ĐỀ TÀI: VẤN ĐỀ TRÙNG LẶP THÔNG TIN TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN
TỬ

Tóm tắt:
Vấn đề trùng lặp thơng tin trên báo mạng điện tử đã và đang diễn ra một cách hết
sức tự nhiên. Bản quyền tác giả bị đánh cắp, thơng tin tràn lan, bị bóp méo gây mơ hồ
cho cơng chúng tạo ra việc mất lịng tin đối với báo mạng. Đây là một trong những tiêu
cực mà báo mạng đang gặp phải. Một vấn đề vĩ mô và cần một q trình dài để thay đổi
đó, tuy nhiên bài tiểu luận này, tơi xin đưa ra tình trạng thực tế cũng như nguyên nhân
dẫn đến việc trùng lặp thơng tin trên báo mạng điện tử. Từ đó nêu ra các giải pháp của
cá nhân góp phần nhỏ trong việc cải thiện thực trạng trùng lặp thông tin gây ra nhiều sai
lầm của các phóng viên biên tập viên.

Từ khóa:

trùng lặp thơng tin, sử dụng lại tác phẩm báo chí, bản quyền tác

phẩm.

Đặt vấn đề:
Với sự phát triển nhanh chóng và mạnh mẽ của Internet, báo mạng điện tử cũng vì
thế mà nhanh chóng chiếm ưu thế lên ngơi. Phát triển nhanh chóng, các báo mạng bắt
đầu ra đời ồ ạt, đặc biệt là những báo in cũng ra các trang tin điện tử. Tuy nhiên với sự
ra đời tràn lan, ồ ạt cùng với nguồn nhân lực chưa đáp ứng được như yêu cầu thực tế đặt
ra dẫn đến tình trạng trùng lặp thơng tin trên báo mạng điện tử. Điều này khiến cho việc
bản quyền tác phẩm báo chí bị vi phạm và thơng tin trên các báo mạng giống nhau,
khơng có gì đặc sắc. Đáng nói hơn là việc một số các trang tin điện tử kéo bài từ các báo
lớn, thay đổi thông tin, khiến cho thơng tin bị bóp méo gây hoang mang cho bạn đọc.
Cùng một vấn đề nhưng các biên tập đã “xào xáo” cho thông tin trở nên hấp dẫn theo ý
mình tuy nhiên những thơng tin đó lại khiến cho bạn đọc hiểu nhầm. Từ những việc như
vậy khiến cho bạn đọc mất lòng tin vào báo mạng điện tử, cịn các phóng viên thì bị mất

bản quyền tác phẩm.

Giải quyết vấn đề
Chương 1. Vấn đề sử dụng lại tác phẩm báo chí và bản quyền trên báo mạng
điện tử
1.

Sự ra đời và đặc điểm của báo mạng điện tử

Sự ra đời và phát triển của Internet đã tạo tiền đề cho sự ra đời và phát triển của
báo mạng điện tử. Báo mạng điện tử là loại hình báo chí – truyền thơng tồn tại, phát
triển Internet tồn cầu. Là kênh truyền thơng đặc thù ra đời sau, báo mạng điện tử đã hội
tụ được nhiều ưu điểm nổi trội của các kênh truyền thông trước đó, đồng thời cũng bộc
lộ những bất cập.
Cùng với sự phát triển chóng mặt của các cơng nghệ kết nối, giúp đẩy nhanh tốc
độ truy tải, số lượng các tờ báo điện tử cũng nở rộ khắp nơi trên thế giới, truyền tải
thơng tin dưới mọi hình thức mà các loại báo truyền thống cung cấp. Có thể coi báo điện
tử hiện nay là sự hội tụ của cả báo giấy (text), báo tiếng (audio) và báo hình (video).
Người lướt web không chỉ được cập nhật tin tức dưới dạng chữ viết mà cịn có thể nghe
rất nhiều kênh phát thanh và xem truyền hình ngay trên các website báo chí.

Xét về nội dung truyền tải, báo điện tử có những lợi thế mà báo in, thậm chí cả
phát thanh – truyền hình cũng phải kính nể. Báo điện tử hiện nay không phải là một
phiên bản rút gọn của báo in như người ta từng làm và từng lầm tưởng. Nhiều tờ báo lập
bộ phận riêng để phụ trách mảng này với lực lượng phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật
viên và nhân viên thiết kế đồ họa đông đảo (chẳng hạn như BBC, quân số lên tới 400
người).
Về cơng nghệ, báo điện tử có thể đồng thời tích hợp nhiều hình thức đa phương



