn tồn diện hơn trong việc đánh giá tác giả.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng chính của luận văn là các tập truyện ngắn tiêu biểu
của Phan Hồn Nhiên: Băng ghế mùa thu (2008); Cánh trái (2009);
Xúc cảm nguy hiểm (2010); Người mưa (2011); Đồi mùa hè (2011).
Phạm vi nghiên cứu của đề tài là những phương diện nổi bật
trong nội dung và hình thức của truyện ngắn Phan Hồn Nhiên đã góp
phần làm nên đặc điểm riêng trong truyện ngắn của nhà văn.
4. Phương pháp nghiên cứu
4.1. Phương pháp hệ thống cấu trúc
4.2. Phương pháp phân tích - tổng hợp
4.3. Phương pháp so sánh - đối chiếu:
- Ngồi ra chúng tơi còn sử dụng các phương pháp khác như
phương pháp liên ngành, phương pháp thống kê phân loại…
5. Đóng góp của luận văn
- Vận dụng các lý thuyết lý luận văn học để nghiên cứu một
hiện tượng văn học cụ thể.
- Chỉ ra và lý giải những đặc điểm mang dấu ấn Phan Hồn
Nhiên qua thể loại truyện ngắn.
- Góp tiếng nói khẳng định những đóng góp và vị trí của nhà
văn Phan Hồn Nhiên trong tiến trình phát triển của truyện ngắn Việt
Nam đương đại nói riêng và văn học Việt Nam hiện nay nói chung.


6. Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn được triển khai
thành ba chương
Chương 1. Truyện ngắn Phan Hồn Nhiên trong tiến trình vận
động của văn học trẻ đương đại
Chương 2. Cảm quan về hiện thực và con người trong truyện
ngắn Phan Hồn Nhiên
Chương 3. Phương thức thể hiện trong truyện ngắn Phan
Hồn Nhiên


Chương 1
TRUYỆN NGẮN PHAN HỒN NHIÊN TRONG
TIẾN TRÌNH VẬN ĐỘNG CỦA VĂN HỌC TRẺ ĐƯƠNG ĐẠI
1.1. Khái lược văn học trẻ đương đại
1.1.1. Bối cảnh văn hóa – xã hội
Tính từ công cuộc Đổi mới với Đại hội Đảng lần thứ VI –
1986, nước ta đã có nhiều thay đổi. Đây được xem là mốc đánh dấu
bước chuyển động của đất nước về phía trước.
Cùng với q trình đổi mới, q trình hội nhập, giao lưu văn
hóa có những thay đổi cả về hình thức và tính chất. Hình thái mới của
giao lưu văn hóa thời hiện đại tạo điều kiện cho văn học nghệ thuật
Việt Nam có nhiều cơ hội đến với đông đảo bạn bè các nước. Qua đó
các nhà văn, nhà phê bình - lý luận văn học được tiếp cận với những
thành tựu lí luận, văn học trên thế giới. Điều này là nền tảng để văn
xuôi Việt Nam trong thời đại mới trở nên đa sắc và phong phú hơn
bao giờ hết.
Bên cạnh những thuận lợi từ bối cảnh văn hóa mang lại, sự
bành trướng của truyền thông công nghệ cao cùng mạng lưới Internet
đã phổ cập và đại chúng hóa văn hóa và tri thức với một tốc độ chóng
mặt. Đời sống trở nên đa chiều, nghề văn được thăng hoa hơn.

Tuy nhiên, trong bối cảnh xã hội tràn ngập thông tin,sự lên
ngôi của nền kinh tế thị trường, kéo theo những bất công xã hội, sự
phân tầng diễn ra càng gay gắt, và nỗi đau nhân quần vẫn hiển hiện
bởi cái ác và các tệ nạn xã hội là mn hình nghìn vẻ. Văn học hơn
bao giờ hết phải thể hiện rõ chức năng hướng thiện của mình, đi sâu,
phản ánh những tầng vỉa, những góc khuất của cuộc sống.
Như vậy, bước sang thế kỷ XXI, xã hội bước vào thời đại
kinh thế thị trường, công nghiệp sản xuất chuyển sang công nghiệp


tiêu dùng, nền văn minh máy tính, bùng nổ truyền thơng, thơng tin
quảng cáo, văn hóa đại chúng, hội nhập, đa cực… tất cả yếu tố về
văn hóa, xã hội ấy đã tạo tiền đề cho sự hình thành và phát triển của
văn xi đương đại trong một thời kì thuộc về chính nó.
1.1.2. Diện mạo, đặc điểm của văn học trẻ đương đại
Đặc điểm của lớp nhà văn trẻ là được sinh ra từ sau cuộc
kháng chiến chống Mỹ, dấu ấn chiến tranh đọng lại trong ký ức
không nhiều, sinh ra và lớn lên giữa hai cơ chế, tiền và hậu đổi mới
nên giàu ẩn ức với cơ chế cũ và nhiều hoang mang với cơ chế mới.
Họ được học hành cơ bản, có nhiều cơ hội tiếp cận với khoa học kỹ
thuật, với các nền văn hóa khác nhau trên thế giới; một số ra nước
ngoài học tập và sinh sống nên họ có tri thức nền cao, vững, toàn
diện; cơ chế hậu đổi mới tạo cho họ sự giải phóng tư tưởng ở mức độ
cao nhất để có thể viết những gì mình muốn.
Nét nổi bật và khác biệt đối với các thế hệ nhà văn trước đó
là thế hệ những cây bút trẻ vừa có nghệ thuật, vừa can đảm; đa dạng
trong cách trình bày hiện thực, chú ý đến nhiều khía cạnh khác nhau
của xã hội đương thời. Họ đã dám đi vào những đề tài mới, thám
hiểm cõi vô thức, khám phá những vùng cấm kỵ như tình u đồng
tính, sex…biết vận dụng những kĩ thuật viết của dòng ý thức, văn học

