HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN
KHOA PHÁT THANH TRUYỀN HÌNH

TIỂU LUẬN

Đề tài: KINH TẾ BÁO CHÍ TRUYỀN THƠNG


MỤC LỤC

2


ĐẶT VẤN ĐỀ

Hoạt động kinh tế trong báo chí là vấn đề khơng mới, thậm chí là điều
kiện tiên quyết giúp cho quá trình tồn tại và phát triển của nhiều cơ quan báo
chí. Trong lịch sử nhân loại, hoạt động kinh tế báo chí ra đời gần như đồng thời
với sự ra đời của những tờ báo in đầu tiên.
Trước hết, phải khẳng định rằng làm kinh tế trong báo chí là hợp pháp, là
nhu cầu cần thiết của nền kinh tế và các lĩnh vực xã hội khác. Luật sửa đổi, bổ
sung một số điều của Luật báo chí 1999 và nay là Luật báo chí 2016 đều cho
phép làm kinh tế báo chí. Có thể thấy rõ trong Điều 21 Luật Báo chí 2016 về
hoạt động kinh tế trong báo chí đó là: “Cơ quan báo chí hoạt động theo loại hình
đơn vị sự nghiệp có thu”.
Nhìn một cách tổng thể, có thể thấy trong xã hội đang hình thành một nền
kinh tế báo chí. Hai chỗ dựa quyết định cho nền kinh tế báo chí là sản phẩm
hàng hóa báo chí truyền thơng và dịch vụ quảng cáo trên các phương tiện truyền
thông. Xã hội càng phát triển thì u cầu thơng tin báo chí càng tăng lên, do đó
nhu cầu về sản phẩm hàng hóa báo chí cũng tăng lên. Nền kinh tế tăng trưởng
nhanh dẫn đến nhu cầu ngày càng lớn về quảng cáo nhằm đưa hàng hóa, dịch vụ

đến người tiêu dùng.
Hội nghị Liên minh báo chí Pháp ngữ lần thứ 45 diễn ra từ ngày 2124/11/2017 tại thành phố Antsirabe, Madagascar diễn ra trong tình hình nóng về
kinh tế báo chí tại các nước đang phát triển. Những vấn đề được tập trung thảo
luận như nguyên nhân của sự thành công và thất bại của truyền thông ở các nước
đang phát triển; đầu tư của các doanh nghiệp tư nhân và tính độc lập của truyền
thông; sự tự chủ của truyền thông trong bối cảnh kinh tế khó khăn đã và đang
đặt ra những thách thức lớn cho các nhà lãnh đạo quản lý truyền thơng hiện nay.
Kinh tế báo chí là một đề tài khá rộng lớn và không thể nêu hết được các
vấn đề nội hàm trong khuôn khổ tiểu luận. Do những hạn chế về tri thức và thời

3


gian nên bài tiểu luận cịn có những thiếu sót và hạn chế nhất định. Em rất mong
nhận được sự giúp đỡ của thầy để bài tiểu luận được hoàn thiện hơn và đặc biệt
là các kiến thức về báo chí được trau dồi nhiều hơn nữa. Qua những bài giảng
trên lớp của thầy cùng với việc tự nghiên cứu, tự tìm hiểu về những khía cạnh
thú vị của báo chí đã giúp em tự tin hơn khi làm bài tiểu luận này.
Em xin gửi lời cảm ơn trân trọng tới PGS. TS Nguyễn Văn Dững, một
người thầy với kiến thức báo chí uyên thâm và là tấm gương học tập, nghiên cứu
cho các thế hệ sinh viên.

4


PHẦN 1. BÁO CHÍ
I. Khái niệm báo chí
Báo chí có thể xem là sản phẩm thông tin về các sự kiện, vấn đề trong đời
sống xã hội thể hiện bằng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được sáng tạo, xuất bản
định kỳ và phát hành, truyền dẫn tới đông đảo cơng chúng thơng qua các loại

hình báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử.
Báo, gọi đầy đủ là báo chí (xuất phát từ hai từ “báo” nghĩa là thơng báo và
“chí” nghĩa là giấy) là những xuất bản phẩm định kỳ nhằm báo cáo về các sự
vật, hiện tượng hay con người nổi bật trong ngày mà xã hội quan tâm.
Tuy phương tiện truyền tải báo chí thay đổi theo thời gian, các nghiệp vụ
báo chí vẫn bao gồm: tìm hiểu thơng tin, phân tích thơng tin và phổ biến thông
tin đến độc giả. Mở rộng ra, khái niệm báo chí cũng được sử dụng cho các
phương pháp tìm kiếm tin tức, lối viết văn trên báo chí, và các hoạt động
(chuyên nghiệp hay không chuyên nghiệp) của báo chí.
Trong xã hội hiện đại, báo chí là người cung cấp thơng tin chính và phản
hồi ý kiến về các vấn đề của cơng chúng. Tuy nhiên báo chí khơng phải lúc nào
cũng chỉ giới hạn ở tìm kiếm và truyền tải thơng tin mà có thể mở rộng sang các
hình thức khác như văn học và điện ảnh.
II. Sự ra đời của báo chí
Do hồn cảnh lịch sử, vào thế kỷ XV ở các nước phương Tây, một loạt
các nhân tố chính trị, kinh tế và tri thức gộp lại đã làm tăng đáng kể sự khao
khát tin tức như những phát minh khoa học mới, sự phát triển trong giao lưu
thương mại, các cuộc xung đột lớn xâu xé phương Tây vào thế kỷ XVI… đã
cung cấp và nuôi dưỡng nhiều nguồn thông tin. Và ở thế kỷ XVI, tin tức đã trở
thành hàng hoá thật sự và hình thành những người viết tin đều đặn phục vụ tầng
lớp vương quyền hoặc các nhà buôn.

5


Từ đó, với sự xuất hiện của những tờ bướm in, những tờ bút chiến, các
cuốn niên lịch, rồi cuối cùng là sự xuất hiện của những dạng báo chí đầu tiên
trên thế giới cho đến báo chí hiện đại ngày nay đã làm phong phú thêm bề dày
lịch sử báo chí.
Cho đến nay, báo chí là điều khơng thể thiếu của cuộc sống hiện đại song

thực tiễn hiện nay ghi nhận sự biến chuyển mạnh mẽ cả về phương thức và
phương tiện thực hiện báo chí, dần làm “lu mờ” báo chí truyền thống.
Qua những biến cố thăng trầm của lịch sử báo chí cho thấy, sự hình thành
và phát triển của các loại hình báo chí ln gắn liền với những phát minh công
nghệ. Những tờ báo đầu tiên ra đời ở thế kỷ XVI sau khi máy in xuất hiện. Đến
thế kỷ XVII, thuật ngữ “phát thanh” ra đời khi mà radio thịnh hành. Cùng với
đó, báo hình ra mắt khơng lâu sau thời điểm vơ tuyến được phát minh. Và đến
giai đoạn cuối thế kỷ XX, nhân loại chứng kiến sự phát triển chóng mặt của
internet, thúc đẩy sự ra đời của báo điện tử. Loại hình báo chí điện tử này tạo ra
sự thách thức đối với tồn bộ báo chí truyền thống.
Một vài con số thú vị
Tìm hiểu lịch sử báo chí thế giới có thể dễ dàng tìm thấy các thơng tin liên quan
đến một vài con số rất thú vị, ví dụ:
+ Tờ báo tiếng Đức Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien
của Johann Carolus phát hành năm 1605 ở Strassburg (nay thuộc Pháp) được
thừa nhận là tờ báo giấy đầu tiên.
+ Tờ nhật báo tiếng Anh đầu tiên mang tên Daily Courant được phát hành từ
năm 1702 đến 1735.
+ Tờ báo tiếng Việt đầu tiên phát hành từ tháng 4 năm 1865 đến 1910 tại Sài
Gòn là Gia Định báo.
+ Wiener Zeitung, tờ cơng báo chính thức của Chính phủ Áo, xuất bản lần đầu
tiên vào năm 1703, được coi là nhật báo “thọ” nhất còn trên thế giới. Đây là một
trong những tờ báo nổi tiếng nhất và lâu đời nhất ở châu Âu, lần đầu tiên xuất
6


