MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
2. Mục đích nghiên cứu
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
4. Giả thuyết khoa học
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
6. Phạm vi nghiên cứu
7. Phương pháp nghiên cứu
NỘI DUNG
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc rèn kĩ năng giải tốn có
nội dung hình học cho học sinh lớp 5
1. Căn cứ khoa học của SKKN.
1.1. Khái quát về nội dung mơn Tốn có nội dung hình học lớp 5.
1.2. Mục tiêu dạy học giải tốn có nội dung hình học cho học sinh lớp 5
1.3. Căn cứ vào định hướng đổi mới phương pháp dạy học Toán ở tiểu học.
Chương 2: Thực trạng việc rèn kĩ năng giải tốn có nội dung hình học
cho học sinh lớp 5.
1. Thuận lợi.
2. Khó khăn.
2. Thực trạng việc rèn kĩ năng giải các bài tốn hình học cho học sinh lớp 5.
2.1.Thực trạng việc dạy học giải các bài tập hình học cho học sinh lớp 5.
2.2.Thực trạng nhận thức của học sinh lớp 5 về giải tốn có nội dung hình
học.
2.3. Nguyên nhân của thực trạng .
Chương 3: Đề xuất và tổ chức dạy học thực nghiệm áp dụng một số biện
pháp rèn kĩ năng giải tốn có nội dung hình học cho học sinh lớp 5.
1. Một số biện pháp rèn kĩ năng giải tốn có nội dung hình học cho học sinh
lớp 5.
1.1. Biện pháp 1: Giáo viên

1.2. Biện pháp 2: Giáo viên nâng cao kỹ năng khai thác và phát triển hệ
thống bài tập có nội dung hình học trong dạy học tốn ở lớp 5.
1.3. Biện pháp 3: Về phương pháp dạy học
1.4. Biện pháp 4: Vận dụng một số phương pháp giải toán
2. Áp dụng dạy thực nghiêm và kết quả.
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
1. Kết luận
2. Khuyến nghị
TÀI LIỆU THAM KHẢO
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
GV
HS

Giáo viên
Học sinh

1
2
2
2
2
2
2
2
4
4
4
4
4
4

6
6
6
7
7
7
8
9
9
9
9
9
10
11
14
14
15


CSVC
CNTT
TTCM
PPDH
SKKN
CM

Cơ sở vật chất
Công nghệ thông tin
Tổ trưởng chuyên môn
Phương pháp dạy học

Sáng kiến kinh nghiệm
Chuyên môn


2

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài.
Tốn học có nhiều ứng dụng trong cuộc sống, những kiến thức và kĩ năng
toán học cơ bản đã giúp con người giải quyết các vấn đề trong thực tiễn tế một
cách có hệ thống và chính xác, góp phần thúc đẩy xã hội phát triển. Mặt khác
mơn Tốn góp phần hình thành và phát triển các phẩm chất chủ yếu, năng lực
chung và năng lực toán học cho học sinh; phát triển kiến thức, kĩ năng then chốt
và tạo cơ hội để học sinh được trải nghiệm, vận dụng toán học vào thực tiễn; tạo
lập sự kết nối giữa Toán học với thực tiễn, giữa Tốn học với các mơn học và
hoạt động giáo dục khác, đặc biệt với các môn Khoa học.
Để học tốt mơn tốn và vận dụng vào thực tiễn một cách linh hoạt thì học
sinh phải có kĩ năng giải tốn. Thơng qua đó học sinh khám phá tri thức mới,
vận dụng tri thức vào thực tiễn đồng thời lấy giải toán làm phương tiện để phát
triển tư duy cho học sinh. Thơng qua giải tốn học sinh từng bước phát triển
năng lực tư duy, rèn luyện kĩ năng suy luận, khả năng quan sát, phỏng đốn.
Ngồi ra, việc giải tốn cịn góp phần giáo dục ý chí và những đức tính tốt như
cần cù, nhẫn nại, ý thức vượt khó.
Bài tập hình học trong chương trình tốn Tiểu học có vị trí quan trọng
trong việc hình thành và phát triển khả năng tư duy sáng tạo cho học sinh. Thực
tế các bài tốn có nội dung hình học, tốn có liên quan đến diện tích, thể tích,…
là khó đối với học sinh tiểu học. Cái khó là tư duy học sinh đang ở thao tác cụ
thể là chủ yếu, mà các em đã phải xem xét sự vật hiện tượng trong mối liên hệ
tổng thể, liên tục. Các em phải nắm, hiểu, nhớ đầy đủ cả một hệ thống cơng thức
tính chu vi, diện tích, thể tích các hình. Đồng thời phải biết vận dụng cơng thức

đó nhuần nhuyễn khi giải các bài tốn có liên quan. Vì vậy, học sinh thường gặp
khó khăn hay lẫn lộn các đặc điểm, thuộc tính, khái niệm, cơng thức, đơn vị
đo…Do vậy việc giải toán của học sinh phụ thuộc rất nhiều vào phương pháp
dạy học của người thầy.
Mặt khác trong thực tiễn, năng lực tư duy của học sinh tiểu học có sự
khác biệt trên cùng một lứa tuổi, cùng học một chương trình như nhau nhưng
hoạt động tư duy có những nét riêng đối với từng em - sự phát triển nhận thức
của học sinh cùng lứa tuổi khơng đồng đều. Vì vậy nhiều em gặp khó khăn khi
chuyển hình thức thao tác tư duy này sang hình thức thao tác tư duy khác. Suy
luận thường máy móc,… Trong một chừng mực nào đó, các em có thể giải được
một bài toán bằng “bắt chước ” theo các mẫu đã có nhưng mơ hồ, thường hay
sai lầm khi lập luận tính tốn. Xác định chưa đúng dạng tốn dẫn đến giải sai
hoặc nhầm lẫn cách giải dạng toán này với dạng toán khác,…Tuy nhiên để giúp
Một số biện pháp rèn kĩ năng giải tốn có nội dung hình học cho
học sinh lớp 5.


