Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 yêu thích phân mơn Lịch sử
PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Cùng với tất cả các môn học khác trong chiến lược phát triển toàn diện
cho học sinh tiểu học thì đa số mọi người vẫn coi Tốn và Tiếng Việt là một
trong những môn học quan trọng cịn những mơn học khác chỉ là những mơn
phụ khơng quan trọng. Song như Chủ Tịch Hồ Chí Minh đã từng nói:
"Dân ta phải biết sử ta
Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam".
Qua phân môn Lịch sử các em được tìm hiểu từng thời kì lịch sử của nước ta.
Thơng qua đó các em được bồi dưỡng tình u đất nước, lòng tự hào dân tộc.
Nhưng trên thực tế thì đa số học sinh đều khơng hào hứng với việc học lịch sử,
khơng thích tìm hiểu về lịch sử nước nhà về lịch sử của chính dân tộc mình.
Chúng ta không trách các em thờ ơ, mà hỏi tại sao chúng ta không đưa lịch sử
dân tộc đến với các em bằng cách nào đó vừa gần gũi vừa hứng thú, để các em
tiếp nhận một cách dễ dàng hơn, không cứng nhắc khô khan. Phải làm sao để
các em tự khám phá, để biết để hiểu và chắc chắn khi đã biết đã hiểu thì các em
sẽ yêu mến và những giờ học lịch sử sẽ trở nên hứng thú say mê hơn. Do đó tơi
đã chọn đề tài: “Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 u thích phân mơn
Lịch sử ” với hi vọng mình sẽ đóng góp một phần nhỏ bé khơi dậy lịng tự hào
về truyền thống đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc cho các em, giúp
các em yêu thích phân mơn lịch sử hơn.
II. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.
1, Nghiên cứu lí thuyết:
- Tài liệu, sách giáo khoa, sách giáo viên Lịch sử và địa lí lớp 5, chuẩn
kiến thức, kĩ năng các mơn học ở tiểu học dành cho lớp 5 và một số sách viết về
lịch sử Hà Nội, lịch sử địa phương .
- Phân tích, hệ thống hóa tài liệu, sách giáo khoa.
2, Nghiên cứu kinh nghiệm dạy học ở trường phổ thông.
- Bản thân dự giờ các tiết lịch sử của đồng nghiệp.
- Tọa đàm, trao đổi với đồng nghiệp trong trường để từ đó rút ra những

kinh nghiệm cần thiết cho phương pháp dạy học của mình.
3, Phạm vi nghiên cứu:
- Một số tiết lịch sử ở lớp 5.
4, Đối tượng nghiên cứu:
- Học sinh lớp 5 ở tại trường mình cơng tác.
1/25


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 yêu thích phân mơn Lịch sử
5, Thực nghiệm dạy học:
- Tiến hành trên thực tế giảng dạy một số bài lịch sử trong chương trình.
- Thống kê, rút ra kết luận.

2/25


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 yêu thích phân mơn Lịch sử
PHẦN II: NỘI DUNG
I. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN.
1. Cơ sở lí luận:
Kiến thức lịch sử ở tiểu học khơng được trình bày theo một hệ thống chặt
chẽ mà chỉ chọn ra những sự kiện, hiện tượng nhân vật lịch sử tiêu biểu cho một
giai đoạn lịch sử nhất định đưa vào chương trình phân môn Lịch sử. Tuy vậy,
những kiến thức trong phân mơn Lịch sử vẫn đảm bảo tính hệ thống và tính
logic của lịch sử ở mức độ nhất định. Phân mơn Lịch sử ở lớp 5 gồm 35 tiết và
có thể chia ra các dạng bài như sau:
* Nhân vật lịch sử (3 tiết): Bình Tây đại ngun sối Trương Định;
Nguyễn Trường Tộ mong muốn canh tân đất nước; Quyết chí ra đi tìm đường
cứu nước.
* Sự kiện lịch sử (23 tiết): Cuộc phản công ở kinh thành Huế; Xã hội Việt

Nam cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX; Xô viết Nghệ Tĩnh; Đảng Cộng sản Việt
Nam ra đời; Cách mạng mùa thu; Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập; Vượt qua
tình thế hiểm nghèo; “Thà hi sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước”;
Thu- đông 1947, mồ chôn giặc Pháp; Chiến thắng Biên giới thu- đông 1950;
Hậu phương những năm sau chiến dịch Biên giới; Chiến thắng lịch sử Điện Biên
Phủ; Chiến thắng Điện Biên Phủ; Nước nhà bị chia cắt; Bến Tre đồng khởi; Nhà
máy hiện đại đầu tiên của nước ta; Đường Trường Sơn; Sấm sét đêm giao thừa;
Chiến thắng “Điện Biên Phủ trên khơng”; Lễ kí Hiệp định Pa-ri; Tiến vào dinh
Độc Lập; Hoàn thành thống nhất đất nước; Xây dựng nhà máy thủy điện Hịa
Bình;
* Nhân vật kết hợp với sự kiện lịch sử (1 tiết): Phan Bội Châu và phong
trào Đông Du;
* Bài ôn tập: Hơn tám mươi năm chống thực dân Pháp (1858 - 1945);
Chín năm kháng chiến bảo vệ độc lập dân tộc chống Pháp (1945 - 1954); Lịch
sử nước ta từ giữa thế kỉ XIX đến nay; Ôn tập học kì II.
* Lịch sử dành cho địa phương: 2 tiết.
* Kiểm tra định kì: 2 tiết.
2. Cơ sở thực tiễn:
Với nội dung kiến thức như trên là vừa tầm với học sinh lớp 5. Tuy nhiên,
thực tế cho thấy học sinh học môn lịch sử thường tiếp thu một cách thụ động do
đa số giáo viên chỉ dùng một phương pháp đã cũ là thuyết trình cốt sao cho học
sinh chỉ cần nhớ tên nhân vật và sự kiện lịch sử là đủ. Chính vì vậy học sinh
khơng hứng thú trong các giờ lịch sử và đặc biệt khơng hình dung được sinh
3/25