tiện – từ chữ viết, âm thanh cho đến hình ảnh tĩnh và động. Và nếu nói đến tốc độ của
thơng tin thì báo điện tử đúng là nhà vơ địch. Chẳng cần chờ đến giờ ra báo, giờ phát
sóng, và thao tác thì quá đơn giản (và đỡ tốn kém) nhờ những cơng nghệ hiện đại
Có thể kể thêm một số đặc điểm khác của báo điện tử mà các loại hình báo chí
khác khơng có được hoặc khó cạnh tranh được. Chẳng hạn tính tương tác của báo điện
tử rất cao. Một tin tức gửi đi có thể nhanh chóng nhận ngay phản hồi của rất nhiều độc
giả, nhận xét về nội dung thơng tin, chia sẻ tình cảm với người trong cuộc hoặc thậm chí
phản ứng ngay với tờ báo về cách đưa tin (Ví dụ việc đưa tin về vụ sóng thần hồi cuối
năm 2004 rất được quan tâm nhưng khơng ít người phàn nàn về việc đăng tải các hình
ảnh quá thương tâm). Đài phát thanh và truyền hình có một số mục giao lưu hay
talkshow cho phép người xem, người nghe gọi điện trực tiếp, nhưng chắc chắn khơng
“bì” kịp với kiểu trao đổi qua Internet.
Báo điện tử cũng cho phép một tính năng đặc biệt: Tìm kiếm. Với phát thanh và
truyền hình thì đương nhiên là… “nghỉ khỏe”, với báo in cũng vô cùng khó khăn nếu
muốn lục lại một thơng tin từ các số trước. Ngay cả khi đã cầm trên tay tờ báo, lại là
những tờ nhật báo dày như Washington Post hay New York Times, thì vẫn khơng đơn
giản chút nào. Với báo điện tử thì ai cũng biết là chỉ cần gõ từ khóa rồi nhấn nút “Go”.
Thế là xong! Tìm lại những bài viết cách đây cả chục năm, hoặc nhiều bài viết của nhiều
nguồn về một vấn đề, cũng là chuyện nhỏ.
Được xem là sự hội tụ của cả 3 loại hình báo chí đi trước là báo nói, báo in và báo
hình, báo điện tử đã thu hút được ngay một lượng độc giả đáng kể ngay từ khi mới ra
đời. Nó chia sẻ số lượng độc giả của các loại hình báo chí khác …
Bước ngoặt của báo điện tử ở Việt Nam đã được đánh dấu bằng sự ra đời của báo
điện tử VnExpress, tiếp đó là Vietnamnet và một số tờ khác. Tuy nhiên, báo điện tử khi
đó chỉ đơn thuần là phương tiện chuyển tải những thông tin của báo viết lên trên mạng.
Các biên tập viên của báo khi đó chỉ có mỗi một việc là đọc, chọn lựa và copy tất cả các
bài trên báo viết lên báo điện tử.



Giống như bản thân việc phát triển báo điện tử đang trong giai đoạn sơ khởi, vừa
phát triển vừa tự điều chỉnh để kiếm tìm một mơ hình phù hợp, việc tìm kiếm các nguồn
thu cho báo điện tử cũng đang đi những bước chập chững. Có thể rồi đây, người ta sẽ
phải tính đến phương án hỗ trợ, chia sẻ doanh số từ các nhà cung cấp dịch vụ kết nối
Internet đối với các nhà cung cấp nội dung. Nhưng trước mắt, nguồn thu rõ ràng nhất
chính là quảng cáo trực tuyến.

2. Vấn đề sử dụng lại tác phẩm báo chí trên báo mạng điện tử Việt Nam
2.1 Một số hình thức sử dụng lại tác phẩm
2.1. Phân loại theo mức độ trích nguồn
2.1.1Trích nguồn đầy đủ

Trong hoạt động báo chí , có một từ phổ biến được dùng để chỉ hiện tượng “sử
dụng lại tác phẩm báo chí” , đó là “sao chép”.
Nguồn gốc của từ “sao chép” xuất phát từ một cụm từ tiếng Anh “Copy – paste”.
Dịch sát nghĩa tiếng Việt , copy là “sao chép” cịn paste có nghĩa là “dán”.
Copy – paste thực chất là cụm từ miêu tả thao tác trên máy tính của người biên tập
viên khi đăng lại tác phẩm của một tờ báo khác. Công việc cụ thể của họ là bội đen và sử
dụng lệnh “Copy” đối với nội dụng cần sao chép, dùng lệnh “Paste” để dán nội dung vào
vị trí mơi, cuối cùng là đưa tác phẩm lên tờ báo của mình.
Giống như “sao chép”, cụm từ “đăng tải lại” cũng đề cập đến việc tác phẩm báo


chí bị biên tập , sửa chữa thậm chí thêm bớt.
2.2 Quan niệm về sử dụng lại tác phẩm báo chí trên báo mạng điện tử
Có thể nói, so với những loại hình báo chí khác, báo mạng điện tử có ưu thế vượt
trội về tốc độ cập nhập thơng tin. Nhờ cơng nghệ số, đặc biệt là mạng tồn cầu, tốc độ
cập nhật trên báo mạng điện tử có thể tính bằng phút, thâm chí bằng giây.
Thêm vào đó, nhu cầu thông tin của độc giả báo mạng điện tử cũng rất lớn. Một tờ

báo mạng điện tử Việt Nam trung bình cập nhật 60 – 70 tác phẩm một ngày, gấp nhiều
lần số lượng tin, bài trên một tờ báo in hằng ngày nhưng con số này vẫn chưa làm thỏa
mãn hàng triệu độc giả.
Để thu hút độc giả, không những số lượng tin, bài cập nhật phải lớn mà đi kèm
với nó là phải chất lượng. Thơng tin càng hấp dẫn, số lượt truy cập càng tăng, đây chính
là yếu tố quyết định tới doanh thu từ quảng cáo – nguồn sống chủ yếu của báo mạng
điện tử. Tuy nhiên có một thực tế là nhiều cơ quan báo mạng điện tử chưa đủ điều kiện
đầu tư nguồn lực để có những tin, bài “chất”. Số lượng cũng như chất lượng phóng
viên , biên tập viên cịn hạn chế mà phải đáp ứng nhu cầu lớn từ phía độc giả là một sức
ép khơng nhỏ. Từ đó, có những tờ báo mạng điện tử chú trọng đầu tư về đội ngũ phóng
viên, biên tập viên, về cơng nghệ , đi đúng xu hướng thời đại, nhưng bên cạnh đó cũng
có những tờ báo ỷ lại vào cơng nghệ, sử dụng lại tin, bài báo khác để làm phong phú nội
dung cho báo mình và đạt được mục đích cuối cùng : bán quảng cáo.
Sự ra đời của những web, thực chất là bộ lộc thông tin tự động từ các tờ báo điện
tử và các trang web như xemngay.com, baomoi.com,…càng khiến người dùng internet
dễ dàng nhận thấy tốc độ và mức độ sử dụng lại tin, bài giữa các báo như thế nào.
Không chỉ những tờ báo mạng điện tử xuất hiện trên internet mới có hiện tượng sử dụng
lại bài của báo khác mà ngay cả trên các trang điện tử của những tờ báo giấy cũng không
ngần ngại “copy – paste”