2
học sinh khắc phục những thực trạng nêu trên là một vấn đề khơng đơn giản. Từ
những khó khăn đã nêu trên tôi đã suy nghĩ đưa ra: “Một số biện pháp rèn kĩ
năng giải tốn có nội dung hình học cho học sinh lớp 5”.
2. Mục đích nghiên cứu
- Mục đích nghiên cứu là nhàm đánh giá đúng thực trạng dạy và học nội
dung này từ đó rút ra những kết luận sư phạm ứng dụng vào việc dạy Tốn ở
Tiểu học nói chung và rèn kĩ nang giải tốn có nội dung hình học lớp 5 nói
riêng.
- Giúp mỗi giáo viên nắm chắc mục tiêu và cải tiến PPDH nhằm nâng cao
chất lượng học tập mơn Tốn của học sinh lớp 5.
- Giúp học sinh lớp 5 phát triển năng lực hồn thiện kĩ năng giải tốn có
nội dung hình học từ đó vận dụng vào đời sống thực tiễn.

3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu.
3.1. Khách thể nghiên cứu: Phương pháp dạy học Toán lớp 5 ở Tiểu học.
3.2. Đối tượng nghiên cứu: Một số biện pháp rèn kĩ năng giải tốn có nội
dung hình học cho học sinh lớp 5.
4. Giả thuyết khoa học
Nếu SKKN đưa ra được các biện pháp rèn kĩ năng giải tốn có yếu tố hình
học một cách hợp lý thì sẽ giúp các em củng cố kiến thức về hình học, đại lượng
và phép đo đại lượng, phát triển năng lực thực hành năng lực tư duy đối với học
sinh Tiểu học. Đồng thời dạy các yếu tố hình học là một biện pháp quan trọng
gắn học với hành, nhà trường với đời sống, giúp các em say mê, hứng thú với
toán học. Mặt khác giúp giáo viên nâng cao chất lượng dạy Toán lớp 5.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc rèn kĩ năng giải tốn có nội dung hình
học cho học sinh lớp 5.
- Nghiên cứu thực trạng việc rèn kĩ năng giải tốn có nội dung hình học
cho học sinh lớp 5 hiện nay.
- Đề xuất và tổ chức dạy học thực nghiệm áp dụng một số biện pháp rèn
kĩ năng giải tốn có nội dung hình học cho học sinh lớp 5 ở trường Tiểu học.
6. Phạm vi nghiên cứu
- Lĩnh vực nghiên cứu: Phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học; phương
pháp dạy các yếu tố hình học lớp 5.
- Địa bàn nghiên cứu: Khối lớp 5 - Trường Tiểu học địa phương công tác.
- Đối tượng khảo sát và thực nghiệm: Giáo viên và học sinh khối lớp 5.
- Thời gian nghiên cứu: Tháng 9/2020 đến tháng 4 năm 2021.
7. Phương pháp nghiên cứu
Một số biện pháp rèn kĩ năng giải tốn có nội dung hình học cho
học sinh lớp 5.


2

7.1. Phương pháp khảo sát: Việc khảo sát được thực hiện trên giáo viên
và học sinh lớp 5 nhằm thu thập những thông tin nhằm đánh giá thực trạng giảng
dạy và rèn kỹ năng giải tốn hình học cho học sinh lớp 5 theo hướng phát triển
năng lực hiện nay.
- Đối tượng khảo sát là học sinh lớp 5; Giáo viên chủ nhiệm lớp 5.
- Phương pháp điều tra khảo sát học sinh và dự giờ giáo viên.
- Phương pháp đàm thoại, vấn đáp trao đổi chuyên môn với đồng nghiệp.
- Phương pháp quan sát: quan sát cách thức giảng dạy; kiểm tra đánh giá;
cách thức làm bài để thu thập chứng cứ phục vụ SKKN.
- Phương pháp thống kê số liệu nhằm đánh giá chất lượng dạy và học giải
tốn có nội dung hình học.
7.2. Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Nghiên cứu tài liệu được thực
hiện thông qua, tìm hiểu đọc các tài liệu liên quan đến giảng dạy mơn tốn ở bậc
tiểu học đang được áp dụng. Ngoài ra, SKKN tập trung nghiên cứu bộ sách giáo
khoa mơn Tốn hiện hành đang được áp dụng; một số sách tham khảo; SGV; ....
Thơng qua tìm hiểu tài liệu, SKKN xác định những điểm mạnh, hạn chế
và đề xuất một số biện pháp giúp giáo viên rèn kĩ năng giải tốn cho học sinh
lóp 5 có hiệu quả.
7.3. Phương pháp tổng kết, đánh giá
Thông qua việc tổng kết đánh giá thực trạng cơng tác giảng dạy mơn tốn
cho học sinh lớp 5 và quá trình nghiên cứu, tìm hiểu tài liệu. Đề tài thử nghiệm
một số biện pháp được đề xuất nhằm đánh giá sự phù hợp của các biện pháp
trong q trình dạy học mơn Tốn nói chung và rèn kĩ năng giải tốn về hình học
cho học sinh lớp 5 theo hướng phát triển năng lực nói riêng.

Một số biện pháp rèn kĩ năng giải tốn có nội dung hình học cho
học sinh lớp 5.


2


NỘI DUNG
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc rèn kĩ năng giải tốn
có nội dung hình học cho học sinh lớp 5.
1. Căn cứ khoa học của SKKN.
1.1. Khái qt về nội dung mơn Tốn có nội dung hình học lớp 5.
Các bài tốn có nội dung:
- Tính chu vi, diện tích, và thể tích các hình. Bảng đơn vị đo độ dài, bảng
đơn vị đo diện tích, đo thể tích
- Hình tam giác. Diện tích hình tam giác.
- Hình thang. Diện tích hình thang.
- Hình trịn, chu vi, diện tích hình trịn, biểu đồ hình quạt.
- Hình hộp chữ nhật và hình lập phương. Diện tích xung quanh, diện tích
tồn phần của hình hộp chữ nhật và hình lập phương.
- Thể tích hình hộp chữ nhật, hình lập phương. Giới thiệu hình trụ, hình
cầu.
1.2. Mục tiêu dạy học giải tốn có nội dung hình học cho học sinh lớp 5
- Biết tên gọi, kí hiệu,mối quan hệ của một số đơn vị đo độ dài, diện tích,
đơn vị đo thể tích.
- Biết tính diện tích hình chữ nhật, hình vng, hình tam giác, hình thang,
hình trịn, chu vi hình trịn.
- Nhận biết hình hộp chữ nhật, hình lập phương. Biết tính diện tích xung
quanh, diện tích tồn phần, thể tích của hình hộp chữ nhật, hình lập phương .
- Biết vẽ hình trịn với bán kính cho trước, vẽ đường cao của hình tam
giác, hình thang.
- Bài toán vận dụng tổng hợp các kiến thức để giải quyết các tình huống
đơn giản trong đời sống (các bài tốn dạng này được tích hợp ở một số bài tập
cuối mỗi dạng toán nêu trên).
1.3. Căn cứ vào định hướng đổi mới phương pháp dạy học Toán ở tiểu
học.