hiện ngày 8/8/1703 dưới tên Wiennerisches Diarium.
+ Tờ báo có khổ nhỏ nhất thuộc về ấn bản thu nhỏ của tờ tuần báo Terra Nostra
của Bồ Đào Nha. Ấn bản này có kích thước siêu nhỏ 18,27mmx25,35mm, được
xuất bản nhân Ngày Công bằng xã hội thế giới 20/2/2012 và ngay lập tức đã

thiết lập kỷ lục thế giới mới về tờ báo có khổ nhỏ nhất.
+ Sách Kỷ lục thế giới Guiness cũng ghi nhận kỷ lục cho bản sao lớn nhất của
một tờ báo thuộc về bản sao của tờ Olvasni Jó, có kích cỡ 350cmx500cm, được
thực hiện bởi Magyar Lapkiadók Egyesülete tại Liên hoan Báo chí 2007 ở
Budapest, Hungary.
+ Tờ New York Times (Mỹ) là tờ báo đã giành được nhiều giải Pulitzer - giải
thưởng danh giá nhất dành cho báo chí từ trước đến nay, với tổng số 109 giải,
trong đó có 5 giải nhận được trong năm 2011. Tờ báo đứng ở vị trí thứ 2 về số
lượng giành giải Pulitzer là tờ Washington Post với 57 giải. Tiếp đến là Los
Angeles Times với 39 lần và Wall Street Journal với 34 lần. Hãng thông tấn AP,
tuy không phải là tờ báo, nhưng là một cơ quan dịch vụ tin tức đã giành được 49
giải Pulitzers kể từ năm 1917, chủ yếu cho thể loại ảnh.
+ Tờ Yomiuri Shimbun của Nhật Bản đạt kỷ lục về giá quảng cáo cao nhất.
Trong tháng 4/1989, khách hàng nếu muốn được quảng cáo cả một trang thì phải
trả tới 41,55 triệu Yên Nhật cho số báo ra buổi sáng và 32,77 triệu Yên với số ra
buổi chiều theo mệnh giá thời đó.
+ Trường học đầu tiên về ngành báo chí, với tên gọi Missouri School of
Journalism thành lập năm 1908 tại Hoa Kỳ bởi Walter William.
+ Người có thâm niên làm báo nhiều nhất là ông Etienne Dupuch (1899-1991) ở
Nassau (Bahamas). Ơng chính thức giữ chức Tổng biên tập tờ The Tribune từ
ngày 1/4/1919 đến năm 1972 và sau đó vẫn làm biên tập viên báo này tới tận khi
ông qua đời vào ngày 23/8/1991
+ Yomiuri Shimbun của Nhật Bản (ra đời năm 1874) là một trong những tờ báo
có quy mơ lớn nhất hiện nay, với 468 văn phòng thường trú ở khắp nơi trên thế
7


giới, gần 3.500 người làm việc, mỗi kỳ phát hành hàng chục triệu bản cả vào
buổi sáng lẫn buổi chiều. Nguyệt san Reader's Digest của Mỹ (ra đời năm 1922)
cũng nổi tiếng không kém với 48 loại ấn phẩm bằng 19 thứ tiếng phát hành ở

nhiều nước trên thế giới tổng số 29 triệu bản (riêng ở Mỹ là 17 triệu) mỗi kỳ.
+ Le Petit Journal xuất bản ở Paris (Pháp) là tờ báo đầu tiên đạt được định mức
này vào năm 1886. Gần 9 thập niên sau, kỷ lục đó được nâng gấp 1.000 lần bởi
tờ tuần báo Mỹ có số phát hành vơ địch thế giới TV. Guide: 1 tỷ bản vào năm
1974. Cịn nguyệt san có số phát hành cao nhất hiện nay là Reader's
Digest (Mỹ): mỗi kỳ 29 triệu bản. (Nguồn: baohaiquan.vn; dantri.com.vn)
III. Vai trò của báo chí
Từ trước đến nay báo chí vẫn được xem là cơ quan quyền lực thứ 4 sau
lập pháp, hành pháp và tư pháp. Khi nền kinh tế càng phát triển thì báo chí cũng
khơng ngừng đổi mới, năng động và sáng tạo hơn trong tác nghiệp. Báo chí ngày
càng bám sát đời sống xã hội, thơng tin nhanh chóng các tin tức sự kiện.
Sứ mạng của báo chí trước hết là để thỏa mãn nhu cầu thông tin của xã
hội. Xã hội càng hiện đại, việc phổ biến thông tin trên quy mô đại chúng càng
trở nên quan trọng và vì vậy, sự phụ thuộc, ảnh hưởng lẫn nhau giữa các phương
tiện thông tin đại chúng và xã hội càng trở nên chặt chẽ. Trong thời đại bùng nổ
thông tin ngày nay, vai trị tích cực của cộng đồng truyền thơng đã thúc đẩy q
trình xã hội hóa các hoạt động giám sát và phản biện xã hội. Thông qua báo chí,
người dân có thể phát biểu ý kiến, nguyện vọng của mình về các vấn đề trong
đời sống xã hội, qua đó, thể hiện sự giám sát và phản biện xã hội của mình. Bám
sát sự kiện, thơng tin nhanh nhạy, phân tích trúng vấn đề trọng điểm và định
hướng tư tưởng, hướng dẫn dư luận rõ ràng, các cơ quan thơng tấn, báo chí đã
thực hiện tốt chức năng phản biện, mang lại hiệu quả xã hội rõ rệt.
Báo chí thuộc thượng tầng kiến trúc, có liên quan chặt chẽ đến hạ tầng cơ
sở và thúc đẩy sự phát triển lẫn nhau. Báo chí ra đời do nhu cầu khách quan về
thông tin của con người và xã hội, bị chi phối bởi các yếu tố kinh tế, xã hội,