phi lý, hậu hiện đại.
Trong sáng tác của văn học trẻ đương đại, nổi bật lên ba
khuynh hướng: khuynh hướng lạ hóa, khuynh hướng tính dục,
khuynh hướng bình dân hóa.
Từ thực tế sáng tác, nhiều tác giả trẻ đã trưởng thành, tạo nên
sự đa dạng về nội dung, phong phú về bút pháp, tạo sự chuyển động
mới cho dòng chảy chung của văn chương nước nhà.


1.2. Hành trình sáng tạo của Phan Hồn Nhiên
1.2.1. Cuộc đời và duyên nợ văn chương
Nhà văn Phan Hồn Nhiên tên thật là Phan Thị Mỹ Phương,
sinh năm 1972 trên đất Hà Nội nhưng sớm chuyển vào sinh sống và
định cư tại thành phố Hồ Chí Minh cùng gia đình.
Chị vốn là học sinh chuyên văn trường THPT Lê Quý Đôn,
nhưng sau khi tốt nghiệp, theo mong muốn của ba mẹ, chị thi đậu và
học Khoa Ngoại ngữ của Trường Đại học Tổng hợp. Sau đó, do có
năng khiếu hội họa và say mê mỹ thuật, chị xin phép gia đình theo
học thêm chuyên ngành Thiết kế tại Trường Đại học Sân khấu Điện
ảnh. Chính những hiểu biết về hội họa, mỹ thuật, âm nhạc này đã tạo
cho chị một nét rất riêng cả trong cốt cách sống hằng ngày lẫn trong
từng trang văn. Sau ngày tốt nghiệp đại học, khi khả năng viết dần
được rèn luyện, chị trở thành phóng viên của Báo Sinh Viên Việt
Nam, biên tập viên cho tuần báo và chuyên tâm làm đến bây giờ.
Là một cây bút trẻ nhạy cảm, đa tài nên chị viết nhiều về giới
trẻ, về cuộc sống của những người trẻ ln khắc khoải, khao khát đi
tìm những u thương, chia sẻ. Những tác phẩm của chị khai thác
tinh tế và sâu sắc thế giới người trẻ trong đời sống đô thị hiện đại những con người năng động, luôn bị thử thách khi đứng trên lằn ranh
mong manh giữa khát vọng và tham vọng, giữa phấn đấu và bon
chen.

Làm việc liên quan đến sáng tác văn học, nghề nghiệp thành
danh là văn chương, thậm chí cả nghỉ ngơi cũng sáng tác cho thiếu
nhi, cuộc sống của Phan Hồn Nhiên ln gắn liền với văn chương.
Điều đó cho thấy niềm đam mê và hơn thế, những tác phẩm lần lượt
ra đời là minh chứng rõ nhất cho nội lực mạnh mẽ và sức sáng tạo
dồi dào mà người đọc còn có thể kỳ vọng ở chị.


1.2.2. Quá trình sáng tác
Hành trình sáng tạo của Phan Hồn Nhiên bắt đầu từ sự tình
cờ khi một truyện ngắn được người bạn gửi và đăng lên báo Thanh
niên. Sau đó, chị tham gia hội bút Hương Đầu Mùa và nhanh chóng
trở thành cây bút nổi tiếng của báo Hoa Học Trò qua những trang
viết, truyện ngắn nhẹ nhàng mà sâu sắc, mang đậm dấu ấn cá nhân.
Khi mới đến với nghề viết, Phan Hồn Nhiên chủ tâm mạch
văn trong sáng, trữ tình. Năm 2000, chị cho ra đời tập truyện ngắn
Dốc mưa. Rồi tiến thêm bước nữa, chị bắt đầu định tầng cảm thức
với lối viết sắc sảo và tinh tế qua tập truyện Một nắm mưa trên ngôi
nhà Mondria (2004).
Rồi lần lượt các tập truyện: Cánh trái (2009), Người mưa
(2010), Xúc cảm nguy hiểm (2010); Đồi mùa hè (2011)… nối nhau ra
đời như một mạch chảy dạt dào, mạnh mẽ của cảm xúc, của sự chín
muồi và thăng hoa nghệ thuật. Cũng từ đây, chị khẳng định được dấu
ấn riêng của mình trên văn đàn.
Liên tục mở rộng đề tài, từ những điều cấp thiết của đời
sống, đi xa hút vào những khám phá bí ẩn trong tâm trạng con người
người, liên tục thể nghiệm, tìm kiếm những cách thức thể hiện mới.
Phan Hồn Nhiên chứng tỏ sự làm mới mình và hành trình sáng tạo
của chị vẫn đang rộng mở phía trước.
1.2.3. Quan niệm về nghề văn