Như chúng ta đã biết, khoa học giáo dục thực chất là sáng tạo về PPDH và
PP giáo dục. Nhiều nước trên thế giới đã rút ra kinh nghiệm sau cuộc cách mạng
về phương pháp sẽ đem lại bộ mặt mới, sức sống mới cho giáo dục trong xã hội
hiện nay. Vì vậy đổi mới PPDH mơn Tốn là rất cần thiết. Đối với dạy mơn Tốn
cần vận dụng 5 đặc trưng cơ bản sau đây để phát huy hết tính tích cực của mỗi
PP sử dụng:
- Dạy học phải kích thích nhu cầu và hứng thú học tập của học sinh. Đặc
trưng này có ý nghĩa là tính tích cực học tập của học sinh phụ thuộc vào mức độ
Một số biện pháp rèn kĩ năng giải toán có nội dung hình học cho
học sinh lớp 5.


2
hấp dẫn và lôi cuốn của nhiệm vụ học tập và cách thức diễn đạt, dẫn dắt vấn đề
của giáo viên. Giáo viên dẫn dắt lớp học càng hấp dẫn, lơi cuốn thì tính tích cực
của học sinh càng cao.
- Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động của học sinh. Dạy học theo
cách này không chỉ đơn giản là cung cấp tri thức cho học sinh mà còn hướng
dẫn hành động. Trong phương tích cực, “Từ học làm đến biết làm, muốn làm và
cuối cùng muốn tồn tại và phát triển như nhân cách một con người lao động tự
chủ, năng đông, sáng tạo”
- Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học. Trong phương pháp
học thì cốt lõi là phương pháp tự học. Phương pháp tự học là cầu nối giữa học
tập và nghiên cứu khoa học. Một yếu tố quan trọng bảo đảm thành công trong
học tập và nghiên cứu khoa bộc là khả năng phát hiện kịp thời và giải quyết hợp
lý những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn. Nếu rèn luyện cho học sinh phương
pháp tự học, biết linh hoạt vận dụng những điều đã học vào những tình huống
mới thì sẽ khơi dậy lòng ham học, khơi dậy tiềm năng vốn có trong mỗi người.
Việc rèn luyện phương pháp tự học cũng là để khuyến khích khả năng học tập
liên tục suốt đời và được xem như một mục tiêu giáo dục.

- Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác. Hoạt động
trong tập thể nhóm sẽ làm cho từng thành viên được bộc lộ suy nghĩ, hiểu biết,
thái độ của mình, qua đó được tập thể uốn nắn, điều chỉnh, phát triển tình bạn, ý
thức tổ chức kỷ luật, tinh thần tương trợ, ý thức cộng đồng.
- Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò. Trong dạy học, việc
tự đánh giá HS khơng chỉ nhằm mục đích nhận định thực trạng học tập để điều
chỉnh hoạt động học của trò mà đồng thời tạo điều kiện nhận định thực trạng dạy
và điều chỉnh hoạt động dạy của thầy.
Kết luận: Việc nghiên cứu và đưa ra các biện pháp rèn kĩ năng giải tốn
có yếu tố hình học cho học sinh là cần thiết giúp các em củng cố kiến thức phát
triển năng lực thực hành, năng lực tư duy là một biện pháp quan trọng gắn học
với hành, lý luận và thực tiễn, giúp các em say mê, hứng thú với khoa học. Trên
đây là tồn bộ những cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của vấn đề rèn kĩ năng giải
tốn có nội dung hình học cho học sinh lớp 5. Đây là cơ sở quan trọng để cho
người viết tìm hiểu, tham khảo. Về cơ sở lí luận bao gồm: Vai trị của bài tập
tốn trong q trình dạy học, ý nghĩa của việc dạy giải bài tập tốn học, mục
đích của việc dạy các yếu tố hình học. Đây là những vấn đề tơi tìm hiểu thơng
qua tài liệu tham khảo và căn cứ vào thực tế của việc rèn kĩ năng giải tốn có nội
dung hình học cho học sinh lớp 5 ở địa phương. Thông qua đó để thấy vai trị
của bài tập tốn, ý nghĩa của việc dạy giải bài tập toán và mục đích của việc dạy
Một số biện pháp rèn kĩ năng giải tốn có nội dung hình học cho
học sinh lớp 5.


2
các yếu tố hình học trong nhà trường Tiểu học, góp phần nêu bật lên tác dụng và
tầm quan trọng của việc rèn kĩ năng giải tốn có nội dung hình học cho học sinh
lớp 5 cũng như phát triển kĩ năng giải toán cho học sinh. Về cơ sở thực tiễn, tôi
tiến hành khảo sát thực trạng của việc dạy giải bài tập hình học cho học sinh lớp
5. Việc khảo sát bao gồm: Khảo sát đối với giáo viên và khảo sát đối với học