8


khoa học, kỹ thuật và môi trường giao lưu quốc tế, do vậy báo chí có ảnh hưởng

lớn tới nhiều mặt của đời sống con người.
Vậy vai trò của báo chí là chỉ tồn bộ các trách nhiệm, các nhiệm vụ, các
chức năng nó thực hiện, là khả năng hoạt động sống trong xã hội.
- Vai trị về chính trị: Không một cơ quan quyền lực nào không sử dụng
báo chí như một cơng cụ để lãnh đạo và tun truyền chủ trương, đường lối của
mình. Bên cạnh đó, báo chí cịn giáo dục định hướng tư tưởng chính trị cho nhân
dân. Hay nói cách khác, báo chí ln ln là cơng cụ, phương tiện, vũ khí sắc
bén của một giai cấp, một chế độ chính trị để truyền bá tư tưởng, bảo vệ lợi ích
và duy trì địa vị thống trị trong từng giai đoạn lịch sử nhất định.
- Định hướng và tạo lập dư luận xã hội: Việc định hướng và tạo lập dư
luận của báo chí rất quan trọng. Vì nếu nhận định sai vấn đề sẽ gây ảnh hưởng
không hề nhỏ đến kinh tế lẫn uy tín của một cá nhân, một tập thể hay một tổ
chức. Do vậy cần phải nâng cao trách nhiệm, nhận thức để tránh gặp phải những
sai lầm đáng tiếc. Với vai trị là cơng cụ tạo dựng và định hướng dư luận xã hội
một cách mạnh mẽ và hiệu quả nhất, báo chí cịn có vai trị giám sát và phản
biện xã hội, tích cực đóng góp ý kiến để các nhà hoạch định chính sách đưa ra
những quyết định đúng đắn.
- Vai trị về kinh tế: Ngồi chức năng cung cấp thơng tin, báo chí cịn có
chức năng quảng cáo sản phẩm, tạo điều kiện cho các nhà sản xuất quảng bá sản
phẩm tới người tiêu dùng; đưa ra giá cả thị trường để ổn định thị trường trong và
ngoài nước; bảo vệ quyền lợi của các doanh nghiệp; cầu nối giữa doanh nghiệp doanh nghiệp, doanh nghiệp - người tiêu dùng, doanh nghiệp - cơ quan báo chí
trong việc tạo ra bầu khơng khí xã hội lành mạnh, ổn định, bền vững và môi
trường kinh doanh thuận lợi.
- Vai trị về văn hóa - xã hội: Ngồi các vai trị nêu trên thì trong lĩnh vực
văn hóa - xã hội cũng có sự đóng góp và ảnh hưởng lớn của báo chí. Trên mặt
trận này, báo chí làm giàu, làm đẹp cho vốn văn hóa dân tộc, nhất là ngơn ngữ
(giữ gìn và sáng tạo ra nhiều từ mới, thuật ngữ mới cả trong cách viết và cách
9



thể hiện, trong việc chuẩn ngơn ngữ nói và ngơn ngữ viết); đăng tải các tác
phẩm văn học nghệ thuật, âm nhạc, khoa học …; công chúng được tiếp cận với
nhiều tri thức văn hóa thế giới; góp phần nâng cao văn hóa, giải trí của người
dân…; nâng cao vai trò tuyên truyền về người tốt việc tốt.
IV. Chức năng cơ bản của báo chí
- Chức năng thơng tin - giao tiếp: Một xã hội phát triển tất yếu nảy sinh
nhu cầu cao về việc cung cấp và trao đổi thơng tin. Do vậy, báo chí là phương
tiện cung cấp phong phú, đa dạng và nhanh nhất.
- Chức năng chính trị tư tưởng: Định hướng, giáo dục chính trị, tư tưởng
thực chất là tuyên truyền và bảo vệ hệ tư tưởng của giai cấp công nhân. Chức
năng định hướng của báo chí chính là khơng ngừng nâng cao nhận thức chính
trị, tính tự giác của quần chúng nhân dân.
- Chức năng tổ chức quản lý, giám sát và phản biện xã hội: Trong xã hội
hiện đại, thơng tin có vai trị đặc biệt quan trọng, chính thơng qua sử dụng và giám
sát thơng tin nên báo chí thể hiện được chức năng giám sát và phản biện xã hội của
mình. Chức năng này thể hiện quyền lực của báo chí trong đời sống xã hội.
- Chức năng văn hoá, giáo dục: Về mảng văn hố: Báo chí là bộ phận cấu
thành của văn hóa, trực tiếp góp phần phát triển, bảo tồn và giao lưu văn hóa.
Trước hết, báo chí tham gia bồi đắp, hướng dẫn, nâng cao trình độ văn hóa của
nhân dân; góp phần định hướng, điều chinh và cổ vũ xây dựng mơi trường văn
hóa mới. Về mảng giáo dục: Giáo dục tư tưởng chính trị, trách nhiệm công dân
giáo dục pháp luật, trao đổi kỹ năng sống, kinh nghiệm làm ăn,... cho cá nhân và
cộng đồng; phổ biến kiến thức, các thành tựu khoa học mới, hướng dẫn áp dụng,
chuyển giao công nghệ, tham gia cổ vũ, tổ chức thực hiện...
- Chức năng khai sáng và giải trí: Trong xã hội hiện dại, khơng gian sống
trong lành, thân thiện với tự nhiên ngày càng thu hẹp và mơi trường sống ngày
càng bị ơ nhiễm. Chính vì thế, báo chí đã góp phần thỏa mãn nhu cầu giải trí,
tiêu khiến của con người. Chức năng giải trí này của báo chí ngày càng được
quan tâm và đề cao. Bên cạnh đó, báo chí cịn là diễn đàn trao đổi, chia sẻ kỹ
10



năng, kinh nghiệm phong phú nhằm nâng cao trình độ dân trí, đáp ứng nhu cầu
phát triển bền vững của đời sống.
- Chức năng kinh tế - dịch vụ (quảng cáo - dịch vụ): Báo chí là nguồn
cung cấp thơng tin cho đời sống xã hội nên quảng cáo - dịch vụ báo chí trong
điều kiện kinh tế thị trường và tồn cầu hố là một hoạt động tất yếu. Sự quảng
bá thương hiệu, thu hút sự chú ý, giới thiệu sản phẩm, hướng dẫn tiêu dùng, định
hướng thị hiếu, chỉ dẫn... đang là nhu cầu không chỉ của giới kinh doanh, dịch
vụ, giải trí, mà cịn là địi hỏi thiết yếu của đời sống xã hội. Quảng cáo - dịch vụ
là nhu cầu sống còn, nhu cầu tồn tại và phát triển của bản thân xã hội hiện đại.
V. Các thuộc tính của báo chí
- Tính chân thật, khách quan: Là đặc trưng, đặc điểm, là yêu cầu tồn tại
của bản thân báo chí và là nguyên tắc đầu tiên để báo chí thực hiện vai trị quản
lý xã hội thông qua hoạt động phản biện và giám sát xã hội. Nhìn thẳng vào sự
thật để giám sát và phản biện xã hội có nghĩa là báo chí phải đưa tin cả về những
thành công cũng như những hạn chế, khó khăn, thất bại.
- Tính cơng khai, cơng cộng: Là một xu thế tất yếu, là biểu hiện quan
trọng của nền dân chủ, trong đó có quyền được thơng tin và tự do ngơn luận. Vì
báo chí có tác động trực tiếp và mạnh mẽ, rộng lớn và nhanh chóng trong việc
hình thành dư luận xã hội, nên tính cơng khai cần được lưu ý trên 2 khía
cạnh: một là, nói rõ sự thật sau khi đã đánh giá đúng bản chất; hai là, nói rõ sự
thật để góp phần xây dựng dư luận xã hội lành mạnh. Báo chí khơng được cơng
khai dẫn tới lộ bí mật quốc gia, tạo nên mối hồi nghi cho cơng chúng, hay tạo
kẽ hở cho các thế lực thù địch lợi dụng. Nhưng cũng không thể chấp nhận việc
vin vào lý do “muốn dư luận xã hội lành mạnh, yên ổn” để hạn chế tính cơng
khai của báo chí.
- Tính đại chúng: Thơng tin báo chí tác động tới xã hội rộng rãi, bao gồm
các tầng lớp, các nhóm xã hội khác nhau. Nhu cầu thông tin của công chúng
được ưu tiên bảo đảm và là thước đo trình độ, năng lực của hoạt động thơng tin

