Tiểu luận lý thuyết truyền thông tiếp nhận và phản hồi của công chúng

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (1016.14 KB, 27 trang )

I.

LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

1. Nhu cầu tiếp nhận và trao đổi thông tin của con người
Có thể nói, nhu cầu trao đổi thông tin đã được hình thành ngay từ thuở hồng
hoang của lịch sử - thời kì mà con người sống bằng săn bắt hái lượm, chủ yếu
phụ thuộc vào tự nhiên. Tuy nhiên, trong những sinh hoạt hàng ngày mang
tính “bầy đàn”, bộ tộc, bộ lạc, họ cũng có nhu cầu giao tiếp, trao đổi những
suy nghĩ, tình cảm. Tuy nhiên, đó mới chỉ là những “tiếng tặc lưỡi” mang tính
bản năng, “tương tự như tiếng kêu, tiếng hú của chim, của vượn” đủ để họ
trao đổi ý kiến với nhau (Theo Tài Hoa Trẻ – Vnexpress). Hay tinh vi hơn một
chút là những kí tự, những hình vẽ mà người ta tự quy ước với nhau. Mỗi kí
tự, mỗi hình vẽ nhằm thể hiện một sự vật, hiện tượng hay ý nghĩa nào đó. Cho
đến khi chữ viết ra đời khi các hệ thống chữ viết đầu tiên của loài người xuất
hiện vào thời kì đồ đồng (cuối thiên niên kỉ IV TCN) từ các biểu tượng tiền kí
tự của thời kì đồ đá mới.
Trải qua hàng nghìn, hàng vạn năm theo dòng chảy của lịch sử, con người
không chỉ trao đổi thông tin trong một cộng đồng người, thông tin không chỉ
giới hạn trong một địa bàn nhất định mà ngày càng mở rộng hơn nữa về tính
chất và mức độ phạm vi. Xã hội phát triển, trải qua các nền văn minh và
không ngừng đổi thay, tiến bộ, nhu cầu trao đổi, cập nhật thông tin về muôn
mặt của đời sống liên tục hàng ngày, hàng giờ. Con người không chỉ là đối
tượng tiếp nhận thông tin mà cao hơn nữa là làm chủ được thông tin, đánh giá
và thẩm định thông tin được tiếp nhận từ chủ thể truyền thông. Do đó, yêu cầu
bức thiết đặt ra là phải có một cơ quan chủ quản chính thống đứng ra điều
hành quá trình tiếp nhận có phản hồi đó. Phải chăng đó là tiền đề cho một nền
báo chí ra đời?

1

2. Khái niệm công chúng
Khái niệm công chúng là mối quan tâm hàng đầu của những nhà nghiên cứu
dư luận xã hội. Công chúng là đối tượng tiếp nhận của truyền thông, góp phần
tạo nên dư luận xã hội.
Truyền thông là một quá trình liên tục, trao đổi hoặc chia sẻ thông tin, tư
tưởng, tình cảm giữa hai hoặc nhiều người nhằm nâng cao nhận thức, mở
rộng hiểu biết và điều chỉnh hành vi phù hợp với nhu cầu phát triển. Như vậy,
tiếp nhận thông tin là một quá trình. Như vậy, có thể nói, truyền thông mang
lại sự hiểu biết lẫn nhau giữa chủ thể truyền thông và đối tượng truyền thông.
Đối tượng truyền thông của các phương tiện thông tin đại chúng được hiểu là
công chúng. “Công chúng nói chung có thể hiểu là những người tiếp nhận và
được các sản phẩm báo chí tác động hoặc hướng vào để tác động” (Phân viện
Báo chí và Tuyên truyền – Đài Tiếng nói Việt Nam (2002) – Báo Phát thanh –
NXB Văn hóa – Thông tin, Hà Nội, tr 95). Như vậy, có thể coi công chúng
của báo chí là những người trực tiếp hoặc gián tiếp tiếp nhận sản phẩm báo
chí. Họ là những người đọc, người nghe, người xem các sản phẩm báo in,
phát thanh, truyền hình và Internet hay truyền tai nhau kể lại, truyền tay nhau
để xem. Đây có thể là toàn thể xã hội hay một nhóm đối tượng và cũng có thể
là một người nhất định trong một thời điểm nào đó khi họ tiếp nhận thông tin
từ các loại hình báo chí.
Có thể nói, công chúng báo chí là đối tượng tiếp nhận thông tin, thẩm định
đánh giá thông tin cũng như chất lượng của các sản phẩm báo chí. “Về thực
chất, giá trị sử dụng của tác phẩm báo chí là mức độ tác động, hoặc mức độ
ảnh hưởng hoặc những lợi ích của tác phẩm báo chí đối với người sử dụng tác
phẩm và người làm ra tác phẩm ấy” (Giáo trình Tác phẩm báo chí đại cương
của TS. Nguyễn Thị Thoa và Nguyễn Thị Hằng Thu). Dường như cùng với
2