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 yêu thích phân mơn Lịch sử
động về các sự kiện lịch sử đã diễn ra cách các em rất xa. Từ đó dễ tạo cho các
em có thói quen ỷ lại, thụ động, dễ quên và trì trệ trong tư duy. Vì lí do đó, khi
mới nhận lớp (lớp tơi có 55 học sinh), tơi đã trao đổi, chuyện trị với các em, qua

mấy tiết học đầu năm và nhận thấy chỉ có 3-5 học sinh hứng thú với giờ học,
khoảng 10- 16 học sinh thì đơi khi tham gia xây dựng bài cịn lại là thụ động,
thậm chí chưa bao giờ để ý đến bài học.
Trên đây là một số cơ sở lí luận và tình hình thực tế dạy học môn lịch sử
lớp 5 mà tôi đã gặp phải. Tất nhiên còn nhiều tồn tại ở giáo viên, cơ sở vật chất
cho việc dạy- học khác nữa. Vậy làm thế nào để học sinh lĩnh hội kiến thức lịch
sử một cách hào hứng và chủ động điều mà tôi và các đồng nghiệp rất quan tâm.
II. BIỆN PHÁP THỰC HIỆN.
Để phát huy tính tích cực của học sinh trong học lịch sử thì việc lựa chọn
phương pháp dạy học và hướng dẫn học sinh cách học là rất quan trọng. Giáo
viên phải lựa chọn phương pháp sao cho phù hợp với từng bài, với từng đối
tượng học sinh sao cho học sinh phải tự khám phá ra kiến thức (dưới sự hướng
dẫn của giáo viên) vì hoạt động của các em là q trình tự giác, tích cực, tự vận
động, nhận thức và phát triển nhưng phải được kiểm sốt.
1. Hướng dẫn học sinh cách học phân mơn lịch sử theo từng dạng bài.
a, Với dạng bài về nhân vật lịch sử:
Khi dạy dạng bài này, giáo viên yêu cầu học sinh sưu tầm tranh ảnh hoặc
tư liệu về cuộc sống và sự nghiệp của nhân vật lịch sử đó. Kết hợp với đọc sách
giáo khoa trước ở nhà để nắm được nội dung của bài mới về cuộc sống và sự
nghiệp của nhân vật lịch sử trước khi đến lớp. Trước khi nhắc đến nhân vật lịch
sử nào đó, giáo viên cần cung cấp để học sinh biết được những nét sơ lược về
bối cảnh lịch sử (không gian, thời gian) mà nhân vật đã sống. Học sinh tự trình
bày cơ sở hiểu biết đã có của mình về nhân vật lịch sử đó. Những bài học lịch sử
trong đó các nhân vật có những lời đối thoại đắt giá thể hiện phẩm chất cao quý
của nhân vật, giáo viên có thể cho học sinh có thể tự đóng vai để diễn lại.
Ví dụ 1: Khi dạy bài “Bình Tây Đại ngun sối” -Trương Định, giáo viên
cho học sinh đóng hoạt cảnh dân chúng và nghĩa quân suy tơn ơng là “Bình Tây
Đại ngun sối”. Việc này sẽ khiến các em hiểu và nhớ bài rất lâu.
Ví dụ 2: Khi tìm hiểu về thời gian, hồn cảnh của Nguyễn Tất Thành ra đi
tìm đường cứu nước, giáo viên cho học sinh đóng vai: người dẫn truyện,

Nguyễn Tất Thành và anh Lê theo đoạn 3 của bài. Từ đó học sinh sẽ trả lời được
một loạt câu hỏi theo định hướng của giáo viên. Nguyễn Tất Thành dự định đi
đâu? Người sang đó để làm gì? Người ra đi trong hồn cảnh như thế nào? Thơng
qua hai bức ảnh “Bến nhà Rồng” và “Tàu La -tu -sơ Tờ -rê-vin” học sinh dễ
4/25


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 yêu thích phân mơn Lịch sử
dàng hình dung được sự kiện lịch sử quan trọng này. Từ đó các em sẽ thảo luận
rồi cử đại diện nhóm lên trình bày để rút ra bài học.
b, Với dạng bài về sự kiện lịch sử:
Với dạng bài này thì việc sưu tầm tranh ảnh, tư liệu là rất quan trọng để
các em dễ hình dung, dễ nhớ, nhớ lâu các sự kiện đó. Chính vì vậy giáo viên
hướng dẫn học sinh sưu tầm tranh ảnh, tư liệu từ trước đó. Với những tranh ảnh,
tư liệu học sinh sưu tầm được (hoặc do giáo viên cung cấp), giáo viên sẽ hướng
dẫn các em chắt lọc và trình bày để nắm vững được nội dung bài. Khi học sinh
được trình bày những gì do tự mình tìm hiểu thì việc nắm rõ, nắm chắc sự kiện
lịch sử được học sẽ hấp dẫn, dễ nhớ và nhớ lâu hơn so với việc ngồi nghe giáo
viên thuyết trình.
Song song với việc cho học sinh sưu tầm tranh ảnh, tư liệu và được trình
bày nội dung mà mình đã sưu tầm thì cịn một phương tiện trực quan khác vơ
cùng hấp dẫn, hiệu quả. Đó chính là giọng nói của giáo viên. Một giọng nói biểu
cảm phù hợp với từng nội dung bài học sẽ cuốn hút học sinh vào hoạt động học
tập một cách tự nhiên đầy hứng khởi. Khi đó việc ghi nhớ nội dung bài học, kiến
thức lịch sử sẽ dễ dàng hơn rất nhiều. Để sử dụng tốt “phương tiện” dạy học này
thì người giáo viên kết hợp với sử dụng phương pháp kể chuyện lịch sử trong
dạy lịch sử.
Ví dụ dạy bài “Chiến thắng Biên giới thu –đơng 1950”. Khi trình bày diễn
biến cuộc tấn công của bộ đội ta ở cụm cứ điểm Đông Khê, tôi đã sử dụng
phương kể chuyện để làm rõ tình hình trận đánh và nhận thấy học sinh chăm chú

