BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG


MAI THỊ THU TRANG
MHV: C01574

THỰC TRẠNG CHĂM SÓC VÀ TUÂN THỦ ĐIỀU TRỊ
CỦA NGƯỜI BỆNH TĂNG HUYẾT ÁP NGOẠI TRÚ
TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA ĐỨC GIANG NĂM 2020-2021

LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG

HÀ NỘI – 2021


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG


MAI THỊ THU TRANG

THỰC TRẠNG CHĂM SÓC VÀ TUÂN THỦ ĐIỀU TRỊ
CỦA NGƯỜI BỆNH TĂNG HUYẾT ÁP NGOẠI TRÚ
TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA ĐỨC GIANG NĂM 2020-2021

Chuyên ngành

: Điều dưỡng

Mã số

: 8.72.03.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS ĐỖ THỊ LIỆU
HÀ NỘI - 2021


LỜI CAM ĐOAN
Tơi xin cam đoan đây là cơng trình nghiên cứu của riêng tơi, được hồn
thành với sự hướng dẫn và giúp đỡ tận tình của PGS.TS Đỗ Thị Liệu. Tất cả các
số liệu cũng như kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và chưa
từng được ai cơng bố trong bất kỳ cơng trình nào khác.

Tác giả luận án

Mai Thị Thu Trang


LỜI CẢM ƠN
Tơi xin bày tỏ lịng biết ơn sâu sắc tới Ban Giám đốc, phòng khám Tim mạch
bệnh viện Đa Khoa Đức Giang, phòng Sau đại học Thăng Long, Sở Y tế Thành phố
Hà Nội, đã tạo điều kiện cho tôi thực hiện thành công luận văn này.
Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy cô giáo đã nhiệt tình giảng dậy, giúp
đỡ tơi trong suốt q trình học tập và nghiên cứu. Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lịng
kính trọng và biết ơn tới PGS.TS Đỗ Thị Liệu truyền dạy những kinh nghiệm
quý báu cho tôi trong suốt quá trình học tập, cũng xin được cám ơn TS
Nguyễn Mạnh Thắng, trưởng khoa Tim mạch Bệnh viện Đa khoa Đức Giang,

người đã trực tiếp chỉ bảo và giúp đỡ trong q trình nghiên cứu và hồn
thành luận văn này.
Tơi xin trân trọng cảm ơn các cộng sự đã giúp đỡ, đóng góp ý kiến q
báu giúp tơi hồn thành luận văn này.
Xin chân thành cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp và những người thân trong
gia đình đã cho tơi nhiều thuận lợi, động viên tơi trong suốt q trình học tập và
nghiên cứu.
Hà Nội, ngày 12 tháng 12 năm 2021
Tác giả luận văn

Mai Thị Thu Trang


MỤC LỤC
Trang
ĐẶT VẤN ĐỀ .................................................................................................... 1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN ............................................................................. 3
1.1. Giải phẫu và sinh lý hệ tuần hoàn ............................................................. 3
1.1.1. Sinh lý hoạt động của tim ................................................................... 4
1.1.2. Giải phẫu - Sinh lý hệ mạch máu ....................................................... 6
1.2. Sinh lý bệnh Tăng huyết áp ...................................................................... 8
1.3. Định nghĩa, phân loại, triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng và biến chứng
của bệnh THA ...........................................................................................11
1.3.1. Định nghĩa THA ................................................................................ 11
1.3.2. Phân loại THA................................................................................... 11
1.3.3. Triệu chứng lâm sàng của THA ........................................................ 13
1.3.4. Biến chứng của THA ......................................................................... 13
1.4. Tỷ lệ mắc và phương pháp điều trị bệnh THA .........................................13
1.4.1. Tình hình tăng huyết áp trên thế giới và ở Việt Nam ........................ 13
1.4.2. Điều trị tăng huyết áp ........................................................................ 15