sinh. Sau đó tơi dựa trên số liệu điều tra rồi tiến hành phân tích kết quả.
Chương 2: Thực trạng việc rèn kĩ năng giải tốn có nội dung hình học
cho học sinh lớp 5.
1. Thuận lợi.
- Trường nơi tôi công tác thuộc địa bàn nông thôn, nhân dân đa số làm
nông nghiệp, một bộ phận dân cư có nghề thủ cơng, kinh tế - xã hội ngày càng
có nhiều chuyển biến, đời sống nhân dân ngày được nâng cao.
- Những năm gần đây nhà trường luôn đặt nhiệm vụ nâng cao chất lượng
giáo dục toàn diện lên hàng đầu, đẩy mạnh việc triển khai đổi mới chương trình
GDPT, tích cực vận dụng phương pháp mới, ứng dụng CNTT vào giảng dạy.
- Cán bộ quản lý: có phẩm chất đạo đức tốt; có năng lực, kinh nghiệm và
nhiệt tình trong cơng tác; có khả năng lập kế hoạch, xây dựng các giải pháp thực
hiện phù hợp thực tiễn nhà trường.
- Trình độ chun mơn đội ngũ giáo viên ngày càng được nâng cao đáp
ứng đổi mới chương trình GDPT mới trong đó có 23.5% số giáo viên đạt trình
độ đại học, 76.5% đạt trình độ cao đẳng.
- Cơ sở vật chất nhà trường bước đầu đã đáp ứng được yêu cầu dạy và học
trong giai đoạn hiện tại.
2. Khó khăn.
- Điều kiện về nguồn lực chưa đảm bảo cho mọi hoạt động. Năng lực,
trình độ chuyên môn nghiệp vụ của đội ngũ giáo viên chưa thực sự đồng đều.
Nhân tố điển hình ít. Lực lượng giáo viên trẻ được bổ sung trong những năm
gần đây tuy có cố gắng song cịn thiếu kinh nghiệm.
- Trình độ ngoại ngữ, tin học của cán bộ giáo viên còn hạn chế. Đây là trở
ngại lớn trong việc vận dụng những phương pháp dạy học hiện đại.
- Chất lượng học sinh chưa đồng đều; chất lượng học sinh đầu vào thấp.
- Cơ sở vật chất: Trường chia làm nhiều khu, cơ sở vật chất thiếu đồng bộ,
gây khó khăn cho quản lý điều hành, tổ chức các hoạt động.
+ Phịng học bộ mơn cịn thiếu những phương tiện hiện đại, đáp ứng cho
việc ứng dụng CNTT trong giảng dạy. TBDH cũ, lạc hậu độ chính xác khơng

cao.

Một số biện pháp rèn kĩ năng giải tốn có nội dung hình học cho
học sinh lớp 5.


2
2. Thực trạng việc rèn kĩ năng giải các bài tốn hình học cho học sinh
lớp 5.
2.1.Thực trạng việc dạy học giải các bài tập hình học cho học sinh lớp
5
- Trong giảng dạy, giáo viên chưa triệt để đổi mới PPDH, học sinh
chưa thực sự chủ động tiếp thu thức, chủ yếu giáo viên còn cung cấp kiến
thức một cách áp đặt, không phát triển khả năng tự học của học sinh và học
sinh chỉ biết làm theo những gì đã học được nên giải tốn một cách rập khn
máy móc chưa thể hiện tính sáng tạo trong giải toán.
- Giáo viên coi sách giáo khoa và sách hướng dẫn như pháp quy bắt
buộc người học phải tuyệt đối trung thành. Trong giảng dạy giáo viên còn
lúng túng hoặc chưa coi trọng việc phân loại trình độ hoc sinh, để vận dụng
các phương pháp phù hợp. Do đó việc ghi nhớ của học sinh chưa có hệ
thống.
- Việc vẽ hình minh hoạ cho mỗi bài tốn có tác dụng rất tốt trong
việc hướng dẫn học sinh tìm cách giải cho bài tốn đó nhưng giáo viên chưa
khai thác hết thế mạnh của nó.Trong giảng dạy cịn thuyết trình, giảng giải
nhiều. Học sinh ít được thực hành nên kĩ năng vẽ hình cịn hạn chế. Sau mỗi
dạng bài hay một hệ thống các bài tập cùng loại giáo viên còn chưa coi trọng
việc khái quát chung cách giải cho mỗi dạng để khắc sâu kiến thức cho học
sinh.
- Khi hướng dẫn học sinh giải các bài toán phức tạp giáo viên còn
chưa chú trọng đến việc giúp học sinh biến đổi các bài tốn đó về các bài

tốn dạng cơ bản đã được học.
2.2.Thực trạng nhận thức của học sinh lớp 5 về giải tốn có nội dung
hình học.
Học sinh lớp 5 tư duy chưa phát triển nên suy luận thường mang tính chất
đơn giản. Khi suy luận, căn cứ logic của các em còn gắn nhiều với thực tế sống,
với quan sát thực nghiệm. Phép suy diễn còn “hiện thực”. Do vậy học sinh tiểu
học thấy khó hiểu các quy tắc. Do khả năng phân tích phát triển chậm hơn tư
duy bằng lời nên các em khó khăn trong việc phân tích các thuật ngữ hay mệnh
đề tốn học. Bởi vậy khi giải toán thường:
- Lập luận thiếu chặt chẽ (ngơn ngữ dài dịng, ngơn ngữ chưa phù hợp với
tình huống ứng dụng thực tế, viết chưa đúng quy ước trình bày bài giải,…).
- Sai khi thực hành vận dụng các cơng thức vào tính tốn để tìm đáp số.
- Sai do hiểu lầm, hiểu sai các tình huống thực tế, chưa thiết lập được các
dữ kiện với việc thể hiện bằng hình vẽ.
Một số biện pháp rèn kĩ năng giải tốn có nội dung hình học cho
học sinh lớp 5.


2
- Kĩ năng vẽ hình và nhận diện hình vẽ phức tạp còn hạn chế ,…
2.3. Nguyên nhân của thực trạng.
- Về giáo viên: Chưa chú trọng đổi mới phương pháp giảng dạy, còn ảnh
hưởng phương pháp dạy học cũ chưa khai thác mở rộng hệ thống bài tập SGK,...
- Về học sinh: Do khả năng tự học, phương pháp học chưa tốt, phần lớn
các em còn chủ quan khi làm bài, chưa nhớ kĩ các phương pháp giải dạng tốn
này. Mặt khác, cũng có thể là các em chưa được củng cố rõ nét về hình học nên
sự sai đó khơng tránh khỏi.
Để thấy rõ tình hình thực trạng của việc hướng dẫn học sinh giải tốn có
nội dung hình học cũng như những sai lầm mà học sinh thường mắc phải, tôi đã
tiến hành khảo sát trên hai lớp 5A và 5B.