lắng nghe. Đặc biệt khi kể về tấm gương dũng cảm của anh hùng La Văn Cầu thì
tơi còn thấy mấy em nữ rưng rưng cảm động. Và tôi tin chắc rằng diễn biến trận
đánh, tấm gương anh dũng của anh hùng La Văn Cầu sẽ đọng lại trong tâm trí
của các em.
Bên cạnh đó thì việc cho học sinh làm việc với bản đồ, sơ đồ và các
phương tiện nghe nhìn cũng hết sức cần thiết, có hiệu quả. Do đó giáo viên cần
rèn cho các em kĩ năng làm việc với các phương tiện học tập trên. Giúp cho các
em có kĩ năng này, trước tiên tôi hướng dẫn cho các em cách nhận biết, ghi nhớ
các kí hiệu trên lược đồ qua màu sắc, nét vẽ,…
Ví dụ ở lược đồ bài 14- Thu –đơng 1947, Việt Bắc “mồ chôn giặc Pháp”,
tôi đã làm rõ thêm:
+ Mũi tên được vẽ liền biểu thị cho sự tấn công.
+ Mũi tên vẽ bằng các nét đứt biểu thị cho sự rút quân.
+ Mũi tên màu đỏ (hồng) biểu thị cho sự chính nghĩa (quân ta).
+ Mũi tên màu đen (xanh đậm) biểu thị cho sự phi nghĩa (quân địch).
5/25


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 yêu thích phân mơn Lịch sử
Nhờ đó học sinh sẽ ghi nhớ và tưởng tượng một cách nhanh chóng được diễn
biến của sự kiện, trận đánh đó.
Giáo viên cần đối chiếu với những phương tiện mà nhà trường đã trang bị
để chủ động trong sử lí các tư liệu, tranh ảnh mà học sinh sưu tầm. Giáo viên
chủ động đề xuất với Ban giám hiệu, phối hợp với phụ huynh để cho các em lớp
mình và trong khối tham quan các bảo tàng lịch sử hoặc bảo tàng lịch sử của địa
phương. Giáo viên cũng có thể trao đổi với phụ huynh để phụ huynh tự đưa con
đi tham quan những địa điểm đó.
c, Với dạng bài nhân vật kết hợp với sự kiện lịch sử:
Với dạng bài này thì giáo viên sẽ tích hợp của hai dạng bài trên. Để làm
được điều này đòi hỏi ở giáo viên phải vững vàng về chuyên môn, nắm vững các

phương pháp dạy học.
d, Với dạng bài ôn tập:
Khi học các bài này, học sinh sẽ được khái quát, hệ thống lại kiến thức
lịch sử ở một giai đoạn nhất định. Do vậy khi học các bài này thì việc học sinh
được làm việc với các phương tiện nghe nhìn sẽ có tác dụng rất lớn. Với suy
nghĩ như vậy nên tôi thiết kế bài học dưới dạng các trò chơi để gây hứng thú học
cho các em và sử dụng kết hợp các phương tiện dạy học truyền thống với hiện
đại (máy chiếu, giáo án điện tử). Vì là một trị chơi -trị chơi trong dạy- học Lịch
sử nên cũng mang đầy đủ các đặc điểm của trò chơi, nhưng trò chơi này khác
hẳn với những trị chơi khác ở chỗ ít nhiều phải chứa đựng trong đó một yếu tố
lịch sử nào đó. Và đối tượng học tập ở đây là học sinh lớp 5 nên càng mang tính
trí tuệ hơn.
Sau đây là một số hình ảnh trị chơi mà tơi đã thiết kế, sử dụng:

6/25


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 yêu thích phân mơn Lịch sử

7/25


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 yêu thích phân mơn Lịch sử

8/25


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 yêu thích phân mơn Lịch sử

9/25



Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 yêu thích phân mơn Lịch sử

d, Với bài lịch sử dành cho địa phương:
10/25


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 yêu thích phân mơn Lịch sử
Với dạng bài này giáo viên sử dụng biện pháp giao việc cho học sinh là
phù hợp nhất. Bởi trong thực tế giảng dạy, nếu sự chuẩn bị chỉ có một chiều từ
giáo viên thì học sinh là người thụ động tiếp nhận thơng tin thì kiến thức sẽ rất
dễ “ra khỏi đầu” học sinh. Và đây là nội dung dạy-học khơng có trong sách giáo
khoa mà địi hỏi giáo viên, học sinh phải dày cơng sưu tầm, chắt lọc. Nhưng như
vậy sẽ có câu hỏi đặt ra: các em cịn nhỏ, tìm kiếm thơng tin ở đâu và tìm như
thế nào?,…
Việc giao việc chuẩn bị bài cho học sinh không phải là những vấn đề quá
cao siêu mà liên quan trực tiếp đến nội dung kiến thức lịch sử của địa phương và
phải sự định hướng của giáo viên để giúp học sinh chủ động trong việc tiếp nhận
thông tin và hứng thú với nội dung bài học như tìm và hỏi những người thân như
ơng bà, cha mẹ, … hoặc tra tìm thơng tin trên mạng. Để làm tốt công việc này,
giáo viên phối hợp với các giáo viên trong khối thống nhất những nội dung sẽ
dạy ở tiết lịch sử địa phương là gì. Trên cơ sở đó sẽ tiến hành phân nhóm và giao
việc cho các nhóm học sinh.
Ví dụ khi dạy lịch sử địa phương phường, tôi đã làm như sau:
- Nhóm 1+ 2 (là những học sinh cịn chậm): tìm hiểu nội dung:
+ Trên địa bàn phường có bao nhiêu liệt sĩ trong kháng chiến chống Pháp,
chống Mĩ, trong chiến tranh biên giới phia Bắc?
+ Trên địa bàn phường có bao nhiêu bà mẹ Việt Nam anh hùng? Là mẹ
của anh hùng liệt sĩ nào? Hiện nay các bà còn sống khơng? Nếu cịn thì ở tổ dân

phố nào?
+ Trên địa bàn phường có bao nhiêu gia đình có cơng với Cách mạng?
- Nhóm 3+ 4: Tìm hiểu về địa phương trong những ngày diễn ra Cách
mạng tháng Tám.
- Nhóm 5+ 6: Tìm hiểu về địa phương trong kháng chiến chống Mĩ cứu
nước.
- Nhóm 7+ 8: Tìm hiểu một số thay đổi của địa phương trong thời kì hiện
nay và di tích lịch sử, di tích văn hóa, danh nhân văn hóa,…
Và các em đã sưu tầm được một số tranh ảnh tư liệu hay.

11/25


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 yêu thích phân mơn Lịch sử

Hà Nội năm 1975

Hà Nội ngày nay

Bùi Huy Bích sinh năm 1744
trong một gia đình dịng dõi ở
………., Hoàng Mai, Hà Nội. Nội
tổ là Bùi Xương Tự, thân phụ là
Bùi Trọng Tân đều là những nhân
vật có tiếng trong lịch sử và văn
học nước nhà. Thuở nhỏ, thể chất
của ơng kém, thường đau ốm ln;
bề ngồi có vẻ chậm chạp, khờ
khạo nhưng bên trong lại có khiếu
thơng minh, khơng những nhanh

chóng học thuộc kinh sách mà cịn
ứng xử rất tinh tế trong cuộc sống.
Ơng đã khước từ làm quan ở
các triều đại vì dưới thời vua Lê chúa Trịnh lúc đó đang suy tàn, nội
bộ tranh giành quyền lực, nghi ngờ
lẫn nhau nên vì thế ơng khơng
muốn làm quan nữa mà lui về ở ẩn.
Ơng là một vị quan thanh liêm,
chính trực.

DANH NHÂN BÙI HUY BÍCH

12/25


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 yêu thích phân mơn Lịch sử

Phố Bùi Huy Bích- Hồng Mai

Nhà thờ Tổ họ …. ở …... Dòng họ đã được vua Lê ban tặng 4 chữ vàng:
“Sơn Nam vọng tộc”nghĩa là Dòng họ danh giá của trấn Sơn Nam.

13/25


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 yêu thích phân mơn Lịch sử
2. Dạy học trên lớp:
Trước kia chúng ta thường quan niệm học lịch sử là phải học thuộc, nạp
vào bộ nhớ của học sinh theo lối thày đọc, trò chép, học thuộc lòng theo thày,
theo sách giáo khoa là đạt yêu cầu. Nhưng học tập lịch sử theo quan niệm hiện

đại không phải là theo cách trên mà là: học sinh thông qua làm việc với sử liệu
mà tạo ra hình ảnh lịch sử, tự xậy dựng, tự hình dung về quá khứ lịch sử đã diễn
ra. Cơ sở nhận thức cá thể, độc lập đó, bằng các biện pháp tương tác xã hội (học
theo nhóm, học cả lớp, đối thoại thày trò) mà học sinh xây dựng sự nhận thức
đúng đắn về phân môn Lịch sử. Muốn làm được điều đó khi dạy học trên lớp,
giáo viên cần phải tiến hành qua các bước sau:
- Bước thứ nhất: Giáo viên cần phải định hướng được mục đích, nêu
nhiệm vụ nhận thức của tiết học.
Ví dụ: Bài Thu - đông 1947, Việt Bắc “mồ chôn giặc Pháp” phần giới
thiệu bài: Sau tiếng súng mở đầu ở Hà Nội ngày 19-12-1946 quân dân ta đã phá
tan kế hoạch tấn công Việt Bắc của địch trong chiến dịch thu- đơng 1947. Vì sao
lại có chiến dịch này? Diễn biến của chiến dịch ra sao? Ý nghĩa của chiến dịch
là gì? Chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu qua bài hôm nay Thu - đông 1947, Việt
Bắc “ mồ chôn giặc Pháp”.
- Bước thứ hai: Học sinh đọc tài liệu sách giáo khoa, xem tranh ảnh,
nghiên cứu đọc thêm tư liệu, trao đổi thảo luận nhóm, cá nhân. Học sinh làm
phiếu học tập - đại diện nhóm trình bày, các bạn trong lớp nghe và góp ý kiến.
Ví dụ 1: Bài “Quyết chí ra đi tìm đường cứu nước”: khi tìm hiểu một vài
nét về thời thơ ấu của Nguyễn Tất Thành, học sinh đọc sách giáo khoa từ đầu
đến “người dân Việt Nam thời ấy”, kết hợp với những mẩu chuyện, câu chuyện
đã sưu tầm để nêu những điều em biết được về thời thơ ấu của Nguyễn Tất
Thành (làm cá nhân).
Ví dụ 2: Bài Thu - đơng 1947, Việt Bắc “mồ chôn giặc Pháp”
Để giảng nguyên nhân của chiến dịch, tơi treo bản đồ hành chính Việt
Nam, để học sinh chỉ được 6 tỉnh thuộc căn cứ địa Việt Bắc. Qua đó giúp học
sinh nắm vững được vị trí của căn cứ địa Việt Bắc trên bản đồ Việt Nam và căn
cứ gồm những tỉnh nào. Sau đó học sinh thảo luận trong nhóm để tìm ra được
nguyên nhân của chiến dịch từ những cơ sở gợi ý của phiếu học tập và nội dung
sách giáo khoa rồi viết ý kiến ra phiếu học tập để trình bày. Để giảng về diễn
biến của chiến dịch: Tôi giới thiệu lược đồ của chiến dịch để học sinh nắm được.