1.5. Các khái niệm về tuân thủ điều trị tăng huyết áp và phương pháp đánh giá ...21
1.5.1. Tuân thủ điều trị tăng huyết áp .......................................................... 21
1.5.2. Phương pháp đánh giá: ...................................................................... 22
1.6. Một số Học thuyết Điều dưỡng liên quan đến chăm sóc và tuân thủ điều
trị của người bệnh ......................................................................................23
1.6.1. Học thuyết của Dorothea Orem ......................................................... 23
1.6.2. Học thuyết nhu cầu của Henderson ................................................... 24
1.6.3. Học thuyết Maslow: .......................................................................... 25
1.6.4. Áp dụng học thuyết trong chăm sóc, hướng dẫn giáo dục sức khỏe cho
người bệnh THA thực hiện tự chăm sóc và tuân thủ dùng thuốc trong
điều trị. ................................................................................................ 25
1.7. Thực trạng về tự chăm sóc và tuân thủ điều trị của người bệnh tăng huyết
áp trên thế giới và tại Việt Nam .................................................................28
1.7.1. Thực trạng về tự chăm sóc của người bệnh tăng huyết áp ................. 28
1.7.2. Thực trạng về tuân thủ điều trị .......................................................... 29


CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ............ 31
2.1. Đối tượng nghiên cứu ...............................................................................31
2.1.1. Tiêu chuẩn lựa chọn .......................................................................... 31
2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ: ........................................................................... 31
2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu .............................................................31
2.3. Thiết kế nghiên cứu ..................................................................................31
2.4. Cỡ mẫu và cách chọn mẫu........................................................................31
2.4.1. Cỡ mẫu .............................................................................................. 31
2.4.2. Phương pháp chọn mẫu ..................................................................... 32
2.5. Công cụ và phương pháp thu thập số liệu.................................................32
2.5.1. Công cụ thu thập số liệu .................................................................... 32
2.5.2. Phương pháp thu thập số liệu ............................................................ 33
2.6. Các biến số trong nghiên cứu ...................................................................34

2.7. Một số thang đo và tiêu chuẩn đánh giá các biến số sử dụng trong nghiên cứu .....36
2.7.1. Đánh giá đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng người bệnh nghiên cứu ...... 36
2.7.2. Đánh giá kiến thức tự chăm sóc của đối tượng nghiên cứu ............... 40
2.7.3. Đánh giá thực hành tự theo dõi huyết áp của đối tượng nghiên cứu.. 41
2.7.4. Đánh giá tuân thủ điều trị .................................................................. 41
2.8. Phương pháp xử lý số liệu ........................................................................42
2.9. Đạo đức nghiên cứu..................................................................................42
2.10. Sai số và biện pháp khắc phục sai số: .....................................................42
2.10.1. Sai số gặp phải trong nghiên cứu: ................................................... 42
2.10.2. Biện pháp khắc phục sai số: ............................................................ 42
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ...................................................... 43
3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu ..............................................43
3.2. Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của người bệnh tăng huyết áp .........48
3.2.1. Đặc điểm lâm sàng của người bệnh THA .......................................... 48
3.2.2. Đặc điểm cận lâm sàng của người bệnh THA ................................... 49
3.3. Sự tuân thủ điều trị của NB tăng huyết áp ................................................50
3.4. Kết quả chăm sóc người bệnh tăng huyết áp và một số yếu tố liên quan ......52
3.4.1. Kết quả chăm sóc người bệnh tăng huyết áp ..................................... 52
3.4.2. Một số yếu tố liên quan đến tuân thủ điều trị tăng huyết áp .............. 54


CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN ............................................................................... 60
4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu ..............................................60
4.1.1. Đặc điểm về tuổi và giới ................................................................... 60
4.1.2. Đặc điểm về trình độ học vấn và nghề nghiệp................................... 61
4.1.3. Đặc điểm về yếu tố nguy cơ liên quan đến THA của người bệnh
nghiên cứu. .......................................................................................... 62
4.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, thực trạng chăm sóc và tuân thủ điều trị
của đối tượng nghiên cứu ..........................................................................67
4.2.1. Đặc điểm lâm sàng ............................................................................ 67