2.3 Bản quyền trên báo mạng điện tử
2.3.1 Bản quyền là gì?
Bản quyền được định nghĩa là quyền tác giả hay nhà xuất bản về một tác phẩm,
được luật pháp quy định ( từ điển tiếng Việt – Viện ngôn ngữ 2006 )
Bản quyền báo chí trong báo mạng điện tử được hiểu là quyền tác giả. Quyền tác
giả bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản. Đối tượng được hưởng các quyền này là
tác giả và cơ quan báo mạng điện tử.
2.3.2 Sự cần thiết phải tôn trọng bản quyền trên tác phẩm báo chí trên báo mạng
điện tử

Cơ quan báo mạng điện tử cũng như các cơ quan khác đều là một doanh nghiệp.
Bài viết chính là sản phẩm của họ, một khi những sản phẩm bị ăn cắp bản quyền thì uy
tín, doanh thu của tờ báo sẽ bị ảnh hưởng.
Thiếu tôn trọng bản quyền cũng dẫn đến sự cạnh tranh không lành mạnh, tờ báo
nào làm ăn đàng hoàng, chỉ đăng tải những tác phẩm của phóng viên báo mình thì khơng
đáp ứng được nhu cầu đọc lướt rất cao của độc giả báo mạn, còn những tờ báo vi phạm
pháp luật lại thu hút được một lượng lớn độc giả.
Nghịch lý đó khiến cho những tờ báo điện tử mới ra đời khơng tìm được hướng đi
nào khác để cạnh tranh với những tờ báo vi phạm bản quyền, từ đó ngày càng hiện
tượng ăn cắp bản quyền trở nên phổ biến, nó làm cho những nhà báo chân chính khơng
được hưởng quyền lợi chính đáng của mình, hoạt động sáng tạo của họ cũng vì thế giảm
sút. Sự phát triển của báo mạng cung do đó mà bị kìm hãm.
Vì vậy, bảo vệ bản quyền sẽ giúp thúc đẩy hoạt động sáng tạo của người làm báo,
khuyến khích cạnh tranh giữa các cơ quan báo mạng điện tử.


Chương 2. Thực trạng sử dụng lại tác phẩm báo chí trên báo mạng điện tử
Việt Nam
2.1 Một số hình thức sử dụng lại tác phẩm
2.1.1 Phân loại theo mức độ trích nguồn
2.1.1.1 Trích nguồn đầy đủ
Việc sử dụng lại những tác phẩm báo chí mang tính sáng tạo ( bao gồm các thể
loại đã nêu trong điều 11 nghị định 100/2006/NĐ – CP ) nếu khơng có sự đồng ý của tác
giả cũng như chủ báo thì dù trích nguồn hay khơng trích nguồn và trích đầy đủ hay thiếu
sót cũng đều vi phạm bản quyền tác phẩm báo chí. Tuy nhiên, việc các tờ báo mạng điện
tử nửa năm trở lại đây chú ý hơn đến trích dẫn tên tác giả đã thể hiện phần nào sự tôn
trọng đối với người sáng tạo ra tác phẩm.
Mốc đánh dấu cho thay đổi về nhận thức đó là sự ra đời của bản thỏa thuận trao
đổi và bảo vệ bản quyền tác phẩm báo chí của liên minh 5 tờ báo lớn gồm: Tiền Phong,
Tuổi trẻ TP.HCM, Lao động, Thanh niên và Sài Gịn Giải Phóng đầu tháng 10 năm

2007.
Đây là tiếng nói bảo vệ bản quyền báo chí đầu tiên nhằm thẳng vào hiện tượng sử
dụng lại tác phẩm một cách tràn lan trên báo mạng điện tử hiện nay. Mặc dù sau đó, các
cơ quan báo mạng điện tử khác khơng có một bản thỏa thuận tương tự nhưng việc trích
nguồn đầy đủ là biểu hiện của tơn trọng bản quyền , tuy vẫn còn ở mức độ khá thấp.
Ví dụ: Trang tin điện tử Kul.vn khi kéo bài “Bắt giữ lái xe Uber cướp rồi xâm hại
nữ hành khách” từ An ninh thủ đơ đều phải có trích dẫn nguồn đầy đủ, cuối bài viết có
link gốc từ An ninh thủ đô.


2.1.1.2 Trích nguồn khơng đầy đủ, thiếu chính xác


Trích nguồn khơng đầy đủ là việc dưới mỗi tác phẩm thường chỉ có tên nguồn báo
mà thiếu mất tên người sáng tạo ra nó. Tuy rằng, các tờ báo mạng điện tử hiện nay đã
chú trọng hơn tới việc ghi tên tác giả cùng với tên nguồn báo song nhiều tác phẩm vẫn
trích nguồn khơng đầy đủ. Ngay cả những tờ trong “liên minh” thỏa thuận bản quyền
( báo Tiền Phong, báo Tuổi trẻ TP.HCM, báo Lao động,…) cũng mắc phải lỗi này.
2.1.2 Phân loại theo mức độ can thiệp vào tác phẩm
2.1.2.1 Sử dụng lại y nguyên tác phẩm gốc.
Đây là việc tác phẩm bị sử dụng được bảo đảm về tính ngun gốc từ thơng tin
cho đến câu chữ, khơng có sự can thiệp vào nội dung cũng như tít hay sapo.
Giữ nguyên vẹn tác phẩm sẽ khiến tờ báo sử dụng lại bị ảnh hưởng phong cách
của tờ báo khách. Nếu sử dụng lại quá nhiều, dĩ nhiên tờ báo đó sẽ khơng có bản sắc
riêng của mình, khó chiếm được cảm tình từ phía độc giả. Cũng chính vì vậy, nhiều tờ
báo mạng điện tử mặc dù sử dụng lại các tác phẩm của báo khác nhưng đã chọn lọc
thông tin và cải biên tác phẩm ở những mức độ khác nhau cho phù hợp với phong cách
của báo mình.
2.1.2. Sử dụng lại có cải biên
Rút lại tít và sapo