Các em dựa vào lược đồ sách giáo khoa để trình bày ra phiếu học tập và cử đại
diện trình bày lại diễn biến theo phiếu học tập của nhóm mình. Các nhóm khác
14/25


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 yêu thích phân mơn Lịch sử
nhận xét bổ sung nếu thiếu. Sau đó học sinh được trực tiếp lên chỉ lược đồ để
nêu lại diễn biến của chiến dịch. Để tái hiện lại khơng khí hào hùng của qn và
dân ta trên trận đánh sông Lô. gây cho địch tổn thất lớn, tôi đã sử dụng catset để
cho các em nghe ca khúc “Sông Lô” của nhạc sĩ Văn Cao.
Ở phần củng cố: Tôi yêu cầu các em lên thuyết minh về những bức tranh
hay những bài thơ các em đã sưu tầm được theo nhóm có liên quan đến chiến
khu Việt Bắc để các em có thể hình dung được căn cứ địa kháng chiến nơi Bác
Hồ- Đảng- Chính phủ đã hoạt động lâu dài để chỉ huy cuộc kháng chiến chống
Pháp của ta. Chính nhờ việc sử dụng phong phú đồ dùng dạy học phối hợp với
vận dụng linh hoạt các hình thức tổ chức dạy- học đã giúp học sinh gần gũi với
các sự kiện, nhân vật lịch sử hơn, gây cho các em ấn tượng sâu sắc, hứng thú tìm
tịi, học tập. Nó tạo điều kiện cho học sinh dễ nhớ, nhớ lâu, phát triển năng lực
chú ý quan sát, óc tị mị khám phá khoa học. Đặc biệt, nó phù hợp với đặc điểm
nhận thức, đặc điểm lứa tuổi của các em.
- Bước thứ 3: Giáo viên chốt lại hoặc liên hệ mở rộng. Việc giáo viên chốt
lại kiến thức, khẳng định kiến thức hoặc liên hệ mở rộng là việc làm rất cần
thiết. Bởi vì những thơng tin học sinh thu lượm được cịn rời rạc, kiến thức mà
các em thu lượm được khác nhau, đơi khi sai lệch hoặc chưa chuẩn. Chính vì
vậy, giáo viên phải chốt lại chuẩn kiến thức, từ đó mở rộng phù hợp với nội
dung bài học, với đối tượng học sinh, gây cho các em sự hứng thú trong giờ học.
Ví dụ: Bài Thu - đơng 1947, Việt Bắc “mồ chơn giặc Pháp”
Khi tìm hiểu về diễn biến của chiến dịch. Sau khi học sinh đọc sách giáo
khoa, quan sát lược đồ, trao đổi, thảo luận trong nhóm để trình bày lại diễn biến
của chiến dịch. Giáo viên sẽ chốt lại và mở rộng: Sáng sớm ngày 16-9-1950,

quân ta nổ súng đánh chiếm cứ điểm Đông Khê, mở màn cho chiến dịch. Đông
Khê là cụm cứ điểm quan trọng nằm trên đường số 4 ở giữa Cao Bằng và Thất
Khê và cũng là một mắt xích nối hai khu vực này. Đánh Đông Khê trước tiên mà
không đánh vào các nơi khác là chủ trương sáng suốt, tài tình của ta vì: Trên
phịng tuyến này Cao Bằng, Thất Khê lực lượng của địch rất mạnh, nếu đánh
vào đây quân ta sẽ bị tổn thất nhiều. Do đó ta đánh vào Đơng Khê là một mắt
xích yếu của địch thì Cao Bằng sẽ bị cô lập, Thất Khê sẽ bị uy hiếp từ đó để tiêu
hao nhiều sinh lực địch. Chính vì vậy, ở Đơng Khê địch khơng dám phản kích
chỉ cố thủ, máy bay địch yểm trợ bắn phá suốt ngày đêm. Quân ta chiến đấu
dũng cảm, cuộc chiến đấu diễn ra gay go trong từng lô cốt của địch. Chính vì
Đơng Khê quan trọng như vậy nên Bác Hồ đã ra chỉ đạo trực tiếp trận đánh ở đài
quan sát trên đồi cao. Nhiều tấm gương chiến đấu dũng cảm của quân ta và dân
ta đã xuất hiện. Trong đó nổi bật là tấm gương của chiến sĩ bộc phá La Văn Cầu
15/25