Được nhắc đến với khá nhiều tác phẩm, song Phan Hồn
Nhiên cho biết chị viết văn khơng vì mục đích được in hay tìm kiếm
tên tuổi. Viết với chị đơn thuần là một cách kiểm tra năng lực.
Là một nhà văn nhưng Phan Hồn Nhiên luôn đề cao kỷ luật.
Mọi cơng việc của chị như được lập trình sẵn. Nhờ đó, chị có thể tách


bạch nhiều con người trong một con người: nhà văn, nhà báo và một
người hưởng thụ nghệ thuật nhẹ nhàng, vui vẻ.
Không như quan niệm của phần lớn nhà văn là phải lăn lộn
thực tế để có sự trải nghiệm, Phan Hồn Nhiên tin rằng với người viết
văn, quan trọng là óc quan sát, nhất là khả năng phân tích những gì
mình quan sát được một cách độc đáo. Chị cũng nhận mình sống lý
trí và khơng dễ rung động. Nhưng chính cơng việc ở một tịa soạn đã
cho chị các trải nghiệm q giá và có nhiều góc nhìn bất ngờ về giới
trẻ thành thị.
Về đối tượng độc giả, Phan Hồn Nhiên quan niệm:“mỗi thế
hệ độc giả đều cần có những người viết của riêng mình, khơng ai nói
thay được cho họ những vấn đề của chính họ”.
Như vậy, với những quan niệm về nghề văn và sự cụ thể hóa
những quan niệm ấy trong từng truyện ngắn của mình, Phan Hồn
Nhiên đã làm nên một bản sắc riêng, một chân dung nhà văn nữ hiện
đại ngày càng được bạn đọc mến mộ.


Chương 2
CẢM QUAN VỀ HIỆN THỰC VÀ CON NGƯỜI TRONG
TRUYỆN NGẮN PHAN HỒN NHIÊN
2.1. Cảm quan hiện thực
2.1.1. Hiện thực đời sống bất ổn

Hiện thực đời sống đô thị trong cảm nhận của Phan Hồn
Nhiên là hiện thực của những bất ổn. Bởi nó ln ẩn chứa nhiều
những hiểm nguy, những cạm bẫy, cám dỗ. Nó chực chờ để tha hóa
những người trẻ thành những con người của tội lỗi, của dục vọng
thấp hèn.
Hành trình khám phá những bất ổn của hiện thực đời sống
cũng là quá trình hình thành đặc điểm truyện ngắn Phan Hồn Nhiên.
Những bất ổn dành cho lứa tuổi mới lớn, bất ổn của đời sống sinh
viên và bất ổn của hiện thực nhiều những hiểm nguy đối với trí thức
trẻ thành đạt. Những bất ổn này dần dần trở thành một cái bóng phủ
trùm lên đời sống.
Sự bất ổn dành cho những người trẻ mới lớn có thể được
ngụy trang hết sức tinh vi dưới những tấm bình phong nhân danh tình
bạn, tình yêu như trong truyện Xúc cảm nguy hiểm, Khoang gió.Hiện
thực bất ổn ẩn giấu trong những tai nạn, sự cố bất ngờ ập đến khi
cuộc sống của con người được vận hành trơn tru, ổn thỏa như người
anh trong Ngôi nhà của những con gấu chứng kiến em mình bị xâm
hại, Hưng trong Khi tôi 64 phải đau đớn chấp nhận cái chết của vợ và
đứa con có thể ra đi bất cứ lúc nào, trong Con đường hy vọng, Huy
đang đứng trước một tương lai tươi sáng nhưng tai nạn đột ngọt đã
khiến Huy phải đối diện với sự thật cay đắng là người yêu qua đêm
với bạn mình để lấy tiền cứu mạng sống của anh.


Những mối quan hệ tình cảm trong quan niệm của Phan Hồn
Nhiên cũng là một hiện thực mảnh đoạn, bất ổn với sự hồi nghi vào
giá trị của tình u. Gần như tất cả các nhân vật trong truyện ngắn
Phan Hồn Nhiên chỉ gắn kết với nhau bằng sợi dây tình cảm mong
manh, mờ hồ, lỏng lẻo. Những mối quan hệ tình cảm chỉ ở “thì hiện
tại chưa hồn thành”: là vợ sắp cưới, là chồng sắp cưới, là đã đính