các khoản chi tiêu cho sinh hoạt hàng tháng, họ còn trả thêm một khoản là phí
dịch vụ. Họ bỏ tiền ra mua một tờ báo in, trả tiền thuê bao hàng tháng để truy
cập Internet: lướt web, đọc báo, xem tin tức trên các bản tin truyền hình, nghe
các chương trình phát thanh…Bởi chính xu thế hội nhập ngày nay, nhu cầu
thông tin đã trở thành một nhu cầu thiết yếu với cuộc sống. Việc “bùng nổ”
thông tin trên các phương tiện thông tin đại chúng hiện nay cũng đang đòi hỏi
sự chọn lọc thông tin quan trọng, có ích với bản thân họ hoặc liên quan đến
quyền lợi vật chất cũng như quyền lợi tinh thần trong cuộc sống hàng ngày.
Hoặc đơn giản hơn, họ tìm đến các phương tiện thông tin đại chúng chỉ để tìm
đến những cái tên nhà báo mà họ yêu thích và ngưỡng mộ.
Chúng ta đang sống trong nền kinh tế tri thức với khoa học, kĩ thuật và công
nghệ phát triển vượt bậc. Trước đây là công nghệ in ấn, sau này là sự ra đời
của những chiếc máy vi tính đầu tiên đưa loài người bước sang nền văn minh
thứ ba: Nền văn minh thông tin. Đó có thể coi bước đệm cho sự ra đời và phát
triển của báo mạng điện tử – loại hình báo chí mới ra đời.
Tuy mới ra đời song báo mạng điện tử đã đạt được những thành tựu nổi trội
trên nhiều phương diện. So với các loại hình báo chí khác như báo in, phát
thanh, truyền hình, báo mạng điện tử có nhiều ưu thế vượt trội mà nổi bật hơn
cả là tính đa phương tiện. Đa phương tiện trong báo mạng điện tử là sự kết
hợp hài hòa giữa văn bản (text), hình ảnh tĩnh (still image), hình ảnh động
(animation), đồ họa (graphic), âm thanh (audio), video và những chương trình
tương tác (interactive programs). Cùng với những ưu thế của tính đa phương
tiện, những tính năng hữu ích của Internet cũng giúp kéo gần khoảng cách
giữa độc giả với chủ thể truyền thông (cơ quan báo chí).
3. Đi tới chọn đề tài
Đối với nền báo chí nói, công chúng là đối tượng khách quan phản ánh một
cách cụ thể, chân thực và rõ nét nhất chất lượng của các sản phẩm báo chí.
Trong báo in số lượng các ấn phẩm bán được trong thị trường lớn hơn lượng
3

phát hành ban đầu thì có thể kết luận tờ báo đó đã có được chỗ đứng tin cậy
trong lòng độc giả. Còn một tờ báo mạng điện tử có được coi là uy tín và “ăn
khách” hay không cũng phải phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, trong đó số
lượng truy cập của độc giả đóng một vai trò vô cùng quan trọng. Quan trọng
với công chúng là những vấn đề nổi cộm, gây nhiều tranh cãi trong cuộc sống
hàng ngày, những lợi ích về vật chất cũng như tinh thần của họ có được giải
tỏa trong các bài báo hay không, điều đó sẽ phản ánh những vấn đề báo chí đã
và đang khai thác có gần gũi với đời sống hay không. Chính vì thế, trong đề
tài tiểu luận tìm hiểu về công chúng này, tôi đã chọn khảo sát công chúng của
tờ báo VNEXPRESS – báo Tiếng Việt nhiều người đọc nhất và là một trong
số những tờ báo mạng điện tử có số lượng truy cập lớn nhất. Điều đó cũng
chứng tỏ rằng công chúng quan tâm đến tờ báo VNEXPRESS và là những vị
giám khảo công bằng nhất cho sản phẩm báo chí này. Và để dễ dàng hơn cho
việc theo dõi và nhận xét đánh giá được chân thực, khách quan, đảm bảo được
tính “mới nóng” của các sự kiện và vấn đề xã hội, tôi chọn khảo sát trang báo
VNEXPRESS trong thời gian 1 tháng (từ ngày 27/9/2012 – 27/10/2012).
Những hiểu biết, cái nhìn chân thực, khách quan về sản phẩm báo chí,
những thế mạnh cũng như những hạn chế, những quan điểm và những
góp ý từ cá nhân độc giả sẽ là những đánh giá công bằng nhất của công
chúng về tờ báo, để từ đó có cái nhìn đúng đắn hơn về báo chí nói chung
cũng như báo mạng điện tử nói riêng.

4

NỢI DUNG NGHIÊN CỨU
1. Đơi nét về lịch sử ra đời
Như chúng ta đã biết, VNEXRESS là tờ “Tin nhanh Việt Nam” – tờ báo tiếng
Việt nhiều người xem nhất. Tờ báo ra đời dựa trên ý tưởng xây dựng một tờ

báo “công nghệ” vào đầu năm 2000 của nhà báo Thang Đức Thắng (lúc đó là
Trưởng Ban điện tử của báo Lao Động) và Trương Đình Anh – Giám đốc
Trung tâm Internet FPT (Báo mạng điện tử , Những vấn đề cơ bản – TS.
Nguyễn Thị Trường Giang). Đây là ý tưởng hết sức táo bạo bởi thời điểm đó,
số lượng người truy cập Internet chỉ khoảng 50000 và khái niệm về một tờ
báo mạng điện tử độc lập vẫn còn khá xa vời.

Giao diện trang chủ VNEXPRESS
Ngày 26/2/2001, VNEXPRESS chính thức xuất hiện trên Internet. Sau tuần
đầu có khoảng 1000 lượt truy cập/ngày. Kết thúc tuần thứ 2, số lượng truy cập
tăng gấp đôi. Nửa năm sau, VNEXPRESS có khoảng 300000 độc giả và phần
lớn là người quen, bạn bè giới thiệu. Và con số truy cập mỗi ngày một tăng
5

lên…Ngày 25/11/2012, VNEXPRESS chính thức trở thành tờ báo mạng điện
tử độc lập đầu tiên của Việt Nam.
2. Thông tin chính
VNEXPRESS được thành lập bởi tập đoàn FPT, ra mắt ngày 26/2/2001 và
được Bộ Văn hóa và Thông tin cấp giấy phép số 511/GP – BVHTT ngày
25/11/2002. Tòa soạn đóng tại tầng 5 tòa nhà FPT, phố Duy Tân, quận Cầu
Giấy, Hà Nội. Văn phòng đại diện phía Nam tại 408, Điện Biên Phủ, quận 10,
TP.HCM. Tổng biên tập là ông Thang Đức Thắng.
VNEXPRESS là tờ báo điện tử đầu tiên của Việt Nam không có phiên bản
báo giấy. Theo bảng xếp hạng của Alexa, VNEXPRESS luôn có số người truy
cập lớn nhất Việt Nam trong số hơn 10 tờ báo điện tử tại Việt Nam 1. Và cũng
theo bảng xếp hạng này, VNEXPRESS hiện nằm trong top 300 website được
truy cập nhiều nhất thế giới2 (Vnexpress – Wikipedia tiếng Việt).
3. Độc giả tiếp cận với VNEXPRESS như thế nào?
Hơn 10 năm hoạt động và phát triển, Vnexpress luôn là một trong số ít tờ báo

mạng điện tử dẫn đầu về số lượng truy cập. Tờ báo đã trở thành địa chỉ tin
cậy, thân thiện của độc giả trong và ngoài nước (Báo mạng điện tử, những vấn
đề cơ bản – TS. Nguyễn Thị Trường Giang).
a. Đối tượng độc giả
Đối tượng công chúng của VNEXPRESS không chỉ là độc giả trong nước
mà còn là những độc giả nước ngoài.
Theo số liệu thống kê tính theo địa chỉ IP (địa chỉ truy cập của mỗi máy tính
cá nhân khi tham gia vào mạng lưới mạng) thì có 64% địa chỉ IP trong nước,
1