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 yêu thích phân mơn Lịch sử
đã nhờ đồng đội chặt đứt cánh tay bị thương rồi tiếp tục xông lên phá lô cốt
địch, nêu cao lá cờ đầu trong phong trào thi đua “giết giặc lập công”. Sau 54 giờ
chiến đấu, ngày 18-9-1950, bộ đội ta đã tiêu diệt hoàn toàn cụm cứ điểm Đông
Khê. Sau khi mất Đông Khê, quân Pháp được lệnh rút khỏi Cao Bằng theo
đường số 4 để phối hợp với cánh quân khác từ Thất Khê lên hịng chiếm lại
Dơng KHê. Đốn được ý định đó của giặc, quân ta mai phục trên đường số 4
khiến hai cánh quân từ Cao Bằng về và từ Thất Khê lên không liên lạc được với
nhau, địch bị tiêu diệt ở nhiều nơi, bị bao vây chặt khơng cịn con đường thoát
chúng ra hàng lũ lượt. Một lần nữa ta lại thấy sự chỉ đạo tài tình của Đảng và
Bác Hồ: Chỉ cần đánh một điểm yếu mà hai điểm khác phải dấn thân vào chỗ
chết. Chiến dịch Biên giới thắng lợi rực rỡ, ta giải phóng được một giải biên giới
Việt – Trung dài từ Cao Bằng đến tận Đình Lập, đường số 4 sạch bóng qn thù.
Và như vậy chúng ta đã đạt được 3 mục tiêu đề ra: Tiêu diệt một bộ phận quan

trọng sinh lực địch, khai thông biên giới Việt Trung, củng cố và mở rộng căn cứ
địa Việt Bắc.
3. Tổ chức thực nghiệm (Giáo án).
Qua tìm hiểu, tơi đã tiến hành dạy thử nghiệm bài 5 thông qua giáo án sau:

16/25


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 yêu thớch phõn mụn Lch s
Thứ .ngày..tháng.năm 201
Kế hoạch dạy học
PHN môn: LCH S- tuần 5
BI: PHAN BI CHU V PHONG TRÀO ĐÔNG DU

TRƯỜNG:
Giáo viên:
LỚP ....

I. Mục tiêu:
1. Kiến thức:
- Biết Phan Bội Châu là nhà yêu nước tiêu biểu ở Việt Nam đầu thế kỷ XX.
- Phong trào Đông du là một phong trào yêu nước, nhằm mục đích chống thực
dân Pháp.
2. Kĩ năng: Kể lại một cách sơ lược về phong trào Đông du do Phan Bội Châu
khởi xướng.
3. Thái độ: Kính trọng Phan Bội Châu – nhà yêu nước lớn của Việt Nam hồi đầu
thế kỉ XX.
II. Đồ dùng dạy học:
 Sách, vở Lịch sử, Giáo án điện tử,…
III. Hoạt động dạy học chủ yếu:

TG

5’

2’

7’

Nội dung

A.Kiểm
bài cũ

Họat động của GV

Hoạt động của
HS

tra -KTBC: Hãy kể tên những nhân vật
lịch sử mà con đã được học từ đầu - HSTL
năm học đến giờ?
- NX

B.Bài mới
I. Giới thiệu - Bài học ngày hơm nay chúng ta
bài:
cùng tìm hiểu về Phan Bội Châu và
gắn với ông là phong trào Đông du
qua bài: Phan Bội Châu và phong
trào Đông du! => GV ghi bảng tên

bài.
II. Nội dung:
1.Giới thiệu Trước hết chúng mình cùng tìm hiểu
về Phan Bội đơi nét về cụ Phan Bội Châu qua
Châu:
phần 1: Giới thiệu về cụ Phan Bội
Châu => GV ghi bảng.
-YC HS đọc SGK trang 12+ với vốn
hiểu biết của mình để sau đó chia sẻ
17/25

- HS ghi vở

- HS ghi vở
- Làm theo HD
của GV

PT
Slide
1

Phấn
màu


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 yêu thích phân mơn Lịch sử

2.
trào
du:


Phong
Đơng

6’
a.Mục đích:

10’
b. Sơ lược
diễn biến của
phong trào

với lớp: Những hiểu biết của con về
cụ Phan Bội Châu?
- Con hiểu Duy tân có nghĩa là gì? (Đi
theo cái mới, cái tiến bộ)
GV: Đây là ảnh cụ Phan Bội Châu.
Cụ sinh năm 1867 tại Nghệ An- nơi
giàu truyền thống yêu nước nên từ rất
sớm, PBC đã có nhiệt tình cứu nước.
Trước cảnh nước nhà bị Pháp đơ hộ,
cụ tham gia hoạt động chống P, quyết
tâm tìm con đường g/p DT. Như vậy
có thể nói: Phan Bội Châu là nhà
yêu nước tiêu biểu của Việt Nam đầu
thế kỉ XX => Gv ghi bảng.
Chuyển: Vậy phong trào Đông du ra
đời khi nào, những nét chính của
phong trào Đơng du là gì? Chúng
mình cùng tìm hiểu qua phần 2:

Phong trào Đơng du. => GV ghi
bảng.
? Con hiểu Đơng du có nghĩa là gì?
- Chiếu silde 5+ giải thích ‘‘ Đơng
du”
? Tại sao Phan Bội Châu lại chọn
Nhật Bản mà không phải là nước nào
khác?
- GV chỉ bản đồ và chốt: Nhật Bản đã
tiến hành cải cách và trở nên cường
thịnh. Vì vậy cụ Phan Bôi châu hi
vọng vào sự giúp đỡ của Nhật để
đánh Pháp.
? Vậy phong trào Đông du ra đời
nhằm mục đích gì?
? Tại sao chúng ta phải học khoa học?
? Tại sao chúng ta phải học quân sự?
GV: Phong trào Đông du ra đời
nhằm đào tạo nhân tài cho đất nước.
18/25

- HSTL
- HSTL
Slide
3

- HS ghi vở

- HSTL
- HSTL

- HSTL
- Lắng nghe

- HSTL
- HSTL

- HS ghi vở.

Slide
5


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 yêu thích phân mơn Lịch sử
=> GV ghi bảng.
Chuyển: Vậy diễn biến của phong
trào ntn? Chúng ta cùng tìm hiểu qua
phần 2: Sơ lược diễn biến của phong
trào
-YCHS đọc SGK cộng với vốn hiểu
biết của mình, thảo luận theo nhóm 2
các câu hỏi sau:
1. Phong trào Đông du bắt đầu từ
năm nào?
2. Phan Bội Châu đưa thanh niên
sang Nhật học tập những gì?
3. Thanh niên Việt Nam học tập
trong điều kiện như thế nào?
4. Vì sao phong trào Đông Du thất
bại?
- Gọi đại diện nhóm trình bày.

- NX, đánh giá các ý kiến.
GV: Phong trào Đông du bắt đầu từ
năm 1905 và gặp rất nhiều khó khăn
về tài chính. Trước tình hình đó Phan
Bội Châu đã viết bức “ Hải ngoại
huyết thư” để tuyên truyền cổ động
cho pt và được nhân dân ta ủng hộ
nhiệt tình.
? Vậy tại sao trong điều kiện khó
khăn, thiếu thốn, nhóm thanh niên
Việt Nam vẫn hăng say học tập?
GV: Với lòng mong mỏi được học tập
trở về phục vụ Tổ quốc, nên dù thiếu
thốn kham khổ nhóm thanh niên sang
Nhật học thì hăng say học tập, thanh
niên trong nước nô nức sang học.
Đến năm 1907 đã có khoảng 200 học
sinh sang Nhật học. Phong trào Đơng
du phát triển mạnh mẽ.
? Vậy trước sự phát triển lớn mạnh
19/25

- HSTL->NX- Slide
7
>BS.

Slide
9

- HSTL->NX>BS.


- HSTL

- HSTL

- Lắng nghe
- HSTL


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 yêu thích phân mơn Lịch sử

2’

3’

của phong trào Đơng du như vậy thì
thái độ của thực dân Pháp như thế
nào?
? Vậy chúng đã làm gì để chống phá
phong trào Đơng du?
? Vậy tại sao Chính phủ Nhật trục
xuất Phan Bội Châu và những người
du học?
GV bổ sung: Thực dân Pháp cấu kết
với Nhật: Đồng ý cho Nhật vào buôn
c.Ý nghĩa:
bán ở Việt Nam, cịn Nhật thì cam kết
khơng để cho các nhà yêu nước Việt
Nam trú ngụ và hoạt động trên đất
nước Nhật.

? Với sự câu kết giữa Pháp và Nhật
thì
phong trào Đông du đã kết thúc như
d.Liên
hệ, thế nào?
củng cố:
GV chốt: Trước lợi ích Pháp đưa ra,
Nhật đã khơng giữ lời hứa ban đầu và
đã trục xuất Phan Bội Châu và những
người du học.
? Bạn nào có thể nêu lại vài nét sơ
lược về diễn biễn của phong trào
Đông du?
GV chốt, ghi bảng phần b: - Bắt đầu

năm 1905; - Thanh niên hưởng sôi
nổi-> phong trào phát triển mạnh
mẽ-> Pháp câu kết với Nhật phá
phong trào-> năm 1909, phong
trào tan rã.
? Tuy bị tan rã nhưng phong trào có ý
nghĩa như thế nào đối với các hoạt
động chống Pháp của nhân dân ta?
GV chốt, ghi bảng: Phong trào Đông
du tuy thất bại nhưng nó đã Khơi dậy
và cổ vũ tinh thần yêu nước của
20/25

- HSTL
- Ghi vở


- HSTL

- Ghi vở

- Lắng nghe
- HSTL

- HSTL

Slide
11


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 yêu thích phân mơn Lịch sử

5’

nhân dân ta
Mở rộng: Ngồi ý nghĩa trên, phong
trào cịn giúp ta hiểu rằng: khơng thể
dựa vào nước ngồi mà phải tự cứu
lấy mình.
? Vậy để tưởng nhớ công ơn của Phan
Bội Châu, nhân dân ta đã làm gì?
? Để tiếp nối truyền thống của cha
ơng, là học sinh thế hệ hôm nay,
chúng ta cần làm gì để thể hiện lịng
u nước của mình?
- GV NX, ĐG.

C. Củng cố - Trị chơi: Ơ chữ bí mật.
Dặn dò
- Gv nêu luật chơi-> HS chơi.
- HS chơi
- NX phần chơi của HS.
- Dặn bài sau: Quyết chí ra đi tìm
đường cứu nước.

Slide
15

*Rút kinh nghiệm sau tiết dạy:……………………………………….............