Tít và sapo là 2 yếu tố rất quan trọng đối với tác phẩm báo mạng điện tử. Chúng
quyết định đến việc độc giả có đọc tác phẩm hay không? Đặc điểm đọc báo của độc giả
báo mạng điện tử là đọc lướt, do đó tít và sapo vừa phải mang đủ thông tin để phục vụ
nhu cầu đọc lướt đó vừa phải hấp dẫn những cú click của độc giả.
Ví dụ: cùng nói về việc cô thủ khoa sư phạm 2 thất nghiệp về chăn lợn thì báo
Vietnamnet và báo Nguoiduatin đã sử dụng title và sapo khác nhau. Báo Nguoiduatin là
tờ khai thác thông tin cơ thủ khoa đầu tiên, sau đó các báo khác cũng lên bài theo.


2.2 Mức độ phổ biến của hiện tượng sử dụng lại tác phẩm báo chí


2.2.1 Đa số các tờ báo đều sử dụng lại tác phẩm
Theo số liệu thống kê tháng 3 năm 2008 từ trang web tổng hợp tin baomoi.com,
trong 30 tờ báo mạng điện tử, trang tin điện tử có số lượng tin, bài sử dụng lại nhiều nhất
( trong số hơn 100 website ) có tới 15 tờ là phiên bản của báo in. Có thể thấy ở đây
những tên tuổi lớn như : Tuổi trẻ, Tiền phong, Thanh niên, Lao động, … Trong khi đó,
báo mạng điện tử khơng có bản in tương ứng chỉ có 3 trang : Dân trí, VnMedia, và
VTCnews. VnExpress và VietnamNet – hai tờ báo mạng điện tử lớn nhất Việt Nam
khơng góp mặt trong danh sách này.
Chương 3 Nguyên nhân và Hệ quả
3.1 Nguyên nhân
3.1 nguồn nhân lực trong các cơ quan báo chí chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế
Nguồn nhân lực thiếu về số lượng, yếu về chuyên môn là một trong những nguyên
nhân chủ quan dẫn đến việc các báo mạng điện tử sử dụng lại tác phẩm từ các báo khác.
Mặc dù đã trải qua hơn 15 năm nhưng nguồn nhân lực vẫn còn mỏng và non trẻ, bên
cạnh đó khơng ít đội ngũ những người làm báo in chuyển qua làm báo mạng, không
được đào tạo chuyên sâu do đó chưa đủ sức đáp ứng được nhu cầu của thực tế.
Thiếu nhân lực
Một trong những tờ báo mạng điện tử lớn nhất Việt Nam, trung bình mỗi

ngày Zing cập nhập hơn 100 tác phẩm. Với số lượng tác phẩm như vậy địi hỏi đội
ngũ phóng viên và cộng tác viên phải đông đảo. Tuy nhiên, thực tế là nhân lực củ
VN cả miền Bắc và miền Nam có khoảng 250 người, nếu chỉ dựa vào lượng tin
bài từ phóng viên và cộng tác viên thì khơng thể đảm bảo được mức độ cập nhập
ổn định như vậy. Thêm vào đó Zing là một trang tổng hợp tin tức, trong suốt
nhiều năm phát triển, song song với việc nỗ lực tạo dựng vị trí trong làng báo
bằng những sản phẩm từ cơng sức của chính phóng viên, biên tập viên tờ báo thì
tác phẩm sử dụng lại vẫn ln giữ một vai trị nhất định đối với Zing, nó giúp
Zing giữ được số lượng cập nhập lớn, đồng thời cũng làm phong phú thêm nội
dung của tờ báo.
Với các trang tin điện tử của báo in như Tiền Phong Online,… số lượng
phóng viên, biên tập viên lại ít hơn nhiều. Những biên tập viên và phóng viên
trang tin điện tử được cơ cấu vào một ban của cơ quan báo giấy với số lượng chưa


đến 20 người. Điển hình như trang tin điện tử Kul.vn hiện nay mới có 15 phóng
viên, biên tập viên. Trong khi đó thế mạnh lớn nhất của báo mạng điện tử là cập
nhập thông tin nhanh, nhu cầu đọc lướt của độc giả khá cao, mỗi tờ báo mạng
điện tử phải cập nhập trung bình 40-60 tác phẩm, so với một cơ quan báo in thì
đây là một con số khá lớn,do vậy các biên tập viên của ban điện tử phải sử dụng
các lại các tác phẩm từ nguồn báo in, báo mạng điện tử khác.
Đội ngũ biên tập viên cịn non trẻ, yếu kém về trình độ nghiệp vụ.
Sử dụng lại tác phẩm báo chí khơng có sự cho phép của tác giả một mặt thể
hiện nhận thức về bản quyền của các biên tập viên chưa cao, mặt khác lại cho thấy
một thực tế là trình độ nghiệp vụ của biên tập viên báo mạng còn nhiều yếu kém.
Điều này cho thấy nhiều tờ báo mạng điện tử của Việt Nam đã quá tập
trung vào khai thác khía cạnh “hot” mang tính câu view. Một tin bài “hot” được
đưa lên là tiếp tục các báo lấy lại của nhau mà khơng hề kiểm chứng độ chính xác
của thông tin. Trang tổng hợp tin tức baomoi.com đã ghi nhận kỉ lục 23 nguồn sử
dụng lại bài “Tăng thuế nhập khẩu ô tô nguyên chiếc” trên Vietnamexpess