Top Sites in Viet Nam (bằng tiếng Anh). Alexa. Truy cập ngày 28/7/2010

2

Xếp hạng của Alexa

6

13% địa chỉ IP đến từ Mỹ và hơn 20% địa chỉ IP đến từ các nước châu Âu,
châu Á. Số liệu đó đã cho thấy so với các tờ báo mạng điện tử khác thì
VNEXPRESS có lượng truy cập ở nước ngoài khá lớn.
Đối tượng công chúng của báo VNEXPRESS đa dạng về lứa tuổi và trình độ
Bang điêu tra vê lưa tuôi cua đôc gia bao VNEXPRESS (đơn vi %)

Từ 2 – 9 tuổi

Từ 10 – 15 tuổi

Từ 16 – 32

Từ 50 tuổi trở lên

5

40

45

10

Bảng số liệu điều tra về lứa tuổi cho thấy báo điện tử Vnexpress hướng tới đối
tượng độc giả chủ yếu là những người trẻ tuổi đời từ 18 đến 40 và có khả
năng, trình độ tiếp cận công nghệ thông tin. Bên cạnh đó, độc giả của báo còn
là đối tượng người già và số ít là thiếu niên, nhi đồng.
Trong thời kì khoa học, kĩ thuật và công nghệ phát triển vượt bậc, trình độ của
công chúng cũng phải nâng cao để kịp thời tiếp nhận thông tin trên các
phương tiện thông tin đại chúng nói chung và báo chí nói riêng. Công chúng
của Vnexpress nói riêng cũng đáp ứng được những tiêu chí của công chúng
báo mạng điện tử nói chung: có trình độ nhất định so với mặt bằng xã hội, có
điều kiện và khả năng sử dụng công nghệ hiện đại, có quỹ thời gian hạn hẹp,
có nhu cầu thông tin cao.
b. Cách thức tiếp cận với báo điện tử VNEXPRESS
Kết quả của cuộc khảo sát về tần xuất truy cập vào trang VNEXPRESS mỗi
ngày của độc giả (tính theo đơn vị %):
Thường xuyên, 1 lần
khi nào rỗi thì
lên
45
25

Không lần nào

Ý kiến khác
(thỉnh thoảng…)

20

10

7

Bảng số liệu trên cho thấy, VNEXPRESS đã trở thành một địa chỉ tin cậy đối
với công chúng ở mọi lứa tuổi. Vì báo điện tử hoạt động trong môi trường
Internet và hiện nay, các phương tiện có thể truy cập mạng rất tiện lợi với
chức năng hiện đại và hệ thống wify có ở những nơi công cộng thuận tiện cho
người sử dụng (như laptop, một chiếc điện thoại di động đời cao hay thậm chí
cả máy đọc sách…). Họ có thể truy cập bất cứ thời điểm nào trong ngày, mọi
nơi, mọi lúc.

Ý kiến
khác

Đo là
trang báo
yêu thích
và
thường
xuyên

truy cập

Go từ
khoa về
linh vưc
nào đo và
dân đến
trang báo

Sư giới
thiệu,
thông tin
của bạn
be

Bảng số liệu điều tra vê cach thưc têp cân trang bao VNEXPRESS (đơn vi %)

20

30

30

Độc giả có khá nhiều cách tiếp cận với trang báo: có thể qua sự giới thiệu,
thông tin của bạn bè hoặc đó là trang báo được bạn đọc yêu thích và thường
xuyên truy cập; nhưng chủ yếu là những công việc liên quan đến việc tra cứu,
tìm kiếm thông tin và tư liệu phục vụ cho công việc học tập và nghiên cứu của
mình. Đó là việc gõ từ khóa về một lĩnh vực nào đó và kết quả tìm kiếm trên
Internet đã dẫn đến trang báo Vnexpress.
Là đối tượng tiếp nhận cũng như phản ánh của báo chí nói chung và cu

thể hơn là các sản phẩm báo chí nói riêng, công chúng có thể được coi là
những vị giám khảo công bằng nhất đọc, đánh giá, suy ngẫm và bàn luận.
Hoạt động độc lập trong xu thế phát triển chung của báo mạng điện tử –
loại hình báo chí mới ra đời đang trên đà cạnh tranh với những phương
tiện thông tin đại chúng khác như báo in, phát thanh – truyền hình bên
cạnh những hạn chế còn tồn tại của nền báo chí nói chung, VNEXPRESS
cũng đã đạt được những thành tựu đáng kể trên các phương diện.
8