hơn.
Tất cả những biến cố của cuộc sống dường như là tất yếu.
Thơng qua những truyện ngắn của mình, Phan Hồn Nhiên cho thấy
được dù con người cố gắng đến đâu, tham vọng đến đâu“thì bất kỳ
lúc nào đó, tai họa vẫn có thể nhảy xổ ra từ một chỗ ẩn náu không
ngờ nhất, giáng xuống họ một cú đập nặng nề. Thật ngây ngơ khi tin
rằng mình là kẻ mạnh, có thể hồn tồn làm chủ mọi diễn biến trong
đời…”.
2.1.2. Hiện thực trống rỗng, đơn điệu, nhàm chán
Trong cảm quan về hiện thực của Phan Hồn Nhiên, bên cạnh
cách nhìn nhận về một hiện thực đầy bất ổn, chị còn thể hiện nhận
thức của một nhà văn về hiện thực với vẻ bề ngoài phồn vinh vật chất
song lại rỗng tuếch về tinh thần. Đây cũng là lợi thế của chị bởi chị là
một cây bút giàu trải nghiệm với vốn sống và luôn tiếp cận những
người trẻ đô thị.
Cuộc sống đô thị là không gian náo nhiệt, ồn ã mà lạnh lẽo.
Sự lạnh lẽo xâm chiếm cả khung cảnh, cả công việc, cả con người
trong truyện ngắn Phan Hồn Nhiên. Cuộc sống được sắp đặt, hoàn
hảo và an tồn khiến những người trẻ đơ thị vừa cảm thấy “căm
ghét”, “căng thẳng” vừa nhận ra “thay đổi nó cịn khó nhọc hơn”.
Bên cạnh đó, đời sống càng được thiết lập bởi những máy
móc, tiện nghi, bởi sự hiện đại thì nó càng để lộ ra khoảng sâu hút


lạnh lẽo bên trong. Nhịp sống ồn ào, đầy những áp lực địi hỏi sự vận
hành chính xác đúng quy trình khiến con người như một cỗ máy ln
sẵn sàng khởi động và hoạt động hết công suất để đạt hiệu quả rồi
chìm dần trong biển đời tầm thường, tẻ nhạt chốn phồn hoa đô thị.
Với cảm quan tinh tế, nhạy bén cũng như hiểu thấu được
hiện thực chính mình và bao nhiêu người trẻ đang trải qua, Phan Hồn

Nhiên đã chỉ ra sự trống rỗng ấy bắt nguồn từ tham vọng của lớp trẻ
muốn đạt đến đời sống vật chất sung túc “trưởng giả” mà sẵn sàng
biến mình thành mắt xích trong guồng quay bất tận của đơ thị mênh
mông.
2.2. Cảm quan về con người
2.2.1. Con người cô đơn
Nỗi cô đơn là vấn đề muôn thuở của con người và nó ln
ln được văn học mọi thời nhìn nhận, mổ xẻ. Càng đi vào thời hiện
đại, con người càng xa lạ trước một thế giới hỗn loạn và phân mảnh.
Có thể nói, sự cơ đơn của xã hội hiện đại gắn liền với sự đổi thay
trong nhận thức của con người về hiện thực xung quanh, cũng gắn
liền với trạng thái bơ vơ, mất phương hướng của con người trong
thực tại đó.
Trong một xã hội phương Đơng vốn đề cao tính cộng đồng
như xã hội Việt Nam, con người lại càng dễ bị đẩy sâu vào trạng thái
cô đơn, một khi họ nhận chân được về bản thể của chính mình. Đó là
kiểu con người cơ đơn mà Phan Hồn Nhiên đặc biệt muốn thể hiện
trong truyện ngắn của mình. Đồng thời, nhà văn cịn cho thấy con
người cơ đơn bởi họ tự đẩy mình ra khỏi cộng đồng nhưng họ cũng
cô đơn bởi sống trong sự bủa vây ngột ngạt của tính cộng đồng.
Thế giới người trong truyện ngắn Phan Hồn Nhiên hoàn toàn
là thế giới của sự cô đơn lạc lõng, ngay cả khi sống và ngay cả khi


chết. Bố của Vinh trong Vụ mất tích đã “chết đơn độc trong tầng nhà”
mà không một ai hay biết, ngay cả con gái của mình. Anh của
Megumi trong Ván cờ để trốn chạy sự thật mình là kẻ đồng tính đã
một mình sang Mỹ học, một mình “chiến đấu điên cuồng với bản
thân” và “chết cô độc ở Mỹ”.
Với những trải nghiệm sâu sắc, sự quan sát đời sống tinh tế,

Phan Hồn Nhiên hiểu rằng con người hiện đại luôn khao khát theo
đuổi một lối sống độc lập và muốn là chính mình nhưng dường như
đó là điều bất khả. Bởi vậy họ luôn bị rơi và trạng thái cơ đơn, bất an.
Sống trong chính ngơi nhà của mình, ở bên cạnh những người thân
yêu nhất, nhưng tâm hồn vẫn trống trải đến vơ biên, khơng gì lý giải
được. Sự cơ độc hiện lên dưới ngịi bút của chị là sự cơ độc mà mỗi
người đều có, là một nỗi cô độc hiện diện mọi nơi. Người ta cô độc
khi sống, khi chết và cả khi thức: “Tôi thức vì thấy cơ độc”; cơ độc
khi đi làm: “Em bắt đầu đi làm. Em cảm thấy vô cùng đơn độc”; cơ
độc trong nỗi sợ hãi: “Những ngón tay bấu chặt vào anh, tột cùng
kinh hãi, tột cùng cô độc”; cô độc khi thất bại, bị bỏ rơi; cơ độc khi
nhìn thấu nỗi cô đơn của người khác; cô độc ngay cả trong tình yêu:
“Tháng trước em đi châu Phi với bạn trai. Sau đó em bay tới thành
phố này với tất cả cô đơn”.
Cảm quan về con người cô đơn của Phan Hồn Nhiên xuất
phát từ cái nhìn có tính phê phán và những sự nghi vấn sâu xa về bản
chất con người, bản chất của sinh mệnh. Rõ ràng, trong cuộc sống đô
thị, trong thời đại công nghệ, con người đã tự cơ lập mình với đồng
loại. Với những phương tiện vật chất hiện đại, họ có thể sống đầy đủ,
thỏa mãn nhưng nó lại bào mịn đi sợi dây tình cảm gắn kết giữa
người với người.