Tôi chọn lớp 5A là lớp tiến hành dạy thực nghiệm, lớp 5B là lớp đối
chứng.
Đề khảo sát có nội dung như sau:
Bài 1: Một hình lập phương có diện tích xung quanh bằng 64 cm 2. Tính
thể tích của hình lập phương đó.
Bài 2: Một bể chứa nước hình hộp chữ nhật, đo ở trong lịng bể thấy chiều
dài bằng 2,5 m; chiều rộng bằng 1,4 m ; chiều cao gấp 1,5 lần chiều rộng. Hỏi bể
chứa đầy nước thì được bao nhiêu lít.
Bài 3: Cho tam giác ABC có diện tích là 150 cm 2. Nếu kéo dài đáy BC
(về phía B) 5 cm thì diện tích sẽ tăng thêm 37,5 cm2 . Tính đáy BC của tam giác.
Bài 4: Một tấm bìa hình thang có tổng độ dài hai đáy là 24dm, diện tích là
102dm2. Tính chiều cao của tấm bìa hình thang đó.
Kết quả như sau:
Giỏi

Khá

Trung bình

Yếu

Lớp

Sĩ số

SL

%

SL


%

SL

%

SL

%

5A

31

4

12,9

5

16,1

17

54,9

5

16,1


5B

33

4

12,1

6

18,2

19

57,6

4

12,1

Kết luận: Qua khảo sát tơi nhận thấy bài làm của học sinh đạt kết quả
không cao, số lượng học sinh đạt điểm khá giỏi chiếm tỉ lệ thấp. Từ bảng khảo
sát trên, ta có thể biết được tỉ lệ học sinh nắm và vận dụng vào bài tập chưa đều,
nhiều em kĩ năng vẽ hình chưa chắc chắn.
Qua việc nghiên cứu tìm hiểu thực trạng việc dạy học giải tốn có nội
dung hình học để thấy rõ được những ưu khuyết điểm cũng như kết quả đạt
được để có những đánh giá một cách khách quan nhất. Từ đó đề ra biện pháp

Một số biện pháp rèn kĩ năng giải tốn có nội dung hình học cho

học sinh lớp 5.


2
khắc phục những tồn tại trong quá trình giảng dạy cũng như vận dụng những
phương pháp mới để nâng cao chất lượng dạy và học của nhà trường.
Chương 3: Đề xuất và tổ chức dạy học thực nghiệm áp dụng một số
biện pháp rèn kĩ năng giải tốn có nội dung hình học cho học sinh lớp 5.
1. Một số biện pháp rèn kĩ năng giải tốn có nội dung hình học cho
học sinh lớp 5.
1.1. Biện pháp 1: Giáo viên
- Giáo viên cần quán triệt tinh thần đổi mới chương trình sách giáo khoa
phổ thơng, khơng ngừng tự bồi dưỡng kiến thức, chuyên môn nghiệp vụ đáp ứng
kịp thời yêu cầu đổi mới giáo dục tìm hiểu nắm vững mục tiêu chương trình và
yêu cầu cần đạt sau mỗi bài dạy.
- Đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy, kết hợp
dạy học trên lớp, dạy học trực tuyến, hướng dẫn khai thác có hiệu quả bài giảng
Eleaning, video, hướng dẫn học sinh tìm hiểu kiến thức qua sách báo, internet,
sử dụng phần mềm hỗ trợ dạy học, đồ dùng dạy học, vận dụng các phương pháp
dạy học mới tích cực để phát huy năng lực của học sinh.
- Thực hiện đánh giá quá trình học tập cũng như tiến bộ của học sinh một
cách trung thực khác quan, ln khuyến khích và tạo cơ hội để học sinh tham
gia quá trình học tập một cách chủ động và bộc lộ hết phẩm chất và năng lực
trong quá trình học tập.
1.2. Biện pháp 2: Giáo viên nâng cao kỹ năng khai thác và phát triển
hệ thống bài tập có nội dung hình học trong dạy học toán lớp 5.
Giáo viên chủ động thường xuyên phát triển bài tốn mới trên cơ sở bài
tốn đã có trong chương SGK hoặc vử bài tập
- Thay đổi số liệu, văn cảnh của bài tốn đã cho. Ví dụ:
Bài tốn: Một hình lập phương có diện tích xung quanh bằng 64 cm 2.

Tính thể tích của hình lập phương đó. Có thể đổi thành:
Bài tốn: Tính thể tích của hình lập phương biết diện tích xung quanh
bằng 100 cm2.
- Phát triển bài tốn ngược với bài tốn đã cho. Ví dụ:
Bài tốn: Một tấm bìa hình thang có tổng độ dài hai đáy là 24dm, chiều
cao là 8,5 dm . Tính diện tích của tấm bìa hình thang đó.
Có thể đổi thành bài tốn: Một tấm bìa hình thang có tổng độ dài hai đáy
là 24dm, diện tích là 102dm2. Tính chiều cao của tấm bìa hình thang đó.
- Tăng hoặc giảm số đối tượng của bài toán đã cho,….
Một số nguyên tắc cần tuân thủ khi khai thác và phát triển hệ thống bài
tập tốn có nội dung hình học ở lớp 5:
Một số biện pháp rèn kĩ năng giải tốn có nội dung hình học cho
học sinh lớp 5.