4.2.2. Đặc điểm về cận lâm sàng ................................................................. 71
4.2.3. Đặc điểm về thực trạng chăm sóc và tuân thủ điều trị ....................... 72
4.3. Một số yếu tố liên quan đến kết quả chăm sóc và tuân thủ điều trị tăng
huyết áp của đối tượng nghiên cứu ............................................................79
4.4. Điểm mạnh, điểm yếu trong nghiên cứu...................................................83
KẾT LUẬN ...................................................................................................... 84
KIẾN NGHỊ ..................................................................................................... 86
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC


CHỮ VIẾT TẮT
Phần viết tắt

TT

1.

ACC/AHA

Phần viết đầy đủ

: American College of Cardiology/ American Heart Association
(Trường cao đẳngTim mạch Hoa Kỳ /Hội Tim mạch Hoa Kỳ)

2.

BMI

: Body Mass Index (chỉ số khối lượng cơ thể)


3.

Dd

: Đường kính thất trái tâm trương

4.

Ds

: Đường kính thất trái tâm thu

5.

ĐTĐ

: Đái tháo đường

6.

EF

: Phân xuất tống máu tâm thu thất trái

7.

ESH/ESC

: European Society of Hypertension/ European Society of

Cardiology
(Hội huyết áp Châu Âu/ Hội tim mạch Châu Âu)

8.

HA

: Huyết áp

9.

HATT

: Huyết áp tâm thu

10. HATTr

: Huyết áp tâm trương

11. JNC

: Joint National Committee (Ủy ban phòng chống huyết áp)

12. LVM

: Left Ventricular Mass (Khối lượng cơ thất trái)

13. LVMI

: Left Ventricular Mass index

(Chỉ số khối lượng cơ thất trái)

14. n

: Số lượng

15. THA

: Tăng huyết áp

16. VSA/VNHA : Vietnam Heart Association/Vietnam Hypertension Association
(Hội Tim mạch Việt Nam/ Phân Hội tăng huyết áp Việt Nam)
17. WHO

: World Health Organization (Tổ chức y tế thế giới)

18. YTNC

: Yếu tố nguy cơ


DANH MỤC BẢNG
Trang
Bảng 1.1.

Phân loại tăng huyết áp theo Hội Tim mạch Việt Nam/ Phân Hội
tăng huyết áp Việt Nam năm 2018 ................................................ 12

Bảng 1.2.


Phân loại tăng huyết áp theo Trường cao đẳng tim mạch Hoa Kỳ /
Hội Tim mạch Hoa Kỳ (ACC/AHA) 2017, Hội huyết áp Châu Âu/
Hội tim mạch Châu Âu (ESC/ESH) 2018, Hiệp hội tăng huyết áp
quốc tế (ISH) 2020 ........................................................................ 12

Bảng 1.3.

Khuyến cáo mục tiêu điều trị tăng huyết áp người >18 tuổi.......... 16

Bảng 2.2.

Các thông số sinh hóa của đối tượng nghiên cứu .......................... 37

Bảng 2.3.

Phân loại tăng huyết áp theo Hội Tim mạch Việt Nam/ Phân Hội
tăng huyết áp Việt Nam năm 2018 ................................................ 38

Bảng 2.4.

Ngưỡng huyết áp mục tiêu cần đạt thông qua đo huyết áp tại phòng
khám và huyết áp lưu động 24 giờ của đối tượng nghiên cứu ....... 39

Bảng 2.5.

Tiêu chuẩn chẩn đốn béo phì áp dụng cho người trưởng thành châu
Á - IDF 2005 ................................................................................. 39

Bảng 3.1.


Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu ................................... 43

Bảng 3.2.

Đặc điểm liên quan đến bệnh THA của đối tượng nghiên cứu ...... 44

Bảng 3.3.

Đặc điểm về học vấn và nghề nghiệp của đối tượng nghiên cứu ... 44

Bảng 3.4.

Đặc điểm về xã hội, địa lý của đối tượng nghiên cứu .................... 45

Bảng 3.5.

Biểu hiện, triệu chứng của người bệnh THA ................................. 48

Bảng 3.6.

Kết quả đo huyết áp của người bệnh THA .................................... 48

Bảng 3.7.

Đặc điểm về công thức máu của người bệnh THA ....................... 49

Bảng 3.8.

Đặc điểm về sinh hóa của người bệnh THA ................................. 49


Bảng 3.9.

Sự tuân thủ điều trị của NB tăng huyết áp ..................................... 50

Bảng 3.10. Nhận thức của người bệnh về biến chứng của THA ..................... 51
Bảng 3.11. Mức độ tuân thủ của NB khi điều trị tăng huyết áp ....................... 51
Bảng 3.12. Các hoạt động chăm sóc cho người bệnh THA ............................. 52
Bảng 3.13. Các hoạt động hướng dẫn, tư vấn cho người bệnh THA ............... 52
Bảng 3.14. Đánh giá chung về kết quả chăm sóc NB tăng huyết áp ................ 53
Bảng 3.15. Tỷ lệ hài lòng của NB về công tác TDCS, tư vấn, hướng dẫn ....... 53
Bảng 3.16. Mức độ hài lòng của NB tăng huyết áp ......................................... 54


Bảng 3.17. Mối liên quan giữa đặc điểm chung của người bệnh với KQCS ... 54
Bảng 3.18. Mối liên quan giữa trình độ và nghề nghiệp của NB với KQCS ... 55
Bảng 3.19. Mối liên quan giữa hoàn cảnh sống với KQCS ............................. 55
Bảng 3.20. Mối liên quan giữa địa dư với KQCS ............................................ 55
Bảng 3.21. Mối liên quan giữa thời gian bị THA với KQCS........................... 56
Bảng 3.22. Mối liên quan giữa tiền sử biến chứng THA với KQCS................ 56
Bảng 3.23. Mối liên quan giữa bệnh lý mắc kèm với KQCS ........................... 56
Bảng 3.24. Mối liên quan giữa sự hài lòng của NB với KQCS ....................... 57
Bảng 3.25. Mối liên quan giữa hoạt động chăm sóc với KQCS ...................... 57
Bảng 3.26. Mối liên quan giữa hoạt động hướng dẫn, tư vấn cho NB với KQCS .. 58
Bảng 3.27. Mối liên quan giữa tuân thủ điều trị với KQCS ............................. 59
Bảng 4.1.

So sánh biểu hiện về triệu chứng cơ năng giữa nghiên của chúng tôi với
tác giả khác ..................................................................................... 68



DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Trang
Biểu đồ 3.1. Nguồn cung cấp thông tin về điều trị tăng huyết áp ...................... 46
Biểu đồ 3.2. Thời gian phát hiện bệnh THA...................................................... 46
Biểu đồ 3.3. Bệnh lý mắc kèm cuả người bệnh THA ........................................ 47
Biểu đồ 3.4. Đặc điểm về thói quen của đối tượng nghiên cứu ........................ 47