20

4. Nhận diện của độc giả về những thế mạnh của báo điện tử
VNEXPRESS
a. Thông tin nhanh nhạy, kịp thời
Hoạt động trong nền báo chí nói chung, Vnexpress đáp ứng được nhu cầu
thông tin nhanh nhạy, kịp thời, cập nhật liên tục trong 24h. Tin trên trang chủ
thường xuyên được cập nhật với nội dung phong phú, đa dạng tạo cảm giác
mới mẻ cho độc giả mỗi lần truy cập, hòa nhập vào xu thế bùng nổ thông tin
hiện nay. Update liên tục cũng chính là một trong những lợi thế của báo mạng
điện tử nói chung cũng như Vnexpress nói riêng.
Ví du, diễn biến của cơn bão Sơn Tinh được cập nhật kịp thời từ những dấu
hiệu đầu tiên dự báo đường đi của bão. Từ những dự báo đầu tiên, hướng đi
cũng như tính chất của cơn bão được cập nhật vào ngày 26/10/2012 đến cảnh
người dân sơ tán trong đêm và các công điện khẩn của UBND tỉnh gửi địa
phương các huyện triển khai các phương án đối phó với cơn bão số 8
(27/10/2012) đến những diễn biến phức tạp của cơn bão gây thiệt hại không
nhỏ cho các tỉnh miền Bắc được cập nhật vào ngày sau đó (28/10/2012).
Những thông tin đó được cập nhật hàng ngày hàng giờ bởi đội ngũ thông tin
viên và phóng viên thường trú tại các địa phương, nơi bão đi qua để người

dân luôn được tiếp nhận những nguồn tin mới nhất về mức độ ảnh hưởng của
bão đến đời sống sinh hoạt của chính bản thân họ cũng như đồng bào cả nước.
b. Thông tin đa dạng, phong phú
Về hình thức
Trung bình mỗi ngày, Vnexpress cập nhật khoảng 120 đầu mục tin bài, trong
đó 90% là do phóng viên, biên tập viên của báo thực hiện. Hơn nữa,
VNEXPRESS là một tờ báo mạng điện tử nên cũng đáp ứng được tính đa
phương tiện. Đa phương tiện trong báo mạng điện tử là sự kết hợp hài hòa
9

giữa văn bản (text), hình ảnh tĩnh (still image), hình ảnh động (animation), đồ
họa (graphic), âm thanh (audio) và các chương trình tương tác (interactive
programs).
Ví dụ, trong chuyên mục Thế giới, ngày 2/10/2012, có đăng bài “6 người bị
bắt vì vụ chìm tàu ở Hồng Kông có 8 bức ảnh Tàu Hông Kông chìm khi xem
pháo hóa quốc khánh đi kèm với 1 video Hiện trường vụ chìm tàu được quay
lại bởi phóng viên của TELEGRAPH trong 53 giây kèm theo bài viết khiến
cho bài viết có giá trị hơn về chất lượng thông tin và nắm được bước đầu về
tình hình sự việc.
Về nội dung
Nếu trước đây, Vnexpress chủ yếu tập trung vào phần đưa tin, đảm bảo tính
nhanh nhạy, kịp thời thì giờ đã chú ý hơn đến những bài chuyên sâu có tính
chất bình luận, phân tích, lý giải, mổ sẻ những vấn đề, những góc cạnh của
cuộc sống.
Bang điêu tra vê chất lượng bài viêt trong cac chuyên mục nói chung (tính theo đơn vi %):

Đáp ứng đầy Thông
đủ thông tin ngắn
về các linh trung

vưc mà độc chính

tin Một số thông Một số bài Ý kiến khác
gọn, tin

mang viết co khả

thưc, tính giật gân, năng
xác, câu

khách, tích,

giả quan tâm cập nhật liên gây
40

tục trên 24h
10

phân
bình

phản luận, lý giải

cảm
25

chuyên sâu
15

c. Chuyên muc phong phú, hấp dẫn

10

10

Vnexpress hiện có 14 chuyên mục: Xã hội, Thế giới, Kinh doanh, Giải trí, Thể
thao, Pháp luật, Gia đình – Sức khỏe, Khoa học, Ơ tơ – Xe máy, Bạn đọc,
Tâm sự, Video, Rao vặt, Cười. Trong mỗi chuyên mục còn có những mục nhỏ
phân loại cụ thể và chi tiết, hấp dẫn hơn như trong mục Xã hội có Giáo dục,
Nhịp điệu trẻ, Câu chuyện cuộc sống, Du lịch, Du học; mục Thế giới có Cuộc
sống đó đây, Ảnh, Vụ án, Người Việt 5 châu; mục Kinh doanh có Bất động
sản, Doanh nhân, Nhà đẹp, mục Giải trí có Phim, Thời trang, Sách, Truyền
hình…; trong Thể thao có Bóng đá quốc tế, Bóng đá trong nước, Lịch thi đấu;
trong Khoa học có Môi trường, Thiên nhiên, Công nghệ mới; trong Gia đình –
Sức khỏe có Sống khỏe, Tổ ấm, Giới tính, Mẹ và bé, Làm đẹp …Mỗi tin, bài
được phân chia ở từng mục và chuyên mục cụ thể, phục vụ nhu cầu thông tin
và thị hiếu của độc giả ở mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.
Bảng điều tra về những chuyên muc trên trang được yêu thích và thường

Cười

Rao văt

video

Tâm sư

Bạn đọc

Ơ tơ – Xe máy

Khoa học

Gia đình –
Sức khoe

Pháp luật

Thê thao

Giải trí

Kinh doanh

Thế giới

Xa hội

xuyên truy cập (tính theo đơn vị %):

75 30 15

40

45

25

15

20

15

10 15

15

10

Có thể nói, với báo chí, công chúng vừa là đối tượng phản ánh, vừa là đối
tượng tiếp nhận.
Hướng tới đối tượng độc giả chủ yếu là những người trẻ, tuổi đời khoảng từ
18 đến 40, có khả năng và trình độ tiếp nhận công nghệ thông tin, vì vậy,
VNEXPRESS còn có 5 trang hoạt động độc lập, trực thuộc là Ngôi sao, Số
hóa, Game thủ, Việc làm và Ebank. Mỗi ngày VNEXRESS cập nhật khoảng
11