2.2.2 Con người bất an
Khi xã hội bước vào thời đại hậu công nghiệp - hậu kĩ nghệ,
sức mạnh của thông tin và phương tiện truyền thông thu hẹp các
khoảng cách địa lý nhưng đồng thời cũng đẩy con người đến chỗ bất
an khi phải đối diện với hiện thực rộng lớn, đa dạng, phức tạp. Nhịp
sống gấp gáp, quay cuồng; sự tan rã niềm tin vào những giá trị vĩnh
cửu như tình u, lý tưởng, hồi bão khiến con người càng cảm nhận

sâu sắc sự trống rỗng, bất an vào đời sống. Điều này được Phan Hồn
Nhiên đặc biệt thể hiện trong truyện ngắn của mình.
Nỗi bất an thường trực trong các nhân vật của Phan Hồn
Nhiên bởi với họ, cuộc sống, con người và hết thảy những mối quan
hệ về bản chất đều là hư vơ. Khơng có gì là vĩnh viễn, bất biến,
khơng có gì là điểm tựa chắn chắn, mọi thứ đều có thể biến hình
trong cuộc sống hiện đại.
Từ chỗ mất điểm tựa, mất phương hướng, con người đâm ra
hoài nghi tất cả mọi thứ xung quanh: hoài nghi quá khứ, hoài nghi
hiện thực, hoài nghi tương lai. Sự hoài nghi ám ảnh trong từng hơi
thở, hiện diện trong từng mối quan hệ, bao trùm tất cả những yêu
thương. Nỗi hoài nghi ẩn chứa sự sợ hãi này, được Phan Hồn Nhiên
thể hiện đậm nét trong hàng loạt những câu hỏi nhân vật tự đặt ra để
cật vất người, cật vấn chính mình.
Qua khảo sát truyện ngắn Phan Hồn Nhiên, có thể thấy
dường như một nỗi bất an ngấm ngầm nào đó ln tồn tại và gây xáo
trộn trong những nhân vật của truyện ngắn Phan Hồn Nhiên. Cuộc
đời với các nhận vật dường như ln đầy những bất an, trăn trở, nó
khơng cịn là một thế giới yên lành, đẹp đẽ thường thấy trong mắt
những người trẻ. Điều này, chính là hệ quả trực tiếp của sự phát triển
kinh tế đại công nghiệp, nơi mà con người bị hút vào công việc, ăn


uống, mua sắm và làm tình, và càng ngày càng mất dần đi sự ý thức
về bản ngã của mình.
2.2.3. Con người trăn trở, kiếm tìm
2.2.3.1. Khao khát đi tìm bản ngã đích thực
Đến với thế giới truyện ngắn của Phan Hồn Nhiên, ta lại tiếp
tục theo cuộc hành trình khám phá bản thể con người. Khao khát đi
tìm để trả lời câu hỏi: tơi là ai? sự có mặt của tơi trên cõi đời này thực

sự có ý nghĩa gì? Chỉ khi nào dị được mạch ngầm, thơng được dịng
chảy tâm hồn của bản thân khi đó con người mới có thể kết nối với
dịng chảy của mn vàn những tâm hồn khác. Vì lẽ đó, đi tìm bản
ngã đích thực khơng chỉ để hiểu mình, mà chính là để hiểu người
vậy.
Phàm là người sống ở đời, ai chẳng có lúc phải hóa thân vào
các vai diễn khác nhau để làm đẹp lòng người và làm tròn bổn phận
của mình. Đơi khi do đóng q đạt những vai diễn ấy, người ta qn
đi bản chất đích thực của mình. Vì vậy, đã có lúc người ta sống mà
khơng biết hoặc khơng cần biết đến những méo mó ẩn chứa dưới đáy
tâm hồn. Trong tất cả truyện ngắn, Phan Hồn Nhiên dường như cho
chúng ta thấy nổi lên sự thật: con người đã quen lừa mị bản thân, lừa
mị người khác, để bôi trơn mọi mối quan hệ xã hội vốn chỉ xoay
quanh và bị chi phối bởi tiền bạc, quyền lợi, danh vọng… Con người
đã quên mất hoặc đã ln có ý thức đè nén tất cả những gì gọi là tự
nhiên và cao cả của chính mình.
Cảm giác xác thực về sự tồn tại là một cái đích mà các nhân
vật trong truyện ngắn Phan Hồn Nhiên luôn cố cơng tìm kiếm.
Những con người này đang sống, song dường như họ khơng thể xác
định được mình trong mọi quy ước thông thường của đời sống, trong