Một điều nguy hiểm không kém trong cách làm báo này là các biên tập viên
thường xuyên biên tập lại các tác phẩm sử dụng lại. Tôn trọng người làm ra tác
phẩm là người tôn trọng sự nguyên vẹn của tác phẩm đó chứ khơng chỉ đơn giản
là trích nguồn đầy đủ, chính xác. Tuy nhiên trên báo mạng điện tử thật hiếm khi
thấy một tác phẩm nào sử dụng lại được nguyên vẹn như bản gốc. Sự can thiệp
phổ biến nhất là vào tác phẩm đó là rút lại title.
Do đó vai trò hết sức quan trọng của title trong tác phẩm báo mạng điện tử
nên các biên tập viên đã không ngần ngại sử dụng nhiều cách thức để khiến title
hấp dẫn hơn. Điều đáng nói là họ lựa chọn cái title đặt theo hướng câu khách, bất
chấp cả việc có ăn khớp với nội dung hay khơng.
Khơng khó để bắt gặp những title giật gân dạng “treo đầu dê bán thịt chó”,
title một đằng nội dung một nẻo, hoặc title được rút ra từ một chi tiết rất nhỏ, liên
quan đến rất ít nội dung của tác phẩm. Nguy hiểm hơn cả là title trong các bài
phỏng vấn, biên tập viên lại rút title tự cho mình quyền được phát ngơn thay nhân
vật, title.
Thêm một điều đáng nói là sau khi những sự kiện “nhầm lẫn” bị phanh
phui, nhiều tờ báo khơng hề đính chính hay xin lỗi độc giả mà chỉ đơn giản là kéo
bài xuống để trốn tránh trách nhiệm, đồng thời thể hiện việc thiếu tôn trọng độc
giả, nhà báo và thiếu tơn trọng chính bản thân biên tập viên đó.
3.2 Cơ quan báo chí chưa nỗ lực trong bảo vệ độc quyền
Hiện nay các bộ luật : Luật sở hữu trí tuệ, luật dân sự, luật hình sự đều đã
có những điều khoản liên quan đến bản quyền tác phẩm báo chí. Tuy nhiên, dù đã
có những hiện tượng sử dụng lại trái phép vẫn xảy ra trên báo mạng điện tử.
Nguyên nhân nằm ở việc khơng có tổ chức nào đứng ra giám sát việc chấp hành


luật, các cơ quan báo chí có vi phạm bản quyền thì cũng khơng có tổ chức nào xử
phạt trừ khi tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả kiện ra tòa. Song nguyên nhân
chủ yếu lại nằm ở việc các cơ quan báo mạng điện tử không nỗ lực trong việc bảo
vệ bản quyền tác phẩm báo chí. Và suy cho cùng, việc nỗ lực hay không lại phụ

thuộc vào nhận thức và phẩm chất đạo đức của những người đứng đầu cơ quan
báo chí và những biên tập viên, những người làm báo nói chung.
Về phía lãnh đạo cơ quan báo chí
Những người đứng đầu cơ quan báo chí có rõ ràng vẫn nhận thức được sự
cần thiết phải tôn trọng bản quyền nhưng trước thực tế là cơng nghệ Internet khiến
cho một tác phẩm có thể được nhân bản với tốc độ chóng mặt, nếu tơn trọng bản
quyền thì bản thân cơ quan báo chí đó sẽ khó có khả năng cạnh tranh với các tờ
báo mạng điện tử vi phạm bản quyền.
Các trang tin điện tử thuộc các báo in thường tận dụng các tin bài từ các cơ
quan báo mạng điện tử uy tín như Dân trí, Vietnamexpess. Nếu nhất nhất tơn
trọng bản quyền sẽ chỉ cảm thấy thiệt thòi trước các đối thủ khác.
Mặc dù nhận thức được vi phạm bản quyền là vi phạm pháp luật đồng thời
vi phạm nguyên tắc đạo đức nghề báo nhưng trong thực tế hiện nay thì lãnh đạo
hầu hết các cơ quan báo chí đã coi đây là con đường duy nhất và cũng là con
đường dễ cạnh tranh với những tờ báo khác. Khi đó, vấn đề các tờ báo quan tâm
là lợi nhuận chứ khơng phải lợi ích độc giả.
Về phía biên tập viên
Biên tập viên là những người “nhận lệnh” từ lãnh đạo, việc đăng tải nguyên
văn hay cải biên những tác phẩm mang tính sáng tạo của các báo khác mà khơng
xin phép tờ báo đó hoặc tác giả đều do chỉ đạo từ Biên tập viên. Tuy nhiên mức
độ và thái độ biên tập lại thuộc trách nhiệm của biên tập viên.
Về phía phóng viên
Bản quyền báo chí khơng chỉ là vấn đề của các cơ quan báo chí mà cả cá
nhân các nhà báo phóng viên những người viết báo. Quyền tác giả bị xâm hại
nhưng chưa hề có một nhà báo, phóng viên nào đâm đơn kiện, địi lại sự cơng
bằng. Việc kiện cơ quan báo chí sử dụng lại tác phẩm thì quyền lợi mang lại
khơng đáng kể, lại mất thời gian. Nhiều phóng viên cịn coi đây là hình thức
quảng cáo tên tuổi cho bản thân. Đặc biệt là nhiều nhà báo phóng viên dễ dãi
trước những tác phẩm của mình với quan niệm viết một bài nhận một lần tiền
nhuận bút là được.