15

120 đầu mục tin, bài, trong đó 95% là sản phẩm do phóng viên, biên tập viên
VNEXPRESS thực hiện (Báo mạng điện tử - Những vấn đề cơ bản – TS.
Nguyễn Thị Trường Giang). Có thể thấy, trong thời buổi kinh tế thị trường
ngày nay, công chúng tranh thủ quỹ thời gian hạn hẹp của mình để lên mạng
lướt web, đọc báo, xem tin tức. Vì vậy, họ chỉ có thể xem chuyên mục mà họ
yêu thích hoặc liên quan đến những lợi ích vật chất hoặc tinh thần. Chính vì
thế, sự đa dạng các mục và chuyên mục là rất cần thiết.
Chẳng hạn như, các cán bộ chiến sĩ ở Trường Sa quan tâm đến lễ trao học
bổng của độc giả VNEXPRESS cho con em họ vào chiều ngày 1/10/2012. Họ

không trực tiếp tới lễ trao giải nhưng họ vấn biết được tấm lòng của những
người dân đất liền – những độc giả quen thuộc của Vnexpress dành cho con
em họ – những thí sinh đã vượt khó khăn, đạt thành tích trong kì thi đại học
thông qua bài viết “Con cán bộ Trường Sa nhận học bổng của độc giả
Vnexpress” trong mục Xã hội, chuyên mục Giáo dục. Hay như chị em phụ nữ
luôn chăm lo, quán xuyên gia đình thì quan tâm đến những bài viết trong
chuyên mục Gia đình – Sức khỏe.
d. Tương tác đa chiều
Sự tương tác giữa cơ quan báo chí và độc giả được thể hiện qua các sản phẩm
báo chí được đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng. Tương tác
trong Từ điển Tiếng Việt: “Sự tác động qua lại, có ảnh hưởng tới nhau giữa
các đối tượng người hoặc vật”.
Tương tác có vai trò quan trọng trong hoạt động truyền thông nói chung và
hoạt động báo chí nói riêng. Nếu như các loại hình báo chí truyền thống, đặc
trưng tương tác chủ yếu được xem xét ở góc độ sự tương tác qua lại giữa cơ
quan báo chí, người viết báo và người tiếp nhận thông tin thì đối với các Tòa
soạn báo mạng điện tử, việc tận dụng lợi thế về tính tương tác không những
đưa người đọc vào thế giới thông tin một cách nhanh nhất và thuận tiện nhất
mà còn tạo điều kiện cho họ tham gia vào quá trình cung cấp thông tin, thu
12

hẹp dần khoảng cách giữa nhà báo, tờ báo và bạn đọc. Tương tác trong hoạt
động báo chí của báo mạng điện tử đã ngày càng phát triển theo xu hướng mở
rộng hơn, phong phú, đa dạng và thân thiện, hiệu quả hơn rất nhiều so với
hoạt động báo chí truyền thống (Nâng cao hiệu quả hoạt động tương tác trên
báo mạng điện tử – Nguyễn Minh Huế, Tạp chí Tuyên giáo số 6).
Truyền phát thông tin đến công chúng là nhiệm vụ đầu tiên của chủ thể truyền
thông (cơ quan báo chí cùng đội ngũ phóng viên, biên tập viên, cộng tác viên,
thông tin viên…). Đó cũng là bước đi đầu tiên của quá trình truyền thông.

Truyền thông với mục đích ban đầu là để cho đối tượng tiếp nhận thông tin,
sau đó là đi đến hiểu và thay đổi nhận thức và hành động theo định hướng mà
chủ thể truyền thông đã đưa ra ở các sản phẩm báo chí của mình. Nếu như
nguồn phát (chủ thể truyền thông) mở đầu một mô hình truyền thông thì phản
hồi sẽ là điểm kết khép lại một vòng của mô hình truyền thông đó. Phản hồi
(Feedback) là thông tin ngược, là dòng chảy của thông điệp từ người nhận trở
về nguồn phát. Mạch phản hồi là thước đo hiệu quả của hoạt động truyền
thông. Chính vì thế, thông điệp được truyền tải từ các sản phẩm báo chí có giá
trị thực tiễn và hiệu quả hay không phụ thuộc rất nhiều vào lượng phản hồi này.
Bang điêu tra y kiên đôc gia vê tính tương tac cua cơ quan bao chi (đơn vi tính theo %):

Co tính tương tác

Chưa co tính tương tác

80

20

Bang tính chuyên mục thê hiên tính tương tac cua cơ quan bao chi vơi đ ôc gia trên VNEXPRESS:

Giao diện

Chuyên mục Mục Liên hệ Đường

dây Ý kiến khác

Bạn đọc và tòa soạn ở nong liên hệ

10

chuyên mục cuối trang

ở cuối trang

Tâm sư
20

20

30

13

20

Qua bảng khảo sát một bộ phận công chúng của tờ báo, ta có thể thấy tính
tương tác của VNEXPRESS được thể hiện ở Mục Liên hệ Tòa soạn ở cuối
trang chủ. Cũng giống như những tờ báo mạng điện tử khác, để nhanh chóng
thông báo cho bạn đọc biết tòa soạn đã nhận được thư, VNEXPRESS sử dụng
hệ thống thư trả lời tự động. Cứ mỗi khi nhận được Email, hệ thống trả lời tự
động sẽ gửi lại cho độc giả một bức thư đã được biên soạn sẵn: “Cảm ơn Qúy
vị đã liên lạc với Tòa soạn! Chúng tôi đã nhận được yêu cầu của Qúy vị.
Vnexpress”. Bên cạnh Mục Liên hệ Tòa soạn, cơ quan báo chí còn tương tác
với độc giả bằng đường dây nóng liên hệ 0123.888.0123 (HN) –
0129.233.3555 (TP.HCM) và chủ yếu hơn cả là hai chuyên mục Bạn đọc viết
và Tâm sư và chỉ một phần nhỏ thông qua giao diện trang báo.