tọa độ của các mối liên hệ bình thường. Họ ln trăn trở về sự hiện
diện của mình trên mặt đất này, bị ám ảnh bởi câu hỏi: “Tôi là ai?”.
Nỗi trăn trở về bản ngã có lẽ đã thành nỗi trăn trở của thời
đại. Trong một thời gian dài, xã hội phát triển quá nhanh chóng, con
người bị cuốn đi theo vịng xốy vật chất, bị lừa mị bởi sự hào
nhống bên ngồi. Đến khi sực tỉnh, họ sẽ không tránh khỏi sự hoang
mang tột độ. Bản thân mỗi người đều khơng tìm được chỗ đứng trong
cuộc đời bởi nếu khơng biết được cái ngã thực sự của mình, con

người chỉ là một cái vỏ rỗng mà thôi. Phan Hồn Nhiên – qua những
truyện ngắn của mình - đã thức tỉnh cái ý thức về bản ngã vốn có sẵn
trong mỗi con người, thúc giục họ lên đường tìm ý nghĩa cho sự tồn
tại của mình.
2.2.3.2. Khao khát đi tìm mục đích, lý tưởng sống
Con người trăn trở, kiếm tìm mục đích sống khi họ nhân ra
cái thường thấy trước mắt chỉ là một phần nhỏ nhoi của thế giới này.
Chính vì vậy, người ta phải sống sao cho mỗi giây phút tồn tại trên
cõi đời này thực sự có ý nghĩa. Điều đó đã dẫn đến biết bao trăn trở,
kiếm tìm về mục đích sống, lý tưởng sống và mỗi người lại tự đi tìm
cho mình một đáp án khác nhau cho bài học cuộc đời. Những truyện
ngắn của chị tiêu biểu cho đề tài này là: Cánh trái, Xuyên đêm,
Africa, Cánh tay đau, Thành phố trên cốc, Những thợ săn trên ngọn
đồi mùa hè…
Quá trình trải nghiệm để tìm hiểu về ý nghĩa cuộc sống đến
với mỗi người trẻ theo những cách thức hoàn toàn khác nhau. Trong
chặng đường ấy có người thành cơng khi nhận ra mục đích, lý tưởng
sống của đời mình nhưng cũng có những người chìm trong nỗi nhức
nhối của sự bế tắc.


Chương 3
PHƯƠNG THỨC THỂ HIỆN
TRONG TRUYỆN NGẮN PHAN HỒN NHIÊN
3.1. Nghệ thuật kết cấu cốt truyện
3.1.1. Kết cấu phân mảnh cốt truyện
Truyện ngắn Phan Hồn Nhiên thường được xây dựng theo
kết cấu phân mảnh cốt truyện. Đây là kiểu kết cấu khá tự do, bộ
xương - cốt truyện lúc nào cũng lỏng lẻo, chỉ chực rời ra. Kiểu kết
hợp này thích hợp cho nhà văn vốn có sở trường là truyện ngắn, cũng

rất thích hợp cho việc thể hiện một hiện thực đang ngày càng phân rã,
lỏng lẻo, đồng thời bắt buộc người đọc phải vận dụng tư duy để sắp
xếp câu chuyện và rút ra những kết luận cho mình.
Đó là kiểu kết cấu phân mảnh truyện thành những tuyến
truyện chính ứng với từng nhân vật qua ngơi kể của chính nhân vật
đó. Khơng có tuyến truyện nào là lớn, tuyến truyện bao trùm. Mỗi
tuyến truyện thể hiện một cảm nhận, một góc nhìn, suy nghĩ riêng
của mỗi nhân vật về cuộc sống và con người, nhưng qua đó thể hiện
chủ đề chung. Những truyện ngắn tiêu biểu cho kết cấu này: Những
thợ săn trên ngọn đồi mùa hè, Vé đêm jazz, Giao điểm mùa
thu,Người lạ hoàn hảo, Cổng bình minh. Sự phân mảnh cốt truyện
cịn thể hiện qua hình thức là ghép một chuỗi những phân cảnh vào
trong một câu chuyện như Quả hồng hiện thực, Cánh tay đau. Ngồi
ra, Phan Hồn Nhiên cịn thể hiện sự mới mẻ trong việc nới lỏng cốt
truyện khi xây dựng những tuyến truyện ngược chiều nhau trong
truyện Núi xanh can đảm.
Có thể nói, Phan Hồn Nhiên với kiểu kết cấu phân mảnh cốt
truyện đã biến truyện ngắn thành một khối ru bic tồn diện và đa sắc
màu, nơi người đọc có thể tìm thấy trong đó những mảng màu khác