Bề ngoài nhiều nhà báo cho rằng tên tuổi của mình được quảng cáo rộng
hơn thực chất thiệt hại từ việc tác phẩm bị sử dụng tràn lan còn lớn hơn nhiều sự
quảng cáo đó.
Độc giả khơng quan tâm đến nguồn gốc xuất xứ của một tác phẩm, do đó
ngay cả khi đọc được một bài báo hay họ cũng không truy cập vào trang của báo


đăng tác phẩm gốc. Vậy là cơ quan báo chí và tác giả có tác phẩm bị đăng lại
khơng được lợi gì, thậm chí họ cịn bọ các báo vi phạm bản quyền giành mất độc
giả. Từ đó, phóng viên khơng có động lực sáng tạo ra những tác phẩm chất lượng.
3.3 Độc giả không quan tâm đến bản quyền báo chí
Độc giả là người tiếp nhận những sản phẩm sáng tạo của người làm báo,
một khi đối tượng tiếp nhận không quan tâm đến nguồn gốc xuất xứ của các sản
phẩm trí tuệ mà chỉ chạy theo lợi ích trước mắt thì nghiễm nhiên họ đã tiếp tay
cho hành động ăn cắp bản quyền. Việc sử dụng trái phép sản phẩm lao động của
người khác để vụ lợi cũng vì thế bỗng trở thành hành động đường hồng.
Sự thờ ơ dễ dãi của độc giả là một trong những nguyên nhân khách quan
dẫn tới thực trạng sử dụng lại tác phẩm báo chí tràn lan trên báo mạng hiện nay.
3.4 Hiệu lực của các văn bản pháp luật chưa cao
Mặc dù vấn đề quyền tác giả được nhắc tới trong cả ba bộ luật lớn Bộ luật
Dân sự, Bộ luật Dân sự và Bộ luật sở hữu trí tuệ song vấn đề bản quyền về báo
chí lại chưa được đề cập một cách đầy đủ. Việc các định đâu là vi phạm bản
quyền báo chí gặp phải khó khăn lớn khi luật quy định không bảo hộ bản quyền
đối với những tác phẩm mang tính chất thơng tin thuần túy. Việc phân định thể
loại báo mạng điện tử ngày càng khó khăn, do đó “thế nào là thơng tin thuần túy”
vẫn chưa được làm rõ.
Vấn đề thứ hai là chưa có cơ quan chức năng nào làm nhiệm vụ giám sát
việc thi hành luật về bản quyền báo chí trên báo mạng điện tử. Cùng với đó,
những chế tài xử phạt đối với hành vi vi phạm bản quyền báo chí chưa thật sự
mang tính răn đe, trong trường hợp tác giả muốn đòi lại quyền lợi hợp pháp của

mình thì quyền lợi địi được cũng khơng đáng kể.

3.2 Hệ quả
1. Hình thành đội ngũ biên tập viên thiếu ý thức trách nhiệm
Biên tập và đăng tải lại các tác phẩm báo bạn là việc của biên tập viên
không hoàn toàn chủ động, họ chỉ là người nhận chỉ đạo từ ban biên tập hay cũng
chính từ lãnh đạo cơ quan báo chí. Dù hành động đó xét về mặt pháp luật có phải
là vi phạm bản quyền tác phẩm báo chí hay khơng thì trước hết nó cũng là vi
phạm đạo đức nghề nghiệp. Phóng viên nhà báo sáng tạo ra các tác phẩm, họ được
hưởng nhuận bút từ các cơ quan báo chí nơi sẽ phổ biến tác phẩm của họ tới công
chúng. Việc một cơ quan báo chí khác phổ biến lại tác phẩm đó nhằm đem lại lợi
ích cụ thể là lợi ích kinh tế cho cơ quan báo chí mà khơng xin phép tác giả là hành


động không thể chấp nhận về mặt đạo đức. Đây là điều cơ bản mà bất cứ biên tập
viên nào cũng phải nhận thức được. Do đó khi biên tập viên đồng ý đảm nhận
công việc này cũng là khi họ thể hiện mình là người thiếu trách nhiệm. Trước hết
thiếu trách nhiệm đối với chính bản thân biên tập viên, vì một số lý do cá nhân –
chủ yếu là thu nhập – họ đã chấp nhận vi phạm đạo đức của người làm báo, sau đó
là thiếu tách nhiệm với công việc và công chúng.
Tác phẩm được đăng báo là tác phẩm đã qua ít nhất một lần biên tập đối với
những tin bài, bài từ báo in khâu biên tập lại càng chặt chẽ, vậy nhưng đối với báo
mạng, qua mỗi tay biên tập tác phẩm lại khơng ngừng được sửa chữa, thêm bớt.
Điều đáng nói là việc sửa chữa đó đã thành một thói quen đối với nhiều biên tập
viên báo mạng. Khơng ít tác phẩm báo chí chất lượng sau khi qua tay biên tập
viên lại khiến cho tác giả “dở khóc dở cười”
Thực tế tại các tòa soạn báo mạng điện tử hiện nay đó là các biên tập viên
cịn khá trẻ trình độ nghiệp vụ chưa cao cũng như kinh nghiệm chưa nhiều. Trong
khi đó tiêu chí đưa tin của báo mạng điện tử là nhanh, tốc độ cập nhập được đặt
lên hàng đầu dẫn đến việc các biên tập viên trẻ thường bỏ qua khâu kiểm chứng

thông tin. Họ bị cuốn vào cuộc đua tốc độ. Một tờ báo hay vừa lên trang, các báo
mạng điện tử thi nhau sử dụng lại vì mục đích cuối cùng là mục đích kinh tế, là
những hợp đồng quảng cáo nên biên tập viên dễ trở nên cẩu thả và vô trách nhiệm
vs độc giả của mình.
Hạn chế hoạt động sáng tạo của nhà báo
Một khi các tờ báo mạng điện tử đều vi phạm bản quyền thì sẽ khơng có
cạnh tranh lành mạnh giữa các cơ quan báo chí với nhau, cũng như giữa các
phóng viên, biên tập viên trong cùng một cơ quan báo chí. Thay vì cạnh tranh đưa
tin nhanh, chất lượng, các tờ báo mạng điện tử lại đua nhau tổng hợp tin khơng có
sự khuyến khích sáng tạo đối với các phóng viên nhà báo.
Với một tác phẩm hay, đề cập đến một đề tài hấp dẫn, thau vì chỉ đạo các
phóng viên tham gia vào khai thác vấn đề, tìm ra những khía cạnh mới thú vị thì
những người lãnh đạo báo chí lại ủng hộ cho việc lấy vào “xào” sản phẩm của báo
khác. Công chúng không được tiếp nhận những thông tin mới mà chỉ tập hợp
những thông tin cũ được “xào đi xào lại” bở nhiều tờ báo khác nhau. Phóng viên
mất cơ hội được phát huy khả năng của mình.
Thêm vào đó nhà báo là người sáng tạo tác phẩm báo chí mất đi quyền lợi
chính đáng khi tác phẩm của họ bị sử dụng trái phép. Những tờ báo làm ăn chân
chính phải cạnh tranh với những tờ ăn cắp bản quyền để rồi cơ hội thu quảng cáo
lại thuộc về những trang tổng hợp tin. Từ đó, tác giả tác phẩm thiếu mất đi động
lực sáng tác.
3. Độc giả mất đi lòng tin vào báo chí.