báo chí. Đồng thời, báo chí cũng là diễn đàn của nhân dân và phải phù hợp với
11


trình độ của cơng chúng tiếp nhận. Họ khơng chỉ muốn tiếp nhận thơng tin từ
báo chí một cách thụ động, mà cịn tương tác, phản hồi thơng tin mạnh mẽ.
Chức năng giáo dục của báo chí ngày càng được đề cao, giáo dục để góp phần
nâng cao dân trí; nâng cao trình độ tương tác và tính chính xác của thơng tin
phản hồi.
- Tính chiến đấu: Báo chí là nhân tố, là phương tiện có sức mạnh đặc biệt
to lớn trong việc định hướng nhận thức, hình thành dư luận xã hội; đồng thời là
một lực lượng rất quan trọng góp phần nâng cao hiệu quả của phản biện xã hội
trong tiến trình xây dựng một xã hội thực sự dân chủ. Do vậy tính chiến đấu của
báo chí rất quan trọng trong việc ủng hộ lối sống có lý tưởng lành mạnh, sáng
tạo, năng động, có ý thức xây dựng tập thể và đất nước đồng thời đấu tranh
chống lại cách làm thụ động, trì trệ, hình thức chủ nghĩa, hiệu quả thấp, đấu
tranh chống quan liêu, tham nhũng và các tệ nạn xã hội.
PHẦN 2. KINH TẾ BÁO CHÍ
I. Một số khái niệm
1. Khái niệm kinh tế
Theo GS Hồ Tú Bảo trong bài “Kinh tế tri thức ở Việt Nam” đăng trên
Tạp chí Tia sáng ngày 20-07-2010 có đưa ra quan điểm: “Theo một định nghĩa
được thừa nhận rộng rãi, kinh tế là toàn bộ các hoạt động sản xuất, phân phối,
trao đổi, tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ của một cộng đồng hay một quốc gia”.
Cịn theo ơng Adam Smith, cha đẻ của mơn kinh tế, định nghĩa từ “kinh
tế” trong cuốn sách nổi tiếng “Sự giàu có của các quốc gia” (Wealth of Nations)
thì kinh tế là khoa học học gắn liền với những quy luật về sản xuất, phân phối và
trao đổi.
2. Khái niệm kinh tế báo chí
Ngay từ khi hình thành những tờ báo đầu tiên, người ta đã tổ chức công

việc của mỗi tòa soạn báo thành hai mảng riêng biệt: Mảng quản trị (trị sự) do
một ông chủ báo đứng đầu, chăm lo đời sống kinh tế của tòa báo như: in ấn, phát
12


hành, quảng cáo, hợp tác, đối ngoại, lỗ, lãi...; mảng nội dung được giao cho một
ơng chủ bút hay cịn gọi là tổng biên tập chuyên chăm lo về bài viết, đưa tin,
phóng viên,… Cơng việc này được tổ chức chuyên biệt trong mỗi tòa báo.
Theo Nguyễn Gia Quý (2009), thuật ngữ “kinh tế báo chí” là cách tổ chức
hoạt động báo chí nhằm đạt hiệu quả kinh tế cao nhất, đem lại lợi nhuận của cơ
quan báo chí; bảo đảm cho sự tồn tại, phát triển của tờ báo, nâng cao đời sống
người làm báo, đồng thời đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất
nước. Hiểu theo nghĩa khác, “kinh tế báo chí” mang hàm ý báo chí tham gia làm
kinh tế trong khn khổ pháp luật quy định. Như vậy, thuật ngữ “hoạt động kinh
tế báo chí” là để chỉ một ngành kinh tế cụ thể trong lĩnh vực báo chí. Trong hoạt
động kinh tế của mình, các cơ quan báo chí sẽ cung cấp những sản phẩm và dịch
vụ và thực hiện những hoạt động kinh tế khác trong khuôn khổ pháp luật.
Trong hoạt động kinh tế báo chí hiện nay chủ yếu có hai phần: đăng bài,
phát quảng cáo và làm dịch vụ báo chí. Ở hoạt động làm dịch vụ báo chí có sự
đóng góp to lớn của các cơng ty chuyên tổ chức sự kiện, các công ty kỹ thuật,
các đơn vị sản xuất chương trình. Họ là những vệ tinh của cơ quan báo chí.
Sự phát triển kinh tế báo chí dẫn đến sự tác động có tính hai mặt vào đời
sống báo chí truyền thơng. Mặt thứ nhất, mang lại nguồn lực tài chính quan
trọng, bảo đảm cho sự tiếp tục phát triển, tăng cường cơ sở vật chất, đổi mới
thiết bị kỹ thuật công nghệ, mở mang thêm các nguồn thông tin, tài liệu, cũng
như công tác đào tạo, nâng cao trình độ chun mơn nghiệp vụ cho đội ngũ
những người làm báo. Nói tóm lại, kinh tế báo chí trở thành động lực phát triển
cho báo chí. Ở mặt thứ hai, sự phát triển kinh tế báo chí dẫn tới hiện tượng
thượng mại hóa báo chí, hay là sự xuất hiện những sản phẩm báo chí thuần túy
hàng hóa, chỉ quan tâm thu lợi nhuận, không quan tâm đến chức năng thông tin

tuyên truyền hoặc coi chức năng thông tin, tuyên truyền như vỏ bọc cho hoạt
động kinh tế.
Cần phải tách bạch giữa làm nội dung và làm kinh tế trong hoạt động của
tòa soạn. Ở nước ta có Luật báo chí, song một số quốc gia trên thế giới thì khơng
13


có luật này nhưng có hành lang pháp lý để xử lý những vi phạm liên quan đến
báo chí. Do vậy, khi thực hiện kinh tế báo chí cần phải xét đến khía cạnh khn
khổ pháp lý và đạo đức của người làm báo.
Theo dòng chảy thời gian và diễn biến lịch sử thế giới, kinh tế báo chí là
xu hướng tất yếu của báo chí trong đời sống xã hội và ngày càng lớn mạnh do
cung/cầu thông tin của con người.
II. Kinh tế báo chí
1. Kinh tế báo chí thế giới
Cho đến nay, lịch sử đã ghi chép lại hơn 5.000 năm quảng cáo, tính từ
khoảng 3.000 năm trước công nguyên cho tới thời đại vệ tinh vô tuyến hiện nay.
Tuy nhiên, mối quan hệ giữa quảng cáo và báo chí chỉ thực sự được thiết lập vào
thế kỳ XV bằng việc phát minh ra máy in vào khoảng năm 1.440 có ý nghĩa như
một cuộc cách mạng thực sự làm thay đổi phương pháp truyền thông của cả thế
giới. Chính cuộc cách mạng này đã thúc đẩy sự phát triển công nghệ in ấn và
xuất bản sách báo. Và cũng từ đây, quảng cáo trên báo cũng được để ý hơn.
Vào khoảng năm 1480, William Caston nước Anh đã in được bản quảng
cáo đầu tiên trên máy in với nội dung thông báo của cha xứ dán tại nhà thờ. Liên
tiếp sau đó những tờ báo hiện đại đầu tiên ra đời đầu thế kỷ XVII ở châu Âu
ngay lập tức trở thành phương tiện chuyển tải quảng cáo. Năm 1625, bài quảng
cáo đầu tiên xuất hiện trên một tờ báo của nước Anh. Ngày 30/5/1631, tuần báo
đầu tiên ở Pháp với tên gọi Gazette ra đời mà ngay từ những số đầu đã dành diện
tích cho quảng cáo. Sau đó, người sáng lập Gazette là Théophraste Renaudo cho
ra đời tạp chí Petite Affchec (Những áp phích nhỏ), một ấn phẩm quảng cáo

chuyên biệt đầu tiên ở Châu Âu.
Từ thế kỷ XVII, ngày càng có nhiều tờ báo mới ra đời. Và để cạnh tranh
được với nhau, một số tờ phải nhờ vào việc đăng quảng cáo để giảm giá bán cho
độc giả, tăng nguồn thu và cố gắng thốt khỏi sự đỡ đầu của Chính phủ. Như
vậy ngay từ khi báo chí mới xuất hiện, quảng cáo đã là một phần cần phải có đối