Muc Liên hệ Tòa soạn báo VNEXPRESS

14

Trả lời tự động của báo VNEXPRESS
Sự phản hồi ở đây không chỉ đơn thuần là tòa soạn với độc giả mà
VNEXPRESS đã tạo điều kiện cho độc giả tự phản hồi với nhau. Chỉ cần một
độc giả chia sẻ, bày tỏ ý kiến, quan điểm của mình trên chuyên mục Bạn đọc
viết hay Tâm sự thì ngay sau đó đã nhận được không ít hồi âm từ các độc giả
khác. Chẳng hạn như trong chuyên mục Tâm sự ngày 28/9/2012 có bức thư
của một độc giả tên Thanh, bức thư có tên: Sư thờ ơ của chồng đẩy tôi đến
với người khác đã nhận được 10 phản hồi của bạn đọc. Đó là những lời tâm
sự, những lời khuyên chân thành của những người đồng cảnh ngộ. Cái nhìn
của người ngoài cuộc bao giờ cũng chính xác và khách quan hơn có thể giải
tỏa những nỗi bức xúc, trăn trở của chị Thanh và từ đó, chị Thanh sẽ có
những cách giải quyết cũng như hướng đi đúng đắn cho cuộc sống của mình.
Đặc biệt, độc giả còn được thể hiện những tư tưởng, quan điểm của mình
trước những vấn đề tác giả đưa ra trong mỗi tác phẩm báo chí thông qua phần
ý kiến bạn đọc ở cuối mỗi bài viết. Trong mục Xã hội, ngày 29/9/2012 có
đăng bài “Cán bộ Hà Nội tổ chức cưới không được quá 50 mâm” của tác giả
Đoàn Loan đã có tới 55 ý kiến phản hồi. Dư thảo của Thành ủy Hà Nội, cán
15

bộ, Đảng ủy tổ chức tiệc cưới không được quá 300 người tương đương với 50
mâm cỗ; không tổ chức cưới ở khách sạn 5 sao, khu du lịch cao cấp. Dường
như độc giả tỏ ra khá bức xúc với đề xuất trong dự thảo trên. Một độc giả bày
tỏ ý kiến của mình: “Nếu muốn giải quyết vấn đề, thì nên giải quyết tư
nguyên nhân, bản chất chính của sư vật, sư việc, đưng nên ban những luật lệ
mang tính bề ngoài như vậy. 1 người sếp gương mẫu thì trăm ngàn nhân viên

gương mẫu, 1 người sếp tham nhũng ,dễ dãi thì trăm ngàn nhân viên tham
nhũng, dễ dãi”. Bạn đọc đó cho rằng đây chỉ là cách giải quyết theo hình thức
bề ngoài còn một số bạn đọc khác lại cho rằng việc cỗ bàn là chuyện riêng
của một nhà, việc tổ chức cưới còn phải phụ thuộc vào điều kiện kinh tế của
gia đình đó và khẳng định việc tổ chức cưới hỏi đã trở thành một tục lệ của
người Việt Nam và nghĩa tình với làng xóm cùng những người thân thích. Có
thể thấy, 55 ý kiến đó sẽ là 55 lá phiếu bỏ vào hòm thư góp ý với chính tác
giả, sau đó là cơ quan báo chí và cuối cùng là cơ quan chức năng để cùng xây
dựng nên một dự thảo đúng đắn, mang tính thực thi và hợp với lòng dân.
* Công chúng cộng tác cùng cơ quan báo chí
Không chỉ là đối tượng tiếp nhận thông điệp của các nhà truyền thông, phản
hồi ý kiến, công chúng còn trở thành những người đồng sáng tạo nên những
tác phẩm báo chí với các nhà báo, phóng viên và cộng tác viên. trong chuyên
mục Bạn đọc ngày 27/9/2012 có đăng bài “Camera ô tô chộp được cảnh cướp
giật ở cầu Sài Gòn”, vụ cướp giật ở chân cầu Nguyễn Hữu Cảnh bị camera
hành trình của một xe hơi đi phía sau ghi lại được. Đó là độc giả có nick SBG
345 đã gửi video này đến Vnexpress.net cho biết cô gái bị ngã ngay trước mũi
ô tô, may mà xe phanh lại kịp. Bài viết đã có 97 ý kiến phản hồi. Hay bài viết
“Chú lính chì” Thiện Nhân đón Trung thu của tác giả Bình Minh trong
chuyên mục Xã hội có 10 bức ảnh do gia đình Thiện Nhân cung cấp. Như vậy,
ta có thể thấy được độc giả cũng là những cộng tác viên không chuyên của
Vnexpress, đóng góp các thông tin và sự kiện, hiện tượng, những chân dung
16

người thực, việc thực vẽ lên bức tranh toàn cảnh muôn mặt của đời sống xã
hội. Công chúng cũng được Tòa soạn tạ điều kiện để cộng tác, viết bài và
được trả nhuận bút giống như một cộng tác viên của một tòa soạn báo mạng
điện tử.
Bang điêu tra chuyên mục đôc gia se gưi bài c ông tac (đanh dấu tích vào nhưng chuyên mục được

Cười

Rao văt

video

Tâm sư

Bạn đọc

Ô tô – Xe máy

Khoa học

Gia đình –
Sức khoe

Pháp luật

Thê thao

Giải trí

Kinh doanh

Thế giới

Xa hội

lựa chọn):

X

X

X

X

X

X

X

X

X

Chuyên mục được lựa chọn nhiều nhất là Xã hội, Thế giới, Gia đình – sức
khỏe, Bạn đọc.
* Công cụ tìm kiếm trên VNEXPRESS thân thiện và dễ sử dụng
Có thể thấy, so với một số tờ báo mạng điện tử khác như Công an Nhân dân
Online hay Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, công cụ tìm kiếm trên
Vnexpress thân thiện và dễ sử dụng. Độc giả có thể dễ dàng tìm bài theo ngày
tháng theo thứ tự giảm dần hoặc tăng dần nhờ vào việc click vào một chuyên
mục => xuống phần cuối trang có ngày tháng được lập trình sẵn và chỉ cần trỏ
con trỏ chuột vào ngày cần tìm. Kết quả sẽ cho ra hàng loạt những bài viết
ngày hôm đó thuộc chuyên mục đã chọn. Ngoài ra, bạn đọc có thể tìm ảnh

hoặc video, tìm trong một chuyên mục hay tất cả các chuyên mục.
e. Giao diện ấn tượng

17

X

Có thể nói, khi truy cập vào địa chỉ vnexpress.net, ấn tượng của độc giả chính
là giao diện của trang báo.