2
- Bài tập phải đảm bảo tính khoa học.
- Bài tốn phải đảm bảo tính vừa sức.
- Bài tốn phải đảm bảo tính thực tiễn.
- Bài tốn phải đảm bảo tính sư phạm.
1.3. Biện pháp 3: Về phương pháp dạy học
Dạy bài mới thường có 2 phần: Dạy lý thuyết và thực hành. Nhưng phần
lý thuyết giáo viên chủ yếu đang dùng phương pháp đàm thoại (thầy hỏi - trò trả
lời) nhận xét để dẫn dắt học sinh tìm kiến thức mới. Cách dạy này không phát
triển năng lực tự học của học sinh, học sinh còn phụ thuộc nhiều vào hướng dẫn
của thầy cô, Để tất cả học sinh sinh đều phải làm việc giáo viên phải vần dụng
các kĩ thuật dạy học mới, dạy bài mới cần phải được thao tác hố.
Thứ nhất: Chuyển từ hình thức đàm thoại thơng thường sang hình thức
đàm thoại mới, trong đó giáo viên nêu câu hỏi dưới dạng lệnh làm việc, còn học
sinh trả lời làm theo lệnh của giáo viên. Những học sinh nào khơng làm việc thì

giáo viên biết ngay và nhắc nhở kịp thời. Nhờ có việc thao tác này mà giáo viên
tổ chức được cho tất cả học sinh phải làm việc và kiểm sốt q trình làm việc
đó.
Thứ hai: Chuyển từ hình thức trực quan “thầy làm - trị xem” sang hình
thức trực quan “trị làm - thầy xem, gợi ý hướng dẫn”.
Ở tiểu học, các em chỉ biết tiếp thu các kiến thức hình học trực tiếp, dựa
trên các hoạt động thực hành đo đạc, tơ vẽ, cắt ghép, gấp hình…
Do vậy phương tiện trực quan trong việc dạy tốn diện tích là khơng thể
thiếu được.
Thứ ba: Vận dụng một số kĩ thuật dạy học mới phát huy năng lực của học
sinh: Kĩ thuật khăn trải bàn, phịng tranh, mảnh ghép,động não, chia sẻ nhóm
đơi,…
1.4. Biện pháp 4: Vận dụng một số phương pháp giải toán
Sử dụng phương pháp dùng tỉ số: Trong một số bài tốn hình học, người
ta có thể dùng tỉ số các số đo đoạn thẳng, tỉ số các số đo diện tích như một
phương tiện để tính tốn, giải thích lập luận, cũng như so sánh các giá trị về độ
dài đoạn thẳng, về diện tích hoặc thể tích. Điều này cũng thường được thể hiện
dưới hình thức sau (Chẳng hạn đối với hình tam giác).
a. Hai hình tam giác có diện tích bằng nhau khi có hai đáy bằng nhau và
chiều cao tương ứng bằng nhau.
b. Hai tam giác có độ dài đáy bằng nhau thì tỉ số diện tích bằng tỉ số hai
đường cao tương ứng.

Một số biện pháp rèn kĩ năng giải tốn có nội dung hình học cho
học sinh lớp 5.


2
c. Hai tam giác có chiều cao bằng nhau thì tỉ số diện tích bằng tỉ số hai
đáy tương ứng.

Về thực hiện phép tính trên số đo diện tích và các thao tác tổng hợp trên
hình: Có những bài tốn hình học địi hỏi phải biết vận dụng thao tác phân tích,
tổng hợp trên hình đồng thời với việc tính tốn trên số đo diện tích. Điều đó
được thể hiện như sau:
a. Một hình được chia thành nhiều hình nhỏ thì diện tích của nó bằng tổng
diện tích các hình nhỏ được chia.
b. Hai hình có diện tích bằng nhau cũng có phần chung thì hai phần cịn
lại có diện tích bằng nhau.
c. Nếu ghép thêm một hình vào hai hình có diện tích bằng nhau thì sẽ
được hai hình mới có diện tích bằng nhau.
Về giảng dạy giải tốn diện tích: Các loại tốn điển hình, giáo viên cần
hướng dẫn học sinh giải cẩn thận, tập luyện trên nhiều ví dụ tương tự. Để giải
các bài tốn này học sinh cần thực hiện các điều sau:
+ Xác định yêu cầu, tóm tắt được bài tốn, phát hiện ra các tình huống
quen thuộc, chuyển bài tốn, phát biểu dưới dạng bài tốn quen thuộc và giải bài
tốn theo quy trình.
+ Ln chú ý đến khai thác bài tốn, lập hệ thống bài toán liên quan, tiến
tới lập sơ đồ bài tốn.
* Với các bài tập tính tốn.
+ u cầu nắm chắc công thức, hiểu từng đại lượng trong công thức. Biết
tìm các thành phần chưa biết từ các thành phần đã cho.
+ Giải quyết từng nội dung, từng thành phần để đi đến giải quyết bài toán.
* Với bài tập giải bằng phương pháp đại số.
+ Hướng dẫn học sinh đọc kĩ đề toán đưa bài toán sang bài toán quen
thuộc.
+ Tìm hiểu nội dung bài tốn.
+ Phải hiểu bài toán một cách tổng thể để tránh vội vàng đi ngay vào chi
tiết,...
Sau một năm triển khai thí điểm, rút kinh nghiệm áp dụng đại trà, tôi nhận
thấy chất lượng học tập của học sinh về mơn Tốn có nâng lên đáng kể. Nhờ

vậy chất lượng giáo dục được nâng lên.
Giáo viên cần nắm để giúp học sinh hiểu, nhớ và thực hiện.
2. Áp dụng dạy thực nghiệm và kết quả.
2.1 Mục đích:
- Qua một thời gian nghiên cứu tơi tiến hành dạy thực nghiệm áp dụng các
Một số biện pháp rèn kĩ năng giải tốn có nội dung hình học cho
học sinh lớp 5.