14


với mỗi tờ báo bởi các tính năng và tiện ích của loại hình này mang lại về mặt
kinh tế.
Sang thế kỷ XX, những phương tiện truyền thông đại chúng mới ra đời
như phát thanh, truyền hình, internet đã cung cấp những nền tảng mới cho quảng
cáo và ngược lại, các phương tiện này cũng coi quảng cáo là hoạt động kinh tế
quan trọng. Năm 1929 ở Mỹ, phát thanh được sử dụng như một công cụ quảng
cáo hữu hiệu. Sau Thế chiến thứ hai thì quảng cáo truyền hình thực sự lên ngơi.
Kinh tế báo chí bước hẳn sang một giai đoạn mới, trở thành một cuộc cạnh tranh
khốc liệt giữa các tổ chức báo chí hay các tập đồn báo chí.
Việc hình thành các tập đồn báo chí là một dạng của sự phát triển kinh tế
báo chí hay thượng mại hóa báo chí trong nền kinh tế thị trường. Ở các nước tư
bản chủ nghĩa, các tập đồn báo chí hình thành trên cơ sở tích tụ tư bản, cá lớn
nuốt cá bé hay các công ty truyền thơng tự nguyện liên kết lại bằng hình thức
mua bán hoặc hợp nhất với nhau nhằm tăng nguồn lực, tạo ra sức mạnh đủ khả
năng cạnh tranh để tồn tại và phát triển. Những yếu tố liên quan đến khuynh
hướng, tác động chính trị thực ra cũng là nhằm tìm đến lợi nhuận và bị lợi nhuận
chi phối.
Thời đại kỷ nguyên số phát triển như vũ bão buộc các tổ chức báo chí hay
các tập đồn báo chí phải đổi mới phương thức, phương tiện để lôi kéo độc giả,
lơi kéo người dùng. Báo chí phải cạnh tranh với mạng xã hội đang không ngừng
phát triển và thu hút một lượng khá lớn người sử dụng cho nên yêu cầu cấp thiết

đặt ra đối với mỗi tổ chức/tập đoàn báo chí là phải đổi mới và đầu tư nhiều hơn
vào mảng công nghệ. Đặc biệt khi kinh tế báo chí trở thành một “món ăn” khơng
thể thiếu, một cuộc đua khơng hồi kết địi hỏi người đứng đầu, người lãnh đạo
phải có tầm nhìn chiến lược, sâu và rộng.
Ở hầu hết cơ quan báo chí nước ngồi, nguồn thu từ quảng cáo chiếm trên
50% tổng doanh thu của cơ quan báo chí. Theo Hiệp hội báo chí Mỹ, doanh thu
ngành báo chí năm 2012 đạt 38,6 tỷ USD, thấp hơn 2% so với mức 39,5 tỷ USD
năm 2011. Tuy nhiên, cơ cấu doanh thu đã có sự thay đổi tích cực. Mặc dù
15


doanh thu quảng cáo giảm 6% song doanh thu phát hành lại tăng 5%; trong khi
đó nguồn doanh thu mới như tư vấn số cho doanh nghiệp và giao dịch thương
mại điện tử tăng 8%; doanh thu kỹ thuật số bao gồm: phát hành báo mạng,
quảng cáo, thương mại điện tử, tiếp thị kỹ thuật số tăng 10% - chiếm 11% tổng
doanh thu ngành báo chí năm 2012. Trong đó, doanh thu quảng cáo báo in giảm
9% xuống còn 18,9 tỷ USD, quảng cáo kỹ thuật số tăng 5% đạt 3,4 tỷ USD, phát
hành đạt 10,4 tỷ USD1…
Hai ví dụ về hai tập đồn truyền thơng lớn trên thế giới trong cuộc đua
kinh tế báo chí
⌘ Tập đồn truyền thơng CNN, Hoa Kỳ
CNN (Cable News Network - Mạng tin tức truyền hình cáp) là tập đồn
truyền thơng có trụ sở ở New York, Mỹ, được Ted Turner thành lập năm 1980
như một kênh phát song các chương trình tin tức 24 giờ một ngày và 7 ngày
trong tuần. Tính đến tháng 2 năm 2015, CNN hiện có mặt tại khoảng 96.289.000
hộ gia đình thơng qua truyền hình cáp, vệ tinh và viễn thơng (82.7% hộ gia đình
với ít nhất một tivi) ở Hoa Kỳ.
Từ khi CNN khai trương vào 1/6/1980, hệ thống mạng lưới được mở rộng
và đạt được một số lượng truyền hình cáp và truyền hình vệ tinh, 12 trang web,
2 hệ thống mạng lưới riêng (hệ thống mạng lưới sân bay CNN), 2 hệ thống

mạng radio. Mạng lưới có 42 văn phịng giao dịch khắp thế giới và hơn 900 chi
nhánh hội viên toàn cầu. CNN trở nên nổi tiếng và được cho là kênh tin tức hàng
đầu thế giới khi đã ghi được những hình ảnh máy bay bị khủng bố đâm vào tồ
tháp đơi của Trung tâm thương mại thế giới, Mỹ trong sự kiện 11/9/2001. Và
hơn nữa là trong cuộc chiến tranh Iraq, những thông tin, video được truyền về
liên tục và đều cung cấp cho cả thế giới, thậm chí truyền hình trực tiếp trận đánh
giữa quân đội Mỹ và quân đội Iraq.

1

Đề cương chuyên đề Quan điểm của Đảng và Nhà nước về công tác lý luận, tư tưởng và
quản lý báo chí năm 2012 của PGS. TS Nguyễn Văn Dững.
16


Năm ngối, tập đồn CNN Digital đã bổ nhiệm ơng Marc Lourdes làm
Giám đốc CNN Digital Châu Á nhằm thể hiện cam kết đầu tư vào nội dung số
của tập đồn truyền thơng lớn này. Việc bổ nhiệm ơng Lourdes xuất hiện vài
tuần sau khi CNN thông báo mở rộng mảng nội dung số với số tiền đầu tư là 20
triệu USD. Tập đồn truyền thơng này đang tăng sự hiện diện của mình trên thị
trường tồn cầu một cách đáng kể bằng cách mở rộng thêm 200 việc làm nhằm
cải tiến sản phẩm và công nghệ xoay quanh hai lĩnh vực trọng điểm là di động
và video. Tập đoàn cũng đầu tư vào mảng digital để cải tiến các chương trình
CNN Money và CNN Politic, ra mắt CNN Style, cũng như thiết lập kênh video
qua mạng xã hội có tên là Great Big Story. Ơng Andrew Demaria, Phó Chủ tịch
tập đoàn, Giám đốc kinh doanh của CNN Digital cho biết ba lĩnh vực trọng điểm
của tập đoàn trong năm 2016, 2017 là di động, video và tồn cầu hóa.
Nói về CNN, có thể dẫn một vài số liệu “khủng” như sau:
+ Theo khảo sát của Ipsos vào tháng 5/2015 đã được CNN công bố: CNN
là “Thương hiệu thông tin quốc tế số 1 tại Châu Á Thái Bình Dương”. CNN có

thương hiệu thơng tin đa nền tảng hàng đầu tại Châu Á với tỷ lệ tiếp cận người
dùng là 35% mỗi tháng, cao hơn 35% so với thương hiệu thơng tin kế tiếp.
+ Kênh Digital của tập đồn chiếm 11% tỷ lệ tiếp cận mỗi tháng, cao hơn
47% so với thương hiệu xếp thứ 2.
+ Ít nhất 3/4 (khoảng 74%) tổng số người dùng các kênh tin tức sử dụng
CNN, trong khi đó chỉ 1/2-3/4 (khoảng 46-73%) người dùng CNN không xem
hoặc đọc tin tức từ các nguồn khác.
+ CNN cũng là hãng dẫn đầu thể loại tin tức quốc tế và đang phát triển
lượng khán giả ở mảng TV lẫn Digital với tỷ lệ tăng trưởng hằng năm là 8% cho
mảng TV và 26% hằng tháng cho mảng Digital trong nhiều năm liên tục.
Và để trụ được trong cuộc đua kinh tế báo chí, CNN cũng tập trung thêm
vào các dự án quảng cáo cho thương hiệu với nội dung tự nhiên (native content).
Chiến dịch này là sự kết hợp của các yếu tố về truyền thông, digital, nội dung
thương hiệu và mạng xã hội.
17