18

Bảng điều tra nhận xét về giao diện của trang báo (đơn vị tính theo %):
Bắt mắt, ấn Đơn giản, ro Gây rối mắt, Co
tượng,

ràng, dễ đọc, khiến

chuyên

dễ tiếp nhận

quá Ý kiến khác

độc nhiều quảng

giả kho chịu

cáo

lấn

nghiệp

phần

5

tin, bài viết
5

65

15

át

thông
10

Có thể nói, khi truy cập vào địa chỉ vnexpress.net, ấn tượng của độc giả chính
là giao diện của trang báo. Đơn giản, rõ ràng là đặc điểm nổi bật nhất của giao
diện Vnexpress. Tất cả các chuyên mục của Vnexpress được chia thành 3 cột
cơ bản: cột bên trái là tin bài chính, cột bên phải là quảng cáo, cột ở giữa là
những tin bài được nhiều người đọc và các tin bài cũ hơn phần tin chính. Màu
chủ đạo của báo là đỏ sẫm, có nhiều ảnh và flash quảng cáo trên trang nhưng
với kích thước nhỏ nên không gây rối mắt và khiến độc giả khó chịu. Phần tin
bài được giành hẳn nửa bên trái của trang, trình bày rành mạch, rõ ràng.

Những yếu tố đó đã góp phần kéo gần khoảng cách giữa độc giả và cơ quan
báo chí, cách dàn trang rõ ràng, rành mạch khiến cho việc tìm kiếm thông tin
của độc giả dễ dàng hơn rất nhiều.
Ảnh trên báo VNEXPRESS
Cũng giống như những tờ báo mạng điện tử khác, Vnexpress cũng nhận diện
được thế mạnh của báo mạng điện tử là có thể sử dụng rất nhiều ảnh kết hợp
với video chất lượng cao.

19

Bang điêu tra vê anh trên trang bao (tính theo đơn vi %):

Đa phần là

Đẹp, chân thưc,

Chú thích của

chùm ảnh

sắc nét, phù hợp

ảnh đa nêu đầy

với nội dung bài

đủ thông tin về

viết

50

bài viết
25

20

Ý kiến khác

10

Bạn đọc dễ tìm thấy thông tin của bài viết trên mỗi bức ảnh bởi ảnh không chỉ
phản ánh đúng đắn, khách quan bản chất của sự kiện, sự việc mà còn bởi
những chú thích trả lời đầy đủ các câu hỏi liên quan đến bài viết. Đặc biệt, các
bức ảnh có độ lớn vừa phải và chất lượng ảnh tốt, ảnh sắc nét góp phần khiến
cho giao diện báo gọn gàng mà dung lượng trang cũng nhẹ và nhanh, giúp
độc giả theo dõi một cách dễ dàng và thuận tiện.
5. Nhận diện của công chúng về những hạn chế của báo điện tử
VNEXPRESS
a. Chất lượng bài viết (Nội dung)
Bên cạnh những bài viết mang tính chuyên sâu, có khả năng phân tích, bình
luận, lí giải và giàu tính nhân văn thì ở báo VNEXPRESS vẫn tồn tại hiện
tượng “giật tít, câu khách” và tràn lan những nội dung “cướp, giết, hiếp” gây
hoang mang trong dư luận xã hội. Và điều đó được thể hiện rõ nét nhất trong
mục Pháp luật. Chuyên mục Pháp luật ngày 27/9/2012 và 28/9, 29/9/2012
xuất hiện liên tiếp các tít bài “giật gân”: “Cướp tiệm vàng giữa trưa”,
“Thành kẻ sát nhân vì chén rượu ở đám cưới”, “Ba cô gái hành hạ nữ sinh,
quay clip”, “Vợ sát hại chồng vì bạo hành giữa đêm”, “Giết bảo vệ vì không
xin được việc”, “Bốn bố con giết chết ông hàng xóm”, “Cô gái giết mẹ lĩnh
án 18 năm tù”...

20

Bảng điều tra công chúng về hạn chế của trang báo VNEXPRES (tính theo đơn vị %)

Nội dung lối

Vân còn tồn

Quá nhiều

Tính tương

mòn, chưa

tại hiện

quảng cáo

tác chưa cao

phong phú

tượng giật

kích thước

tít, câu

lớn, phản

khách

cảm, gây

Ý kiến khác

nhiễu bài
5

viết
25

50

35

10

Hiện nay, có thể thấy các tin bài về “cướp, giết, hiếp” tràn lan trên các mặt
báo và các trang báo mạng điện tử. Một bộ phận độc giả khá bức xúc với thực
trạng này (Có 50% cho rằng các tin bài trong VNEXPRESS vẫn còn tồn tại
hiện tượng giật tít, câu khách). Một bộ phận hoang mang lo sợ trước sự “suy
đồi”, “xuống cấp” của đạo đức xã hội và mất đi niềm tin tưởng vào các cơ
quan chức năng và pháp luật nhà nước.
b. Quảng cáo
Cũng giống như những tờ báo mạng điện tử khác, trên VNEXRESS cũng xuất
hiện những trang quảng cáo. Đó có thể là ảnh động hoặc flash quảng cáo được
phân bố đồng đều ở cột bên phải và cột ở giữa, xen lẫn với tin, bài.