1
ĐẶT VẤN ĐỀ
Theo tổ chức Y tế thế giới (WHO), tăng huyết áp (THA) ảnh hưởng đến
hơn một tỷ người, gây tử vong cho hơn 9,4 triệu người mỗi năm. Phát hiện và
kiểm soát THA giúp làm giảm những biến cố về tim mạch, đột quị cũng như suy
thận [80]. Tại Việt Nam, các nghiên cứu gần đây cho thấy THA đang gia tăng
nhanh chóng. Năm 2008, theo điều tra của Viện tim mạch quốc gia tỷ lệ người
trưởng thành độ tuổi từ 25 tuổi trở lên bị THA chiếm 25,1%, đến năm 2017 con
số người bệnh THA là 28,7% [61],[75].
Vai trò của đánh giá nhận thức và tuân thủ điều trị ở người bệnh THA
được nhiều nghiên cứu. Các nghiên cứu đã đề cập đến vai trò của khuyến nghị
người bệnh THA nên có bảng ghi trị số huyết áp hàng ngày. Tự đo huyết áp tại
nhà được chứng minh có ý nghĩa làm tăng hiệu quả điều trị. Đánh giá huyết áp
tại nhà ngồi việc giúp duy trì phản hồi 2 chiều giữa người bệnh và thầy thuốc
còn có tác dụng tăng cường dùng thuốc và tuân thủ điều trị ở người bệnh THA.
Van Onzenoort (2010) thấy mối liên quan chặt chẽ giữa việc người bệnh tự theo
dõi huyết áp thường xuyên tại nhà với tuân thủ điều trị một cách có ý nghĩa
[68],[78].
Tại Việt Nam, Vũ Xuân Phú (2012) thấy tỷ lệ tuân thủ điều trị THA ở
người bệnh thành thị khoảng từ 25- 44,8% [27]. Khảo sát tình trạng bỏ điều trị ở
người bệnh đã từng khám và điều trị ở bệnh viện Trưng Vương, Thành phố Hồ
Chí Minh, Lý Huy Khanh thấy tỷ lệ bỏ trị 6 tháng chiếm tới 79%[22]. Điều này

cho thấy tình trạng bỏ điều trị và không tuân thủ điều trị thuốc ở người bệnh
ngoại viện hết sức đáng lo ngại và cần có những can thiệp kịp thời. Có nhiều
nguyên nhân dẫn đến tình trạng bỏ trị, trong đó nhận thức, thay đổi lối sống và
tự chăm sóc của bản thân người bệnh THA chiếm vai trị quan trọng. Hồng Thị
Minh Thái và cộng sự (2016) nhận thấy kiến thức tự chăm sóc bản thân của
người bệnh THA ở bệnh viện đa khoa tỉnh Nam Định còn gặp nhiều hạn chế


2
[35]. Ngoài ra, nhận thức về chế độ ăn, tập luyện ở bệnh THA cũng là vấn đề rất
cần quan tâm nhằm giúp tuân thủ tốt điều trị. Tuy nhiên, nhận thức về chế độ ăn
của người bệnh THA còn gặp nhiều hạn chế, theo Đỗ Minh Sinh và cộng sự
(2018) khi khảo sát tuân thủ chế độ ăn và tập luyện trên 250 người bệnh THA
điều trị ngoại trú tại bệnh viện tỉnh Nam Định cho thấy tỷ lệ người bệnh thức
đúng về chế độ ăn chỉ đạt 58% [33].
Nhằm góp phần tìm hiểu rõ về thực trạng tự chăm sóc, nhận thức, thực
hành và tuân thủ điều trị của người bệnh THA điều trị ngoại trú tại bệnh viện đa
khoa Đức Giang, để từ đó có biện pháp can thiệp kịp thời chúng tôi tiến hành
nghiên cứu: “Thực trạng chăm sóc và tuân thủ điều trị của người bệnh tăng
huyết áp ngoại trú tại bệnh viện đa khoa Đức Giang năm 2020 -2021” với các
mục tiêu:
1. Mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, thực trạng chăm sóc và tuân
thủ điều trị của người bệnh tăng huyết áp ngoại trú tại bệnh viện Đa
khoa Đức Giang.
2. Phân tích một số yếu tố liên quan đến chăm sóc và tuân thủ điều trị
tăng huyết áp của đối tượng nghiên cứu.