⌘ The News Corporation, Anh quốc
Rupert Murdoch, Chủ tịch tập đồn truyền thơng lớn trên thế giới The
News Corporation từng tun bố: “Để có thể bán chạy thì tin tức cần phải đem
lại sự thỏa mãn cho người đọc và chứa một chút “độc tố” (lẽ dĩ nhiên thuộc
khuôn khổ pháp luật). Những điều này cũng đúng với các lĩnh vực kinh doanh
liên quan đến truyền thơng”.
Tập đồn truyền thơng của Murdoch bao gồm các kênh truyền hình, các
nhà xuất bản, sản xuất phim, truyền hình cáp và vệ tinh, tạp chí, báo tại Mỹ, Úc,
châu Âu và châu Á. Một tập đồn truyền thơng đa lĩnh vực, trải khắp các châu
lục, phát triển từ một tờ báo địa phương The News và tồn tại lớn mạnh cho đến
ngày nay quả thật là phi thường.
Con đường kinh tế báo chí của Murdoch là một chuỗi thời gian thăng
trầm. Vào giai đoạn ngành sản xuất hàng hoá bắt đầu phát triển mạnh, các doanh

nghiệp đều có nhu cầu lớn thơng qua các phương tiện thông tin đại chúng để
quảng bá cho các sản phẩm của mình, chính điều này đã tạo ra những cơ hội
thuận lợi cho Rupert Murdoch. Không bỏ qua cơ hội hiếm có đó, ơng đã tìm
cách thiết lập quan hệ với các doanh nghiệp có nhu cầu quảng cáo, rồi sau đó tập
trung vào xây dựng chuyên mục quảng cáo có chiều sâu cho tờ tạp chí The
News, quyết tâm biến chuyên mục này thành nguồn phát triển. Với nguồn vốn
khơng hề mạnh lúc đó, Rupert Murdoch vẫn quyết định mua lại tờ Sunday
Newspaper đang đứng trước nguy cơ phải đóng cửa để khơi phục hoạt động.
Song song với thời điểm đó, Murdoch cịn tiếp tục đầu tư một lượng vốn khá lớn
vào nhập dây truyền kỹ thuật in báo khổ nhỏ tiên tiến. Sau một loạt chương trình
đầu tư, doanh thu từ các chuyên mục quảng cáo đã tăng lên rất nhanh, công ty
News Limited đã có được những khoản lãi và thanh tốn được những khoản nợ
trước đó, đồng thời bắt đầu khuyếch trương hoạt động ra các khu vực lân cận.
Hướng tới mục tiêu chiếm lĩnh thị trường báo chí trong nước, trên cơ sở
những thành công đã đạt được, Murdoch tiếp tục mua lại và thiết lập thêm nhiều
tờ báo mới như TV Week, New Idea, The Australian, The Daily Telegraph...
18


Với những bước khởi đầu chồng chất khó khăn, sau đúng 4 năm tiếp quản
công ty từ người cha, trên cương vị người đứng đầu, Rupert Murdoch đã đưa
News Limited trở thành một trong những doanh nghiệp báo chí truyền thơng có
tầm ảnh hưởng lớn nhất tại Úc. Hầu hết các khu vực từ thành thị tới các vùng
nông thôn đều có sự xuất hiện các tờ báo của News Limited. Hồn tất chương
trình chiếm lĩnh thị trường nội địa cùng một nguồn lực hùng mạnh, Rupert
Murdoch tiếp tục khởi động tham vọng với chiến lược khuyếch trương hoạt
động ra thị trường báo chí của các quốc gia trong và ngồi khu vực.
2. Kinh tế báo chí ở Việt Nam
Trước đây, ở khối các nước xã hội chủ nghĩa, quảng cáo khơng được coi
trọng, thậm chí khơng được chấp nhận. Bản thân nền kinh tế theo cơ chế tập

trung, quan liêu, bao cấp, manh mún, khép kín nên cũng khơng có nhu cầu mở
rộng hoạt động bán hàng. Chỉ đến cuối thập niên 80 của thế kỷ XX, hoạt động
quảng cáo mới xuất hiện. Năm 1988, lần đầu tiên đài Truyền hình Liên Xơ đã
phát các quảng cáo thương mại của Visa, Pepsi, Sony và đến năm 1989 thì tờ
Izvestia (cơ quan của Quốc hội Liên Xô trước đây) cũng bắt đầu cho đăng tải
quảng cáo.
Việt Nam cũng không nằm ngồi thực tiễn giống như Liên Xơ và thuật
ngữ “tự chủ tài chính”, “quảng cáo”, “dịch vụ báo chí” trong một thời gian dài
khó được chấp nhận và đem lại cảm giác ngỡ ngàng.
Từ giữa những năm 80 trở về trước của thế kỷ XX, báo chí cách mạng
Việt Nam chủ yếu hoạt động theo cơ chế bao cấp. Các sản phẩm báo chí khơng
được xem là hàng hố mà chỉ đơn thuần là sản phẩm tuyên truyền. Do đó, dù
báo chí nước nhà hoạt động và phát triển nhưng kém năng động và xu hướng tụt
hậu so với khu vực và thế giới.
Kể từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam chính thức khởi xướng và lãnh đạo
cơng cuộc đổi mới đất nước đến nay, chuyển từ nền kinh tế tập trung bao cấp
sang nền kinh tế thị trường với nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ
nghĩa, báo chí truyền thơng nước nhà dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý
19


của Nhà nước đã tiếp tục thực hiện tốt các chức năng xã hội cơ bản. Tuy nhiên,
để thực hiện tốt các chức năng xã hội ấy, để có thể phát triển và hoà nhập với xu
thế hội nhập quốc tế, các cơ quan thơng tấn báo chí phải tự vươn lên thực hiện
tốt cơ chế tự chủ tài chính. Có nghĩa là chức năng kinh tế cần phải được thực
hiện một cách quyết liệt và mạnh mẽ.
Sau hơn 30 năm đổi mới, nhiều cơ quan thơng tấn báo chí Việt Nam đã
tạo dựng được thương hiệu vững vàng và có chỗ đứng vững chắc trong lịng
khán giả cơng chúng. Cuộc sống đủ đầy hơn khiến con người cần nhiều thơng
tin hơn xoay quanh mối quan tâm về chính trị, kinh tế, xã hội, văn hoá, khoa