………………………………………………………………………………
….…..………………………………………………………………………
4, Kết quả thực hiện:
a, Kết quả về chất lượng thu được:
So với đầu năm, chất lượng cũng như tâm thế của các em trong việc học
phân môn Lịch sử đã tiến bộ rõ rệt.
b, Kết quả về tình cảm với bộ môn:
Trước đây, lớp tôi các em rất sợ khi đến giờ lịch sử và khơng thích học.
Cịn đến nay, các em chờ đón được học một tiết sử hiếm hoi trong tuần với tất cả
lịng nhiệt tình và hào hứng của mình.
c, Kết quả năng lực học tập của học sinh:
Từ sự tự tin, từ năng lực chủ động, phát huy tính tích cực của mình trong
giờ lịch sử, các em đã coi mỗi tiết học lịch sử là cơ hội để thể hiện năng lực bản
thân, là một cuộc thi nho nhỏ để tìm ra kiến thức mới, được trở lại khí thế hào
hùng của dân tộc trước kia đã cách xa các em rất lâu, được hiểu hơn về truyền
thống lịch sử của địa phương.
Sau đây là bảng so sánh:


21/25


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 yêu thích phân mơn Lịch sử
Thời gian
Đầu năm học
Giữa học kì II

Thích học
Lịch sử
SL
%
5
9,3
39
72,2

Bình thường
SL
14
8

22/25

%
25,9
14,8

Khơng thích

học Lịch sử
SL
%
35
64,8
7
13


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 yêu thích phân mơn Lịch sử

PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
1, KẾT LUẬN:
Việc sử dụng phối hợp giữa các phương pháp dạy học, kết hợp nhuần
nhuyễn các phương tiện dạy học truyền thống và hiện đại nhằm gây hứng thú
cho học khi học phân môn Lịch sử là điều cần thiết, quan trọng để khắc phục
tình trạng học sinh khơng học, sợ học phân môn này. Qua thực tế vận dụng vào
giảng dạy của bản thân và đồng nghiệp, để dạy tốt phân môn Lịch sử, tôi và
đồng nghiệp trong trường đã rút ra được vài kinh nghiệm nhỏ như sau:
- Mỗi giáo viên cần chịu khó đọc, tìm hiểu và nghiên cứu các tư liệu về
lịch sử đất nước, địa phương thông qua vô tuyến, sách báo, tra cứu thông tin trên
mạng, sưu tầm những tư liệu lịch sử từ những tư liệu “ sống “ xung quanh.
- Nắm vững nội dung chương trình học của lớp học, cấp học để sử dụng
các tư liệu sưu tầm được một cách hiệu quả không tham lam quá tải với học
sinh.
- Giáo viên phải đặt mình vào vị trí của học sinh để biết các em mong chờ
những gì ở từng bài học.
- Giáo viên nắm bắt được vấn đề cơ bản đổi mới phương pháp dạy học, sử
dụng thuần thục các phương tiện dạy học hiện đại và truyền thống.
- Tìm hiểu cách thiết kế bài dạy theo kiểu dạy học tích cực. Tổ chức cho học

sinh học tập trong hoạt động và bằng nhiều hoạt động tự giác, sáng tạo và tự tin.
2, KHUYẾN NGHỊ:
Để dạy tốt chương trình nội dung học nói chung phân mơn Lịch sử nói
riêng, ngồi sự nỗ lực cố gắng của giáo viên thì sự quan tâm giúp đỡ của các
Ban, Ngành cấp trên là hết sức quan trọng. Cụ thể:
- Cung cấp thêm những đầu sách tham khảo để chúng tơi có điểm tựa
vững chắc tìm ra hướng đi đúng nhất cho mỗi bài dạy.
- Cung cấp lược đồ hành chính của Hà Nội, quận Hồng Mai vì dạy đến
phần lịch sử địa phương thì những bản đồ đó rất khó tìm hoặc tìm được khi đem
vào thiết kế giáo án điện tử thì chất lượng thường khơng tốt do kích thước nhỏ,
độ phân giải thấp.
- Nhà trường, Hội cha mẹ học sinh tạo điều kiện cho các em các sân chơi
như rung chuông vàng, thăm các viện Bảo tàng Lịch sử,… qua đó các em hiểu,
tự hào và yêu quê hương đất nước mình hơn.
Trên đây là một số kinh nghiệm của bản thân tơi giúp cho học sinh u
thích khi học lịch sử mà tôi đã vận dụng dạy ở lớp mình và bước đầu có hiệu
quả. Tuy nhiên cũng khơng thể tránh khỏi những thiếu sót. Tơi rất mong nhận
23/25


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 yêu thích phân mơn Lịch sử
được sự góp ý, giúp đỡ quý giá của các cấp lãnh đạo, các thầy cô và các đồng
nghiệp để tôi ngày càng dạy tốt hơn.
Xin chân thành cảm ơn.

24/25


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 yêu thích phân mơn Lịch sử
PHẤN IV: TÀI LIỆU THAM KHẢO

1, Sách giáo khoa, sách giáo viên lịch sử lớp 5.
2, Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng các môn học ở Tiểu học
lớp 5. (Bộ Giáo dục và Đào tạo ).
3, Các chuyên san, tạp chí giáo dục.
4, Lịch sử Cách mạng xã ……………. (Nhà xuất bản Hà Nội )
5, Lịch sử Hà Nội (Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội )
6, Đại cương Lịch sử Việt Nam tập 3 (Nhà xuất bản Hà Nội )
7, Bài viết và tranh ảnh tư liệu trên các báo mạng.

25/25