2
biện pháp mới vào giảng dạy để đánh giá đúng ưu điểm và những tồn tại cần
khắc phục từ đó có những điều chỉnh bổ sung cần thiết từ đó thu được kết quả
của việc áp dụng SKKN vào thực tiễn và rút ra những kết luận sư phạm cần thiết
góp phần nâng cao chất lượng giải tốn hình học cho học sinh lớp 5.
2.1. Đối tượng thực nghiệm: Đối tượng để tiến hành thực nghiệm là học
sinh hai lớp 5A và 5B ( lớp 5A là lớp được áp dụng SKKN, lớp 5B là lớp đối
chứng kết quả thực nghiệm).
2.2. Tiến hành thực nghiệm:
Việc tiến hành thực nghiệm áp dụng SKKN vào giảng dạy các tiết Toán từ
tháng 2 đến hết tháng 3 năm 2021có đánh giá rút kinh nghiệm sau mỗi tiết dạy.
Sau một thời gian dạy thực nghiệm tôi tiến hành khảo sát để đánh giá kết quả
học tập và sự tiến bộ của học sinh. Để so sánh kết quả, tôi tiến hành khảo sát
chất lượng trên cả hai lớp 5A và 5B ( lớp 5A là lớp được áp dụng SKKN, lớp 5B
là lớp đối chứng kết quả thực nghiệm).
Đề khảo sát có nội dung như sau:
Bài 1: Một hình lập phương có diện tích tồn phần bằng 72 cm 2. Tính thể
tích của hình lập phương đó.
Bài 2: Một bể chứa nước hình hộp chữ nhật, đo ở trong lòng bể thấy chiều
dài bằng 2,5 m; chiều rộng bằng 1,4 m ; chiều cao gấp 1,5 lần chiều rộng. Hỏi bể
chứa đầy nước thì được bao nhiêu lít.

Bài 3: Sân trường em hình chữ nhật có chiều dài 45m và hơn chiều rộng
6,5m. Chính giữa sân có 1 bồn hoa hình trịn đường kính 3,2m. Tính diện tích
sân trường cịn lại?
Bài 4: Một thửa ruộng hình thang có tổng độ dài 2 cạnh đáy = 260m và
chiều cao bằng

1
tổng độ dài 2 cạnh đáy.Tính diện tích thửa ruộng?
4

2.4. Kết quả thực nghiệm
Với đề bài trên, tơi thu được kết quả như sau:
Giỏi

Khá

Trung bình

Yếu

Lớp

Sĩ số

SL

%

SL


%

SL

%

SL

%

5A

31

8

25,8

7

22,6

15

48,4

1

3,2


5B

33

4

12,1

6

18,2

19

57,6

4

12,1

Qua kết quả khảo sát, tôi nhận thấy mức độ tiếp thu của các em đã đạt
được những ưu điểm nổi bật sau đây:
- So với lớp 5B mức độ tiếp thu bài của học sinh lớp 5A nhanh hơn,
các em có khả năng phân loại và làm tốt các bài tốn về hình học. Biết vận
dụng sáng tạo các kiến thức vào các bài tập cụ thể, tìm ra nhiểu cách giải, lập
Một số biện pháp rèn kĩ năng giải tốn có nội dung hình học cho
học sinh lớp 5.


2

luận chặt chẽ, vận dụng tốt hơn.
- Đứng trước mỗi bài tốn về hình học các em khơng cịn bỡ ngỡ,
có khả năng định hướng được cách giải. Có kĩ năng phân tích biến đổi bài
tốn phức tạp về các dạng cơ bản, liên hệ với các kiến thức khác như toán
tổng hiệu, tổng tỷ, hiệu tỷ, hai tỷ số ,…
- Các kiến thức cơ bản về hình học của các em không ngừng được
củng cố, mở rộng và phát triển. Những vướng mắc, tồn tại khi học nội dung
giải tốn có nội dung hình học được khắc phục, nhiều kỹ năng mới được
hình thành.
- Các em được trang bị thêm nhiều phương pháp giải toán mới, biết
cách khai thác và nhìn nhận vấn đề một cách tồn diện.
Kết luận: Đổi mới phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học và việc rèn kĩ
năng giải tốn có nội dung hình học cho học sinh lớp 5 góp phần nâng cao chất
lượng mơn Tốn ở Tiểu học đáp ứng mục tiêu giáo dục của Nhà nước ta trong
giai đoạn mới. Phương pháp dạy học đổi mới là một hệ thống các phương pháp
trong đó có vận dụng phối hợp mặt ưu điểm của phương pháp cổ truyền và
phương pháp hiện đại. Tuỳ theo tình hình cụ thể củ từng lớp, từng trường mà
giáo viên lựa chọn phương pháp dạy học đổi mới cho phù hợp để đạt hiệu qủa
cao. Qua thời gian nghiên cứu và thực tế giảng dạy tôi rút ra được một số bài
học kinh nghiệm sau:
- Giáo viên cần nắm vững mục tiêu chương trình mơn học, u cầu cần
đạt sau mỗi bài học cụ thể.
- Không ngừng tự bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, vận dụng linh hoạt
các phương pháp dạy học mới, các kĩ thật dạy học trong q trình giảng dạy.
- Dạy học phải kích thích nhu cầu và hứng thú học tập của học sinh.
- Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động của học sinh.
- Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học.
- Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác.
- Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò.
- Giáo viên đã cố gắng giúp học sinh phát hiện và giải quyết các vấn đề

của bài học có lưu ý để học sinh nhận xét và tìm ra cách giải quyết vấn đề (các
cách giải khác nhau).

Một số biện pháp rèn kĩ năng giải tốn có nội dung hình học cho
học sinh lớp 5.


2

KẾT ḶN VÀ KHÚN NGHỊ
1. Kết luận
Giải tốn có nội dung hình học là một dạng tốn hay và khó, đòi hỏi
học sinh phải nắm chắc các kiến thức cơ bản. Việc rèn kĩ năng giải Toán
cho học sinh là cần thiết. Qua thực tế giảng dạy nhiều năm và nghiên cứu
thực trạng giảng dạy tốn có nội dung hình học, tơi thấy có thể tổng kết
được một số bài học kinh nghiệm sau đây:
- Tổ chức tốt các hoạt động học tập trong các tiết học để học sinh giải
quyết tốt các bài tập trong sách giáo khoa. Học sinh phải hiểu sâu sắc vấn đề
,nắm chắc kiến thức và vận dụng tốt vào thực hành.
- Những bài học kinh nghiệm trong việc sử dụng phương pháp,
hình thức tổ chức dạy học. Để chuyển tải được những kiến thức khoa học
tới cho học sinh, giáo viên phải sử dụng các phương pháp và hình thức tổ
chức dạy học. Việc nắm bắt kiến thức của học sinh phụ thuộc rất nhiều
vào phương pháp giảng dạy của giáo viên.Trong xu thế dạy học hiện nay,
giáo viên khơng cịn là người truyền thụ tri thức theo một chiều, học sinh
thụ động tiếp thu và làm theo. Người giáo viên cần căn cứ vào vốn sống, khả
năng hiểu biết của HS để thiết kế các hoạt động nhằm giúp học si nh tự
phát hiện và giải quyết vấn đề dưới sự trợ giúp của các bạn trong nhóm,
trong lớp. Như vậy giáo viên trở thành người thiết kế người tổ chức hướng
dẫn các hoạt động,.. cịn học sinh là người thi cơng, người trực tiếp hoạt