học… và sẫn sàng bỏ tiền để được đáp ứng nhu cầu. Theo quy luật của thị
trường, sản phẩm báo chí và dịch vụ quảng cáo trên các phương tiện truyền
thông là sản phẩm hàng hoá nên đều chịu sự tác động của quy luật kinh tế, quy
luật cung cầu, quy luật giá trị… Các sản phẩm phát thanh, truyền hình, điện tử
được sản xuất có thể được huy động từ nhiều nguồn lực xã hội nhưng sẽ dễ dẫn
đến hiện tượng “thương mại hố” theo mục đích ý đồ của doanh nghiệp.
Theo các tài liệu đến nay cịn lưu giữ được thì Gia Định báo (do Trương
Vĩnh Ký thành lập, tuổi hoạt động từ 1865 đến 1910) là tờ đầu tiên có sử dụng
quảng cáo. Những mẩu quảng cáo đầu tiên trong lịch sử quảng cáo Việt Nam đã
được đăng tải trên Gia Định báo từ năm 1869. Khoảng 13 năm sau cũng chính
Gia Định báo đã cho đăng trang quảng cáo đầu tiên và là trang quảng cáo sớm
nhất trong lịch sử báo chí Việt Nam. Số 1 năm 1882, Gia Định báo đã dành toàn
bộ trang cuối để đăng quảng cáo cho nhà thuốc Pharmacie Reynaud. Từ đó
quảng cáo trở thành một hoạt động cố định của tờ báo này và hoạt động quảng
cáo cũng dần xuất hiện ở một số tờ báo khác, tuy cịn khá đơn sơ.
Nơng cổ mín đàm (mang nghĩa ngồi uống trà bàn chuyện làm ruộng và đi
buôn) được cho là tờ báo kinh tế đầu tiên với số 1 ra ngày 1/8/1901 và phát hành
vào thứ năm hàng tuần tại Sài Gòn, Trên tờ báo này có đăng tải rao vặt, kết quả
xổ số kiến thiết… Sau đó, ngày càng nhiều tờ báo kinh tế xuất hiện như Nam Kỳ
kinh tế báo (1920, Sài Gòn), Thực nghiệp dân báo (1920, Hà Nội) hay một số

20


báo chí chuyên về thương mại quảng cáo như Quảng Đạt báo (1927, Hà Nội),
Mua và bán (1927), Quảng cáo thương vụ tổng biên (1929, Sài Gịn, được phát
khơng), Quảng cáo tuần báo (1940, Sài Gòn)…
Trong những năm tháng chiến tranh chống thực dân Pháp, hoạt động báo
chí và quảng cáo báo chí sụt giảm, chủ yếu chỉ cịn quảng cáo thương mại trên
những tờ thân thực dân còn báo chí cách mạng nghiêng về tuyên truyền cách

mạng, cổ vũ lao động sản xuất. Thời kỳ chống Mỹ, báo chí miền Nam chịu sự
kiểm duyệt của chế độ Ngụy quân Nguỵ quyền nên quảng cáo vẫn có trên hầu
hết các báo. Cịn ở miền Bắc, báo chí gánh trọng trách vừa tuyên truyền sản xuất
vừa tuyên truyền chiến đấu nên quảng cáo thương mại không được chú trọng.
Sau Đổi Mới 1986, hoạt động kinh tế và báo chí của Việt Nam khởi sắc
trở lại, hoạt động quảng cáo báo chí nói riêng và kinh tế báo chí nói chung vì thế
cũng được tạo điều kiện phát triển.
Báo chí ở Việt Nam xuất hiện muộn hơn so với nhiều nước trên thế giới,
nhưng vẫn được coi là sớm và phát triển nhất khu vực Đông Nam Á. Trong giai
đoạn khởi đầu (1865-1907), một số tờ đầu tiên xuất hiện ở Nam Kỳ như Gia
Định Báo (1865), Phan Yên báo (1868), Nông cổ mín đàm (1901), Lục tỉnh tân
văn (1907)… Khoảng 20 năm sau, một số tờ lác đác xuất hiện ở Bắc Kỳ như Đại
Nam Đồng Văn nhật báo (1892), Đại Việt tân báo (1905)… Miền Trung đến
năm 1907 chưa hề có báo chí. Số liệu thống kê được cơng bố trong Báo cáo tổng
kết công tác năm 2017 và phương hướng, nhiệm vụ năm 2018 của Bộ Thông tin
và Truyền thơng cho thấy, hiện nay cả nước có 849 cơ quan báo, tạp chí in (tăng
14 tạp chí khoa học so với năm 2016). Trong đó, có 185 báo in (Trung ương 86,
địa phương 99) và 664 tạp chí in (Trung ương 530, địa phương 134).
Hoạt động kinh tế báo chí hiện nay chủ yếu bao gồm đăng, phát quảng
cáo và làm dịch vụ báo chí (phát hành, tuyên truyền, xuất bản ấn phẩm, tổ chức
sự kiện…).
Hai ví dụ về cơ quan thơng tấn báo chí Việt Nam trong hoạt động kinh tế
báo chí
21


⌘ Thông tấn xã Việt Nam
Thông tấn xã Việt Nam là hãng thơng tấn quốc gia, trực thuộc Chính phủ
Việt Nam và là cơ quan thơng tin chính thức của nước Cộng hoà xã hội chủ
nghĩa Việt Nam. Tên gọi này do Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt tên và được thành

lập vào 15/9/1945. Mục đích, tơn chỉ của cơ quan thông tấn này là liên tục cung
cấp những thông tin đề cập đến các vấn đề chính trị, kinh tế, xã hội, văn
hố, giáo dục, khoa học và cơng nghệ Việt Nam và thế giới. Mục đích của
Thơng tấn xã Việt Nam là phản ánh quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam và
nhà nước Việt Nam về những vấn đề thời sự lớn trong nước, trong khu vực và
trên thế giới.
Thơng tấn xã Việt Nam có trụ sở chính ở số 5 Lý Thường Kiệt, Quận
Hồn Kiếm, Hà Nội; có hai cơ quan đại diện tại Thành phố Hồ Chí Minh và Đà
Nẵng; mạng lưới các phân xã ở 63/63 tỉnh thành; 30 phân xã ở nước ngoài trên
khắp 5 châu lục. Tin của Thông tấn xã Việt Nam được coi là thơng tin chính
thức/chính thống, bao gồm nhiều thể loại, và có một số bài được dùng đồng loạt
trên các báo in của Việt Nam.
Trải qua hơn sáu thập kỷ (73 năm) hành trình cùng đất nước dưới sự lãnh
đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, ngày nay Thông tấn xã Việt Nam đã trở thành
một trung tâm thông tin quốc gia tin cậy của Đảng và Nhà nước, một hãng thơng
tấn có uy tín trong khu vực, hướng tới xây dựng thành tập đồn truyền thơng.
Thơng tấn xã Việt Nam khơng ngừng phát triển các hình thức truyền tin đa dạng:
trang thông tin, tin truyền thanh, tin truyền hình, báo giấy, báo mạng…
Thời gian qua Thơng tấn xã Việt Nam đã dồn mọi nguồn lực để thực hiện
có hiệu quả mục tiêu trở thành tổ hợp truyền thông đa phương tiện mạnh. Trong
Quy hoạch phát triển Thông tấn xã Việt Nam giai đoạn đến năm 2025 và tầm
nhìn đến 2035, Thơng tấn xã Việt Nam khẳng định mục tiêu phát triển thành cơ
quan truyền thông đa phương tiện chủ lực của Việt Nam, có uy tín cao trong khu
vực và trên thế giới; là nguồn cung cấp thơng tin chính thống, chuẩn xác, tin cậy,
phong phú cho hệ thống truyền thông và công chúng, đạt kết quả cao trong
22


tuyên truyền đối nội, đối ngoại và phục vụ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của
Nhà nước; có nền tảng cơng nghệ hiện đại và đội ngũ phóng viên, biên tập viên