Với hành vi vi phạm bản quyền, báo mạng điện tử hình thành những tờ báo
mà lợi ích của cơng chúng được đặt sau lợi ích vật chất của tịa soạn. Các tờ báo
đi vào khai thác tin bài theo hướng giật gân câu khách. Có thể nói chính sự dễ dãi
và thiếu hiểu biết về bản quyền báo chí của độc giả đã dung túng cho sự cẩu thả, ỷ
lại vào công nghệ của các biên tập viên. Hệ quả là công chúng phải tiếp nhận hàng
loạt các tin bài bị bóp méo, bị tam sao thất bản khiến cho độc giả hồi nghi trước

những thơng tin từ báo mạng điện tử.
Mặt khác đối với một cơ quan báo chí riêng lẻ, việc sử dụng lại tác phẩm
báo chí có thể làm cho tờ báo phong phú hơn về nội dung, tuy nhiên xét một cách
toàn diện, bản sắc mỗi tờ báo vì thế mà bị lu mờ. Nếu trang báo nào cũng trở
thành công cụ tổng hợp tin thì chỉ cần một trang như vậy là đủ.
Độc giả chỉ cần truy cập vào một địa chỉ duy nhấy là thâu tóm được các
trang báo cịn lại. Và những tảng như thế mặc dù thu hút được đông lượt truy cập
nhưng chắc chắn sẽ khơng có độc giả trung thành.

Chương 4. Giải pháp giải quyết vấn đề sử dụng lại tác phẩm trên báo mạng
điện tử
4.1 Nâng cao chất lượng nhân lực
Một trong những nguyên nhân khiến các báo mạng điện tử sử dụng tin, bài
của nhau là do thiếu nhân lực, số lượng phóng viên ít khơng thể đáp ứng nhu cầu
cập nhập của báo mạng điện tử. Do đó tăng cường nhân lực sẽ giúp tờ báo có
thêm nhiều tác phẩm tự viết, giảm được lượng tác phẩm sử dụng lại. Đây là nhiệm
vụ lâu dài mà các cơ quan báo chí nào cũng thực hiện, tuy nhiên nếu báo mạng
điện tử ỷ lại quá nhiều vào việc sử dụng những tác phẩm có sẵn sẽ làm hạ thấp vai
trị của những phóng viên trong tịa soạn. Những tờ báo mạng bao giờ cũng có
những cây bút chủ lực. Phóng viên, cộng tác viên nơi đầu nguồn sự kiện nếu
không được quan tâm, chăm lo sẽ không thể phát huy được năng lực sở trường
của mình, khơng có nhiệt tâm cống hiến cho tờ báo những bài viết hay, giá trị.
Đối với biên tập viên, sự cẩu thả dẫn đến nhiều lỗi sai về ngôn ngữ cũng
như sai về thông tin khi biên tập các tác phẩm sử dụng lại nguồn từ yếu kém về
trình độ chuyên môn. Những tác phẩm được sử dụng lại thường đã qua ít nhất một
lần biên tập, đặc biệt những tác phẩm trên báo in, khâu biên tập càng được chú
trọng hơn. Tuy nhiên ngay cả những tác phẩm của nhiều tờ báo uy tín được các
biên tập viên dày dặn kinh nghiệm cũng như trinh độ chuyên môn biên tập thì lên



tới báo mạng điện tử nó vẫn bì “xào” và phần lớn sau khi bị sửa chữa, thêm bớt
biên tập viên báo mạng điện tử lại mang đến cho độc giả những “món ăn nhiều
sạn”. Vì vậy nâng cao trình độ chuyên môn cũng như nhận thức về bản quyền báo
chí của phóng viên biên tập viên báo mạng điện tử.

4.2 Nâng cao phẩm chất đạo đức người làm báo
4.2.1 Đối với lãnh đạo cơ quan báo chí
Lãnh đạo các cơ quan báo chí cần có định hướng rõ ràng trong việc phát triển tòa
soạn. Cần đưa ra các quy định trong việc bảo vệ bản quyền tác phẩm báo chí để các
phóng viên có động lực trong việc sáng tạo tác phẩm báo chí và bảo vệ bản quyền tác
phẩm. Tạo ra các hoạt động trong các tòa soạn nhằm chia sẻ trao đổi kĩ năng nghiệp vụ,
đạo đức nghề báo cho các phóng viên, biên tập viên.
4.2.2 Đối với biên tập viên
Cần phải nâng cao đạo đức nghề nghiệp trong q trình sáng tạo tác phẩm báo
chí. Trao dồi, bồi dưỡng hơn nữa kĩ năng nghiệp vụ cũng như đạo đức nghề báo để sáng
tạo hơn trong việc sáng tác tác phẩm. Tuân thủ các quy định của luật báo chí cũng như
các bộ luật có liên quan trong việc bảo vệ bản quyền tác phẩm.