động để tìm tịi kiến thức. Khi giảng dạy các kiến thức mới, dạng toán mới
giáo viên cần tiến hành theo các bước sau đây:
Bước 1: Làm nảy sinh nhu cầu nhận thức của HS (Làm xuất hiện vấn
đề và tạo cho học sinh có nhu cầu tìm hiểu vấn đề đó).
Bước 2: Tổ chức các hoạt động học tập (theo cá nhân, nhóm hay cả
lớp).
Bước 3: Hướng dẫn học sinh trình bày ý kiến trước nhóm, trước lớp.
Bước 4: Hướng dẫn học sinh nhận xét, đánh giá, bổ sung.
Bước 5: Giáo viên hệ thống, kết luận vấn đề, hướng dẫn học sinh trình
bày.
Bước 6: Tổ chức cho học sinh luyện tập, thực hành.
Điều quan trọng là sau khi học sinh giải xong bài tốn đó, giáo viên cần
làm gì, cần khai thác những gì từ bài tốn để phát huy hết khả năng tư duy,
tính tích cực của học sinh khi học tốn. Tơi xin đưa ra một số kinh nghiệm
sau đây:
Một số biện pháp rèn kĩ năng giải tốn có nội dung hình học cho
học sinh lớp 5.


2
- Nâng cao mức độ khó dễ của bài tốn:
Trên cơ sở học sinh đã nắm chắc, hay đã củng cố tốt được cách giải
khái quát của bài toán, giáo viên cần nâng dần mức độ của bài toán nhằm
rèn kỹ năng, kỹ xảo giải toán, gây hứng thú học tập và phát huy khả năng của
từng em.
- Tìm nhiều cách giải khác nhau cho bài toán:
Biện pháp này nhằm giúp học sinh có thể vận dụng các kiến thức đã
học vào giải quyết bài toán theo các hướng khác nhau.
- Tìm hướng giải quyết bài tốn có nhiều khả năng xảy ra
Biện pháp này bên cạnh giúp học sinh củng cố kĩ năng giải toán, phát

triển tư duy, ở mức độ cao hơn còn đòi hỏi các em phải biết tìm tịi giải
quyết tất cả các khả năng có thể xảy ra để tìm hết các đáp số của bài tốn,
biết loại trừ các khả năng khơng phù hợp.
- Giải quyết bài toán ngược với các bài toán đã giải:
- Tổ chức cho học sinh tìm dữ kiện cịn thiếu hay các dữ kiện thừa
trong các bài tốn có nội dung hình học.
2. Khuyến nghị
2.1. Đối với Phịng Giáo dục
- Thường xuyên tổ chức các cuộc hội thảo theo chuyên đề để giáo
viên có cơ hội giao lưu học hỏi, trao đổi kinh nghiệm giảng dạy.
2.2. Nhà trường.
- BGH nhà trường cần quan tâm xây dựng cơ sở vật chất, trang thiết bị
dạy học mới đáp ứng xu thế phát triển hiện đại: củng cố mạng internet, xây
dựng kho bài giảng điện tử, bài giảng Eleaning, video các phần mềm hỗ trợ
dạy học,…khuyến khích giáo viên tự bồi dưỡng CNTT, làm đồ dùng dạy học
áp dụng vào giảng dạy có hiệu quả.
- Tổ chức các phong trào thi đua đổi mới PPDH, có nhiều hình thức
nhằm khích lệ giáo viên tích cực áp dụng SKKN vào giảng dạy các môn
học.Tổ chức phổ biến những kinh nghiệm hay, những cách làm sáng tạo
nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy.
2.3. Tổ chuyên môn.
- Tổ chuyên môn cần phát huy hết vai trị trách nhiệm của mình
tích cực đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả các buổi sinh hoạt chuyên môn,
đặc biệt đổi mới SHCM theo hướng nghiên cứu bài học, giáo viên tự giác trao
đổi bàn bạc, phổ biến kinh nghiệm dạy học, cách tháo gỡ khó khăn trong
giảng dạy đồng thời bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên,...đảm
bảo sự đồng đều về CM.
Một số biện pháp rèn kĩ năng giải tốn có nội dung hình học cho
học sinh lớp 5.



2
2.4. Giáo viên.
- Giáo viên cần thực hiện triệt để việc đổi mới PPDH theo mục tiêu
chương trình GDPT 2018.
- Tạo ra một khơng khí học tập thật thoải mái, tự nhiên bằng các hình
thức tổ chức dạy học đa dạng phù hợp mà ở đó học sinh có điều kiện bộc
lộ hết n ă n g l ự c của các em.
Trên đây là một số biện pháp tôi đề xuất để rèn kĩ năng giải tốn có nội
dung hình học cho học sinh lớp 5 góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn
diện trong nhà trường. Rất mong sự đóng góp ý kiến của đồng nghiệp.
Tơi xin trân trọng cảm ơn!
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình
viết, khơng
sao chép nội dung của người khác.

Một số biện pháp rèn kĩ năng giải tốn có nội dung hình học cho
học sinh lớp 5.


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Đỗ Đình Hoan (2008), SGK Tốn 5, NXB Giáo dục.
2. Đỗ Đình Hoan (2008), SGK Tốn 4, NXB Giáo dục.
3. Đỗ Đình Hoan (2008), SGV Tốn 5, NXB Giáo dục.
4. Đỗ Đình Hoan (2008), Vở bài tập Toán 5 tập 1 + 2, NXB Giáo dục.
1. Đỗ Đình Hoan (2008), Hỏi đáp về dạy học Tốn 5, NXB Giáo dục.