chuyên nghiệp; hoạt động kinh tế báo chí phát triển.
Thơng tấn xã Việt Nam hiện có: 32 đơn vị thơng tin, trong đó có năm ban
biên tập cung cấp thông tin nguồn (BBT tin Trong nước, BBT tin Thế giới, BBT
tin Kinh tế, BBT và sản xuất Ảnh báo chí, BBT tin Đối ngoại); hàng loạt tờ báo
và trang thông tin điện tử gồm Vietnam Plus, Tin tức, Thể thao Văn hóa, Báo
ảnh Việt Nam, Le Courier du Vietnam, Việt Nam News, Bnews...; kênh Truyền
hình Thơng tấn Vnews; báo giấy Tuần Tin Tức, Thể thao Văn hóa, Báo ảnh Dân
tộc và Miền núi, báo đối ngoại Việt Nam News, tạp chí tiếng Pháp duy nhất ở
Việt Nam Le Courrier du Vietnam, Báo Ảnh Việt Nam, Thời báo Việt - Hàn, tạp
chí tiếng Anh chuyên đề về luật pháp Vietnam Law & Legal Forums…; Nhà
Xuất bản Thông tấn; 5 trung tâm phục vụ thông tin; 2 doanh nghiệp in ấn. Bên
cạnh đó, Thơng tấn xã Việt Nam đang sản xuất hơn 60 sản phẩm thông tin thuộc
đủ các loại hình: tin văn bản, tin ảnh, tin truyền hình, tin đồ họa, tin âm thanh...,
phát hành trên các bản tin, báo in, báo điện tử, truyền hình và truyền thông đa
phương tiện.
Xác định chiến lược xây dựng tổ hợp truyền thơng đa phương tiện mạnh
và có uy tín trong nước, trong khu vực và trên thế giới, Thông tấn xã Việt Nam
không ngừng đổi mới trên mọi phương diện và bắt kịp xu thế phát triển của cuộc
cách mạng 4.0 được ứng dụng trong các sản phẩm báo chí truyền thông, đáp ứng
nhu cầu ngày càng cao của công chúng về thông tin.
Thông tấn xã Việt Nam đã thật sự lớn mạnh trong bước chuyển mình về
kinh tế báo chí, tập trung đầu tư cơng nghệ, sản phẩm và nhân lực, xứng đáng là
cơ quan đi đầu trên toàn lãnh thổ Việt Nam trong lĩnh vực báo chí chuyên
nghiệp.
⌘ Báo điện tử Vnexpress
Với tên miền vnexpress.net, VnExpress hay Tin nhanh Việt Nam trụ sở
chính ở Hà Nội là một trang báo điện tử tại Việt Nam chỉ có bản điện tử mà
23



khơng có bản in giấy. Ngày 26/2/2001, VnExpress chính thức ra mắt trên
internet, cập nhật tin tức mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Ngày 25/11/2002, với
giấy phép hoạt động báo điện tử số 511/GP-BVHTT, VnExpress trở thành tờ báo
đầu tiên của Việt Nam được cấp phép chuyên hoạt động trên internet, cơ quan
chủ quản là Bộ Khoa học và Cơng nghệ. Với đội ngũ phóng viên, biên tập viên
khi mới thành lập là 22 người với độ tuổi trung bình 26, đến nay đội ngũ nhân
lực đã tăng lên 430 người với độ tuổi trung bình 30. Trong số đó có gần 100
nhân viên nghiên cứu phát triển công nghệ cùng hơn 80 chuyên viên kinh doanh
thường xuyên nghiên cứu các hình thức quảng cáo mới.
Báo điện tử VnExpress đã góp phần quan trọng vào việc hình thành nền
tảng nội dung đầu tiên cho Internet Việt Nam, tạo thành một nét riêng của
Internet Việt Nam so với thế giới. Suốt 16 năm qua, với mong muốn báo thực sự
hữu ích cho người đọc, VnExpress tập trung nỗ lực vào mục tiêu: đưa tin chính
xác, trung thực, nhanh chóng và phong phú.
Lượng độc giả truy cập VnExpress liên tục tăng trưởng. Theo thống kê
của Google Analytics, tháng 1/2015, VnExpress có 34,5 triệu độc giả thường
xuyên (users), trong đó có gần 16% từ nước ngoài. Tháng 10/2015, fanpage trên
Facebook của VnExpress đạt trên 2 triệu người thích. Tháng 12/2015, tổng
pageview toàn hệ thống chạm kỷ lục 13,5 tỷ/năm. Số lượng người dùng địa chỉ
này hiện nay đạt 37,5 triệu/tháng ở 83 quốc gia, vùng lãnh thổ. Có thể xem,
VnExpress là tờ báo tiếng Việt được người Việt ở nước ngoài đọc nhiều nhất và
cũng được yêu thích nhất trong nước.
Trung bình mỗi ngày báo cập nhật khoảng 250 đầu tin bài trên tất cả các
lĩnh vực với 14 trang nội dung chuyên đề, trong đó các trang Thời sự, Thế giới,
Thể thao, Giải trí, Pháp luật… có lượng bạn đọc lớn hơn cả. Cùng với báo
VnExpress, tịa soạn cịn có các chuyên trang phục vụ độc giả trên các lĩnh vực
và độ tuổi chuyên biệt như: Ngôi Sao, iOne, Game Thủ…
Đứng trước sự phát triển nhanh chóng của các thiết bị cơng nghệ số làm
thay đổi thói quen người đọc, cấu trúc trang báo cũng không ngừng được cải
24



thiện, đặc biệt là giao diện mobile để thuận tiện nhất cho người đọc đang chủ
yếu đọc tin tức qua điện thoại di động. Báo cũng đang hướng đến mục tiêu giúp
độc giả cá nhân hóa giao diện, tự lựa chọn những trang mục, tự trình bày trang
báo theo sở thích của mình. Và cũng bắt kịp xu thế của truyền thông xã hội,
Vnexpress mở trang mục kinh doanh trực tuyến (shop online) nhằm hỗ trợ độc
giả tối đa trong việc lựa chọn hàng hoá tiêu dùng.
Là một tờ báo điện tử với số lượng độc giả khổng lồ, lớn nhất Việt Nam
hiện nay, không chỉ ngày ngày đổi mới nội dung, hình thức thể hiện mà
Vnexpress cịn đi đầu trong việc áp dụng những ưu điểm nổi trội của cuộc cách
mạng 4.0 vào trong hoạt động kinh tế báo chí.
III. Quảng cáo và dịch vụ trên báo chí
1. Quảng cáo
1.1. Khái niệm quảng cáo
Quảng cáo là việc sử dụng các phương tiện nhằm giới thiệu đến công
chúng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ có mục đích sinh lợi; sản phẩm, dịch vụ
khơng có mục đích sinh lợi; tổ chức, cá nhân kinh doanh sản phẩm, hàng hoá,
dịch vụ được giới thiệu, trừ tin thời sự; chính sách xã hội; thông tin cá nhân
(Theo khoản 1 Điều 2 Luật Quảng cáo 2012).
Hiểu theo cách khác, quảng cáo là hình thức tun truyền được trả phí
hoặc khơng trả phí để thực hiện việc giới thiệu thông tin về sản phẩm, dịch vụ,
công ty hay ý tưởng. Quảng cáo là hoạt động truyền thông phi trực tiếp giữa
người với người mà trong đó người muốn truyền thơng phải trả tiền cho các
phương tiện truyền thông đại chúng để đưa thông tin đến thuyết phục hay tác
động đến người nhận thông tin. Đồng thời, quảng cáo là những nỗ lực nhằm tác
động tới hành vi, thói quen mua hàng của người tiêu dùng hay khách hàng bằng
cách cung cấp những thông điệp bán hàng theo cách thuyết phục về sản phẩm
hay dịch vụ của người bán.
1.2. Đặc điểm của quảng cáo


25