4.2.3 Đối với tác giả tác phẩm
Bản quyền báo chí khơng chỉ là vấn đề của các cơ quan báo chí mà cịn là của cá
nhân các nhà báo, phóng viên, những người viết báo. Quyền tác giả bị xâm hại nhưng
chưa có một nhà báo nào phóng viên nào đâm đơn kiện. Các tác giả tác phẩm cần có ý
thức cao hơn trong việc bảo vệ bản quyền tác phẩm, đòi lại quyền lợi cho chính bản thân
tác giả đó.


Kết luận
Tơn trọng bản quyền đó cịn là việc thực hiện các quy định của pháp luật, còn là
sự thể hiện hành xử rất văn hóa. Tác phẩm báo chí là sản phẩm trí tuệ tuy nhiên thì việc
thực thi nó cịn phụ thuộc vào trình độ dân trí, trình độ phát triển kinh tế. Xã hội ngày

càng phát triển, việc tơn trọng bản quyền sở hữu trí tuệ ngày càng khắt khe. Tuy nhiên
thì ở Việt Nam tình trạng “xào” vẫn nghiễm nhiên xảy ra. Hiệu lực của các văn bản
pháp luật lại phụ thuộc vào ý thức của những người thi hành chúng.
Về lâu dài, nếu các trang báo không chấm dứt hoặc hạn chế sử dụng lại những tác
phẩm của báo khác thì sẽ mất dần độc giả vì khơng ai muốn vào một trang web chỉ để
đọc lại những thơng tin mà mình đã đọc được từ các báo khác. Đồng thời những trang
báo như vậy sẽ khơng có độc giả trung thành.
Mặc dù hiện nay nhiều cơ quan báo chí đã nhận thức được tác hại lâu dài của việc
sử dụng lại các tác phẩm báo chí đối với cơ quan họ cũng như nền báo chí nói chung
nhưng lại chưa hành động hoặc hành động chưa quyết liệt.
Một nền báo chí phát triển thì chắc chắn ở đó khơng thể tồn tại những hành vi ăn
cắp bản quyền một cách tràn lan. Chống vi phạm bản quyền hiện nay là nhiệm vụ của
các cơ quan quản lý báo chí, các tịa soạn báo và của những người làm báo nói chung.
Đây là một vấn đề mang tính vĩ mơ của báo mạng điện tử Việt Nam, một trong
những mặt trái của báo mạng điện tử khiến cho những người quản lí gặp phải nhiều đau
đầu khó khăn trong việc giải quyết nó. Chống vi phạm bản quyền trên báo mạng điện tử
là một hành trình dài của các cơ quan báo chí.

Tài liệu tham khảo
1. Vũ Quang Hào, Báo chí và đào tạo báo chí Thụy Điển, Nhà xuất bản Lý luận chính


trị, 2004.
2. Vũ Quang Hào, Ngơn ngữ báo chí, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia, Hà Nội,
2004. Loic Hervoute (Lê Hồng Quang dịch), Viết cho độc giả, Hội nhà báo Việt Nam,
Hà Nội, 1999.
3. Dương Xuân Sơn, Đinh Văn Hường, Trần Quang, Cơ sở lý luận báo chí truyền thông, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia, Hà Nội, 2004.
4. Nhiều tác giả, Báo chí - những vấn đề lý luận và thực tiễn, Nhà xuất bản ĐH
Quốc gia Hà Nội, 2005, trang 82.
5. Nhiều tác giả, Nghề nghiệp và công việc của nhà báo, Hội nhà báo Việt Nam,

Hà Nội, 1992.
6. Trần Thị Thúy Bình,"Ứng dụng truyền thơng đa phương tiện trên báo điện tử
của các cơ quan phát thanh và truyền hình", Luận văn Thạc sỹ, 2005.
7. Bài giảng mơn “Báo chí trực tuyến” của Bùi Tiến Dũng, Giảng viên Khoa Báo
chí và Truyền thơng, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn, Hà Nội, 2005.
8. Bài giảng về “Phát thanh trên mạng internet” của Nguyễn Sơn Minh, Giảng
viên Khoa Báo chí và Truyền thơng, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn, Hà Nội,
2006.
MỤC LỤC
Chương 1. Vấn đề sử dụng lại tác phẩm báo chí và bản quyền trên báo mạng
điện tử
1.1 sự ra đời phát triển và đặc điểm của báo mạng điện tử.


1.2 Sử dụng lại tác phẩm báo chí
1.2.1 Thế nào là “sử dụng lại tác phẩm báo chí”.
1.2.2 Quan niệm về sử dụng lại tác phẩm báo chí trên báo mạng điện tử
1.3 Bản quyền trên báo mạng điện tử
1.3.1 Bản quyền là gì?
1.3.2 Sự cần thiết phải tơn trọng bản quyền
1.3.3 Xác định vi phạm bản quyền tác phẩm báo chí

1.2 Sử dụng lại tác phẩm báo chí
1.2.1 Thế nào là “sử dụng lại tác phẩm báo chí”
Chương 2. Thực trạng sử dụng lại tác phẩm báo chí trên báo mạng điện tử
Việt Nam
2.1 Một số hình thức sử dụng lại tác phẩm
2.1.1 Phân loại theo mức độ trích nguồn
2.1.2 Phân loại theo mức độ can thiệp vào tác phẩm
2.2 Mức độ phổ biến của hiện tượng sử dụng lại tác phẩm báo chí

2.2.1 Đa số các tờ báo đều sử dụng lại tác phẩm


Chương 3: Nguyên nhân và hệ quả
2.1 nguyên nhân
2.1.1 Hình thành đội ngũ biên tập viên thiếu ý thức trách nhiệm
2.1.2
2.1.3

2.2 hệ quả
Chương 3. Giải pháp giải quyết vấn đề sử dụng lại tác phẩm trên báo mạng
điện tử
3.1 Nâng cao chất lượng nhân lực
3.2 Nâng cao phẩm chất đạo đức người làm báo
3.2.1 Đối với lãnh đạo cơ quan báo chí
3.2.2 Đối với biên tập viên
3.2 Đối với tác giả tác phẩm