nhau của hiện thực. Khối ru-bic được xáo tung lên để người đọc tự
xoay, tự lắp ghép lại cho hợp lý rồi tự rút ra những suy ngẫm của
riêng mình. Đối với Phan Hồn Nhiên, đó là kiểu kết cấu sở trường để
phát huy những ưu thế của cây bút truyện ngắn sắc sảo, đồng thời thể
hiện rõ nét những quan niệm nghệ thuật của nhà văn.
3.1.2. Môtip ám ảnh
Truyện ngắn Phan Hồn Nhiên thường xuất hiện một số mô
tip lặp đi lặp lại như những ám ảnh: môtip những biến cố bất ngờ, mơ
tip kí hiệu, đồ vật… Những mơ tip này góp phần rất lớn vào việc xây

dựng tổ chức cốt truyện. Nổi bật là mơ tip kí hiệu, đồ vật.
Thế giới truyện ngắn Phan Hồn Nhiên là sự lặp lại của những
mơ-tip kí hiệu. Những kí hiệu đó khơng phải bao giờ cũng tồn tại
song song mặt biểu đạt và mặt được biểu đạt, có khi là biểu tượng
nhưng cũng có khi chỉ là kí hiệu đơn thuần, có cái sống, có cái chức
năng, cũng có cái tồn tại phi nghĩa. Có những cái cụ thể thì lại được
kí hiệu hóa thành những sản phẩm của trí tưởng tượng, tiêu biểu nhất
là những nhan đề truyện ngắn, như: giọt nước vuông, một nắm mưa,
quả hồng hiện thực, cô gái hạt dẻ…
Con người cũng là một dạng thức kí hiệu trong truyện ngắn
Phan Hồn Nhiên. Kí hiệu con người là một kiểu siêu kí hiệu, đa
chiều, phức tạp và phong phú nhất trong thế giới kí hiệu. Nhân vật
của Phan Hồn nhiên thường được kí hiệu hóa theo những đặc tính,
thành nick name: Mũi Hếch, Chấm đỏ, Cúc áo, Tóc Hung Đỏ, Hề Xít,
Cà Quẹt…; tước bỏ tên riêng của nhân vật thành những: cô ta, anh
ta, tôi, áo bông trần đỏ, người ăn táo, tôi, điều tra viên áo nâu, thằng
bé áo hoa… Thậm chí khi được đặt tên thì cái tên cũng nhịa đi bởi
kẻ sở hữu cái tên vốn cũng chỉ tồn tại như một kí hiệu giữa vơ vàn kí
hiệu ta đã gặp và lướt qua trong cuộc đời. Thế giới kí hiệu của Phan


Hồn Nhiên kì lạ nhưng khơng xa lạ với con người. Con người chuyển
thành kí hiệu cịn kí hiệu thì mang bóng dáng, hành động của
con người. Ảo và thực hòa trộn trong nhau, lưỡng phân tồn tại như
hai mặt tất yếu góp phần tạo nên tính đa trị của cuộc sống hiện đại.
3.2. Ngơn ngữ
3.2.1. Ngơn ngữ giàu tính biểu tượng
Bên cạnh những biểu tượng thể hiện ý thức chung của xã hội,
trong văn học có rất nhiều biểu tượng in đậm dấu ấn cá tính sáng tạo
của nhà văn. Những biểu tượng do nhà văn sáng tạo ra thường chứa

nhiều ý nghĩa kín đáo, bí hiểm. Nên khi khám phá ý nghĩa của biểu
tượng đó, ta phải nắm bắt phong cách, khuynh hướng sáng tác, thế
giới quan của nhà văn. Nhà văn trẻ Phan Hồn Nhiên sáng tạo ra
những biểu tượng mang tính ẩn dụ, nhưng khơng mang ý nghĩa
truyền thống mà mang dấu ấn, ý nghĩa cá nhân. Đây là điểm đáng ghi
nhận trong truyện ngắn Phan Hồn Nhiên, góp phần làm phong phú
cho văn xi đương đại.
Biểu tượng tiêu biểu trong truyện ngắn Phan Hồn Nhiên là
những đôi mắt trống rỗng, gương mặt trống rỗng; thợ săn – con mồi;
sự gầy gò của các nhân vật nữ.
Biểu tượng mang dấu ấn cá nhân trên, mang ý nghĩa ẩn dụ
mới lạ, khác thường. Điều đó góp phần khẳng định cá tính sáng tạo
của nhà văn Phan Hồn Nhiên đồng thời làm phong phú thêm biểu
tượng trong văn học hiện đại.
3.2.2. Ngơn ngữ giàu tính biểu cảm
Ngơn ngữ biểu cảm trong văn xuôi thường không trực tiếp
mà gián tiếp qua ngôn ngữ của nhân vật hoặc người kể chuyện. Phan
Hồn Nhiên với những lợi thế am hiểu kiến thức về các loại hình nghệ
thuật đã phối hợp nhuần nhuyễn những điều này vào trong ngôn ngữ


miêu tả và biểu đạt tâm trạng của nhân vật, tạo nên tính nhạc cảm và
biểu cảm đầy mê hoặc đối với người đọc.
Với sắc thái tình cảm thể hiện sự quan tâm, yêu thương, sự
đồng cảm, chia sẻ của những tâm hồn cô đơn hay bày tỏ nỗi bất an
trước cuộc sống hỗn mang, đầy hụt hẫng, Phan Hồn Nhiên thể hiện
bằng thứ ngôn ngữ đong đầy những cảm xúc.
Ngơn ngữ giàu tính biểu cảm cịn thể qua kết hợp và sử dụng
từ ngữ mới lạ, qua việc miêu tả cảnh vật với những liên tưởng so
sánh độc đáo bất ngờ. Lối viết này chiếm ưu thế và mang dấu ấn