Bang điêu tra vai trò cua quang cao trên trang bao (tính theo đơn vi %)

Thu hút khách

Tăng thêm

Cả hai ý kiến

Ý kiến khác

doanh thu cho tờ trên
20

báo
55

10

5

Như vậy, có thể thấy quảng cáo đã đóng góp một vai trò không nhỏ trong việc
tăng thêm doanh thu cho tờ báo cũng như thu hút khách đến với

21

VNEXPRESS (câu view). Nhưng chính sự xuất hiện ồ ạt những quảng cáo
mang tính phản cảm gây cho độc giả khó chịu và cảm thấy phiền toái.
Bang điêu tra vê phan ưng cua đôc gia nêu tnh cơ thấy quang cao mang tính phan cam trên trang
bao (tính theo đơn vi %):

Bình thường, đọc tiếp

Rất kho chịu, tắt ngay

Chuyên ngay sang mục

phần tin, bài của mình
55

trang báo
25

khác
20

Đó là phản ứng của công chúng trước khi gặp những quảng cáo mang tính
chất phản cảm, khêu gợi. Họ cho rằng những quảng cáo đó không phù hợp và
có kích thước lớn, lấn át phần tin, bài mà họ quan tâm. Chính vì thế, họ dễ bỏ
sót tin tức mà lẽ ra họ có thể thấy và xem được. Nhưng trên thực tế cũng đã
có tới 55% số độc giả được khảo sát có thái độ “bình thường, đọc tiếp phần
tin, bài của mình”. Có thể họ đã quen với việc “sống chung với lũ”, với những
quảng cáo phản cảm nhan nhản trên các phương tiện thông tin đại chúng.
Nhưng đó cũng chính là nguyên nhân khiến độc giả “thở dài” khi nhắc tới báo
mạng điện tử và VNEXPRESS cũng nằm trong số đó.

III. KẾT LUẬN

22

Báo mạng điện tử nói chung cũng như VNEXPRESS nói riêng hướng tới mọi
đối tượng, mọi lứa tuổi, mọi ngành nghề, mọi trình độ. Trong khi Internet
cũng như báo mạng điện tử phát triển ở những đô thị lớn, những vùng có điều
kiện kinh tế phát triển, trình độ dân trí ngày càng được nâng cao thì ở những
vùng sâu vùng xa, những nơi có mật độ dân cư thấp, trình độ văn hóa chưa
phát triển, đời sống vật chất còn nhiều khó khăn, công chúng vẫn chưa có
điều kiện tiếp xúc với các loại hình báo chí, đặc biệt là báo mạng điện tử –
loại hình báo chí mới ra đời.
Đó là vấn đề đặt ra cho các nhà truyền thông trong tương lai, đòi hỏi các nhà
truyền thông phải đặt ra giải pháp để những đối tượng trên được tiếp xúc với
báo mạng điện tử nói chung và VNEXPRESS nói riêng như cung cấp các
phương tiện kĩ thuật như Internet, máy thu hình, radio…tới từng hộ gia đình
và hướng dẫn sử dụng các phương tiện kĩ thuật đó để họ có cơ hội được tiếp
cận và sử dụng như một phần thiết yếu của cuộc sống.
Bang điêu tra góp y cua đôc gia vê nôi dung bài bao (tính theo đơn vi %)

Cần

Nên tăng

Mở rộng phân Chú thích

Hạn chế

Ý kiến

ngắn

thêm phần

tích, bình

việc đăt tít

khác

gọn, súc

video và

luận, lý giải và bài viết

và viết bài

tích hơn

bản audio

đăt tin, bài

theo trào

nữa

trong mỗi

trong mối liên

lưu giật

bài viết

hệ với các sư

gân, câu

10

kiện trước đo
55

khách
40

15

ảnh sát với

23

hơn nữa

10

5

Bang điêu tra nhưng góp y đê hạn chê nhưng tồn tại (tính theo đơn vi %)

Tăng cường, bồi dưỡng

Cải tiến chất lượng của

Ý kiến khác

chất lượng đội ngũ phong các phương tiện kỹ thuật
viên, biên tập viên và

được sử dụng phục vụ

cộng tác viên
80

cho bài viết
15

5

Qua bảng điều tra, ta có thể thấy được xu hướng yêu cầu của độc giả về nội
dung trang báo ngày càng cao, phù hợp với xu thế phát triển của thời đại công
nghệ thông tin đang trên đà lớn mạnh. Về Nội dung, họ luôn muốn được cung
cấp những bài viết ngắn gọn, súc tích mà vẫn truyền tải đầy đủ, đúng đắn và
chính xác những vấn đề nóng hổi, mang hơi thở của cuộc sống; có mở rộng,
phân tích, bình luận, lí giải chuyên sâu; đặt tin bài trong mối liên hệ với các
sự kiện trước đó và đặc biệt là không muốn tiếp diễn tình trạng viết bài và giật
tít theo trào lưu giật gân, câu khách. Về măt Hình thức, công chúng mong
muốn ở VNEXPRESS có thêm nhiều hơn nữa những ứng dụng ưu việt của
tính đa phương tiện trên báo mạng điện tử. Các bài viết cần có thêm nhiều
video, audio; hình ảnh động chân thực, sắc nét kèm theo ảnh có chú thích hợp

lý, bài viết sẽ là một sản phẩm hoàn hảo của trí tuệ và cảm xúc.
Ngoài việc phát huy những ưu thế, những thành tựu đã đạt được, khắc phục
những hạn chế còn tồn tại, công chúng còn mong muốn ở đội ngũ những
người sáng tạo ra các tác phẩm báo chí sự đào sâu kiến thức. Tăng cường, bồi
dưỡng chất lượng đội ngũ phóng viên, biên tập viên, cộng tác viên, thông tin
viên…cùng những người chung tay xây dựng nên một tác phẩm báo chí thành
công như kĩ thuật viên. lập trình viên và cải tiến chất lượng của các phương
tiện kĩ thuật, thiết bị máy móc phục vụ cho báo như máy vi tính, máy ảnh,
máy quay, máy ghi âm...

24

Có thể nói, đối tượng mà báo chí hướng tới và phản ánh chính là những độc
giả quen thuộc của mình. Và chính những nhận xét, đánh giá mang tính khách
quan của độc giả là kim chỉ nam hướng VNEXPRESS – báo Tiếng Việt nhiều
người xem nhất có nhiều bài viết chân thực, mang hơi thở của cuộc sống, kéo
gần khoảng cách giữa công chúng và cơ quan báo chí.
Sinh viên thưc hiện
Đỗ Thị Thùy Dung
Lớp: Báo mạng điện tử K31

25

Tiểu luận lý thuyết truyền thông tiếp nhận và phản hồi của công chúng

Tài liệu liên quan

Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về