phong cách tác giả rõ nét: vẫn đảm bảo đủ nội dung thông tin vừa
giàu sức biểu cảm. Đôi khi, giúp nhà văn làm bật lên được những
khoảnh khắc tâm trạng nhân vật.
3.3. Giọng điệu
3.3.1. Giọng suy tư
Phan Hồn Nhiên là một nhà văn luôn nhiều trăn trở về giới
trẻ và cuộc sống đơ thị. Chính vì vậy, giọng điệu suy tư trở thành một
nét phong cách khiến người đọc không khỏi thấy day dứt khi đọc tác
phẩm Phan Hồn Nhiên.
Giọng suy tư được sử dụng khi nhà văn muốn bày tỏ những
lo âu về mặt trái của cuộc sống đô thị đầy áp lực, đầy bấp bênh, khiến
người đọc cũng phải chiêm nghiệm, ngẫm nghĩ. Giọng suy tư đặc
biệt được chị sử dụng khi muốn lột tả những lo âu, những bất ổn,
những hoài nghi và khao khát của lớp trẻ đô thị mà chị vô cùng quan
tâm và yêu thương.
Giọng điệu suy tư là giọng phù hợp nhất với Phan Hồn Nhiên
trong việc góp phần thể hiện cảm quan về hiện thực cuộc sống và con
người trong truyện ngắn của chị.


3.3.2. Giọng bình thản
Trong văn chương đương đại, chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa
hậu hiện đại thì một giọng điệu nổi lên như xu thế tất yếu để phản
ánh hiện thực nghiệt ngã, phi lý của cuộc sống, đó là giọng ‘”trắng” giọng điệu bị tẩy trắng cảm xúc.
Trong những truyện ngắn của mình, Phan Hồn Nhiên gần
tiệm cận đến với giọng điệu này, tuy nhiên chỉ dừng lại ở mức độ là
giọng bình thản. Bởi hiện thực và con người trong truyện ngắn của
chị chưa đến mức “căng như dây đàn”, chưa đến mức phải khơi dậy ở
người đọc sự phẫn nộ cần thiết.
Giọng điệu bình thản trong truyện ngắn Phan Hồn Nhiên thể

hiện rõ qua những câu văn, những đối thoại mang chất trung tính,
dửng dưng. Đó cũng là một cách để Phan Hồn Nhiên cảnh tỉnh con
người về ranh giới mong manh giữa Thiện và Ác, giữa việc giữ lấy
cái tơi và đánh mất chính mình trong nhịp sống hiện đại.


KẾT LUẬN
1. Phan Hồn Nhiên chính thức bước vào làng văn từ năm hai
mươi tuổi và có sở trường ở địa hạt truyện ngắn. Cùng với thế hệ nhà
văn trẻ đương đại chuyên tâm ở thể loại này, Phan Hồn Nhiên đã tạo
được cho mình dấu ấn và phong cách riêng. Với sức sáng tạo dẻo dai,
bền bỉ, Phan Hồn Nhiên liên tục cho ra đời các tập truyện ngắn. Điều
đáng trân trọng là nhà văn đã không ngừng tự tìm tịi, đổi mới với
nhiều thể nghiệm trên hành trình sáng tạo. Bằng thái độ lao động
nghệ thuật nghiêm túc và một tình yêu mãnh liệt với văn chương,
Phan Hồn Nhiên đã tạo ra một thế giới nghệ thuật đầy màu sắc trong
truyện ngắn của mình.
2. Trên phương diện nội dung, truyện ngắn Phan Hồn Nhiên
có những thành cơng nhất định. Khơng hướng tới những vấn đề nóng
bỏng để câu khách, để chạy theo thị trường, Phan Hồn Nhiên mang
đến những trăn trở, những suy tư về những người trẻ đơ thị. Con
người cơ đơn, bất an và hồi nghi trong hiện thực cuộc sống bất ổn,
trống rỗng đơn điệu; con người trăn trở kiếm tìm bản ngã và mục
đích, lý tưởng sống là cái nhìn có chiều sâu của tác giả về hiện thực
cuộc sống đô thị và những người trẻ nơi đây. Đồng thời, cùng từ cảm
quan về hiện thực và cuộc sống con người ấy, chúng ta nhận ra trái
tim đầy suy tư, đầy yêu thương mà nhà văn dành cho những bạn trẻ
hôm nay.
3. Về nghệ thuật kết cấu cốt truyện, Phan Hồn Nhiên lựa
chọn kiểu kết cấu phân mảnh cốt truyện, khiến truyện như một chuỗi

phức hợp tinh vi của các phân cảnh. Kết cấu phân mảnh cốt truyện đã
biến đã biến truyện ngắn Phan Hồn Nhiên thành những khối rubic đa
diện và đa màu sắc, đồng thời thể hiện rõ quan niệm nghệ thuật của